TD anne, 3
— _—
Soren” ee —
De
TD anne, 3
— _—
Soren” ee —
De
he?
DAVIDIS
- PARETS, THEOL O-
GE DOCTORIS
* 'Libriduo:
on
CALFVINFS OE 7 @D 0 YYS
de Sacroſanit Trinitate:& de eter-
wa Chriſti Diuinitate.
II. |
SOLID A EXPOSITIO %x&tia
difficilimorum Scripturz Locorum 8 Ora:
SE & de retararione applican-
L di oracula Propherica ad
| Chriſtum.
: .OPPOSITI
4 PSEVDOCALVINO IVDAI7ANT!
; nupet 3 quodamemiſſo.,.
: Cum Indice ad calcem, TH W, // +
Pialm.s. 6... /
"En OMmnes,qus Mens mendacinm,
[/*S ol whe Zan
, Ef! P 4
. 7\ A CZ M
" #
I YL; x
A
——— — —
3, :
_ N E © h.* s 4 AD L4 : :
"Excudebar Mattheys Harniſch.
Pro
'/;7 Bf
Mis
z Es <
I =
-: v
2 L o 7
& -
| .
j
|
” hs,
: w ay
o
ba .
. .
5
AD PSEVDOCALVINI ©
IVDATZANTIS AVTH O-
REM PRAPOSTERVM FIDEI
DEFENSOREM, TI HOMAE AQuvl-
NATIS VT oarnud.
@&> Vm quis ad probidam
2 fidem Chriſttianam in-
ducit rationes , quz non ſunt
cogentes: cedit in urnfionem
1nfidehum. Credunt enim,
quod huiuſinod! rationibus
innitamur , &propter cas Cre-
damus.
Sum, Th.p.1.9.32-2.1. |
- - 4
: « 0
S.
=
% Od
hb a PS
* *Q . % +4 w.
%. &
\ * % ?
"4 # o p gy E -
"i © w P «* 7
SVILES 4
4
k - -
_— & oo oY ;
P:R ME F-& © + 0.
QVA DE EXTREMO
SATANA CONATV ADVER-
svs Eccles1as ORTHODOXAS: DUE
PſeudoCaluini Indaizanris artifice , maledt-
centia, & ſcopo: nec nonde horum libro-
rum neceſlitare,vrilitate,& argu-
mento difleritur.
> Vnquam defuernunt, qui carpendrs
ARS Iluſtrium virorumlaboribus glori-
199 am ancuparentur. Sed vix tas
RS ala, quam hec noſtra plures aluit
2 T heones , rabtoſe dicacitatts, &5 it
domite maledicentie homies , qu cum pſt vis
altqnid laude dignum preſtent , vel preſtarepoſ-
ſint, aut velint,altenas tantum laudes, viperarun
enſtar , mordendo carpendog, , famam querunt.,
Loquacitatem namg,,vt Hicronymi vtar verbis, Contra
facundian exiſtimant, maledicere omnibus bong Heluid,
conſcientie ſignum : quaſi de ſublimi loco in torum
orbem ſententiam ferunt : 65 quia veritate non
poſſunt pugnare , lacerant conuitijs. (um his vi-
uentium puguantinmg,,nen alia, quam in ludo
Lladiatorio vita eft , inquit Seneca: C5 ferarum Libs. eap,
conuentins:nifs quod iſte mter ſe ſunt placide,mor- 3,dcira,
2 [*%,
2 PRaAYT ATI 6.
ſug, ſemilium abſtinent : hi mutua laceratione ſa-
riantur : hocg, vno ab animalibus differunt, quod
sllamanſueſcunt alentibus , horum rabies ipſos , 4
gubu eft nutria, depaſcitur, Cumg, ſint ingenia
non tantum arrogantie E5 venent plena ,ſed Es
ſephiſtica E5 callida: non volunt videri abſq, ras
r:one tumultuari: ideo colores querunt, ES plerun-
gue calumnias plauſibiliter inftruere poſſunt..
De hoc prege ſunt hodie , qui cum ipſi varias
hereſes 1am olim damnatas,&5 ex Orco renocatas,
nouts coloribus interpolent, magnag, ex parte con-
ſcientia canteriata portentoſos defendant errores ,
quos auri E5 honorts autditas eos abijcere non ſi-
nit ; miulominus Eccleſias Orthodoxas, earumg,
Dottores , viros dottrina ac meritorum claritate
enſignes, horrendts criminationibus,mox ut here-
zicos, Caluintanos, Neſtortanos, Arianos,mox ve-
ro ut Paganos,T urcos,& T urcts deteriores Athe-
os, publiceproſcindunt. Ad fucandas autem cri.
mmatuone tam portentoſas, partim eorum dogma-
za de ſpiritualt manducatione carnss Chriſti in [a-
cra Cena : de duarum naturarum hypoſtatica
amionem perſona FilijDei:derenaſcenta per Ba-
priſmum,de Sanftorum predeſtinatione ad vitam
eternam C5 manifeſtis deprauata calumnijs , ex-
aguant : partim nonnulla eorum ditta calumnijs
opportuna, ex Commentarisexcerpta, mutila ac
detorta in vulgus diſſemmant: C5 paſſim in Cathe-
ar, theatrts, ac popints, blaſphemias has eſſe Cal-
winiſtarum plus , quam T urcicas , plane tragico
vinlatu vociferantnr.
7 als
PRArTATIO, 2
T al: petulantia proxims his annis quatuor,
clarus fatius ef, £5 canima dicaciutate bonts multis
perquam molesTus atq, iniurius fuit,apoſt ata qui-
dam Heluetie gentss , peſtilens vomica, im quens
neſcio, an minus vere,quam in Aerium conueniat
s/la Epiphanij querela &5 deſcriptio: Teyivnrou Tw
xiowo pile wary , spPrormnIcis TW wwroey, £74p-
Hers 13 geornua: iZvuutiyd» 74 TwſnuTtlay, XL) £50-
FMT PEO Wy Ne TT oy TeTw 1 piper, CEC. Ne>
aura uaytwdns panmnoy,nreexglasd(yus afl{arivus;
hocest, Mundo exortus eſt magnum malum ,
furioſus mente, clarus opinione, acutus lin-
na, &armarus labijs in Re parte , vt pertra-
44 ad ſeiplam mulrirudinem eorum, quibus
ſemper pruriuntaures, &laxa mens eſt. Ser-
mo ei furioſus magis, quam humanz condi-
tionis,6&c. |
Sed bene habet. Paratum wvidemus a Deo ca-
sſtrum ad cohercendum hoc darum os. Detet a
et entm hominis inſanta , E9 incidit in foucam,
quam fecit:inxta dittum:Qui peruerſus eſtlin-
gualua, cader in malum; Er: Semper iurgia
quzritmalus, ſed nuncius crudelis mitteruc
COntra cum.
En verotandem, (hriſtiane Leftor , extreme
smprobitatis Satane exemplum. Oua/i enim ha-
Genus Neſtorianiſmis , Arianiſmas , T urciſmts ,
Paganiſm , eAtheiſmis , E5 id genus impuriſi-
mn [putts ſus Eccleſias noſtras parum conſpurca-
rit : nuper eaſdemetiam IvD a1is M1 ſtercoribus
petnlantiſ[me conſpergere et aggreſſus , conflato
ff 5 pew
Epiphane
hxicel J{»
contra
Acinums
Prouerb,
I7,Y,1.z1-
Extrema
improbt-
tat1s Sata»
nz cxcmse
plumg
Satanz
Extremus
COnALUS,
Sartanas
4 PrRAYTY AT1 0.
per idoneum artificem libello mendact iuxta CE
maledico , qui titulo CALviNi [VDA1TZAN=
Tis circumfertur Etf; enim [olizs Tohannis Cal-
uint,viride Eccleſiapreclare meriti manes , (qui
fotos nunc aunos X X X. in benedittione quie-
ſcunt )refodere ES flagellare widert welit: re ta-
men vera extremam omnium Eccleſtarum EC5
Dottorum infamiam molitur , quotquot preclars
ellis virt memoriam ES ſcripta pars cum alis fu-
rore damnare non ſuſtinent , quaſi nimirum C9
2p IvDAlCA IMPIETATIS Contagroinfetts
ſent , 5 blaſphemias Indeorum contra Chriſtia-
nam fs vel tacite approbent , vel palam defen-
Aant.,
Atrocior inturia hac ſit , an impudentior calu-
mnia, cogttent queſo cordati homines. Outs vero
non videat , hunc tandem eſſe extremum Diabols
niſum aduerſus Orthodoxam fidem , de veritate
humane nature Teſu Chriſts Seruatorts noſtri ve-
re Sravrvewry , quam battenus vari ,ſed fruſtra
oppugnatam ac deformatam , nunc tandem hoc
craſſiſ/imo ariere derjcere tentat , quandoquiden
ms ea derefta intelligit, ſommia illa blaſphema in
Filrum Det , de (arnts er Vhiquitate ES preſen-
zia ( de qua quidam ſcribere non erubuerunt , )
in omnibus vreets E5 amphorus haud poſſe conli-
ſtere?
Diu autem in animo apud ſe coxit, quod nunc
diu coxit tandem per iſtum pleno hiats evomuit. Namwt ,
ancca
lumniam.
:uxta Prouerbium, leont mortuo etiam leporesim-
ſultare, £5 barbam veliicare andent : ita defunits
Calute
Pn ArTATYT 0. 5
Caluino(quod anno L XIV. VII. (alendarum
Tunij accidtt ) mmſtigatore calummiarum C5 men-
daciorum Patre Diabolo, vary quidem aduer ſ4-
ry ſeribendo 5 diſputando in eum inſurgere,ſur-
do maledicere,& alt alys calumniys lacerare mor-
tunns caperunt , cus ſuperſtitts ne conſþettum
quidem ferrepotuiſſent magis,quam olin Lutetie
empins ille Seruetus ad (olloguium , quod fe cum
Caluino appetere ſimularat, conditto loco EF tem- 1, yin,
pore diutins quidem , ſed fruſtra ab ullo exſpeita- Caluini.
ins, ferre conſpetium els potmit,
Plerig, autem doftrinam ens de ſacra Cena
tanguam hereticam precipue ſuggilandan ſcbt Caluint de
ſumſerunt. Eahecfuu:Sacrum (tne myſterium (1, Co.
duabus rebus conſtare : corporets ſignts Pants & naiphul-
vini : EF ſpurutualt veritate, que per ſymbola fi- mer verbis
wuretur ſimul E exhibeatur, Spiritualem verita- cxpreila,
tem eſſe Chriſt um ipſum , adeog, Chriſti corps E3
ſanguinem Chriſti cum omnibus beneficits paſſio -
ns E5 merit pins. Panem E5 vinum eſſe ſigna v9-
ſubitia , repreſentantia E5 offerentia nobis corpus
& ſaugumem (hriſtt: E5 1deo corpores EF ſangut-
ns nomen es attributum, quia ſint velutiimnſtru-
menta,quibus Dominus Teſus Chriſt us nobis ea dt-
ſftribun: promae ſigna eſſe non nuaa , ſed veritati
ſue E5 ſubſtantia contuntta,nec Sacramenta Do-
mins vilo modo a ſubſtantia E; veritate ſua ſepa-
rars oportere, [nterim preſentiamnon eſſe fingen-
dam localem, que corpus Chriſts pants elements
affigat , aut in panem includat', vel vilo modo cir-
enmſcribat ; neg, etram tal:m , que menſuram ills
4 ſuam
XXXILIIT,
PRAFATIO
ſnam auferat , velpluribus ſimul locis diſtrahat:
vel immenſam ill: magnitudinem afſingat , que
per calum E5 terram diſfundatur , quoniam hee
celeſt: Chrifts gloria derogarent , EF veritati na»
zre humane Chriſti non obſcure repugnarent.
Inftir. lib Hs abſurditatibus ſublatss. hibenter ( inquit Cal-
4.Cap.17. uinu)recipio, quicquid ad exprimendam veram
leCtu19. ſubſtantialemg, corpors E5 ſanguints Domins
communicationem , que ſubſacrus Cane ſymbols
fidelibus exhibetar,facere poteFt,Cc.
Libellus Hanc ſnam ſententiamprimumanno XX XIV.
hicex Gal- ;,, 1, fitntione Chriſtiane religions, Argentine
mu , poſtea anno XXX[X, peculiari libello de
nus factus As
2 Galaſio; contrower/ia Enchariſtica mier Lutherum E$
Er reculus Zvvinglinm atq, Oecolampadium , adeo vere,
anno 45. / erwdie ac neruos ſcripto,ut nec ipſe Luthero diſ.
V Ven: plicuerit, prolixe 1jſdem verbs declaranit , nec
Wi po ungquam demceps & quicquid aauerſarij Jarri-
I-tus & ant) vel ante, velpoit Concordiam cum Heluetys
approba- Eccleſris inttamyuutanit.
tus:Exſtat Zecrgitur contra Caluinum detunttlum pri-
in limine ,y aria diſceptatio 4 dinerſis inſtituta fuit, Nans
| p COIN alias calumnias , quod Deum faceret authorems
lo:um Cal Peccatt : quod fatalem neceſſitatem emmun re-
vioi,&in rm inucheret, &5 liberum arbitrium atg, cone
vitacius, #ingentiam tolleret , eo , quod arcana Dergrout-
aurcolus Jentia mundum gubernars , £5 Deum tern
_— Predeſtinatione eleftos a reprobis diſcreiſſe af
+ + 3 " ſerebat:ipſe ſmperſta facile jic retudit, vt enanc-
ſcerent.. r Fhas | "
Catcrum cnmſola Sarramentarie lite uvomen
;
:
:
i
+
«”
PRETAT IO. "7
Caluint non ſatts ſpeciose prems E3 deformari poſ- Nouaram
ſe Satan animaarerteret : quo gramor et labes £11m1na-
asſpergeretur , ex Commentarits ens, quos 1t1 ti-
bros ſacrosvirinſq, Teſta nentireligni plurimos » queritur
noudrum crimmationum materiam anxius ca- exCom-
prtauit: Et quia Caluinus alorum miterpretyum meatarijs
ſemtentins ſe non temere ſemper adffrinxit , ſed ali. Calun.
tonum
materia
cubi liberins diſſenſit , praſertim vero, quia non-
nulla Prophetarum oracula E5 teſtimonta , que
LVeteres vel de diumarum Perſonarum T rimiate
E5 euorgia , vel de « WMeſſie eterna Dinimuate ,
natiuuate, paſſione , morte &5 reſurrectione , &5c.
ſunt merpretatt: ipſe paulo ſerins expoſuit ; hanc
idoneam mſtitutoſuo cauſam contraillameſſe est
arburains, Ex Vulcaniargutr officina quoſaam
prodnxu perfritte fronts E9 andacie deſperate
mines, quimutato controuerſie ſtatu calumnias
planſjbiliores a monachs &5 leſuitts mutuatt ,
eArianiſmos £5 eAtheiſmos Caluino morituo ob-
tjcere publicenon ſunt veriti: quale nihil unquam
al celebres Dottores Lutherus, Philippus,vel et- Monachi
1am Brentns vinuo obiecerunt, Notumest , qua- & \cluits
lia monachi nonnullt Sorboniſts Santeſius, Gene- 3 Lu-
brarau && ſumales ex leſuutarum familia Poſſeut- meray a
nus, Valentianws, Bellarminits, Ec. abannu iam ,;.o._
aliquot de atheiſmis Calumi effutinerint. Sed hee theiimis
non nmgi ad Caluinum , quam ad ipſum Luthe- ioſcane
rum,e AMelanchthonem 5 altos pertinent, cur,
ltag, hos mutto. Omatto etiam eos, qui ex vbi- Vbiquita»
gunaria face mbil mſieAlcoranas &5 eAtoaras ti) in Al-
e Uabomett, di{pntrationibus E5 concionibius ad ana
ef 5 ad fr
bend yer-
latt,
2 PRAETATI 0,
vulgus iam pridem aduerſiu non ſolum (alut-
num , ſed omnes Eccleſias noſtras crepant. Horum
enim an ridenda veſania ſit , an deploranda im-
pietas magrs , quam ſcripts refutanda impuden-
t1a,nonimmerito dubitatur. Exſtant tamen eA-
pologie noſtrorum , que ad depellenda crimin
tam putida fatts ſunt.
lllos dico, qui Commentarios ( aluini modus
sndigniſſumss lancinare nuper ſunt aggreſii. Ht,
dicinon potest, quanto ſudore vulpium mſtar vi-
neasvaſtantium , illos perrepſerimt E9 peruolita-
rint, ca tanium venantes,que carperent, C5 exfu-
gentes,que in ſpecioſas calummnias eraniformarent,
araneorum more , qui ſuccos ex floribus hauſbos
ſna inglauie in peſtiientiſſima venona tranſmu-
$ant.. /
Forum, n:fi fallor , primus fuit Apoſtata qui-
dam , qui anteannos X X.ſuo merito noſtris Ec-
cleſits erettug, ac rebusdeſperatis tandem ad YVbs-
quitarios conuerſns,ſuipurgandi ſimul Eg; vinds-
candi cauſa, Caluins eArtaniſmum intentanit ,
corraſis e (ommentarits eing , C5 lingua vernacu-
la Anno 82. eunlgats, aliquot Scripture locorum
detortss interpretationibus, quas ipſe Ariana efſe,
&& [ibs Arianiſmi anſam prebuiſſe calumniaba-
tur. Hunc ſecuti ſunt aly tamplauſibilem crims-
nationem contra noſtrosfacile arripientes E5 am-
plificantes, quidam Schonhonims, Selnsccerus, 5
Schluſſelburgius, compilatts paulo etiampluribus
calumniarum emſmods documents. Quibus 0.
wn1b16 nun tandem pro Corypheo acceſſu ſte, de
| que
PRATATIO. 9
quo dixi, PSEVDOCALVINI [yDATZ AN-
T1sartifex , aliis in vrgendss augendtsg, crims-
nationibus ot vehementior, ttammpudentior, Ex -
empla enim interpretationum ex Caluino pluri-
ma compilauit, numero plus mimus > Fo £88
qurbus eum non iameArianiſmi amplins,ſed I' -
DAISMI 7477 4git , tanta quidem cum acerbi-
rate , vt maledicentie palmam ſocns long! ffrme
previpiar.
In ipſo libri titulo Caluinum ex Ariano Tnde- Crimina-
am , vel certe ex Arianizante Iudaitantem fa-
cit, E5 amariſſime paſſin imſettatur ,quoa mera
ambitione , ſtudto pernerſo,ludo aleatorio, verſu- pum,
114 veteratorta, temeritate deſultoria, Scripturas
ſacras a ſenſu proprio ad peregrin# inflettat,quod
eaſdem terrts correptelss, gloſſis 1mpurs,prodiorits
eluſionibus ES plents 7udaice perfidie nequitiag,
ſtrophis, ad ſuam ES aliorn permciem horribiliter
alio detorqueat : quod teſtimonia de Deo vno 5
rime ſtropharum ſuarum ſþints mtricet : quod
Scriptere locts eternam Deitatem Chriſti confir-
mantibus caliginem Indaicam offundere non re-
formidet : quodilluſtriſſuma vatiomia Propheta-
rum de Meſfia Indaicts pernerſrontbus inuol-
uat ; in fraudem Chriſtiane religions adalteret ; ©
E5 ad perfidiam Iudaice infidelitates , Arianeg,
ampietatis retundenda ſtrophus nefarits heberet
mutiliag, reddat : quod Enangeliſtarn, Apoſtolo-
rumsg, ſacroſanttas explicationes nequiter eludat :
zpſos eApoſtolos ſub ferulam cenſoriam rexocet z
ftagellet : quod Scriptorums Egcleſiaſticorum, ve-
fern
ſcommata
AY os ns $9 et ISLA 4s -
Io PRA FATI OO,
terum C5 recentium , piasinterpretationes alti/ſi-
me deſpiciat E5 irrideat , ipſosg, ſexagenarios de
ponte precipuet , Ec, Paſſim etiam non acerbis
modo ſarcaſm jurdo illudu , ſed &5 conuiciatur
wvirulent://ume , appellitans acutum Diabol: in-
ftrumentum , Cenſorem, Ariſtarchum, Diftato-
rem, Apoſtolo Paulo doltiorem,au]odiSaxloy Scri-
pture mterpretem, Dottorem ſupercilioſum,pre-
ſtigiarum [udaicarum architettum, colubrum ,
angelum E& Spiritum tenebrarum ex abyſiiputes
emergentem , (5 que alia huins gener minus
ſrent maledicentie em emblemata, vel potins con-
mitia,lettu ſane Ef aunditu horrenda.
Pag.s. Et clamat tamen , ſe nullam prorſuus Caluino
entuliſſe iniuriam , nempe vt mulicr adultera
Prou,zo. comedens & tergens os ſuum,dicit:Non ſum
oe operata malura.Sed de hoc deinceps videbitar.
Libellum ſuum vocat Apologeticum:ntmirunm
quia et amonoryeicuu, C5 Aogdogery idem widentar.
eAtqui hoc non et Apologetam agere, ſed conwt-
rtiatorem, An vero metuit ,ne abſq, tam acerbis
morſibus inſeftatio ſua parum ant fider aut ner-
Horum haberet?
Adverfari- ueritur (ibi ad meas criminationes C5 male -
us necelli« J;f., reſpondends neceſſitatem a me impoſitam
Conder a; le. At quibus, inguam,criminationibus ant ae
15d preg. (642614 177615 ? Off enſus ego tans 4!roct ram, noto-
PETR ria tanti wirs mizzria:mmimeveroea, quam falsa
| mh obycit , inipſum ſcripturiend! praternta im-
pulſus : ut anno ab hinc quarto,occalione ſic feren-
te ,prefatione mea quaria Catechetica pro inno-
Cue
Prxartarttso, ';
centifiimss Caluini manibus aliquid ſaliem re-
ſponderem , fal/tatem criminationts eius dauobius
vel tribus duntaxat exemplis breniſſime, ac velut
mn tranſcarſu demonſtranut, fine acerbitate : niſt
quod eum bu queſt ionarium Scriptorem appella-
wi: ſemel calumniam etobiect,E5 vereobiect. His
tantts ſcilicet criminationibus E5 maleaitlts meu
utrum ego reſpondendi neceſſitatems es 1mpoſue-
rim , anipſe bilts ſug in nos deſpumands anſan
vitro arripuerit, Eccleſiatudex eſto,
Ecclefiam de Caluint ſfrophts nefaris ſibi mo- Scopus
nendam fuiſſe dicit, E5 vinaicationss Scriptura-
rum ſacrarum , veterumg, interpretum lauden
ſcrlicet captat. Sed inans pratextus et. Scilicet
hoc monttore opus furt Nullas in Caluino ſtrophas
obſernautt , ſed comoda plurima ex laboribus eius
perſenſit Eccleſia , donec uti Arceſile cornicums
oculos configere caperunt. Scripturas [acras nemo
liberalins, vel it verins dicam , impudentius de-
prauat,quamiſti,quotits de realiter comme:nica-
ia carns Chriſti omnipreſentia /*« vbiquitate :
ae allegorico ſew vbiquitario ſuo Culo,inferno,
aſſcenſu im Cel; , redin, & ſrmlibus difſerentes
andriumur, Ouanto vero in honore orthodoxos
Patres habeant , quotres ip/orum placitis non pa-
frocinantar : vel vnus corum Coryphens oftendit,
qui ſcommate non minus impuro,quam impio,pro
Patribus tandem etiam matres producendai di-
xit: ex Vigilo Dormilium : ex Athanaſio Sata=
naſmum fecu.Y ant iguur hi ſunt pretextus.
Ferins dixiſſet , hunc ſibs fuiſſe propoſitum ſco-
pum,
falsd pras-
72 PrRABFATYH 0.
Verus ad. pum parti quidem, ut nouum excitanao incetts
| uerlatiz dium v6:quitarie cauſe deplorate ac perdite 1n-
Ni [copus, Þ>ducias pararet , animrn nmirum ,oculs 5 aurt-
it t. bus hominum ab eaad hanc nouam & maudi-
tam ſcilicet Calumiltarum impietatem, quaſi ad
Indicum al:guod monſtrum contuendum auoca-
115 : partim vero,ut Calumi nomen vulgo tam an-
teexoſum,tam horribilt grauatum crime, pror=
ſus tandem Eccleſie Chriſtiane ſorderet atq, in
' * famehaberetur:necnon ettam, vt Calum: m lt-
[ bros ſacros dottiſſumi Commentarij tanquam um-
purt,c5 Tudaice empietatts infect: venens, autho-
ritate horum inquiſtorum , e Bibliopoluts, atq, e
manibus ſtudioſe tunenturs penutus excuteren-
if tur , ne ſculicet plagia eorum quiſquam antmad-
uertat ; quanao ipſi, queex Calums Commenta-
"" ris, ex Martyrs lots, ex Gualtherthomilus,C&c.
ſuppilarunt , ſcholaſticts E5 wulgo pro ſuts vendi-
rant, E5 eiſdem interim Scriptoribus aulogwgt x,
x814 Toda; ſtrenue maledicere non erubeſcunt; cu-
| 43 1# nequitie exemplainpromtn ſunt: ut dentg, o=
mnes Eccleſie Orthodoxe cum ſuus Dottoribus,
(aluini dottrinam E5 ſcripta in numero aliquo
habentes, eumg, pro fideli ſeruo Dei, E5 ſalutars
il organs Eccleſia repmtantes, non modo im Ariange,
| ſed E5 in [udaicae wmpietatts fediſſuman ſuſpicio-
j nem atg, crimen adducerentur. Atqus multum
fallitaur immpurmns alle ſpiraus, fi Eccleſiam calu-
mm1us prins fidem adhibere, quam eaſdem cogno-
. ſceredebere arbitratur. |
E1ſ6 autem quorundam hec ſententiafuit,in-
$MT148
pr WEIS ax Ss. Sat FY CON XI ED LIC:
-
- ” my —
C.
PRAEFATI 8 If
arias iſtas ſilentio concoguendas EF premendas Cur hue
efſe,cum dubium eſe non poſſit,quin qui ad legen- viq;non
dos Caluimiimtegros Commentarios candorem C5 s rel] $i:
tndicium adferunt , facile enum tam nefarie im- ITY FI
pietats ſuſpictone liberent , £5 calumnias aduer. lpondea-\
ſariorum deteſtentur : mihitamen, cum primam tur,
non mults ante nundinas vernas ſapertores Fran.
cofurto exemplum libelli illins per amicurm nas
flu legendopercurriſſem, cauſe in partem diner-
ſam occurrebant mimime lens , cur nempe tacen-
dum omninonon eſſet.Videbam Libellum nomins
meo dicatum ſcommatio ( atulliano in me ſale
aetorto,
Cuidonolepidum nouumlibellum
Caluini oppoſitum ſtrophisnefandis?
PaRE otibi.namq; tuſolebas
Caluinieſle atiquid putare nugas.
Id minime quidem morabar. Inpromiu erat
regerere: ;
A.61D1illepidum tuum libellum,
Caluino oppolicum ftrophis nefandis,
Scabrum atro fale,liuidum,petulcum,
Quid donas mihi? nunquamenim ſole»
bam
Tuas eſſe aliquid putaregerras
Jam tum , cum ynus vbiquitatem es aut«
ſus
Tam procacibus explicare chartis,
Erviuoslacerare mortuosq;.
Videbam me aliquoties ad reſhondendumn no-
®9/na4ti” prouecari, I ec hocmorabar: illud co-
gitans,
ns
<=;
x
RAS a. lies a6. m.-i
maria 2—_ w _
pe
T4 PRAEYT ATI 0,
grtans,ral iy SmAole; Sw Iepa TeuT7%y. Granins ef}
viſum , quod vt nous, ſicatrox, &5 ſpeciose tamen
fucata efſet hec calummia: quod per Caluini latus |
omnes Eccleſie noſtre haud obſcure peterentur :
quod aduerſarios paſſum in cathedris de hoc nous
palmario triuumphare: bonos vero & infirmos non
pancos tam acuts calumnie none morſibus gra-
witer ſauciari ac turbars ex varits locts cogno-
ſcerem:quod denig, amict nottinxta 9 ignort re-
ſponſum non ſuadere modo , ſed vrgere atg, eſſia-
gitare vehementiſſime,non deſiſterent..
uanquam 11tur argumentum hoc non ſ0-
lun [hmoſum,ſed E5 plenum muidie videretur : ©
E5 ego ab alin potins, preſertim: a fratribus Gene-
wenſibus , ex quibusnonnull: Calumnumipſum do-
centem andinerunt, ing, Commentarit ei fa-
miliarius verſati ſunt , quam ego, Apologiam ex-
ſpeitarem: tamen tot cauſis ſimul & anics vr-
gentibus, E9 ea re maxime, quod innacentia non
ram piorum maninm Calumi,quam tot Eccleſia-
rum patrocinzum non poſſet non viders honorifi-
cum: tandem noninuius ad Apologeticam hanc
ſeriptionem animum adiect , ac mira dres non
multos bona eius parte iam abſoluta , cum T ypo-
grapho agere caps , wt tjſadem nundinis vernu
PSEVDOCALVINOG /VDAIZ ANTI oppone-
retar, &5 fic aduerſariu calumniarumillaſperats
meſſu mipſa herba periret : quod E5 fatium eſſet ,
nf: auttoruas ſuperiorum, qui ſilentium magu
probabant , tamdin obſtitiſſet , donec tandem CS
pſt,
ew
&S
Pb»
PR AEFATYI 0. 5
19/h,ret grauiate altins perpenſa , E9 con/ilio wnu-
tato,edittonem comprobarent.
Nencuag, libros hoſce do, non aduerſarits wel
ſyeophantss, ( horum enim , ut indomita eit ad
maledicendum audacia,zta craſſas calumnias pa-
rum moror )ſed bonss & ſumplicioribus,&5 verita-
tus inxta ftudioſs : qui quidem fructum hinc fe-
rent, ut pero, varium, nec pentendum, Cogno-
ſcent nimirum , que fuerit Johannis Catums de
glorioſaT rimate, deg, aterna,tum Filij tum Spi-
rius ſantti Dinmitate , doitrina C fides : einsg,
precipua firmamenta ex tota Scriptura breuier
collefta, quaſi in tabula contemplabuntur. /E-
quins ergo de tanto viro indicare diſcent , neg,
aures calumntiatoribus dabunt. Intelligent prate-
rea, Calutnum perpetuo fuiſſe Artatorum C&5 1u-
deorum granſſimum aduerſarium atg, anaſce-
waſten. Vanitatem ergo calumnie Ariane C5 7u-
daice mags deteſtabuntur. A ccedet,quod perſþe-
ans rationibus , quibus adduttius Calum alt-
quando ab aliorum interpretationibus deflexit ,
commentarios ers dotliſſimos non mox ideo abij-
cient, quia T ragicus iſte T heocrmes nigrum T he-
ia ets prefigere tentat. Videbunt porro , non vnius,
- ſed diuer(; generis eſſe Prophetarum de Chriſto
: oracula: proindeg, non eadem onnia ratione ab
-
6"
Apoſtols in Nono Teſtamento ad Chriſtum ac-
Commodart : que obſeruatio ad rettam Scripture
Prophetice interpretationem cam prim1s erit Uti-
lis,de qua proinde fuſins quog, tratlabitur.Dent-
que magni omnino hic eru fruttus, quod hins
B tandem
Vſushe -
rum libr@-
rum
Cl
I
4»
1 » 16 PRAEFTA TIO.
fl taudem perſpefla Caluiomaſtigu iſtius impre«
bitate ſo illum modulo deinceps m reliqus etians
«ſi:mantes , fidem ex ſuſhettam habere diſcent :
Pag.s. guaudoguidem ipſe bac lege diſerte ſe adſtrinx ,
ut ni/; Calumum Iudaizaniem ad oculum de-
monſ/tret, nolit fibs vila unquam m repoſthav fi-
dens adhbers.
Argumen Dwobus porro libris traftatio hec abſoluetar.
tanurum Prigr erit-Caluinus Orthodoxus, hoc eft, De
— monſtratio eutdens,quod Johannes Caluinus,fide-
ill " tus quondamy Deiſernus, Orthoadoxam., fidems
Chriſtianam deglorioſaT ranitate E5 6uav(ja Pa-
res, Fly &5 Speruus ſantti:nec non de una Chriſts
Perſona in duabus naturs ſubſiſtente, non tenue-
Wt rit ſolum conſtanter , ſed E5 1lluſtriſſumis Sacre
Scripture teſtimonits aduerſus Indeos, Arianos
&& hareticos quoſcung, fortiſſime defenderit. Al-
Il: tereritſolida expoſitio XX X Y 111. diffic.limo-
wii: rum Scriptare locorum C5 oraculorum ; &5 de re-
't fa ratione applicands oracula Prophetica ad
| Chriſ#::m: quo ſimul Caluinus a calumnia Iudai-
ll ſmi vinaicabitar , E5 de interpretationibus obie=
tis reſpondebitur.
De 55 vero , que in meam perſonam acerbe di-
Eta ſunt minus quam de rants paluſtribus labora-
| bo. Nam ut moles nummi Spartans ingenserat ,
It precium vile; ita crimimationum, quibus hoc ho-
minum genus certat, eft moles ingens, ſed precizans
Proteſts. ©#e/i ad veritatis trutinam appendantar.
tioaurho- DProteſfor vero, mihi hand eſſe propoſitums, ſin-
ris, gula Caluini diflacalgulo meo acfendere, __ de
AHIg-
as. B22.
_ . P) oo
K :
IS
P R AV FA TH1 ®. "7
atthoriiate nomints E5 ſeriptorum ens certare.
Homo enim fait, in cuts non mags, quam in
alrorum quorumlibet Dottorum verba, dogma-
ta ,interpretationes ,irrare didici; nec habemus
omnia pro oracul:s , que tlle dixit, ant ſcripſit , ut
muftorum habentcalumnia. Neminem velim, Lib.12;
mnquit Angn/tinus, (1c armple&i omnia mea, vr ©
meſequartur, niſi in ijjs, in quibus menon er-
rare perſpexerit. Eadem fruit Caluint voluntas,
{dem eſſe debet omnium interpretum votum, Er-
rare C5 labi potuit, Dona ſcientie E5 imtelligentis
Scripturarum habuit preclara E9 multa , ſed non
oninia. Datur enim gratia vnicutg, pro menſurs
donations Chriſt: , inxta es. Libere
tg1tur,vbi diſſentiam,non verebor profiters. eq,
enim ad inſtuutum hoc meuminterest, probemne
ego, an non probem /ſingula,que Caluinns ſcrip/it.
Satrts erit , fa Iudaiſmi crime ipſum &5 Com-
mentarios ip{rus vindicauero , atg, oftendero , non
wox eſſe Indaicum , quod in ills ameo, vel a Cal-
ninomaſtios , Palato , vel etram a veternm alt-
quorum mterpretum 1ndicio diſſentanenm oc«
carrit , modo avero C5 a fides Chriſtiane dyanc-
yix non diſſentiat : fius idem credant Indet, int
non, Neg, enim ideo Iudaicum est , credere,ter
tria efſe nozem : Deum eſe vnum:hominem non
eſſe bouem, quiaetiam a Indeis creditur, Sic non
wx IndaiZat (alrmus, quod ſaluafide Chriſt1a-
na ae Spirnzs Santh Trinitate quedam Prophe-
jarum difta breraliter interpretatur, que [udai
gram kieraluer micrpretantur : quedam dew -
B 2 ſteris
13 PrRanr ATA os. /
fterio T rmmitatts non accipit , que Tudei etians dt
£0Non accipiunt.
Neg, enim verbi cauſa pro Indeis pugnat ,
quod non credit, tres viros , qui Abrahamo appa-
Gen-18, ruerunt , fuiſſe tre perſonas T rinitatts , quontans
id etiama leder non creditur. Verum dehis
ſno loco videbitur, Nanc ad ( alui-
wm Orthodoxum ve-
n1AMmus,
- 964. Pw ——
i 3 irc WKY 35 bes: HLBMRS *
__ , ms —- - -
” Ie
LY
" m_
es Gen
CALVE
DOXVSDE SACROSANCTA
TRINITATE:ET DE ATERNA
Chriſti Dininitare.
C42 V2
Quits fuerit Johannes Caluinus : & guod Ortha-
doxam fidem de ſacroſanttaTrmtate: deg,
' eterna ( hriſts Dininitate con-
ſtanter tenuerit,
Wa Ti vere a Theodoreto diftum eſt; Tee Dralog.ts
I?) laveverger v aer(nxe pnruyey; Kinre
AJ per ſe manifeita rationibus demonſirauda
laborare nihileſt aliad, quam Sol: lumen
inferre:improbitasramen Sycophantarum
cogit me in afſcrenda & defendenda Orthodoxa fide &
doGrinalohannis Caluini de ſacroſanRa Trinitarte, &
eterna Chriſti Diuinitate ,re nimirum voniucrſo mun-
do, atq; ipfis etiam perditiſſimis hareticis & ludzis
compertiſima, nonnihil hocloco repetcre. Non au-
rem conſtitui hiſtoriam Caluinirexere, Exſtart vita cla-
riſlimiiſtas vici oprima fide, &veritate certiflima, ab
alijsdeſcripra:paucula tantum hec ſtrictim nunc deli-
babo.
Vixit , docuir, ſctipſir & verſatus eſt D-Iohannes Vita &r
Caluinus, Eccleſiz Gcneuenſis Door celeberrimus , 40&7rmms
antequam omnes iſti corui, quorquot hodic cincres C4/nsnre
elus imputis ſuis roftris fodicant, lucem & literas aſ-
B 3 lpexe-
£9 Carvinys OrRTHoODOXYS
ſpexerunr: vizit inquam & verſatuseſt in luce Eccleſiz,
in Gallia, in Germania clarus & charus precipuis 6.
maibus Theologis. Mclanchthoni & Bucero fidelis
fuir contra Pontificios Tagacerus Ratisbonz, iremg;
VVormaciz, quo Proteſtantium Theologos compo.
nendis Religionis diffidijs Imperator cuocarate Ipſe
Lutherus, quum ſcriptum ciusde ſacra Cana, cuius
ſuprafatacſtmentio,Anno39. cdirum,V Vitemberge
legifler, non modo illud approbauit, ſedetiam Calui-.
no laudem pietatis &eruditionis ttibuir, ciq; Argentl-
nz per Bucerum ſalurem dixir,
Adſunt adhuc viui & au]er]lautcftes, quos Eccleſia
audiat, an non mores cius & ſtudia omnia publice pri-
uatimgz ad pietatem &diſciplinam vere Chriſtianam,
ad ſobrictatem & frugalem aulaeredy arQiſhace , ad
?plam mortem vſq; compolira fucrints
ludicer Eccleſia , quicquamne in fide, dofrina &
{criptis cius, quod Arianis , vel ludaicts blaſphemizs &
nugs afhne fit, reperiatur, modd faceſſat huor,qui Sy-
cophantas tranſuerſos rapit. Fidem profed Chris.
Kianam & Orthodoxam de vero Deo, &de vnico Ser-
uatore Chriſto,per torosX XX, annos in Eccleſiaſtico
& {cholaſtico munere, conſtaprer & ſincere tenuit,co.
luit, profcſſus & rutarus eſt, voce & ſcriprisplutimis,
quzinomnium manibusexſtant: quod Deus per ver.
bum ſavRorum Prophetarum & Apoſtolorum in Ec-
cleſiapatefatus,ciientia vaus,perſonis trinus fir,zters
nus Pacer, Filius, & Spiritus ſanus: & quod Filiusab
ecerno ex Parre fit genitus, Spiritus ſantusab zterno
a Patre & Filio procedat; quodg; Filius fit Mediator
Dei & hominum ſolus,vnicus & perfeAus: virtute Spi-
ritus ſanAiconceprtus,& nas homo er Maria virgiae,
vere Nraylrur®», duabus ſbſiſtens naturis , diuina &
humaaa, perſonaliter atq; inſeparabilicer vaitis: vers
paſſus & mortuus propter peccata noſtra, & ſuſcitatus
propter iuſtitiam noſtram ;quodg; aſleenderit in _
um,
Lis, Il CArpyvrtlJ]l. 2T
lum, ac ſedeat ad dextram Parris, Pontifex, Capnrt &
Rex zternus Ecclefiz , &c, Quz capita de Deo & de Fi-
lio Dei fingula tam Prophetarum oraculis acteſtimo-
nijs,quam Noui Teſtamenti auctoriratibus1n Inſtiru .
tione Chriſtianz Religionis, &in Commentarijs alijs
plurimis , ſolide tradidit, illoſtrauic 8c demonſtrauir,
Cum his vero pugnanres hzreſes atq; blaſphemias, lu-
dzorum, Samolarteni, Arij, Sabellij, Seruerti, Gentilis,
aliorumg; fanaticorum, non inani yverborum (trepitu,
ſed ſolidis rarionibus damnatas, magno zelo confura-
vir atq; exploſit. Quz omnia ſic Ghabere Inculentis
teſtimonijs & documentis me Ecclcliz ad oculum de-
monſtcacurum eflc contido.
"Caryz' tt
Caluinum fuiſſe Orthodoxum ex eins Inſtio
tutione Chriſtiana [Friftimes
ofſtenaitar,
Xſtat 2 Caluino ſcriptum vniuerſe Theologiz 1/7/4710
Þ corpus quatuor libris comprehenſum,quod [nlti- Chri/fr ane
tutionem Chriſtiane religionis appellauir. Hanc rel-gromes
1oirio tanquam operis longe maximi rudimentum ſeu 4 lohanne
ſpecimenquoddam, annoXXXI V.quo ſxuicnic in Calaurmo
Gallia grauiſſima perſecutione ſub Franciſco rege pri- /cr:pra,
mum in Germaniam venerat, Baſilez inlucem dcdit:
poſteaannoXXXIX, Argentinz, vbi ex Senatus vo-
lJuntate cum ſummis illis viris, Bucero, Capitone, He-
dione,Nipro,alijsq; collegis,honeſto ſtipendio ſacram
Theologiam magno cum Dofturum emnium ap-
plauſudocebar, intuperq; Gallicam Ecclefiam planta-
bat,candem Inſticntionem ſecunda cura recognouir &
auxit: deinceps verd , quories recudetretur , Geneuz
nonnulla acceſſione locupletauir,donec tandem Ope-
111ncum ordinem, quo auncexſtar,digeſto, ſumman,
"M4 quod
js I —_ wy - of ns t <-6 F F, MN
ONES - a A bes "<a
" * ann SA 9s penis. 49 a " ———_ 4 ny
4 C on IM " _
; STE X a at rr er np x pn PEz
q— F - gt 2 " "7 0” tt Wigs *
Ce A En Saha ee dt. HO a a ea homme - - - Un
Carvinvs OnrTHoDoOxvYVS 22
quod aiunt, manumanno LI1X, addidit. Prodeant hic
omnesſycophantarum phalanges,& probandz cx hoc
opere calumniz {uz in Caluinum , quacung; poſſunt
ratione,fraude,yel arte periculum faciant.Diſpeream,
nifi omnes ( modo bilem ſuam paululum prius exſpu-
ant) cuidentia veritatis conuicti , nolentes volentes fa-
rebuntur , vix quenquam alium ( quod citra cuiuſe
quam inturiam dictum velim ) magis pie , ſuccine &
ſolide Trinitatis myſterium , nec non #ternam Fil1j
Dei & Spiritus ſancti diuinirtatem explicaſle, arq; a lu-
dxorum,Arianorum, Sabellianorum,aliorumq; hare-
ticorum blaſphen.ijs &cauillis vindicaſſe, Neq; certe
peccarem , 1mG prepter eos, qui Inſtitutionem illam
Chriſtianam vel non habent, vel legere per ſuos 1£go-
Oy); non audent, rem huic inſtituto omnino con«
ruam ac neceſlariam facerem , fi libri primi rotum
CapurXIl1l.quode Deo & Trinitate tractatur , vigin-
tilnoucm diſtinttum ſeRionibus, huc tranſ{criberem,
Sed quia breuitaris habenda eſt ratio, nonnulla tan-
rum precipua hinc delibabo: & quidem quantum li-
cebit,iphhus Caluiniverbisrecentis.
De Trinitate igitur afturus: Deus, inquit, itaſe pre-
dicat vnumeſle, vt diſtinQe in tribus perſonis confide-
randum proponat, quasnih renemus, nudum & inane
” duntaxat Dei nomen , finc vero Deo in cerebro noſtio
” yolitat. Porrd ne quis triplicem Deum ſomnict, aur
”? puter tribus perſonis lacerari ſimplicem Dei efſenti-
” am, quzrenda hic nobiseritbreuis & facilis definitio,
”” qu# nosab omni erroreexpediat- Caterum quia vo-
” cemperſonz odiose exagitantnonnulli quaſi huma-
*" nicus inucncam , qua quitate id faciant, prius viden-
Iz
yr, un dum,&c,
de Gor a- Subſequentibus ergo ſeftionibus vſq; ad ſeptimam,
buliqui- dilputationem inſtitu eruditam & necedariam devo-
ba/dam Cabulis,perſonz,clſentiz,ſubſtaniz, Trinitatis, bypos
Eccleſies figſews, voiag,0ppergivy&alijs, ad hoc myſterium ex-
plican-
Inftit.lib.1,
Cap.13,
Sett-24
L1By. 1l Cavpvrt Il. 23
plicandum & defendenduma vereribus non temere,
{ed proprerhereticorum vafriciem invents & viurpa-
tis, acdocer, quantumuis,fi de re conucniar,ob nudas pe
yoculas precisc digladiandum non f1t;quandequidem
ipl vereres multa alioqui religione de his rebus los
quentesSnecinter ſe,nechinguli etiam ſecum vbiq; cone»
ſcariuar, (id quod modeſtc, {lummaq; legentium vult- SeB.s.
rate oſtendit ): caucaduim tawen elle , ne vocabula
haud temere 1nuenta repudiando {uperbe temeritaris
arguamur: cum his &veritas plana atq; dilucida red-
datur, & haretic1 terginerlaaces E latebuis commode
exturbencur: Quiverode1js pertinacius Iitigant, cos
haud dubie fouere occulctum virus, & vel Ari) , velSa- L
bellij diſcipuloseſlc. Aoy@-
Poſthzc de re ipladicere agereſſus , zternam Filij /es Her-
Deirarem aliquot argumentoium claſhibus demon- bum Des
ſtrar, eſjentiale ,
Principid 5 ailoy, ſcu verbum Dei non eſle vocem c- ef Filrws
uanidam, quz in acrem emifla prodeat extra iplum Der arer-
Deum, -uiuſmodi1 cracula Patribus cdita & Prophetiz a,04-
omnes fuerunt: {edeiic verbum (ubſtanciale, ante ſe- thor Pro
culacexPatrepenitum, h.e Filium Dei, & verum De- phetiard,
um: multis rationibus cuincit: 1- Quod ex hoc Verbo creator ©
omnes propheriz & oracula prodicrunt, quandoqui- 92mm,
dem teſte Petro, non minus veteres Propherz, quam &c./ef. 7,
Apoſtoli locuti ſuar Spiritu Chriſti, antequam Chri- 1. Per-1,17,
ſtus eller manifeſtarus- Qudd hi, inquit,ſermonis fuir **
ile Spiricus, cuius organa fucrunt Propherz : indubit **
colligirnus, verum fuille Deum. 2. Qudd iuxta Mofis
nartationem Deus omnia per Verbumerecauit, dicens:
Fiat hoc vel illad. Hoc verbum non fuit nudum Dei
Imperium, vt naſur & garruli conantur eludere : ſed
#11us Dei: quoniam ficinterpretantur Apoſtoli,per Fi- Heb,r.2;
lium fecula efle condita, & portare omnia verboſuo
potenti. 3. Quod Solomon 1nducit Sapientiam a Deo Prom$,221
ante ſecula geritam, & rerum creation1, cunctisq; Dei
opcribus preſidentem, 4+ Quod Chriſtusillo dis :
# 5 Pater
" = cw m9 .
- _
=
of Re 75 DES
Sn———g—— Mn ey + _—
tis poor Ts —
. —
__ 4
> EN: renter es. AS 05> v AEAIAS-
t + v
Ns RE a "3/129 02237 I
(I
6 _— QT w——— *
go oor of ne > carts
aro * ho
tes =o nd YA i
ne rhe
—_—— —
[6h $4 gt,
24 Carvinvs OrTnoDorys
loh.is 179, Pater mem &r ego $/q, in hunc diem operamur; (ei pri-
mo mundicxordio operatum eſſe cum Patre affirmar,
apertius explicans, quod Moles breuius artigerar. 5.
20d deniq;lohannes ſermonemillum, quiab initio
—_ Deus, & apud Deumerat, rerum omnium cauſam (i-
mul cum Deo Patre ſtatuit. Conſtituimus ergo rur-
” ſum,inquirrandem,ſermonem extra temporis1nitium
? aDeoconceptum, apudipſum reſedifle; Vnde & AX-
” TERNITAS, ET VERA ESSENTIA, ET
» DIVINI TAS ectuscomprobarur.
Tl. Secundo. Tceſtimonijs varijs ex Veteri Teſtamento
Tefirmo- prolatis Deitatem Chriſti aſſerir 2 8& a ludzorum,
w1aVeters ac praciput a Seructi impijs catillationibus vindi-
Teffamen- car,
Ir. PT/al, 45..7,Solium tunm ( Deus) 1m ſeculum or $/>
» que, Hic,inquie,tergiuerſantur ludzi, nomen Elohim
» Competere etiam in Anpgelos & ſummas poteſtates.
» Atqui nuſquam exftat fimilis in Scriptura locus,
» qui Thronum #ternum creaturz crigats Neque
» enim f(impliciter Deus vocatur, ſed zrernus quoque
» Dominator. Deinde defertur nemini hictitulus, nifi
Evod.7.k cymadictione, qualiter Moſes fore dicitur Pharaoni
» in Deum,
leſa.9, 0.6. Heceft nomen, quo Vocabunt enum : Dewe
» forts, Pater futuriſecauli,gc-Oblarrant hic quoq; lu-
v dzi(inquit) &ficletioneminuertunt, Hoc eſt no-
-» men, quo yocabiteum Deus fortis, Pater futuri,S&c, ve
» hoc duntaxat Filio reliquum faciant: Principem vo-
9» Cati pacis. Sed quorſum tot Epithetain Deum Patrem
»» hoclococongefta forent,cum Propherz confilium fic,
» Chriſtum cs notis, quz fidem in co noſtram
» zdificent,ornare? Quzre dubium non eſt, quin eadem
» Fatione Des fortis nunc vocetur, qua pauldante Im-
» manuel.
» lcrems23.v.6. Nihil, inquit, dilucidiusleremiz loco
» quzti poteſt , hoc fore nomen , quo vocabitur ger-
» mca Dauidis , Ichona iufticia noſtrag RO
OCC-
Lis. 1, Cavpyrt TIT. 2F
doceant iph ludei vitro, alia Deinomina nihil quam «
Epithetacſſc, hoc ſolum, quod iveffabile dicunt, cile «
ſubltantiuum,ad exptimendam eiuseflcatiamtcolligh. «
mus Filium vnicum eflc Dcum azternum , quontam «
alibi pronunciar, ſc gloriam ſua nan daturum alteri, «
Quas verd larebras ctiam luc caprear ludzi, quod & 7e/2,42,8,
altari1aſcexſtruto nomen iſtud 1mpoſuerit Moles, & Exod.ay,rge
Ezechiel ciuitati nouz Icruſalem : cumprimis autem, Ezech, av
qudd aliolercmiz loco hoc iplumelogium ad lerolo- zs.
lymam referatur , his verbis : Hoc ef? nemen , quo Jer, 33,164
Gocabunt cam : lehowah inf1114 noſtra : & quomo-
do his latebris exturbandi int ; letor ibidem re-
quirar.
Adhzc, Angelus Ichouz, qui ſanRtis Patribus fre- <2ge/-ww
quenter apparuir, fuit Chriſtus. Ree namg; & pru. {choxe /e-
denter, inquit Caluious, Orthodexi Eccleliz Do- 49#4h fact
Ctores interpretati ſunt, principem illum Angelum Chriſtzes,
eſſe fermonem Dei , qui iam tunc preludio quo» Sec#.un.
dam fungi ccpir Mediatoris officio. Fuirt aurem
Angelus ille Ichouz ipſe lehonah; Nam frequen-
rer nomen z#terni Dei ſeu lehouez {bi vendicar : 1«d.6.64 3,
neque id honoris tantum , vel perſonz cauſa, quam
ſaſtinebart , ſed vere, Nam angelus creatus ſacri-
ficium ſfibi offerri minime permitteret , foli Deo
debirum. Ar angelus , qui Manuah & vrori cius /«d. 13,16,
apparuit , panem ſe manducaturum negans , iuber
ofterri ſacrificium lehouz : mox autem ſe illum le-
houam elle re ipla probat : & nomen ſuum dicir
eſle Admirabile , quod eſt nomen Filij apud Eſai- 15:d.rz,
am, Vnde Manuah & vxor cius , ſc non angelum !e/2.9.6,
modd , ſed Deum viditie colligunt, Moriemnr , 1udic.134
quia Gidiemus Ichonam, Item : Ss ichouah nos Vo- 22-23,
laſſet occigere , non [uſcepiſſet e mann noſtra hotocau-
4m
Eodem modo oftendir, & contra Seructum defen=
dir, lehouam dici Angclum, Oſcz 11, 5. Vbipoſtquam
P copheta reccnfuic luttam Iacobi cum Angelo :
lehouah
26s Carvinvs ORTHODoOXVS
leborab, inquit, Dew exercirnuum, lehowab,memoriale
e:46s. Item Gen.zz 29. 39, vbi Conteflio ſan@l Patriar»
chez ſatis declarat, non fuifle Avgelum creatum, lcdin
© quo plena Deitas refideret:Yids Dewm facie ad forcrem,
Item Zach.cap.1. v.y, 11-12. & {cq. & Cap. z. v.34. 8. vb
Angelus,quialtccum Angelumimittir, idem mox pro-
nunciatur Deus exercituum , &ci ſumma potentia al-
{cribitur,
His tandem addit ( conſulto preteritis aljjs 1nnn-
leſar.15.9, meris ) duoteſtimonia clatiflima :vnum iclaiz: Ecce
Deme noſter ipſe chic efF leboua ; exſpettatiimnus em ,&
ſernabit nos:alterum Malachiz.Srarm Venter ad tem-
plum ſuum Dominator , quem Vos queriis:E& Angeliue
Teſtaments,quens Hos Hultz.Deprioreinquit;Emphas
ticz demonltrationes bis politz non ſinunt hoc allo
» trahi,quam ad Chciſtum.De poſteriore:Certe non vitt
- vi ſummo Deo ſacrum fuit tremplum , quod ramea
» Prophera Chriſto vendicat. Vnde ſcguitur, eundem
» eſſe Deum,qui ſemper adoratus fuit apud ludzos,
I. Tertio loco productis ex Nouo Teſtamento teſti-
Teff1mo- monijs Prophetarum 8& Apoſtolorum parallelis, Fili-
2/4ex No- um eſlc verum lehouah.demonſtrat: quibus niwirum
0 Teſtz- Apoſtoli, quz de #terno Deo prxdiQta erant a Prophe-
ments, qu tis,in Chriſto veliam exhibita,vel olim repraſentanda
$w Fil docenr. Vt,quddleſaias Dominum exercituum ludzis
Dertas pro &l(raclitis ip petram ſcandali, & lapidem offcnſionis
bataer fore vaticinatur-id afſeric Paulus in Chriſto eſſe im-
SefF.1l. lerum. Ergo Dominum illum exercituum declarat
leſa.$.14+ eſle Chriſtum.Similiter alibi: Oporrez,inquit,vos ommmes
Rom.9,23- ſemelſifts ad iribunal Chriſti: Scriptum eff entm: Mibs
Rom.14.1oe flefterur omnegenu, & omnu lingua inrabit mihs, 1d
lc/2, 45-23. cam apudleſaiam de ſe Deus pradicer : Chriftus re ipſa
in ſeexhibcat:-conſequirurillum ipſum elle, cuius glo-
P{al68.19. ria traduci alid non poteſt. Quod etiam Plal.68.19. 4/<
ſcendsſ/s 1m altum, cepr/ts captmnitatem: in Deum voi-
Epheſi4,8, cum competere liquet: id Apoſtolus ad Epheſios de
Chriſti aſſcenſione citat: ciuſmodi aſſcenfhionem tunc
quidem
Mal. 3.1
ww "mn. WW © SV
quidem, quum Deus infignt aduerſus hoſtes vioria
orentiam ſuam exſcruic, adumbratam, ſed in Chriſto
Lis Il CaryrtlIl. 27
pleneexhibiram elle hgnificans. Siclohannes lelaiam lohn12.41.
Filtj gloriam vidiſle reſtatur, cam tamen Prophera iplſe 7-/3.6.1,
Dei maieftatem bi viſa'n {cribat. 1!]a vero, quz Apo- Heb 1,0,
ſtolus ad Hebrzos iu Filium confert, clariflima ſunt gx 6,
Deitarisclogia: Tu 11 prixc1pro Domine fundaſit celum P/al.102.,
er terram,zrc,ltem: Ldorate erm omnes Angeli eltd* 236.
Parallclis teſtimonijs ſubijcir alia direta Apoſtolo- P2497, 7.
rum, loh. 1.1. 1» proncipro erat [erma, 30. E ſermoerat
Dew. bidem ver. 14. /idrmmsglortam ernms Vt ploriam
Gargenttsa Parre, Eti.loh, s. 20, Hiceft Verms Dems or
Grra arerna-loh 0.28, Dominus mens er Dew mere. Et
1. Cor. 5, to, O-mnes nos oportet comparere coram iribus
nals Chrifts, EtRomeyg.,5. Qureft Dew benedius rn ſes
exla,Eti Tim,z,16, Derss mAanifeſtar effFincarne, Et
1, Tim.1, 17, Regs artem 4rerno, immortal: , folt ſaptents
Deo ſit honor &x gloria tn: ſecrela- Amen. Et Phil, 2.6. Cam
efſer im forma Des , non duxit rapinam ee aquaiem
Deo, Et1.Cor 8.5. Vicungquee mults nommentar Dy/jue
#7 Celo, ſinemm terra: nobis ramen Onws eff Deue, Pater
ihe, ex quoomna: Et Vnus Domus leſws Chriſt ues, per
quem omna, & nos per ipſum. Et ACtor, 20. 28. Adpe-
ſeendam Eccleſiam Der, quam proprio ſangume ac gui-
ft Wits
Qzuarrocuidentius adhuc probar Filij Diuinitatem
IV.
ex operibus divinis,quz1illiin Sctipturis adſcribuntur. Frl;ws pros
1. QuodFilius ab initio hycvſq; cum Parre operarur, barwr De-
loh. 5.12. Quo dicto ipf ctiam Iudzi intclligebant KS EX Open
Chriſtum ſe ftacere xqualem Deo. 2, Quod Filius os rib ws arre-
Onrnts
mniaſuſtiner verbo ſuo porente, hoc eſt, quod ſuapro- =.
uidentia & vircute mundum adminiſtrat, nutug; pro- Se. 12,
prizvirtutis omnia moderatut: id quod folinseſtcrea- Hebr.r.z.
toris. 3, Qudd Filius haber poteſtatem remitrendi 2756, 9.6,
peccata,quod opus eſt Ichouz proprium, 4. Quddrta- leſ2.43- 25,
citas cordium cogirationes pericrutatur & penetrat; Marr.9.4,
quoditidem ſolius Deicſt, {er.l7 10
$3 Carvinys OrRTHoODoxyYS
. *i1mmr0 candem Fil Diutnitatem asſtruic ex mitgz
Ex mira- Culis: Oftenſo inter Chriſt: & Prophetarum atq; Apo-
exls Chri- ſtolorum miracula dilcrimine ,- quoniam Apoſtoli
fi [et.13, quidem miracula Dei ſuo miniſterio diipensarune
Attorz-6, Chriſti nomine & virtute, teftaute Pecro? /n nome
Chriftt ſurge > ambula: Chriſtus aurem verus miracu-
lorvm autor (aam iphus virtutem exſcruit2eandem-
Matt.to, 8- que diſpenſandi Apoltolis ſua authoricate commiſie
lohan.s.zs., 2arrante Euangeliſta, illum dedifle Apoſtolis poteſta»
& 10,37, £m mortucs luſcitandi, leproſos curandt, eijciendi
demones, &c, Non mirum ergo ( inquit ) ſi mis
_— E racula ſana obiccerit Chriſtus ad reuincendam lu-
, drorum incredulitatem - vtpore quz vittute eiug
. edita amplifiimum Diuinitatis reltimonium redde.-
, bant.
VI. Sext9 ex diuvinis quibuſdam arttributis id do-
Ex dint *&t. Extra Deum nuila eſt (alus, nulla 1uſtitia, nul-
guibrſ7 la vita, Chriſtos aurem in ſe hxc omoia continet;
zuttribnrs pſec enim falus noſtra dicitur Actor 4, 12. Ipſe non
" folam bonus & iuſtus, ſed ipla bonitas & iuſtiria 1.
Corinth. 1- 30. Nemo autem bonus, nili ſolus Des
us Math. 19. 17. in iplo a primo creationis' exor-
dio vita erat, & ipſe vita tunc exiſtens erat lux homl.
pum,teſte Euaugeliſta lohanne cap. 1.4, His ergo Deus
clle,certo oſtenditur, |
VII,! Denique ex honoze & cultu diuino , qui Chri-
Ex dining ſho xqualis cum Patre debetur & tribuitur , czul-
bonore c+ dem veram & #ternam Diuinitatem firmiſhmT
exlrz i63- concludit. 1 Quod documentis ſupetioribus fre-
dem. ti fidem in Chriſto & Spem noſtram reponimus z
cum tamen ſciamus, ſacrilegam eſle impieratem, tidu-
toban,r4.ts cia ſua in creaturis hzrere. Sic iplc 1nquit; Creds-
Teſ4,26+16, tis in Deam , CF um me credzre, Er (ic Paulus duos
11.10, lefaiz locos interpretatur : Qurcawngre ſperat m eoz
Rom.10.11. non prudefier, Item + Erit ex radice {ſat , quis eonſwur-
&> 15:12, get ad regendos populos : 1m 1pſo gentes ſperabunt,
16s, 49 Szpivs denique occutrit hec Chriſti ſcarentia - Qui
; ore
#61dem.
|
|
|
|
l
\
.
þ
q
£
c
a
Lis. 1. Gaevrllt. 29
efedit iw me, habet Gitam aternam. 2 Qudd in-
uocatio , quz cx fide per der , Chriſto etiam com-
petit - que ramen diuinz maicſtatis propria cſt ,
fi quid aliud proprium baber. Dicit enim Pcophe-
ta : Quicunque muocauerit nomen lehowah , {aluus
erit. Alter vero ; Turrs fortiſiama nomen lehouah ,
ad ſum confugiet inſts , Co ſernabitar. Atqui ia
ſalurem inuocatur nomea Chriſti, Scquitur ergo
iplum elle lchouah. Porro inuocationis exem-
plum habemus ia Stephano, quum dicit : Doms-
we leſs , laſcipe Sprr:izers menm: Deinde in vaiuerſa
Eccleſia, quemadmodum Ananias teſtatur codem li.
bro : Seas Dome , quants bic miulertt mala {an-
Aus omnibus , qus inuocant nomen twem, 3» Qudd
vniuerſa Evangelij doQrina nihil aifi Chriſti! co-
gaitionem tradit , & 1a cius Iztitia nos gloriari
juber. lerem, 9+ 23- Quis ©:y0 Cariſtum meram cre-
aturam iacare aulit , cutus notiria vnica eſt noſtra
loriatio? 4+ Quod ſalurationes Pauli Epiſtolis prz-
tixzcadema Filio precancur beneficia, quz a Patre:
quodocemur,F ilionon tantum interceſſore,ſed etiam
authore beneficia ca ad nos perucaice, que largituy
Pater celeſtis,
" as
Caryrz IIL
fdem teftimonits de Deitate Spiritus ſan-
Ht ex cadem [nſtitutione
monſtratur.
H- Spicitus ſanRtidemonſtrat:
Promo.Teſtimonio Molis Gen, :.v.z, Sprret465 Dome-
ws ferebatur ſuper aquias (upra 4byſſos , ſew [pr 4
13 47 £4
tcl. 1:42,
Prox.18.10,
Aor.7.59%%
AF.9.31.
L Corikel:
AQenus quid de eterna Filij Deitate doceat Se.14.p
Caluni inſticurio,ſtrictim artigi, Deiratem pore YL.
20 CaLvinvs ORTHoDoOXyYS
materiam informem; quo oftenditut non modd pul-
critudinerm mund1, quznunc cernitur, vigere ſaluam
Spiritus vittute: ſed antequam accederet hic ornatus,
iam tunc in foucndaillacoofula mole Spiritum fuiſle
operatum,. lrem lefaiz cap. 48 16 Er nwunc lehowah miſe
» me, ex Sprritus ems; Hocgnquit,nullis cauillis obnoxt.
» umeſt: quialummum in mittendisP rophetis imperi-
» um cum Spiritu ſanto communicat: cx quo rejucet
» divina cius maieſtas,
Secrends.Exattributis & operibus diuinis.1 Qnod Spi.
ritus ſanctus vbiq; diftuſas, omnia ſuſtinet, vegerat &
viunficarinccelo &in terra : quodg; nullis circumſcri-
prus finibus ſuum in omnia vigorem rransfundendo
eſſentiam,vitam & motionem rebus omnibus inſpirat,
lohan,ys. 2: Quod regenerationis in vitam incoruptibilem , &
10h.6.63, fururximmorralicatis author ct, non murtuatitio (ed
2. Cor.3,18, proprio vigore. 3. Quod profunda Dei ſcrutatur : &
1. Cor. 2.10 lapientiam & loquendifacultatem largitur : quod fa-
16. cere ſolius Deicſt Exod. 4.11. 4+ Quodab ipſo profluit
1. Cor.12.10 Omnedonorum genus-participatio cum Deovgiuſtifica-
1»Cor.tz.11, 10, porentia, ſantificatio, veritas, gratia, &quicquid
12, bont cogitari poteſt, Omnre enim diſtriburt Vnws C7
1dem Spiritzs prout Vult,
r.Cor,3,16. Teri. Exappcllatione Dei. 1Quod Pauluscodem
e>6. 19, &> lignificaru ſcribit, nos eſſe templum Det, & remplum
Cent. 1.
2.Cor.6.16. Spiritus fani. 2» Quod Petrus Ananiam reprehens. *
4. 5.344, dens; quod mentirus eflet Spiritui lanto,non homini-
bus,ſcd Deo mentitum efle dicir.
#ario Exattributioneeori,quz dixit aut fecit [e-
1:{4.6.0, houah. 1. Quodvbi lefaias Ichouah Domivum excrs
44. 28. 25, £iruum loquentem inducit , Paulus Spiritum fan-
4 - Rumeſledocet, quiloquitur. 2. Quod vbi ichouah ſe
adiram populi contumacia prouocatum conqueritur,
E/a6;,t0, Pro co leſatas Spiritum cius ſanctum contriſtatum ſcri-
bir: Vade ſequitur Spiritum ſantum efle verum le-
houah,
Cu1x70.Exblaſphemiain Spiritum ſanQi:quz cum
neq;
26g
A
Lry. 1 Cavrvrt IL. z1
neq; in hoc ſeculo,neq; in futuroremitratur, &tamen
vemiam obrincar, qui in Filium blaſphemauit: palam
hinc aſſeritur diuina cius maieſtas, quam ladere aug
imminuerccrimen incxpiubile eſt,
Arq; hzcetiam de Spiritus ſanfti Diuinirate haber,
$ciens autem ac volens multisreſtimonijs ſuperſcdir,
quibusvſiſaat Vereres:Quonram,inquitparce atiinge-
re Volur,quibre ſolide inniterenturprementes.
Quz ſ{equuntur de Trinitate perſonarum in Vnita-
teeſſentiz diuinz, &dediftintione Patrisa Verbo, &
Verbi 2 Spiritu ſanto: necnonderefuratione delirio»
rum Serueri, &recentium Samoſatenianorum , & de
reſponſionibus ad loca obleAaerxirenzo & Tertulli-
ano, v{q; ad finem capitis, ne prolixitate moleſtus ſim £56.1,cap.
leori, retexere hic ſuperſedeo:necnon lubens przte- 14.954
reo,quz alio loco prolixe diſputauit contra monſtro.
ſos furores & horrendas blaſphemias verſuriſflimi illi-
us hecerici Michaelis Serueri,qui pro Filio Dei figmen-
tum ex Deieflcntia, Spiritu, carne &tribus elementis
increatis conflatum ſupponebar , & ne cum Deitate
exſuer: videretur, afſcrebar, carnem eiuseſſe Deo 94ue-
v/187, & ſermonem fuille hominem fatum, carnis in
Dcum conuerſione,
Tudicer nunc Eccleſia, & indicent omnes, qui fidem
Chriſtiavam intelligunt, nunquid tota hxc dodrina ,
ſicaCaluino breuiſhime comprehenſa & explicatade
{xcroſanRa Trinitate, & de Filij ac Spiritus ſantti z-
rerua Diuinitate non (it ſcripturis ſanftis vere conſen-
tanca,pia,lolida,perq; omaia orthodoxa.
Carvt”tiV.
ldaem ex Commentarits Caluins in Vetus
Teſtamentum docetur,
Lind porrd Calutni Orthodoxi documentung
longe vberrimum ex Commentarijs cius ſcſe
oct, quibus Vetcris Teſtamenti libros Pro-
C pheti=
Teſfrmo-
ntiaeters
Tellamens
t1deS. Tri
ndtate.
32 CALVInvs ORTHODOXvVS
pheticos,vnacum Pentaicucho Molis & Plalmis Da»
uidis , labore ac ſtudio incredibili illuſtrauic. In his
quotquot occurrerunt loca, quez ad fidei Chriſtiane
vetuſtarem & certitudinem de ſacrolaudtz T rinitatis
myſterio, deq; zternaFilij Dei & Spiritus ſanRi Dei-
cate & 6,c0v{ 14, cum Patre firmiter asſtruendam perti=
nent , non indicauit ſolum, ſed explicauirt, & a ludzo0-
rum ac hereticorum corruptelis vindicauit ſolidifſi-
me, Curvero non omnia huc traxerir, quza veteribus
& recentibus nonnullis DoCoribus hucrrahi ſolent,
caulz (uo loco cxplicabuntur, Quz itaq, orthodoxam
eius fidem luce meridiana clarius demonſtrent, hec
pijs & #quis leEtoribus ſufhcere poſſunt documeura.
Neq; enim producam omnia, ſed duntaxart illuſtciora.
De T riade perſonarum in vnacſlentia, ctiam triade
teſtimoniorum contentusero, Quidni caim in oretri-
um teſtium con{ſtat omne Verbum3
Gen 1.V 1.2.3, [npr#Nciprocreauet Dews celum &r ter-
ram, &c. Spirius vero Domini apitabatſe ſuper facie *
aquarum,Etdixit Dem,erc, Hic Trinitatis myſteriuru
in prima rcrum creatione a Mole indicari Caluinus
agnoſcit, Eth enim non, vt aliqui, in prima di&ione
ERESCHITH, zz proncepro, myſtcrium quarit;
neq; vtalij Trinitatem ex verbo B ARA Hz,creausr,p:*t
Cabalam extundir, neq, in nomine pluralt ELOHIM,
Dy, candem continerituis induQtus rationibus, exiſti-
mat, ſedingenut fatetur, ſibi ciuſmodi probartionem
rant teiparum ſolidam videri: tamen expreſse addit,
Scripturam voce plurali ELO HIM multas Dei virtu-
tcs , quaSincreando mundo exſcruit, notare, & ad Pa-
trem, Verbum ac Spiritum aos reuocare. Ilud quog;
Verbum,quo Deus creauit omnia,de zrerno DeiFilio,
per quem & ſecula condidir;Spititum vero Dei,quiſu-
per abyſlos ſc agitans, virtute ſua rudem ſuſtentabat
molem, de zterno Dei Spiritu, ſeude Spiritu ſanto,
non ſolum in Commentario, ſedin Inſtitutione quogz,
yt pris cſt oſtenſum,interpretatur,
"hy Gem
-
I
I
{
r
Lrn. 1. CAvvrTIV. 3}
Gen. 1,$,16. Fact 4mm homin& ad imaninenoftra Hic
Dei neq; cum terra vel Anyelis cotultare, vt inguclu-
dri:neq; Principi morenumero pluraltdeſeloqui, Þ
heretici prendiit, ſed (ecu ipſum deliberare,quippe qui
alio conlulcore nd indigeat , trmis rationibus oftedir 2
tandemg; concludens, Chri/1ax1 ergo, inquit, appoſere
plures mm Deo ſubeſſeper/onas ex bocteſttmonro cotendur.
Geneſ11. 7+ Agrie, deſcendamu, ex confundamm
thi labrum eoram,c+c. Hicctiam ludzorum expoſitio-
ne repudiata, qualiad Angelos ſermonem habeat De-
us, myſterium Trinitacis 1ndicari agnoſcit: & hunc 1o-
cum fimilem efle oftendens prion, quo in hominis
creationedicebat Deus: Farramnus hommem ad imags-
nem noffram, cc. non incpte hincprobati concludity
ſubeſſe in vnacllenria tres perſonas, |
lam de Filij Diginitate, zteraitate & 5pcov(;z cum
Parre & Spiricu ſanto, fi quis omnia ex 1jtdem Com-
mentarijs co{ligere {atagat:nzille Elenchum copio-
ſam aduerſus hzrericos,nullo negociocontexet.Exin-
numerisdepromam hzc pauca,
Geneſ.1,V.z. Er drxit Dems: St expanſe, orc, Hoc ver-
bum, quo Deus expanſionem ccalorum & res omnes
condidit, non efle cuanidum , (cd {ubſtantialem Dei
ſcrmonem , nec cexpille runc, cum Deus mandaret, vt
eſlcrexpanſio: ſed prius fuille, contra Seruen blalphe-
mias demonſtrans Caluinus. /m9,ait,ccom Des VERBO
repenteex/trrerimt , quenon eraunt porrscolligendsa eff
AETERNA E!/VS ESSENT| 4. Quare merito
Apoſtols Chriſt Druimitatem mdeprobant,quod cum ſit
Des ſermo per enum creata ſunt Omni.
Geneſ 18. V.z. Eccerres Virr/fabant tnxta Abraha-
mum , Cc. Et Serſ, 13, Erdixit lehomah: Vt quid riſit S4-
rah!Hostresviros veruſti quidam Scriptores T rinita-
rem fuilſe volunt, 1d, quia ſannis & calumnijsludzo-
rum &hzreticorum obaoxium viderur Caluino, fatt-
us cflepurat,omitrere, Sc/mm,inquir, Angelos br pluri-
33MM app arrnſe C8778 Capiie [no Chri/ta. Htag, hic in
C 2 rribues
Tef/tinih-
miakererd
Te/tamens
11,de Dius-
milate,e-
ternitate
C9 01408=
oi Filg
eu Patre:
* : Fs ke. = mY —_— _ ;
- hy - RT Og dot
& bg dd we (Fe WETME, =2+ 400 on 6 ”
"A+ WY 2ST . * ww EL + *-4 k "aw
” ants wwe
- wo + I 9 #9 wy onde. igri mn ——_—_— = l POR
EN IUNIEIY m i
= - mY _ TE y ”
p PIER __ I pt
4 AN > A err ARAGON) uns ot rhe trop $466 Nr - w_ 5
. # = n_ ns 8
34 Carvinvs OrTHoDoAxVs
rriba Angels Tnum defignat Moſes legations Prince.
pem,nempe CHRISTV M, quem ex tribues Abraham
adorauit, $, ze. quilehonah appellatur, 6 13. de quo
por:d : eperaprecriamedt, inquit,notare, quoties Dew ſe
Parribiu manifeſtauit, CHRISTVM furſſe quaſs enter-
medium , qus non taniwm Verbs reſpettu fſuſtiner Det
perſonam,SedVERE& ESSENTIALITER Dew
eff,
Geneſ.48.5 15.16. Deaws,im cure conſpettu ambulane-
runt Patres mes Abraham ey Iſaac: Dems qurpaſert me
Anmmentute mea WELL ad diem hanc : Angelus quis YFE-
demit me ab omni malo,benedicat puerws, exc. Hune
angelum nondecreato Angelo, ſed de Chriſto inter.
preratur, &excultu diuino, quem ci tribuitlacob,ca-
dem ab co,quz a Deo,perens, probat xqualitatem c1us
cum Deco, S-, inquit, de Angelo quolibet mmdifferenter
accipras, abſurda eritlocutio. Quin portns Dernomen ae
per/onam ſuſtinens (ipſe laceb) in benedricendofilis hat
parte Angels eit (upertor. Ouare neceſſeeft,CHRTI-
STV Mintelligs , qus Angels ritulo now temere mſign
trer,co quod perpernus fuerit Mediator, Er Paris 1. Cov
riuth, 10. 4. teſtatur, friifſe Angelumilluam, quis dux &
preſes furt berers populo,
Exod.z.V.1. ErV:ſuseft er { 21/7) Angelus lehowe mm
flamma rgnuemedioruts. Quiadehoc Angelocoms
menterur, toram huc perſcribam, Y:derrdumyingquits |
quiſnam fuerithic Angelus,quiapauloport non modoſe
Iehowam nominated glortum ſ1bi v:ndicat ererne ov
Gnice Dinimitatis, Erſi autem excuſabilu eft ia ls.
guend: ratio , quod Angels transferant mſec Derper/es
mam, quatenuobeunt partes/ibr ab iy,0tmunt1as: quis
tamen notum et expluribus locus, preſerttm ex Zachas
rie Capel. enter Angelos ſtatus Gnum Principem C3 Ca
pret, ques alris 1mperat: Refte ſenſerwnt Veteres Eccleſia
Doftores , aterne:m Der Fulcrum ita Yocart reſpettn pers
(one Mediators: quam licet demwum Via cum carne (i
ſeepernt1 figuram ramen geſtauit ab mitts. Er Pavlm
b6140
L1sy. I Cavvrt IV. 35
burn myftery nobrs 1donens eff mterpres, qui pela aſe
ferit,CHRISTYM fuiſſe drecem popultin deſerts. taque
mnihul muernm , ſi aternus Des ſermo noms cram Patre
Dertatrrs er efſentia,nomen Angels mutual ſirfuturs
leg ations reſpectu, |
Exod. un. v.14 Er dixit, Facres meapracedet,or requie-
ſeerefaciam re. ln hunclocum fic annotat: Cam dem
Angelus, quem antecaſtris prafecerat , munus prber-
wands poprult obreritiomde cerioprobater AETERNA
CHRISTI DIYVINIT 48+
Pſal.z3-.6. YVerbo Jeboue cal: firmeati ſunt:&r Sprritns
B8Y6 Crs 071145 Exercitees eorum. in huius loco im terpre-
tatione lic (cribit: Celos drcens Prophera Gerbo Der cone
drros, potentiam erm mages ampliticat , quod ſolo nuts
contents ,neque accerſinerit altunde ſubſidra, neque
etram multum opere Vel labors tmpenderit ad ram
ſplendidum & nobile opificrum. Ouanquam awtem
Verbum Des &r Spirer999 or tam exterus 01nbus me-
d115, quam laboru difficultars, que mm Deo fongs poſſer ,
eppoſurt Propheta: bere ramen > certo hinc colligrtur ,
mundumper AETERNY M DEI SERMONEM,
gQV1 FILIVS EST YNIGENITFS, fabricas
tumeſſe.
Plal.45.6.7. Selim tuum Dewa in ſeculum & $ſque:
Sceprraem reflituding ſceptrumregns tw. H 3c quogq;
oraculum de CHRIST O loqui contra Iudzos de-
.monſtrans: /rer«m , inquit , brearter hoc loco repetam,
gued ante att, Vicungque Verſum hunc ſun caulls
eludere Indaiconentur: Solrum twwm Dems im ſeculum
fſeculs: ſatis tamen baleread SETERN AM CHR 9
ST1 DIVINITATEM probandam, quia dum ne-
men ELOHIM vel Angels Gel hommbus adſcribi-
rar, ſimul adds ſoletnora alrqua,que diſcernar eos a Ve-
ro & Vneco Deo © bic autem ſempliciter confertur im
Chriftum,cr abſque E/aexcepriome.
Preterco alia multa, quzde Chriſto#terno Deo &
cegepaſiimia Pſalmis interpretatur. |
C 3 leſs,
26 Carvinvs ORTHODOXxXVS
le/a. 6, G1. Vads Dominam ſedente:n ſuper ſolrum ex.
cel/um. Hic,\nquit,queritzer ſecundeloco,qutſnam furs
rits/fe Dominus, lohanues cap 12-41, Chriftum fur
docet:©> merito:quianunguum Dex ſe Parribzes,nifi im
ercino ſuo ſermone ex Filio vnigenito parefecer, Ex
poſtcain verſ.10- Ob//5ra cor popreie burr: Tohannes E.
faiamicalocurumeſle ait,de Chri/o,cum gloriam eius
vidiller: Eraddit: Ex quo apparet, quod ante diximae, |
Deumitium , qui ſua marcſtate Fnimerſam ierram um-
plebar,furſſe Chriltum.
Eſa.1, v.14, Ecce Vergo concipret,o> pareet Filium,
Gocabit nomen ems Immanuel. Hic mmme,ngquit, ef
dubium , quin hoc nomen Chiiſto 1ndrirum fuer exre
#þſa : quontam Gnagentt ie Des Filires endmircarnem nee
ftram , &r ſocietate nature ſenobis contunxite Vocatur
ergo, nobiſcum Deus, ve/nohis coniunctus , quod nov
poreit competere 17 hominem,qus Dew non fee. Er quia
Indzicauillantur, dici Immanuelem , quia fir Dei Mi>
niſer? ctiam hoc refellit, concludens tandem, hoc no-
minc non tantum deſignari Dei virturem ,qualiterſe
per miniſtros exſerere ſoler, ſed coniunttionem perſo.
nz,in qua Chri/z homo fimul & Deus apparuit, : |
Eſa. 8. v.14. Ipſeerit m ſanfluarimum,mblapidemofe
fendicult ex mm petram rume duabus domibus Iſrael,
Hemnc,ait, co/ltgs tur xterna Chiiſti Diuinicas , cam Pam
Rom. 94.33» {res oftendat, cum eſſe Denum, de quo hic loquitur Pao
pheta. Loquuur autem non de nounto Deo,fed deeo',
4quo Calum er terra creata ſunt , & qus ſe Moſi pate
fecerat. Idemergo Dems,aquo Eccleſia ſemper guberna-
£4 ef, ;
E/a.9.v.6. Pmer nat ef nobu: filmu datrueftnobs,
ec. ErGocabiturnomen eines Admirabilss, Confrltarim,
Des farts, Pater ſecult, Princeps yacx, ere, Hocetiam
oraculum de Meſliz natalibus & perſona, quomodo
ludzis extorqueat,infra oſtendetur. Huc verd pertinet,
quod Chri/fars cadem xatione vocatidicit Deum for-
tem, quaprius Immanuel dictus fuir: nempe quiack.
\ \ T6, verm
Lis. TI Cavrvrt lTlV. 37
Germs Dens, Nrſe enim ,ingquit, Dew effect Chriſtus,n+fe
e/Jet meogloriars, Scripium et enim: Mulediclns qu jor | I
confidit im bomine. Der igitur mare(lasim eo nobs occer-
rat,oportet,Vvt riteaneo refideat fidnucra,que 13 CYCATHREY 4
locarr nonpotest 45/7, [acrilegrss
E/a.2. V. 9. Et arcetur indie ifla: Ecce Dems no/ter
te. Exſpettunumng enum, [aluabit nos,1/te lehona, ex-
eftanimms eum.FExultabimus Cr latabimr in ſalute
ers. Hoc oraculo omniad promirti Chrium, & cele-
brari beneficia cius, poſtquam prolixe docunt ; addit
tandem: Noru!uerram dignum ef, quod Vbs Chriſtam
Vocanut Denm prorum , ad{cribit nomen lehone: Vide
colligrmms, in e144 perſona veram Del xternitatem co77-
prehendr.
lerem. 23+. 5.6. Fcee dies Genmnt,drcrt lehonah : Su:
ſert abo Dautdi germen wm/lum, 03 regnatst Rex,cyprun
deter aget Cc Et hoe nome, quo Vocabut enlebonanſ/s-
114 no/tra,Quomodo hoc oraculum ludzi peruerrar, &
quomodo Caluinus id vindicet,infra oftendetur, Nane
ſolim annoro,quod dewonſtrart primum,hoc germen
mſta Dauidi promilsa n6 poſle toretiigt no nh de foto
Chriſto:deinde Prophera hoc duphciclogio,quo Chri-
ſta & germe Dauidis & Ichouam appe}lat, comendare
tam Deitaris cius gloriam,quam narurz humanz veri-
tatem. Nemms,ait, dubium eff, quen loquatur hic Pro-
phetade Chri/fo, Ermox: lam ergoboctenendumett,
non poſſe preſentem locum altter expons, quam de faolo
Chrifto. Et mox: MeriiorraqueL dixe, locum hienc de
bere ad Chriſti perſonam refirings Tandem verd: Yo-
vatur idem &> Vnus redemtor ( Chreſtms ) ram Filrua
Dandy © quam lehowah , quomods Vocatnr Filiaes
Damurdus ? nempe_ qua oportwer lum naſte ex gene-
re_ello. Ouomodo ryitrer ef lehomah? Hime colliyetwur
aliquidefſe humanacerne_imelloexcelientus. Et Go-
catur lehowah,quia Gnigenttae (it Filtics Der,Vnums cum
Parrey efſentta & glorie ox atermtatss op ditunitatls.
Etutcrum, 114que_ ron (inc magna neceſSitate Prophets
C 4 Chre/t wm
Iu:
"or"
* bun + _ ” as - Dn ww -
_— rg pr P —_ SN Ns Ga... = %
- A $64 " _ fas, a 2 F
a 8s
+ 2s - _
_ ta”. GS are 5 mo
——. ” ds % Ke) s hoo
———— — a _ ate ey wr—_
frothy
ns rats
- ork Iv. ee To nr
w Oe -
— RR IS 9 Dro Bn we tome A es 7 EI Os CA nan bd ds a ”y - _
ono gt 90 ES p -= N
PUR. -
neo wag apentatonty
we is 2
2 wt” Eats? = INI ron MO org ny ge 0;
iP MAE IIS > Ions Ah
IE tn $nS OE A tO >, Hen 5) Cote ls
pop 4
ERIE CA l.C OS . -
een es tv
is
Chee OS
2
Es
DEG 1 IE AER RAR,
Las
Ea Rue...
FA rn tg
$3 Caryinvs ORTHCODoOxXVS
Chriſtum hic nobuproponit ab Fnaparte Verum boms.
nem T3/hlmm Daud4u:abaltera autem Deum Fel le.
honam : quia Vnigentius eff Filizes Des, &x 1dem ſemper
furremſdemſaprentia, er ermdem cum Parre gloria,
quemadmodum teſtarur loban 17 lls
lerem. 33. $-15-16. Drebweorllis ey tempore rio germs.
nare factam Danidigermeninſtitie , ſernabitur leh.
dah, cx leruſalembabitabitar ſecure: & hoc nomen,
quo Vocabituripſam , lebonah inftrtrancſtra. Hoc ora-
culum oſteudit fimile eſſe priori, &intelligi deber: de
CHRISTO,&refcllirimpudentiam ludzorum alid
1d trahere conantium, Quod vero nomen Ichouz,
quod prius tcibuebatur Chriſto , nunc ad Eccleliam
transfertur:id ficri oſtendit propter x01y@riey Eccleſia |
eum Chriſto,quia quicquid eſt proprium Capiti, com-
mune fuit omnibus membris: Interim hoc eſle Gogu-
larc & proprium Chriſto,vt fit Deus iuſtitia noſtra.
Dantel.1.S.13.Videbam in V:ſrontbus notu,er ecce in
nubibus cal: tangquam Filies bominu Gemebat,cr Gque
ad Antiquum drerum Vent, coram co repreſenta-
run enum. Hocctiam inclligendum efle! de Chriſto, &
aliter intelligi non poſle contra Iudzos demonſtrat:
qui quanquam nondum tunc induifſert carnem no-
ſtram, vnde & Propheta non hominem , {cd quali ho.
minem appellet: ramen hocſymbolo fururz incarna-
tionis quoddam przludium przbuerit, vt Irzneus &
Tertullianus loquuntur. Quoniam verd a fanaticis
hzcin cam partem rapiuntur,quaſi Chriſtus non fir ve«
rus Deus? ſed tantum homo, contra coſdem luculents
oſtendit, CHRIST V Mhic nobis deſcribi, non qua-
tcnus eſt Dei ſermo, necquateuus eſt ſemen Abrahe,
ſcddeſcribi Mediatorem, hoceſt, arermwm Denm , qui
Volurt efſe homo: ſimulg; veram cius Deitatem ex al-
ſcenſuin celum, &lclhone ad dextram Parris, prolix
demonſtrar.
HOSE AE 11:04, Erdominatue ef? cum Angelo , &
pranalutfleun gr rogaut enm:m Bethel enwent _—
ENS | C7 #h
Lis Il CarvrlIV. 39
& illic locurns eft cum eo,cy lehonah Dems exercitumum,
lehonab memorrs eres. Quzrit Caluinus, quomodo
cundem & Deum & Angelum dict conucuiat, qui ap-
paruit ſaucto lacobin Berhel, atq; oftendir, Chriſtum
elle vtrumq;, Chre/?aws enim, inguit, arerna Der ſapren-
t14 mdut perſonam Mediators, antequam imaueret
carnem no/tram Fuittergo tune Mediator, z> eo ve [pettis .
fart ettam Angelus. Intere a feert etrram lehonab, ques
nunc eff Deus manifeſt .ttus im carne. taque hices
locus memoratr dignus ad teſtkandam Chriſts Dectas
tems Nam Prophetaclare affirmat eſje lebowam crea-
torem cal; ct terre, fc.
Mech. 4.V. 3. Indicabit({ lehouah inter populos mul.
ns Cr arguer genres robuſtas in longinquums, & conces
dent oladios [nos mm Gomeres, 750, Hic minime, inquit,
dubrum eff, quin hoc ad Chrifir perſonam debearrefer-
11. Loquitur Micheas de ipſo Deo,uon expreſſas menione
Chriſti: quianondum erat manifeſtatusm carne: ſed
tamen ſcrmus,hoc fuiſſe empletum inperſona erns,quod
Dems gubernaun orbem &+ ſibi popwlos torins munds
ſubegit, Statmimme ergo CHRISTV M ESSE VE-
RVM DEV M, qu14 non tanium Miniſter fruit Pairs
ſteers Moſes,Gel aliuesex Prophetu qui/piam:ſed furt ſe
ſummus Rex Eccleſia ſue. loridem v.7. Tametſpinquit,
Chriſtus fruit Gernm ſemen Dauidi:tamen ſimul ernan
furt lehanwah,nempe Dexe manife/?artusincarne
Mich. $.4 Extemibiegredietur,quifit Dominator
mlſract: ex egre/ſues erns ab initio, a diebusſecul;. Hoc
oriculum cam fit vaum cxillis, que veliicauir Calui-
_nomaſtix, alceco libro vindicabitur: mthilominas hic
ad{cribendum eſt, qudd cxpreſse in eius explicatione
ſcribic interpres: quantuin ad ſe ſpetter, libenter (e a-
gnoſcere, hic probari nobis Chriſti Diuinitatem.
Zachar 919.20. Er drxi ad dngelium, quiloquebes-
Inr mecum; Qus i/tit C36, Et oftendit mihs tehowah quas
teor fabros,gre. Huncangelumde CHRIST O IE-
HOVAH iatcrpretatut.& quoriam praclare Oe
C 5 dit,
—_—
” Ac ves
-, BW 1 1 5-11 a pentonarakooatecione
- - - - wenpet © "+ Fa 97 XY
ee a el Me nt OS} O08 pegs: rs .
- , mt CY INST
. F m_
?, ae OS _ * D
ry IS 1
FOE Meas
4#62%=
ao 00s Coe EE, 20 BOW
g I” , ——_— T. Fee td F :
_ , 8 " w_
4-5}
ponrmgrc tes vr pn ,
0 Fa” myo were - R———— = Pe b. **d 3 aonth " -— n
. Ng ” - . —_ _—__ Ws Regs
_—_ Gat 4 4 » = - — ic F g m 4" og : -
- CN hs EI ee ee ee EE TRE IO m—————— * Rs” a ar” -" eee CE TONE M - ——_ 5 "on 6h py -
"” i . r s you _ * OY wu by - \ A
1s Sion #2 aa een 57 EY + wa _ _ * = : pg, _
My + ara — War be a Pa " : - —_ , E -
" i” 9. y—— mW þ 9" _
- yer 90s tr —_ iD Ants a
$0 2-ct0D "aha > ” _ _ GSC 56A mg di ” - ou —__ Me , : 260% nE4) wy" n py —_ ” at hes. - P = md
is ate v EASY A DE SS " Ter» nas 0 - 464: ue PPT = act rs
_— . - > bo 4
ET. , wp ng a> + -_ - nw - tC . »
Ms w - , — 9 ap 24 pie wh 4 + 257 6 OG a ve ee wa yes es _—_— mo"
- -— *% + W . + - of Ig BY $a A *
by Me dg —
ea pBags-=o- - .
CONE OO en
- op ein
—_ 97 7 BE
roms ions pt Tg oP. tabs > =4.2.+ 1a AG
= > - + - wither ood «oe aa 9. _ .
iy
pp g—m_ge a X PR——_—_y 2 ,
40 Carvinvs OrnTnoDoxyvs
dit, quo diſcrimineidem Chriſtus Ichouah fic & Ange.
Jus, interpretationem integram adlcribo: Texendum
ef, inquit, mzemoria , quodpriws dixs , huncpremarium
Angelumfurſſe Mediatorem C7 caprt Eccleſia. EF au
zemidem lehouah , quiaſermas Chiiſtum Deum mane.
fe/tatrumincarne. Non mirumigitureft, fi promſcue
Propheta Angelum mnunc Vecet , Er nunc Deam ater
mum ,quiaer Mediator eff Eccleſia & 1dem Der. Dew,
ug Oni cum Patreeſſenitia: Mediator autem , quis
erſ;i nondum carnem noſtram induerat , 6t nobupropn.
qua effet acffater:tam tamen hoc mune capt iunc ob-
ere:quia non porut flare Eccleſia ſine alrquo caprie: neg,
aliter poturt Deo ſus conmmyge.
Zachar, 1, Vv.s. Qu14 fic dicit lehowah exercituum:
Po#t gloricam muifit me ad gentes, Cre+ Hic interpres:
Qu et wile miſſor?/ Quu ile eft,qus Deo rmperat Vel edi
e1r? Hine colligimus mtroducs Chiiſtum , qui verus
eſt Ichouah : & ramen ſimul eff Angelus ac legarm
Patrs, Erin v.10. Yidemm ergo namen lehoue aptars
Chriſto: © nullum eſſe diſcremen Patru & Fily, quoad
efſentiam, fed tantum 1m pſis perſons deberey diſins
gui, Queries ergo Chriſiuns ſuam Dinimitatem aſſert,
V/erpatnomen lehowe: {ed poſteaoftendtt, ſibreſſeL als-
qd propriwm ex diſtenftumnempe quod eft legatus Pa-
irts. Hac autem ratione_ ex boc reſpettn tmferior eff
Patre_, quia miutiturlegarms or exſequitar , quod ſi
bi man4atum ef, Hac enter ſe nan pugnant , ſicuers mul-
is indotts &r tumuliueſi homenes ſeſe tmplicant multu
#4pimationibus, Vel delirys pores : qwomodo fiers po-
ze7: Grfit Gnus Ders atermwe , C7 tamen Chriſire , qui
alius et a Patre, &7 qui Vocatur Patru Angels , [ar ile
Gnicrs Densilia fingrent pronerpriem alrquod Deivtatu in
Deo Parre, quaſi bnus Dems exſe grguneret Cr 11a pro-
auceret We altos Deos, rangquam extraduce, Har ſunt
Diabolicacommenta, quibus laceratur Ynitas effentss
Des, "0
Zachar,3. V. zo leboſnahftabat in conſfpettu Angel.
Rurſus
age bY N ; PT AY PR ET
4; "lf 20.5 214k rs x
>
Lrs.1,Cavyrlv. AT
Rurſus hunc Angelum interpretarur Chriſtam Teho.
uam. !a, inquit, Frdemms Focars Angelums, gn: /epins
drftres eff lehouah. Non dubrte rgirur quantum ad me
(Fat,quin nomentam Angels quam 1-houe debeat re-
ferrrad Chriſt! per ſonam, qres Verns oc Vnieausef? Dens;
mtereacft Mediator mier Pairem C> fideles
Zachar-11. v.14. Er frege Vrrgam meam, #>c Eth hic
etiam locuscalummiam aduectlarij pallus eſt, aquaſuo
loco vindicabitur : ramen vr rivgat Diabolus, precla-
rum Deitatis Chriſti a Calvinoibi proditum huc ad-
ſcribendum eſt: Tenendam eff! nquit,s//zrd prencipreny,
Chriſtum fuiſle verum lehovam ab initio, Ouoniam
ergo Filis Der eenſdem ert cum Patre cf) nia, ox Vnus
£1147 CM 1pſo Dems,enc.
Zachar. 11. V. los Er reſprerent ad me, quem confixe-
rant, Hoc oraculum, authoie lohanne Evangeliſta, de
Chr:/to fic interpreratur Caluinus, vt Gmul zrernam
cius Deitatem & 6440votey cum Patre contra hrre-
ticos Trirheicas,fatentes quidem,Chriſtum effe veram
Deum , &clle ab xternoexPatregenitum, ſed negan-
tes, eſſe ciuldem eflentizx cum Patre, ex co folidifhme
demonfiret, Conſilrzrm, inquit, /oh anne fruit, breutter
oftendere, Chriſtum efje Denm lum , qui ab mritro locus
ms fuerat per Propbetas, Dicrt enim: Adſpicrent ad me,
Certum e?, Gnicum Derm ,celt C> terre opificem, hee
pronunciafſe ſuo Sprritn per 05 Zacharie. Ergo. Chri»
fins thle rdem eff Dems. Nequey tamen hoc modo
confundimus perſonas, ſed colligerey licet, eandem ox
frmplicem eſſe efſentiam Pairs &x Fri , quod nebulones
ift1, quit hodre turbant Eccleſram no/tram , conautnr e-
wertere. Nam lingunt, Pairem «je vnicem Deum : fa»
rentur poſtea, Chriſtum etram eſſe verum Denum\ſed fuu-
bricant alteram Diuimitatem , quemadmodum ſiriuns
quiſpram ortatur a fonte,e ce. Qureguidſitipertimaciter
conrendart,no ernſdecſſentia Deum eſſe Chriſts,curns eff
Pater, quranome Der proprie nocoperit,nifiimn Den Pa-
fre, Or 19/7 Volnr. Kidemn® ane, vi bluſphemat hanc coar-
£#4as
loh.19-33,
= 4 > Ce Re ee HE HER Og x ana
WW
Su2
_"_—_—
ed ro
— WY:
IEEE
" ®. omg .
> inn 2 u: _— 4
pity. >» n v2) RO " "
. __ _ 64 - uy 42> 3
| 26 teh
A aes ty et ” -
— -« ol es 1c ———_ 4 R_ 20-17 _
——_— - OE mn Hr edn _O —_—_ 2 ts Mi j » q
» , - p SO ey tet tes Ea ot op wh
7,” ry ee. pn 0 py fron > »
4 2 —- on 5 oy; ng. TL ERR
py
es, OI aan
ns RE It ag ang og may
ge my CCI ot prongs
ET
geen es 1s
SY carr Pro > ry > ing
- ko a
_ uy Arya nee S ——_— in
-
Ll
oats <a re _—_ I <o/es
— x OO p hi +
Mee Stag - "_ _——
0 Ss rt lt ts ones
CONE eng
CT OT ET IOOY - =
gh mY TY CI
- I
_
_
wv _
- - a
os pap net -3-orhf meat CS 1 Ay $i ns CATE <3 p aa. m— _ -_
LEP * 890+ . "_ mot
al! 42 Carvinvs OrRTHoODOxXVS
OO guat Sprritus, que per 05 Exangeliſia eftendit , non (@
Hoccine cundum fuſe Deum, qu cracefixus ef, ſed enndem it
eſt Apia- lam, qui lequitur per os Moſis, ſe num Deum efſe aſſes
vicerv aut 705,07 quuridemetiam afjirmarper os Eſaie:Non dabe
I Ste gloriam meam alteri, Ego ego ſum,or nemo prater me.
? Eſ2.42,8.
Ce'y Arq; hezcdezterna Chriſti dininitate nunc adduxiſ(e
ſe ſatis lit,
Teftimo- Denique ad zerernam Spiritus ſandi divinitatem
3:14 Dinj- probandam non pauca etiam teſtimonia accommo.
nutatiaSpio 2 repcrireeſt in ijldem Commentatijs, cuiuſmodi
unts |
Exed.s. v.g+Trunc dixerunt Mags ad Pharaonem:De-
giizes Der eft hic Caluinus hocinterpretans: Quod,in-
quit, £4 formam loguends ſpettat , Metaphoricam eſſe
parer. Drgetus enem Des apud Lucam Vocatur Sprretues:
Sicut mult lecwper manum Der ſamiliter edem Sperieus
entelhgiter. Notanda ramen ratio eft,ne quis mdottus
ad eſſeutiam referat, quaſs Sprretns , qus Vere arernus
Dems eft,alrqua efſet Dertaiuportto,
E/2.6. v.10, Ob/fina cor poprels huts, Cum hecipſa
Job.1:.4r. yerba lohanms Chriſto, Paulus autemin ARts Spiritui
0,18426. ſanortribuat; luculentum haud dubie ſunt teſtimos
nium, verunq; eſſe cundem illum Ichouam in Throno
ſcdentem,quiPropherz locutuseſt, Caluinus crgo ct-
iam Spiritus ſanRi Deitatem inde offendens, 122, in-
quit, Chriftucs £ [no Sprriiz ſernntins non ef,Oprime ers
go connentt, quod Paulus hunclocum ad Spiritum ſau-'
Hum tranſftulit. Cum enim Dews cn Chriſto V1zcam ſie
imaginem repraſentarerit Propbeta, ſimul qurc quid
prorulit, id rorum Girrute Speretns ſantls 1m ipſum efſns
diſſe certnum eff.
E/4.48. v.16. Er nunc Domenns lehowah miſt me &
Sprreezs eres, Hoe preclare Gicinterpreratur Caluinus?
Speritus mentionem facet , non quaſs dinerſum aliquid
| 4 Deoſignificer, cum EIV$SDEM SIT.CV M 1PSO
Ji ESSENTI AE, Namin One Dei effentiaagnoſcimuns
j eres
T1 [ans
if,
jo ts —SSpre 791 Ng as 9 opens EO CEE IEO TIN" 4” uy tow
Pin þ gs -oylhs es 0 A Fg
pr WORMS L A vince __ " =
"4.
_ ow _——_ oth ey n—c i "
m_ p
Con Sanioiey'o nas m2 rv IN...» Ny :
hy
==
F
#
£
4
F
+
4
*
"£
1
x
2
boy
Frog
*
i
's
F
bo
&
2
=
©
*
:
5
F-
2.
5
Po
we
2
#,
CO Ta WT
wk OO EEE, a OO Fon
% I, ; Y wo up, PP ay ot 6: AS,
4
my © - co A === fam ao tt tw ama
MY Sh wv,
L1isy.1 Carvr VV. 43
tres hypoffaſes;Sed ideo piritum nominar, quod /it ute
ens Magi/ter ac Doffor omnium Prophetarum. Etmor;
Hic etram aperte probatur DIVINITAS SPIRIT»
TVS, cum ab eo Prophere miuttaniur. Nam 665 mittere
folrws Der eft:; quemgdmodum fols Principis auttorite-
telegats mittrſolent:1d cram Sprrerues {anttus factat cum
dirrg at rpſos atque Vim Cr efficaciam 5s prebear, procul
dnbio Des eff,
' Sednon addo hicplura: quoniam neq; vacat nune
omnes cxate Commentarios percurrere:nec pluribus
videtur opus, cum in ce tam mantfeſta vel tria verba
ſuficiant. Tu Leor candide hxc recum excute, & in-
de iudica per conſcientiam tuam , interpretum ortho.
doxorum, an Indaizantium & Arianizantium albo,
Caluinus adſcribendus videatur,
L—
** % + && wo
Idem oftenditur teſtimonits Commentario-
rum in Harmoniam trium Emu-
angeliſtarum.
VItd verd illuſtriſimum Caluini Orthodoxi
argumentum Commentari) cius in Noui Te-
” ſtamemihlbros ſuppedirant. Quoniam enim
D:us Chriſti aduentu clarius ſe patefecit, arg; in tribus
perſonis familiarins innotuirtt pluraetiam & illuſtrio.
rain libris Euangeliſtarum & Apoſtolorum ſe ofterune
Divinitaris teſtumonia, quibus ram fides Chriſtiana
firmins nicitur, tum hercticorum furotes & blaſphe.
miz manifeſtinas redarguunrur. Ea autem Caluinus
ernditiſſimis ſais Commentarijs itidem non annota-
uitſolam, ſcdetiam a corruptelis vindicauit fide opti-
ma, Exinnumeris ſex omnino inuenit loca Caluino-
maſtix, quzabeo deprauaraeſle clamitat:de quibus
proſcorlum ſuo lic reſpandebitur loco, vt LeRoribus
Equis,ucc niminm morolis,faciie latisfiat, Nun; bre-
uen
D— be = Sax qu.
wotr pm —_ — OE on _— ms IS _ po by
oh os, 10% "2 tu ny "_
» b— x . TER wy o_ Ad roo PS6.
wy none
. dh 4-s rj etm
rae 1. - mg OR 4
—_ mpeg py
_—_ on b- —— I. « an
dir dyes ies
rx nog oy oy wy qt W»
= S 99 4 ”_
———————— CT EE PININE
ns Pe te. bag
- Wy vil
ST ”
44 Carvinvs OnRThHoDoxvs
ucm prxcipuorum locorum Caralogum texam , qui»
bus orchodoxa eius {cntentia &doErina de periona-
rum divinarum Trinitate , diſtintione & aterna
£140%{{4,nccnon deduabusin vna Chriſti perſona na-
turis, contra Diabolt mcndaciademoniicatur, Sequar
autem Harmonie Euangelicz ſeriem , inde ad cerera
perrecturus.
Luc. 17. Caluinus explicans verba Angelide Bas
priſta: /p/eprecederiiium cum Speritze & Garrne Ela:
Quod ,Inquit, hic non $7: expreſ]a Chriſtt ments, ſed 10-
hannem fact Angelus anteambuionem Vel ſigniferum
ererns Drs : binc colligitter axterna Chriſti Diuini-
tas, |
161d. Gerſ'41: Exponens,quomodo Chriſtus dicatur
Filius altifimi,cum & nos imus fill}: S«27zs, inquiry
ec nos Filg,ſed adepreone, qnam fide conſequrmur, non
autemhabemus anatura: Chriſtus autem er vnicus of
vnigentus. Quoniam vero Serttetus verbum futuri
remporis, Vocabrizer, co torquebar, vr Chriſtum proba-
ret, non z:ternum cflc Dei Filium , fed coepiſle talem
cenſeri,ex quo induit carnem noſtram:exeodem verbo
interpres noſter contratium demonſtrar,nempe Filuni
Dei, quizternus fuerat, in carne manifeſtaudum eſſe;
vtab omnibus talis agnoſceretur, Nazz vocatri, inquit,
ad claram wotttiam refertur.
16:4. $.35. in explicatione verborum Angeli: Propre-
rea quod naſcetur,Sanfttum,Vocabitnr Filtus Der:refel- |
lens hzrecicos fingentes, Chriſtumided vocandum efle
Dei Filium , quia miraculose conceptus erit Spiricus ®
{ani virtute: Perperam,inquitheretics ratroctnantur, |
Quamnuuenmumanifeſtamsſut Filius Derm carne, now |
ſequitrer , quin fuer lexrmo ante lecula exPatre geni. Þ
tus. Out potizes ziierdem , ques Filines Deterat in lua &- |
rerna Divinitate, apperur etiam enhumanacarne Det |
Fultues. Carerum locus hic non modo perſone Gnitatem |
1m Chriſto commendat , ſed ſimul oftendit, Chriſtum;
guarenus humanam narram dui , efſe Filium Den, |
Erg6
1 j
Ara
Of
F
Lins 1 Cavvr V. 45
Ergo Fily Des nomen ſicur Diuinz Chri/ts eſſentiz a6
mito propre fut :1ta nunc contuntiim mm Viram
ſimul compettt naturam: quia arcana C caleſtu gence
raltrOnis ratio nm 4 Grelgart hommum erdimne exemnrr.
1bid. Þ. 43, Qzod, inquit , Angelus Mariam aps»
Let Domns ſur matrem : notatur perſone vnitas
in duabus Chriſti naturis : ac {5 drxsſ/er : enm,, qui ge-
wits eff homo ex Viero Marie , ſimul zteraum cile
Deum.
Matrk 1. $ 13, Exnomine Emmanuel contra Tudzos
confici oſtendir, Chriſtum verum cle Deum in carne
manif:ſtatum : AC randem g [tapreore quidem lacs, in-
quit, repuranda 6 nobrs tn hoc nomiene Divina Chri.
ſi Maicſtas , Ve rewerentiam apud nos obrineat s
quz vnico debetyr & ztcrno Deo, Sed minime om.
terim negligendus ef fruftus , quem inde 4 nobss
Deus entellige ex percips Volut. Qrorres enim Denum &
* bommem conſpicemns in Vna Chriſti perſona, certo(Ia-
twerelicet, Deum nos poſirdere , ſi Chriſto fide conruntts
| ſaws.
Matth, 9. $.4. lcſus dicitur vidiſle cogitationes Scri-
* barum: Interpres noſter in hoc cum Os7rmrratus ſun
* ſpecimen cdidifſe air , quod occultos corum ſenſus in
* medium 20” ar ided Marcum addere,iplum Sps. Marc, uy;
* rituſuo nouiſle , ac fidiceret, non potuifle humanirus
+ perſpici,quod in cordibus latebar, ſed Chr:/frrm drmine
* ſnoSprrerverli ve viq; penetraſſe, Tale Drininrato ſua
© ſpecimen etiam edidifſe Chriſtum ſcribir Matrh. 17. 25.
* wipraucnicns Petrum rogauit: Quid 75bs Fidetrer Si-
* monieo ipſe ſe nihil latere oſtendens,
* Marth.17.%.5.inverbaPatris celitus clamantis: Hre
* eftFilrss mens drlefins, exc, Caluinus fic lcribit: 1am
| cxmbic loguatur Pater ,& ſe altum 4 Filto deſigner, ſes |
- i quitur, perſons diſtrnftos efſe, quando voa ef (corum) Diſtinis |
* eflentia & cadem maicſtas. perſona- '
* Marrh.x1.9.2.,vbi Chriſtus diſcipulos,quos in caſtel- ra,Partis
; lam ablegat , omnem cucntum pradicict, iterum Cal- & Filij,
: uitnus;
Chriſtus
xaedio-
lyasns,
1.Cor.1o,
E»9,
46 Carvinvs ORTHOBOXVS
uinus: Hec,inquit,odo DIVINITATEM SY AM
probauttNamerrem abſentem copnoſecere,773 corda ho.
miunum 11 aſſcenſum fletere,ſolines Des furt,
Matth.:z .io. Chriſtus (cicbat fimulationem Pha»
riſxorum de cenſu interrogantium., Yade, inquirt In.
rerpres, Chrs/Fo hec noritia niſi quia SPIRITFSEIPS
cordium erat copnitoriNeque emum bumanaconefturs
olfecrr eorum Verſurrtam , ſed OVIA DEVS ERAT,
penetrant mcorda ipſorum , Vt ſe blandinns or mſturig
ſpecre fFrſtr.x obtegerent Ergo prinſquam reſponſum d +
ret, SY .4E DIFINITATIS ſpecimen edidit, oc-
eultam eorum malititam pate facrens.
1b1d,$,45, co, quod Meſltas Pal r10 Dominus Da.
EP
__
"'%.
vidis Regs appellarur, verum Deum efle in carne ma. |
nifeſtarum contra Iudzos cuincit, vt maxime in textu |
fit /240ns.
Matth. 13. 6. 37.1n interpretatione querelz Chriſti:
Jeruſalem, leruſalem, quotes Volut te congregare! ec,
EVIDENS DEITATIS CHRISTI argumen-
tum obleruar: Porro, inquiens,q#od autehac drxr, Chre-
fiumloquien Perperſona,/ic mrielligo, ſermonem hune
proprielN AETERNAM EIVS DEITATEM
cComperere, Neque enim hic differrt, grid facere mcepes
rift , ex quo fuer mcearne manifeſt atue fed quantum |
de ſalute popnli r{1us ab initio fuer ſollieri ts, predreat, -
Scrmm antem , Eccleſiam uta faiſſe drumitusgubernas |
ram, Gt erprafnuertt Chriſta, quatents AETERNA'
10 ſenſu Paulm |
non Deum Patremindeſerte ſed Chriſtum iyſum fuiſſe
ERAT DEL! SAP!/ENT!(A,
tentaium dicit.
Luc. 14. V.4a5, Chriſtus aperumt mentes diſcrpulorum, i
Gr ente//tigerent Scriprzeras, Hoc etiam certum DEI :
TATIS SV ſpecimen cdidiflc annotar Caluinus *
quianonexternz tantum vocis fuerit Miniſter, quzin
auntbusſonaret, ſed arcana virtute In meprtes penetra-
tit, arq; ita oftenderit, quod Paulus adimit Ecclehiz
DoRotibus,in ſe ynum competere,
Matth
i
rp,
I
N
'# |
5,
\
Py I
|
|
|
\
(
|
SS w* 6a wh 3
Lrs. 1. Cavyr VI. 45
Marth. 28.6 19, Inexplicatione formulz Baptiſmi:
Mos $:demnes, 10quit, 2ec rite cognolca Deum: neſs diftin.
fe fides noſfra tres inveaciicntia perſonas conciprart,ey
mde Baptiſm: effi actam frultumg, mManare,quod Demo
Pater nos im Filio ſud adoptat, ex per Spiritum 4 carnis
woſtre ſordibus purgatos reformat nn 1ſh1t1am.
Hanc ftidem orthodoxam de Deo & Chriſto Seruz.
tore, cum per toram Harmoniatn Euangelicam ſan-
&iſſime tradat & defetidat Caluinus , Onkedinnn els
ſequisnegabit?
Caryrt VI.
Heme confirmatur teſtimonirs ex Commetis
tario in Johannem Euange-
liſtams,
JVm voinerſurn lohatinis Evangelium nihil Gi
aliud, quam perpetua quzdam ercrne Dinimi-
74:4Filt) Dei 1n carne maniteſtati contra impias
Ebionis & Cerinthi blaſphemias demonſtratio, qudd
nimitam filius i)le Mariz lelus verc fit erernme Des Fie
ewe; MeſSras Patriarchis olim promiſſus, & tun Eccle-
fizin carne exhibitus Serwator, redimens ſanguineſug
a peccatis, &dotians vita #rerna omnes credentes: nu-
bes cerre denfiſlima teſtimoniorum huc pertinentiuni
yndiquaq; circiimſtat ; letores Commentarij , qud
Caluinus lohannem Euangeliſtam illuftravic, Exinfi-
hicis iraq; hzc pauca &illutttioradelibaſle ſufficiar,
Totius capitis primi argumentum in afſertione ves
tx & 2tctnz Deitatis Chriſti verſari nullieſt dubiuni
niſi blaſphemis hetericis,textum & argumeanta Enan-
peliſte ſceletata Sophiſtica deprauantibus , inprimis
Serveto; cuiiis argurias nemo rectiis intellexit, con-
reſſurn nemo propivs ſuſtinuit , blaſphemias nemg
Pits repreſſit ; tim aperro duello ; tum fſcriptis &
toufutationibus @pc0;PÞaiorsytum denig; vindications
D Euanz
(——
—o_
__
ra pephan =
ces Ba Ales Coon ae tn ene rot I nos
Aptos ps
pins BA un __ —
po gps + ET c_ PII.
_ Ki
= yy oro,
DN CIOs 4 Cats =_y_ — w ag we
Ca a en OO AOSIOng 44
. - : — ee G. "0 6 *
p; wanker Wer ont A SW DN than 19+ EY v " EEINY BE,
4 m9 irritants bs _ _
"es We, bo —_
9 WB bh og ge . pam nag wu +
—— Sr A 1 ns "
rp ed oacn mere ie erage ,
LEE rH res
ity, 1 ot eeyti
_
Bom hqgt wand. 1> oig6 4, Gs,
te ow” » ev
oo le Ig =
X perm We. on Pe Em I. —_
- SA ci nn 1 type AI ATI Gr 19t-< ty
a 4 A J ——_ _ + [OO EIIR = 4 A
. 04. ere _ tm ———S ——— - n
8 800: yo tes * 2 EO <dng
Py oa VEE RE to: Wn ragnnyy , * - . > oh _
CERES TIE Moe by — STA 12227 AE CAGES 2 OE nn be ee WP rater ride 1 agg» mp yy » _
% IRGITT SECS x ” wgropage *
” . > OS Iam ; . i RI
"RO P_ 2 05095 agen 4
I - Sg nun mts 7 eh a A « a
w_ ——_— 4-0
>: - - was 0 Crd! 15" =. "96s = : * ,
og
43 Catvinvs ORTHoDorxvVs
Euangelij D lohannis, quam noſter Interpres Calui-
nus. As/oy 1taq;confirmat efle (ubſtantiale Dei Verbum,
Filiam Gnigentium Parrss: Et fuifle hoc Verbum in
principio, Kante ptincipium creationis rerum omni-
um, hoceſt, abzterno, & fuiſle apud Deum, hoc eſt,
pertonali ſubliſtentiaa Deo Parrediſtintum, & fuiſle
Deum ipſum , ciuſdem nempe eflcntiz & diuinitatis
cum Patre:& per verbumillud Dei, omnia1n principio
facta efſe,qua faCta ſunt, iuxta Molis hiſtoriam:deniq,
1dem verbum randem incarnatum : ac mundo patcfa-
um eſſe in ſalutem credentium., Hac ſumma do@ri-
nz Caluini de Filio Dei xquis ac pijs mentibus ſuthce.
re poterat, Sed nonnulla Aſgjpndwex ipſo Commenta-
rio huc decerpam. |
Tohan. 1, Verſ.1. In prencipio erat ſermo , Exc. Hie
prima ſunt lnterpretis verba: Hoc exordso arernam
Chriſt: Diuvinitatem predricat , Vt ſcramme , aternum
eſſe Deum , qui manifeſtarm eft in carne, Etmor:
Quod ſermonem Cocar Des Filrum , heac mihs ſimplex
Videtur ofſe ratio , quia primum aterna ſit Det ſas
prentte & Goluntas : deinde expreſſa conſily en effi-
gres. Nam Vt ſermo charatter mentss dicitur , im
bominibus : 114 nov mepte iransfertur hac guog, ad
Deum , Vr per ſermonem ſuum dicatuer nobs ſe-
sh/um exprimere2. Er poſtea : Serwerue ſuperbi/Ft-
mus ex gente Hiſpanica nebulo , aternum hune ſer-
monem tunc demum exortum efſe_ fingit , cum 1
mundr creationey exſerins eff, Quaſi vero non pri-
ws fmerct, quam Virrus erm externo operes fur co«
guiia, Longe aliud bic docet Enangelita. Neg, enim
ſermons aſiignat temports inetinom : fed ab mutio
fmiſſes dicens , ſecula omnia tranſcendit. Nec mey
latet, quid oblatret hbic canu , & quid olim camllats
frut Ariant:nempe_y Denmcreaſſe_principiocelum
terram : que tamen aterns non ſint: quiz principy no-
men rmage ad ordinem reſpiciat , quam aternitatens
deſigner. Sed hanc calumniam Enangeliftapraucriits
£6
f
4
Lis. 1. CAryr VT. 49
eh dicsr (' (ermonem m proncipro ) fuſe apnd
Dewm \, rc, Refte ergo Anuguſttzus proncipuem hoc ,
ture rune fir mentio , pronczhto carere admonet.
Tumetſ; enim Piter ordiney prior eff ſux ſaprentta ,
ellum tamen 2/orie [na ſpoivawnt » ques Gllum remporis
punttum ima; namnur,que ſaupientiam ſam precefſe
rit. Atg, acc atcinacſt generatio, que ante mind
conditurm 1191nenſo parte laitiit qurdem in Deo ( Vt 1a
hoguar longs annortumſuoceſStiontb1e,0ſure Patribus
foeb legeadumbratia, trandem plenins in carneexhibita
fort.
Etſermotrat apud Deum : Fee [2emrro, inquit, ds-
ftrnfttam ſermons t Parire hypoſt aſen atiribuit. "=P a4
refellendum Sabeiy errorem Val-»t kiclocws, guy ffen-
dit, Frlenum a Patrre trfferre lum admonui,ſobricin tans
iu arcennſapiendumeſſe, er mode/r loquendum, Ex- |
enſatione tarien drgns ſant Seteres E:clelſie Scripteres,, Vrilts ad-
qu cam altter rettam ox ſinceram dottrinam adxerſw monitio
flexiloguas bererricorum ambages non poſſent aſſere- de vocabu
re, Voices quaſdem excogitare coatts ſunt , que tamen lis viurpa-
nor alind ſonarent , quam quod altog im Scriptie- tis in my+
mu traditer. Tres hypotaſes Sel perſonas in Vna & ſim- Nevig Tris
plics Des effentia ſubeſſes dixerunt. Nomen hypo- nitaris,
fraſews ad Hebreos cap. 1 im eo V/u habetur,, cu Sub-
flantia nomes reſponder, vt ſumitier apued Hilarimm ,
Te reoownn, belperſonas Gocdrunt diſcretas in Deo pros
preetates , qua fe meniibus noftris conſÞprceendas offe=
runt; quemadmodum dicist Georprus Nazyanzenm , [6
won poſſe num cogitare , quin mox iris circaumful-
Je ant,
Ec fſermo erat Dens: Ne gas, poird inquir , de
Drizma Chriſt efſentta [ernpulus maneat, clare afſerit,
efſe Derm. lam cam Tnicra ſit Dems, Chriſtum ercdem
efſe cum Parre eſſentia, &7 tamen 172 aliquo differre ſe-
gaitur. Sed de hoc ſecundo membre 1am dittum cit,
Quod ad efſentia Fnitatem peter , nimea fur Ari
omprobutas, quine atcrnam Chriſte Diumitatem faters
D 2 COgE=
_ ::
ee a er OE SO"_S »
|
l
12
?
:
4
|
|
?
BAS nonoet wat a ib 4” Bp etna. =
> 4805 10-S wes
pt Sata hy y
»*% FO _
1%: © en Soda A rear erae es CEE
[i
8 Ong 8 (9g9 _ - « hy 4 _ moon b
W- , Wh ho - # Y5% þ ” 6 - Holt _—
, - I—_ - nc _- MN oy ul -
w . : . ds. CD DT. oh off h . 2 age 9 et w_ _—_ 4 ys + y ys "
1 h bz LO —_ he vo ; 5 . " _ . + OE RD mot: ” i $4 4 TO My
ES DR - Cw _ pre ed De _—— ſs . ___ : 4:4 3 ,
— he. 6 "A - * Ra ,
. —_ * * h As v 619908
OS be . GS ny % 0
— ag. 42-2 —— 4 "y 0-ves a a. OAPI. a
Covert iy Y gs nt nn. rome bs. 199 =o " eaten " eng rn ont p F -
— - WE Sa SITY DOE ute as nd eto u CO oy pay om Has wy —_— ” bs +, Mas by
% rs aww Le EE. HEX « ces - Do 07 —_—_—_ m4 To _ . . > - 45 - is "—_— ——— b ”
w - . Aon NA I wy > #7 lt, my MET OO F- _ Re 9 7F-—a __ _ C_— = ET og
£ - Ee OY Led oe 2b} Ca aps = pawn: 5 a" — 4 ou "
h =_= od A Fu +144 "4 oy nee 4 GI one nge 99s ao Den nt ei _
_—_ ”
: wy
jo Carvinvs ORTnHoDoOxyYS
cogeretar, foctitiumm neſcio quem Dewum eſſe garriebat,
Nos autem cum aidimus ſermonem fuiſſe Deam , quid
et, quod de aterna illius efſentis amplins moucamus
controuerſram
1614.9,3.Omnia per ipſum:/54,inquit interpres,Ser+
monemeſſe Deumaſſerutt, Cr aternam em eſſjentiam
predicauit: nunc al operibus Diumitatem ernmprobat.
Atqgy hec pratiica ef notitta, ad quam nos precipre af-
ſmefiers connentt. Frezebit enim apud nos nudum Det
nomen Chriſto attributumguſitalemreipſafides noſtrs
enum ſenttiat. . |
1614,$.6.Fuit homo miſſusa Deo: Hic potro inter.
pres: Nenc,inquit,ds//erere mmeorprt Enangeliſta,queme.
do ſermo Det 11 carne manifeſt are frerit; ac ne qun
addubitet, Chriſtum eſſe aternum Des Filium, lohannu
Bapri/tapreconiocelebratum fuiſſe recitat, exc, Peoſſet
ramen abſurdum prima facie Viders, Chriſto altunde
dartteſ/rmonium, quaſiipſe mndigeat. Atqui pronunce-
at;ſeab bomimeteſttmontum non quarere. Reſponſio f a-
cilts er nota ef ,reſtem huncnoſtra,non Chriſti cans
fuiſje ordinatum- Srquuobyciat , nemu mfirmum eſſe
kom teſfrmonium , Gt Chriſtau probetur efſe Filrud
Der:hic quog,mpromiueft ſolutio,noncitars Baptii/fam
gu ft privatum teſtem, ſed qui drnuma authoritate pre-
ditus Angel magrs,quam hominu perſonam ſuſtineat,
161d, S 14. Ertſermiocato factus eſt: Ludmnt hic gus-
dam;\nquitintetpres, & anepriuent frewols argutys deli.
11 homanes : Sermonem dict carnemeſſe fattum , quis
Dems Filram ſunm , Vt mente conceperat, bominem mm
murdum miſertt: quaſy ſermo ile Vmbratilss , weſers
gue, fuerit Idea. Arqur offtendimus , Veram in efſentsa
Des, hypo/taſin exprims hac Soce, Er poſt explicaram
Ccatnis vocem,necnon refutatum Apollinarisertorem,
ſubdit: Clare 1gr ir ſententia ef, quod fermo ante ſecu-
la ex Deo genitus,er qui ſemper apud Patrem reſidebat,
F ides Ca- homo fuerit fattus. In hoc fidei capite duo precipuete-
tholica de neada ſrent: Sic in nam perſonam coaluſe duas in
Chrifts
Wn, ES
W S ®: \ +
.
.
Lis. Il Carvrt VI. ſt
Chriſto naturas , vt Fnws aty, idem Chriſta Germs ſit perſona
Dems 73 bomo, Alterum '.. ro,non ob/fareper/one Vnitas Clift
tem, quem diſtinffenatr. 4 maneant,ata ve Diumiuas, {ys
quicquid ſibipropritm eſt, renmeat.o> humanitas erram co piribus
ſeorſum habeat, quod im eam comperit, 1tag, Satan,cum compre.
Varys delirysper heretr.o5 conatus ſit (anam detrizamn hens,
ſubuertere, ſemper ramen exhu duobus erroribiee alter-
wtrum imuexit: vel Chriſtumitaconfuse Filium Des efſ-
ſe 3 homans, vi neg, ſua lt drumitasimiegra maneret,
neg, vera homimnsnaturaeſſercircundatius: Hel ita car-
ne eſſer veſt1tum , Vt quaſy duplex efſer , dnaſque dru1ſas
baberetperſonas, Sic olim Ne(tarn diſerie confirebatur Hztefis
Viramg, naturam :ſed Chriſtum FGnum fabricabat Des Neſtorij,
um Cc alterum|bommem, Emutyches antem contra wm Eutychis,
Chri/tum Gnum agno/ceret Der & homin Filrum, new-
tramex duabuenaturuiliirelinquebat, ſed fingebat eſſe
ſimulpermi/tas Et Serwetus hadie cum Anabaptiltti 149 Sergei;
lem fingit Chriſtum, que confuce ſit canſlaries exduplice
natura,quaſihomo diumw. Verbo quidem pranvwnciat
eſſe Deum,ſed/iVeſanacrucommentarecipias, Diums-
145 ad tempisinnaturam khumanam conuerſafut: Et
nn rurſus nature bomins 4 Diumnate abſorpta et,
Hu ambobwa ſacrulegysrefellends appoſite loquetur Eus
angeli/ls. Cum ſermonem dicat carnem eſſe fattum,cla- Refytatio
re hinc perſons Gnitas collignter, Negue enim connentt , hexelis
alum nunceſſe bomimen , quam gui Verm ſemper fuit Neſto rij,
Dems: cum dicatur Dems whe f att us r/Je homo. Rurſum Eutychis
C7 diftinfte Chri/fo bomm: ſermons nomeniribuat; & Sex ucth
' fequiter Chriſtum, cum homo fattiu ef, non deſirſſeras
men eſſe, quod priuserat,& mbilmaternarlla Der ef*
: ſent14,quacaruem manuit,eſſe mutatum.Deniqueſic Fis
lus Det bomo«ſſe capit , bt tamen adbuc ſit ile eternus
ferm 0,qur nullum habet tempor iminmm.
16:4. Vidimus gloriam cius ranquam vnigenit1a
Patre, Tanquam,aitinterpres, non cf rmproprietatis
nota hocleco, ſed porrees Genam or olidam approbatio-
wer deſipnat: ſcents cram Parlus dicit; Tanquam filij Epheſ.g48,
D 3 lucis
mn
: *
ee Cn) altos, grants gn
_ "OT
ap pA
mv. %
1 g &
TIER »
Dt ES —_ OW
ne” ws I
Sorting 0k tips —— IN
ys ny 3 Res FEI 2p ae -
CEE 4
une er hee, 4, eye 999
- __
>” LEY —_ #'%.— -15 ago vans
Is
EEE CO TNIEINTE
men nG> wy
He--+vemnapetim_acbacreny eg
M0 oe WON ns nag homes, aa es np mae Iprm—t ee gy _ ee er
: b . #5 os vi, AE hte abs Tony gurt Ae ws
-_ Ro Es f
BAM geo wy
PR C_
avg. ow fp:
SO RE Men OS Pn Ot ons a Any. -
Ot EY Os GER IIS. 0 > As te, Pe 7 eo 67
rp pi
Roy
near tg» es
> .
vo gn api? as as, rar he ma
RED IES, —_ > Sa DE
n
SS <tr> hes - jy
$ ___
WT
= "on
Es es. ea ———E
a gy 19 ge. ee ERIE" * =
RE Fant von. 4 oe oe pools
PEO ha
CY 4 v "_ w”
8th td gntongh FR wa age fog a WR
* " ” 2 pad _
a Pe dtanueengs.d $99 ante nur nt eh 4 > 6445S 8 els
= Jr _ - ag.
TE.
. I ATOPERAIEEY Aa ans Lang __ TER ——— ————_—— .
Wis - 4 a
= 2 UA. 0 FR RM TIO ns, Ot 2 hes tones Seeing ron uo) nt ab , "ER POE" = POPPIe)
7 _—__
>. : No —R——_ er Bis. ating —_ ——_ —— —— . m_ panes Fan wen ng ys
_ "nei w = —_— $
' et 0 oo =_
= "oy
_ an
© fpdens/ th cap
port
gen onng
PIPES
og...
"Bo
26. 6 io a ot,
» * n——_ Pumas 7-4 a.
WM PH NGA aaeged-—S IRE eos IS» ys ot) an ts A ITY rs =o. cant
—_— 2 *
_**4 <oplin Wat og
I ST et
Ts TR IinY won
by ,
= mm ERC. 5 _ ;
u_—_— * $ag' 04 af! , POET "IP, ads * ns $ * 5 ng -
oy - 0 Þ * mf pl 4 4 nw wr — 6%
———_—————————— Re. A _— —_— . _
« 26/6. gs
. Ss __ : : : , | 609697) is $94.4 og
r _— TELL CREE ane. anpats Hit em res II on rom Hoe CEE — ——
A ee twat. nn. pets ag —ma——
Rats. + . m PE $0 q99-<anens "
_ —
L pn 2 om 4725 1 ag " ns.
- + $60 I yo. AE IP EET TAE, ro mtn> aero; yas B74 cot ee WAS ve As
Vaigeni-
FUSs
fa Carvinvs OR THODOxvVS
tucis ambulate, Gul? nos Vere operts ms teſt arihec rpſems,
gr-2d ſims fry lucns intelliget ergo Euangel!/?a , conſpes
Bay vu 4
dam fusſeim Chri/togiariam,gue Filie Ver congrueret, |
certumg; cllec Diutoiaris reſtimonium, Yrigenrium |
Focat, quia Vnicus eff iaturg : Frilz%5, ac [7 exam ſtuprahe. *
mines ex Angel/os locaret , ac is us afſereret, quod mn
#
ereaturam uill am compel it.
Sic cap.3. 16, {cribit , Chriſtum nomen vnigeniti jure |
obrinere, quia vnicus eſt natura Filius: nobitcum verd
hunc honorem adoprione tunc demum communicat,
cum inſerimurineiuscorpus, Vnde vt obiter hoc mo-
ncam, {celerata calumnia Sycophantz , cuius ſupra
memini,refutarur, quod Fzsgenr/aer77 dicat tantum nas |
tiuitatis cx virginerelpectu,
lohan. v.ig. iniribusdrebrrerigamiliud, cc. Hi
inquit Interpres, Chri//apeciuliariter Diummtatem ſu.
ampradicat, Paulo poſt ver 24. Chri/?ze erg0, qu COL |
dium eſt cognitor , 220n4:07e opus nonhabuar, viſcret,
guales eſſen.
Johan, 5. v.17. Pater meus ad koc G/g, tempus opera-
tur, egooperor- Hoc cum preclaium fit Diuturatis
Chriſti argumentum ex opere diuino ſumtum: ab in-
teroretenoſtro praclare etiam tractatur & vindicatus,
C briſtus Inquit, em4yopreſentss cauſe parrocinio, mis
racult finem cr Vſumexponuit nempe Vi inde agnoſcatur
Des Filuws. Nam hoc 1n omnibus fats & dit
baburt propoſitum , Vi ſez offenderer ſuluits arthorem.
Hoc dittinitates proprium eff, EL 01 {cbs vendicat: qnems
adimadum etiam Apoſtoirs Heb le Cr.3.d1c1t, erem ſnſten-
farepotents ſuo nuts omna. Sedideaſe Deum reffarurs
Yen carne manifeſt uine Chriſte officaum pre/ſtet,utae
celo ſe profe tm affirmat, V1 pracipue ſerrs Felityquer-
ſum deſccnderirs 12 terram. Erin verl, ſequentem: Ob
hanc rgituer cau/am: AEqualem ſe Deg fecer, cum perpes
tam ſibroperatronemiribuerets Adeo autem hoc Chri-
fines non negat, Ve clariame confirmet. Quo refellitur Arte
anornm Yeſania, quiſic faicbaniar , Chri/tum efſe De
PI
DF >
Lis.1 CarvrtVl- ſ3
wm, Ot Patreaqualem non putarent. Ouals Gero in Gn 4
& ſimplics Der efſentta reperirs aligua poſitt inequals-
1749. Er poſtea: in co ludas nithil bumanacarne altizes re-
wtabant ideocontendrst ſc khiemaniris non ſanaſſe agro->
rum, ſed divina vittute, queſub carne Ea/ebrlr lartebat.
loban,s8. V. 53. Prenſquam Abraham fieret ,cgo ſum
Bifariam , 1nquit Caluinus, exporr heac Yerba poſſunts
Altoqurenmm ſimplictter hoe 1n eternam Chriſte dtums-
tatem comperereputant,accomparantcumillo Moſis to-
co:Egoſum,quiſum.Fgo Gerolongriuee extendo:quia Vir-
res e7 gratta Chrifts, quatenus munds Redemtor eft ,o-
mninmatatum communu fut. Conuenitigutur cum il.
Exod.1.14,
le Apoftols drfto:Chriſtus heri & hodie & in ſecula. Hic, Hebrei3.t,
nequis calumnietur, vulgatam ſententiam de Chriſti
divinitate ante Abrahamum exiſtence Caluinus von.
abijcit,ſed latiuseam extendens argumentum Deitatis
Chriſti ex vno geminum facir, quod nempe Chriſtus
ante Abrahamuy non modd Deus,fed & Red&tor furrit:
hoccſt,qudd nd modd Diuinitare tunc exſtiterit,ſed &
diuina yircuteE ip Patribus ſeruadisexſerucrit, & talis ab
Abrahamo agnitus fucrir, Omnibus enim feculis vigu-
it & agnita fuir Mediatoris gratia. Id vero ( inquit Cal-
uinus )ab zterna cius diuinicate pendebat. ltaq; hoc dis
Qum Chriſti iofigne divinz cſleontiz elogin continer.
Johan, 1e.y 36. 1n ca verba: Quem Pater ſanttificauct
& meiſit en mundum, Hos dicitss Llaſphema re, quiadixt:
Filaxe Der ſurm!Torguebant,inquit,hunc locum Arian,
Ve Chre/tzuam probarent non natur.i Deum eſſe : ſed quaſs
precariam habere Deitatem, Sed facilu eft huns erro-
Fu refutatio:quiancndiputathic Chrifts, ques mm ſe (it,
fed quals ex miraculumcarnehumana apno/tt debear.
Neque enim Vnquam apprehend: 4 nobs aterna erm
dinimitas porerit, niſi enum amplexs fucromm,quatenus
& Patreexhibiites ff Redemor.
_ 1oh.15.9.26.PromittitChriſtus, le miſſurum paracke-
tu.Spirith vcricatisa Parre Cur Patre nominet, Catui-
aus caustdicu cc, vtad Drvvmrrare (ua intuirk oculos
D 4 noſizos
Warntg
lob. Mat fy
b1.t.
js Carvinys OrxTroODAxVy
noſtcos attollar; Obirer rurſus hic moneo lecores de
Sycophantz cuiuſdam calumnaa , quem effurtire nog
puduit » Caluinum proceſſionis a Patre & Filio in
Commentario huius locine verboquidem meminiſ-
ſc, ſed ſolAm dicere, Spiricum illum ſanum , quem ſe
miſſurum promiſerat Chriſtus, a Deo profetum eſle
& veniilce 1n Apoſtolos , aliosq; fideles, Atqui huius
Comment: in verbis Caluini vix vilum apparct veſti»
ginm. Proccſhonem yer0 Spirirusa Patre & Filionon
modo expreſs bi, licet ſuccinAiustraditam ( qui aus»
thoris ill1us ſ(cribendi moseſt, )ſed & contra ſententi-
am Grzcorum,Spiritum aFilio procedere negantium,
aſlertam eſſe, qui non videt, is vel talpa cecior , vel ex-
treme malitioſus fit oportet.Sed vt verum dicam,intus
Sycophanta illealebar Arianum virus, cuius pratex-
tumin Caluini ſcriptis quzrebat, Calumniabarur cr-
go diſtinctionem perſonarum diuinarum nullo Scri-
pturz teitimonio a Caluino probari. Nimicum pre
obclitate narium non viderat, vel videre noluerat, quz
de diſtiaQione perſonarum Caluinus tam alibi pal-
fim,tum vers inſticur.lib.1, cap. 13. ſeR.17,18. ſcripta res
liquit.Sed pergamus in inſtituto.
loban,ts.V.28, ExiuiaPatre: Hee locarro, inquit,dse
ninam im Chriſto Virrutem nobs commendat : neque e-
nimfirma in illum conſtaretfides , niji druinam ere p0«
fent1am apprehenderet,
loban. 17.3, Hec eff Vita aterna,0t agnoſcant te ſolum
Gerum Deum,er quem miſiſts leſum C breftum, Videtur
hoc modo Chriſte, 1nquirt lnterpres, ſibs abdicare Drurs |
mitalis 1195 Cr nomen, Siquureſpondeat, Dernomen ſi>
wiliter Chriſto bt Patri aptandum eſſe, cadem de Spirits
1x [ante quaſito monebutur, Nami Pater tantum &
Filiwe ſunt Gurnee Dee , ab bocgradndepellitur Sprriemy
quod pereque ab/ſurdumert, Solutiofacilued, [i qui
rarionem loquends attendat, quam paſiimin Enangeli
Johannes tenet Chri/twe , de qua 1am ſupra tories adm
ge leftores, Vt afſneſcere debnerimnt.Chriſizeinh 0171176
| for ma
Sr Sor 3,
aeN.- 05 be
a V+ 5
[= oy N. -" e i
<s,; SO
PET OT gb
-_
Lis. TT Cavyr VI. 5s
farma apparens ,ſ«6 Patru perſona Derpotentrum, ef-
ſenttam C7 numen deſignate Vnws ergo Verus e584 Deus
Chri/fi Pater, hoc eft, Dera ile , ques pride m mundo Rev
demtorempromiſerat, Vnicus eff, Sedim Chriſto reperts
tur Dertarss bnitas & Veritas: quits idea humiliate fun
8t Chre/Fres, vt mos in altum encheret. VYoreo pernentum
eft, tunc diuuma erm mazeſtas ſe profert : tune rpſe rorys
m Patre, &7 totwe in eo Pater apnoſcarur. In {umma,ques
Chriſtum 4 Pairs Diwmitate ſeparat , enum nondum
agnoſert, qui ſolus eff Hers Dewm,ſed porries altenumſibe
Denm fabricat.
1bid. F.5, Glorifica me gloria, quam habui apudte,
&ce Inſigns eff,ait, locus,quo docemmr, Chri/fuum muns-
me efſe nourt mm, Hel temporalem Deum Namſieterns
fnuencs gloriauypſe quoqgue ſemper fuit. Adde quod m-
ter er 7 Pairw perſonam manifeſ/tahic diſtintio tus
tutur : bnde colliggtmaes, non modo xteruum c fe Deum,
fed aternum quoque Des ſermenem ex Patre ante ſecu-
lageniium. |
lohan. 19. V. 37, Videbunt, mquem transfixernunt.
Hanc locum Zachariz ab Euangcliſta in huoc finem
citaride Chriſto dicit Caluinus , vt oſtendat, Chriſtum
elle Deum illum , quiolim conqueſtus fuir per Zacha-
nam, fibipecusa ludzis trausfodi. tlic autem Deus
ominum more loquitur, ſignificansperinde le vulne-
rati populiſceleribus, ac prztertim obſtivato yerbiſul
contemty, vtlethale eſtin homine mortali vulous, cut.
coreſt transfixum, Sicuri alibi dicitur , Spiritum ſuum
mcerore affetum eflc, lam quia Chriſtus Deuseſtin
carne manifeſtatus,dicit lobannes in viſtbili c1us carne
palam fuiſſe impletum, quod diuina civs Maicttas (e-
cundum tationem , qua pati potcrat, paſla fucrar a lus
dais. |
lohan. 20. 6. 28, Dominmus menus er Dew mens. [n.
hanc Thomz Confeſlionem fic annotat Calwnus:Ce-
term duo ſunt hunms Confeſitons menibra.. Faterur
Thomas, Chri/tum efſe Dominum [netm : demnde altts
Yes nes
# As Wl apy
- St. bd
Ls on aa ea A a a on NR ee ln oe EO Norm
6. bp.
DD 5 cons
ma Men: A NES et OR In nas _ ,
as: ' 6 - ws
ky * apogee wy nay uy ” _ _ Sade OI wh
p 4 y NN ” W9v\- . ayes mo Rogen ___ —_— % p mn . X : X _ 4 &
nw L —_ a n we " 4 " a 4 Rs 4; l = 8 Ne rs an gp pe nav im, you mn aus 5 q =
o ——ſ— +” 4 460 9 I - _ __—* ane " 9 tf X Y A 5. opkcand3-a we - nll #4 4
- __—_ wk I ” ” Y . " 0” "WO F Py
+27 co SD What en ob NE = oY = "y —_ - 4 * A 1 n
: -» w_ +0 a paw. Ow he
COTE ” £ bg DBAs EI ORIAAYS ane or ned reac ec > 109 » 4 « ig. : = \ +4 4 my 3.
as dap; wb 1-0 a ——_ < - a = SGGDY.c ons AEDs ogy Pls gg a Shree io Fay
j _ Oo che —_— : moon . a ors hn wot _” _ - eps rt "_ Pn Y » pon; RE __ _ : a.
__ we *. - 9-npnenomre " we - ane rt gs oxy hatzatls cage oi —— —_—_ - wg nut —_— wry ps h_ rags en tiind ——_— - Rm * a
Z _ 4 4 wy , Py "x - p* ” 7 = N
g oa 0s . AS - erect er on pin on += RA bat op
_ ln Ro—_ tne ook he = __
c— FA ene deed Ks MG _ WES oe dots ines aw» pens. ory ee Os. eco _ ” p oth «ion ne mt
- " 91-5 SeaihaCome etc gs A Mr ;
pre ow - hs eos Ps fr n ret 1g
ro -_ he
= x
om
9 —__ ew nr ys > __ ys 9 NE Out ar fe Ares p< ——_—_ ® - _ —_ as =_
” Kms ape as qr + [0 pry 4 "
<a . og 95 yy. wht Bos prey pes a. pt
_—_— ES - ”
ons Den" + th Uh k
44-2 is IIS ep oe
TOs gow Wh =
PR
_; ps
nigh nan
ra eps
or EN IN WEDIPE:
Y OT SEES _ poco
= ED ns 9 ey SG ag gs As Pe ea
yg amen
65 CarLyimvs OrTrmoDoxyvs
conſcendit, ac Deum quoque nominat. Scimm quo ſenſy
tribuat Chriſto Scriprur Domains nomen: quis ſculicel
conftrtutus cft a Pa r- ſummuts moderator , quismpera
ſno omni contimeat,uoram quofletaturomne gen: qm
denique [i fit Putri Crcarrum im mundogubernando, ita
prepree Domints nomen 1m enum comperat, queatenuis Mee
diator eff im carne manifeſtatiun, © capur Eccleſie. Sed
Thomasex quo Derum apnoni,ſtatim enehitur ad xtcr.
nam cius Diuinitatem, &+ merero- Nam ideo deſcendit
ad nos Chriſt re , er primum quidem exmani!es eff. de
#ndecollocaties ad Patrtsdexteram,cal: terre, domines
wm 0bt1nut, vi nos ad diuinam ſuam&ty Patruploriam
ttoleret. Ouare Gt fides no/tra ad aternam Chrei/ts Ni<
wrnitatem peruentatgminmmufrers eporrer ab ea notitig,
que propror ef Cx mages factlis. lta Here ab co drftnm
et, a Chriſto bemine nos dedues ad Chriſium Denm:
qua fic gradatim preficit fides noſtre, vr Chriſtuum mn
rerra apprehendens natum inſtabulofſuſpenſum im eru-
ce ,adgloriam reſurrettions irarlcat: acinde tandem
ad aternam ems Vitam er porentiam,in qua refulget
Drumacns Mareltas-Ettandem : Quare Vn hic locus
ad refellendam Ary 1nſantam abunde ſufheer, Neque
enim duos magimars Deos facet, Adde quod ſimul hte
exprimiturperſone vnitas in Chriſto cum 1dem © Done
& Domini Vocatar.
lid. V. yt. Hac antem ſeripta ſunt, Greredatu ,gqned
Teſs eff Chriff #9, fiizus Des, Inhoc etiam dicto lucu-
leerum Desrars Chrs/ir documentum obſeruans inter-
pres , Cam , inquir, Filij nomen Vnrce im Chri/tuum
competat, ſequitur non adoprione eſſe Filrum, ſed natu-
14. Ouare in hocnommecenieaneter xterna Chriſti Di-
uiaitas Zrcerre, qur Chri/tum extam luculentss doca-
ments , gue mm Enangelio exſtant, Deum non agneſcit,
gra cecurtt mplens lace, ne Solu quidem 4c 1erre 1n-
F15tu dignue ef,
Hzcvirille tanto zelopro gloria Chriſti ſcripher, ve
xcs fit plane miſcranda, cide fide iam litem. mouert,
Quid-
ferlicer
mperis
NE:gm18
o, Hes
#85 Mee
Te. Sed
d xtcr.
cendit
ef. dee
1211100
orram
/Þs Di<
Ord,
is Frems
em :
14079 198
2 OY H=
ndem
fulget
locus
Vegue
1 hie
Don!
,qnod
lucu-
IAter-
[Fram
Valk
1 Di-
docut-
efcit,
4 173-
ar, ve
ucrt,
luid-
v0/enſa |
Lis I CaryrT VII. F7
Quid-niergo ſimiliter dicamus, ſycophantas illos, qui
extottamg; luculentis documentis, que 16 diuints cius
Commentarijsexſtant,Caluinum Orthodoxum tuille
non agnoſcunt: quia vel cecutiunt in media lace, ve
quod magis dolendum eſt, petulanter ſfurdo maledt-
cunt,ne Solis quidem, vel aeris viura dignos cle;
CaryTt VII,
Idem porro teſtimonys ex Commentarijs eiuf<
dem D.Caluinim Atta Apoſtulo-
rum demonſtratur.
[ porrd Commentarios D. Caluim in Acta Apo-
ſolica perquirere libeat, paſlim etidm eteraa Dis
uinitas Chriſti & Spiricus fancti orthodoxe rradi-
ra & defcala comperictur. Ex multis ſufticiant hc
pauca. |
Attor,2. 33, Dexteraergo Der exali ares, Er prom:if-
ſfoone Sprrarue ſan: accep!a 4 Patre ,ecffredit hoc, quod
nunc videts 7+ andre Hiclle: Oz0d diciitzer 4 Patre_
empetraſſe,im Medratoruperſonum compertt, Kirun
eximrette dicatur , quad 4c 1pſo miſerns Chriſtus Spiri-
tum, 7 4 Patrey, A/es ip/ſo matt, quia Xternuselt De-
us. 4 Parre, quia quatenms homoeit,4 Paire accipits
quod in nos transfundat.
Adttor. 1, Serſwn 0. Vi/ee eff ills Angelus Dominr, De
boc Angelo Lnterpres ficait: Cum aperre pronunciee
bic Angelus , ſe Denmeſſeaternum ,qui ſalts eff , o
on que 0mne ſubſitunt: neciſſe eft hocelogrum reftrin=
gere ad Der efſentram, Et mox: Sed quando poſit 4 dicit
Lucas, huenc enndem fuiſſe Angelums, cums anuſpucys &
datir Moſes populum liberawu: 57 Panlgs i. Cor.lo. 4,
Chri/tum fuiſſe Ducemillum,pronunciat:noneit; quod
1am mremur , Angelum /ibi ſumere , quod Vnius Des
Propruem eft,Statuanmm tag primo locounilam abint-
T0 Is wiſſe Des communicatstonem cum hominibe , 11
per Chrybum. Nihoel enim nobw mm Deo , nil 44/it
AMcdi4-
58 CarLyinys ORTHODOxXVS
Medrator qui illaum nobr concilier Ita hic locres xterngy
Chriſti Diuinitati lrcwelentum reſtrmonium reddu , o3
ciuſdem cum Patreciicntiz exmeſſe declarat,
Aft.g-v.3. vbiP aulum in viarepente circumfulgu.
rTauitfulmenecalo: Chriſtum co ſuam Diuinitatem
& diuinam potentiam Paulo teſtaram fecille dicir,
1bid. $,14-ex co, qudd Eccleſia Chriſti nomen inuo-
care dicitur,clare probari Chriſti Diuinitatem ſcribir,
Ador.:0, v.28. Dotrinam devnitateperionz Chri.
fti & Communicatione1diomatum breuiter explicans,
ex e£0,pDcusEccleſeaſangurme ſuoredemiſſe dicitur,de-
monſtrat, Chriſtum hominem eflſe Deum , & ca phraſi
clarecxprimiperſonz vritatem induabus naturis, ne
ipſum duplicem fingamus, quodolima Neſtorio ren-
tatum fuit, neq; ramen dudrum naturarum contuſio-
pem imaginemur, qualem inducere conatus eſt Euty-
ches, vel qualem Hiſpanicus canis Seruetus hoctem-
pore fabricauit , cui Deitas Chriſti nihil aliud fuitr,
quam humanz narurz ſpearum , quod ſemper in Dee
lucidum fuiſſe ſomniauit, |
Diutuitarem Spiritns ſanficlart afleridicit Actor.
5.4,cum Perrus Ananiam arguit, qudd mennirerur Spi-
rituiſan&o,poſteanon hominibus,ſed Deo mentirum
afhrmar.
Sedlongeilluſtriſſimum documentumeſtillud AR,
x3. 2, qudd Spiritus ſanus fibi Paulum & Baruabam
ad miniſterium ſeparartiuber, Qurcquerd enim, inquit,
zergiuerſandi carsa objcrat Macedonins cum ſuaſetta,
dinine tamen Spirituseſſentieclarius hic hebemns ele«
g1um, C7 folrdins, quam Vt eludspoſorr. Nibiimage Des
proprizem eft,quam vt poreſtate ſua ex imperto buus Ec.
cleſiam regat.Atqus boc rt1 z5 (ibs Gendicat Spiritns,cum
mbet ſibs Paulam er Barnabam ſegregars ,t ſmo nuty
Gocaros efſe teftatur. Certe mutilum C7 capite rruncum
Eccleſia corpres faters neceſſeef?, nili Derm agnoſermmus,
qur ſuo oma arbiirioconſtarut , quipreficir ils Dotto«
Te5,9us progreſſns ems & ordenemmoderatur, Sig erram
gofea
* "Wy. We a os ORs R
Bt 1H: I Ts, © new i - 23
%
Lis. 1 Cavvr VIIL 59
Joſteacap.ro. 18.im Panliconcione habebimus, Fprſcopos
omnes 4 Spirituſantto poſitos eſſe, qui Eccleſiam gubere
nent, Argus nemolegitrmus Eccleſia Paſtor,codem Pans
lo teſte, niſi qui 4 Deo Yocatus et, nec ult4 nota Deus
Pſemdopropheras deſignat, quam quod ipſe eos nom miſe-
rit. Ergo Spiritumſanitum vere Deumeſſe collegrmmes,
cmms authoritas ad eligendos Paſtores ſuffictt : & cnrres
ummum inilis creandisrmpermmuett, Quod iremenx
leſaie Serbss confirmatur:; Etnunceccelehovab mifir
me & Spiritus cius. Norandumpraterea , quod ſit perſo-
na Verem Deoſubſeftens. Nam [i Sabelly commentiem
admittimus, quod Spiritus nomen kypoſtaſin non de(s-
gnet, ſed nudum ſic Eprtheron: inepta &3 abſurdaerit lo-
cxnt10,qn0d Sprritus ſanttus dixern:mepre etram leſarad
e1fſcriberet Prophete miſSronem,
Cary Tr VIII.
Demonſtratio ex Commentarijs in
Epiſtolas Apoſtolicas.
Ccedamus deniq; ad Commentarios Epiſtola-
rum Apoſtolicarum , cxiguos illos quidem 8&
conciſos, fi molem voluminum ſpeRes, fed ma-
pnos valde & prolixos,fi tum accuratam ſententiarum
caucleationem, tum dorinatum indeelicitarum co-
piam, quas tamen, ne prolixitate ſtudioſos detinerer,
indice portius digito intendit; quam perſequitur, ob-
ſerues: quos proinde yna cum aliotum intetptetum ve-
rerun & recentiotum Commentatijs fuſioribus , vt
ablq; faſtidio, nec abſq; magno frutu haftenus mani-
bus verſauit Eccleſia: itadeinceps vetſabit, leger, & ce-
lebrabit tora poſteritas, cum ſycophantarum chart
in Chriſtum & yetitatem contumclioſz iuxta Potram
at:
Delatzinvicum vendentem thus & odores,
ErPiper.& quicquid chartis amicitur ineptis«
Rem.1.9.3, Paulus Euangelij (uiſubicftum conſtis
tuit
AEGIS ry IH DH 24
.
Ne DET”
OT EINER
—_ EC TY
opt bs , OT 4 $.> « Ws EW Jo —
-" "on fey ohm nt LS oe» 6 are Ap Eo L, 2 tat bop: SY 4 pee
pg oo. 2 wag won as T tes mn 077 Is _ be aq M ”
OWEF SIT le ae} \
— N
CA A OE IE AE ESE INES pa
WO 4 ng de 249 7h 99 4-- OLINGS
*
acting tv box ye eres
a og wee +
a
Oc 7 9 err dee?
>
= = ET SEED CCI
- <4 - $04
mo
I ee A, Art Na Wap oene Pe” 9p
OL LES ts A 4 ER a
SI
_- bas 646.
TINY
tne - a—_ - r-PUPO nee» <A _ -
BSI an S EF 1 DIO ts Ren ee peo Ems ras + +, nee
£5 Carvinvs OnTtHopoRys
tuit Filium Dei, factum &e ſemine Dauidis ſecundum
carnem. Quid hic interpres dicat , oper#precium eft
annotare.Dxo /rent,inquit,w Chriſto querenda,que [2-
{ute im 13/6 reperramws : Diuinitas & iumanitas, Diuis«
nitas 2 fe corrmer porenna, mſtird, vita, queper buma-
nitatenoby commmitantnur. Ouare viruny, in Enangely
ſumma nomimatim poſart Apoltolus, quod exhsbitees in
carne Chriſte ft , o 1m eaFilix Dorſeeſſe declarant;
quemadmodicy lohannes,poſtquaſermone ofſe carnem
arxerat, ſubinnxt , exſtiiiſſe plorram , graſ; Vnigentrs
Filg Der m carne pſi: &r poſtea addrr ſecundum cars
nem, Erantelligamuw ipſum habere alrguid Carne (upe.
rim, guod atiulerit ecalo, nou antem a Daude ſrem+
fer, nempe guod 7720 x ſubper de glorta Dertattis. Porrd
his Gerbes non modo Veram carnss e/ſentram Chrifto afc
erit Panilus, ſed bumanam in eonaturam a rarnime clas
re dittmpiunt: ath,itarefutat npium Sernets delirizam,
947 Carne: af finxit Chriſto ex tribus mcreats elemen.
Fs compoſer an,
Roms- 8, V.ll» St Sp1r1'u er, qui leſam ſu ufc: crtanitd
mor'us,tc. A ſerpſocerte acpropria Virture, ait lnter-
Pres, Chri/tts reſurrexit: Sed quemadmodumypſolet Pu-
er1 tranſcribere, quecquid m /e drume Cirturu ef: 114
Apo/tolus non improprie ad Patrem tranſiulit, quod fa.
it Chriſto maxeme proprizem opres Drnmnutargs.
Romany. V.5. Ex quibus eff Chriſtine ſeonndum car>
nem : Deus benediftms in ſecula, exc. Preclarum hoc
Chtiiſticlogium his verbisenarrat: Porro hic habemui
snſ/eynemiocum, guod itradue im Chriſto nature diſtin-
grunts br ſimul Gnrantur mm ip[am Chrifti perſon ans
Quod enim dicat , Chriſtum ex Iudew deſcendiſſe, eo ded
clarat Verieis Humanitate Particuela,ſecundum cate
nc 944 addita eff, denotatupſum babuiſſe liquid carne
Juperines:Vbthabetur apertamter humanitate ex Deans
nitate diſtintro-Vtrung, Gero demu conimm grr;0by drcets
£24677 1pſum Chriſts,qu: ex ludaes ſecun dum carnenatm
e#,offe Deiainſeculabenedifti, Notanduprateres ef,
hoe
Lis. 1 Caryr VIII. Ex
bor elogrnem non nit in Tuum aternumg, Deum compes
fere. Vnium enim Deum alibipredicar,cur debeatur 8-
ms honor & glorra, Quer h:c membrum abrumprunt P;
reliquo contexta, Vt Chriſto eriprant tam praclarums
Diuinitatis 2e/{s-monimm, nimmimpudenter enplena lu-
cerenebras obducere conantur ; Plus quam enim aperts
ant berba: Chriſtusex Iudzis ſccundam carnem , qui
Deus eſt benedictus in ſecula Nee Vers drubrro, querrs
Panlus , cn dificrlus enum Hrgenti ſcandalo luftacrat,
mentem ſnam conſulto ad aternam Chriſ/igloriamexs
tulerit: neg 1d tam [una Vnis Canſaprinatim, q10419 ve
wigs ſno exemplo animum ademergendum adderet.
Rom, 14,V.it. Seroptumettentm, Vino ego, dicet Do-
minut,mhi fleftermr omne genuygzyc. Interpretis anno»
tatio fic habet: Efferram 1m/ignus locus ad ſlabiliendam
fidem noffram de ztcrna Chcaſh Diuinictate, Deas enrm lela. 42.ts
eft, qui ullic logurtter: & Dew lle, qui gloriam [nam al-
rer;non conceſſurum ſepronunciaut,
Rom. 15, $6. 12+ 1n 1pſo gentes/Serabunt, Spes in Chri-
ftam,aitInterpres,te/trmoninm ef ere DiumuUatu,
1. Cor 1, V. 2. Caaim omnibus, quit inuocant nomen De-
min noſtrs leſu Chriſti Hicille:Nota etram,quod Chri-
fum drcit immocart alidelibus , 9m erucs Dinimit as Come
probatur:cum Vnum ex primiu dium: cultus teſtemonuus
frrmmocatio,
SW
1 Cori4.6.16, Templum Des eftis &> Spiritou Der ha-
bitat im obs. In hoc, inquit, loco habemm clarum reftt-
moniam ad aſſerendam Spiretia [ants Divi aitatems
Neque enim ſicreaturacſſet,aut donum tantum,effice-
retimnobuhabitando:Vtiemplum Des eſſemu.
1.Cor,10. v.g.Neque tentemmus Chriſlum,quemadms-
dam,crc.Rurlus ille: Locus hic rnſtgnu ef? de arernitate
Cbriſts.Neque enim Valet Eraſms caullt, Netentemmme
Chriſts,ſicxt quidamillors rentauerwunt Den, Nam Des
women {ubaudirinmucitcoatu. Neque vero miry eff;
: Chriftum Gocars Ducem poprls 1/raclitics, Srew's enem z
. #1/iper enum Mediatorenungquaſunpropiitme fart Dems:
Ha
yr cl APA apts,
ey es ere raerge
SIR
waits che hy
_ pan Woe $ er
REI
COT __ ms oe A M—_——— k __ -
ore - OT Rm OPS Fg
ER er rn OR ET Y 5 paldoje, gh "PAO/W81' +. ct
i: 4 On any n * _
= ”
- TIN "I00 p
,
Nv wee ITT CIR ” 4
Go mapa tae HAR
SOR es wot.
ee
- j#t agg 6 lr + $9 news"
M 4 7 4
CO OC CO EP FACES
: of vrnots 4
ene 5 Ys Mr vets
Met
* + Ons
Ne RIES _ ag
31 Carvinvs OnTHODOxYS
#:4 rullum beneficium, niſi per ers manum exhibuit,
Dernde Angels, ques Moſy apparurt primum C7 qui th
$1nere ſ-mper adfurt popule, ſepries nommatrr ichoua, |
Stutuamns ergo; angelzm lum tilumum Dei fuiſſe,
$477 trenc ſuiſſe Eccleſie direftorem,; crms erat caput,
Quoed ai Vocatulum Chriſtt , quia notutronem habet
hun anenaturecongrueniemstunenondum guadrabat
Filto Det, fed ill per communtcationem propriet atum
rributar:ſicurs alibi legiimus: Filium hominu & celo Fe.
»2//e.
i. Cor, 12. $.11, O-7ntaber ef freer Gnus Eridem Spirt.
tns, diſtrivuensſeorſumcugue; prout Hult,l\lultre hoe
$0 ger
eſt documentum Deitauis $picitus ſantti. Caluihuser- ;
go nortat his verbls: 14 dium Sprrities Goluntas rribuns
rur, i quidem cum emperto contmnntta: hanccolligere lis
re/, Sprreean vere & proprie Deum elle.
CGalat4, V*4 Miſer Dems Filium ſuim, Hic,inquit [fie
rerpres,panucs Verbes miilta complexus eff. Filmm enim,
qu miſſus eff, ante frirſſe oporter: Gndeprobatur xterna
eius Diuinitas.Chre/tns ergo Felites DerefFecelo miſſus,
Erndem dirt fallum ex multere; quia naturam uo:
firam indus 1ta: gntfical 1pſuin conſtare disabni ny
turH;
Philsp.2. 0.6, Orc cream eſſet i in forma Der,&xc. Placet
etiam, quidi in huuus loci, quem hodie Vbiquitatij non
mints, quam Arian! deprauant, explicationcm Caluis
uus dicat,adſcribere. Porroait, ax hes Verb clare uf[:rs
#ternam e10s Divinitarer,qu nor Vider-prorſus eff the
eu5, Net jatrs Serecunde Eraſmus, qui 14m banc lotim; |
nan altos limileseludereſunu cauliu conatier. Faterur
ridem Vetque,Chriſtumeſſe Denm:ſed quid me ticuat
orthodoxa ems confeſ$10, ſiniills Scriprure autboritats
wulcriatur mea fides? Fateor ſane, Paulum de driving
Chriſts efſentia non fatere mentronem: ſed non ſequirur
proprerea; quin locus adprofligandam Arranorum im.
pretarem ſufficiat , qui fingebant Chbriſtum Dewim cred.
tun & Paire minorem ; tonſrubſtanitalem negabant; |
a
hs;
&
TE
P
L 13. I Caryr VIII. 63
uh, © Whremmaequalitas cum Deo ab/querapine, nif5 in (ole
1 efſentra Der? Manetenim ſemper idem Dems,qui per lee
ua, furamelamat: Vinoego, nondabo gloriam meam al»
& tcti. Forma figntramſignificat, Sel apparentiam, ot Ful-
ut, pologuuntur. 14 quoque fateor : (ed anexira Deum res
bet perietar tals forma non fallax neque ementita! ſicut
bat © ergo 4 [u45 Darturibus: cogmoſcernr Dems, Cr opera enms tes
mm furmontaſunt eterne cizs Diumtaits. ROM.N ve 2.114
Ces ; rive Drvana Chrillr efjentiaprobatur ex Chriſts Mates
* flatezquam equalem cum Patrehabebat, entequam ſe-
rhe ipſum humliarer. Mihs cerrenc omnes quidem Deaboli
OC banc locum extorgneant : quiain Des birmiſS umiinm eff
ot- argumenium agloria ad eſſentiam,qie duoinſeparabi
us Htiaſunt. |
1/0 1b1ds$.r0, Omme genz fletatur, Hinc rurſus colligit
* Jnrerpres, Chriſtum eſle Denm 1{nm aternum, qui per
f- Iclaiam locutus eſt.
m Coleſſ2.$. 9 10, Qndd Paulus dicit: totam plenitugi-.
04 nem Dcitatis in Chnito habitare corporaliter: Calui-
ws, nus interpretatur, totum Deum in Chriſto efle, mani.
0. — feſtari, inveniriefſentialiter, &perfetamillam Deita-
dhe tis cſſcatiam, quzeſt in Chriſto, in hoc nobis prodeſle;
rtineonos quog; perteQti ſimus,
et 1, Thef].3. v.10, Deus Pater & Dominus noſterleſus
on Chriſtus viam noſtram dirigat ad vos. Hic etram notan.
Us dum eff, ingquit, quod ceaſdem Chriſto ex Deopartes PILE
"rs gnat , vt cerre nthsl bonorum nobupraſter Pater, quam
TY per manxm Chreltie Sed cumita de Viroque pariter las
m quiter, communem Chrijts Dininuatem ex portentians
ur cum Parreeſſedocer.
wy 2. Thefſ 2.9.16: 1pſe ateterm Domenres nofter leſws Chrs«
is friucy Dew ac Pater noſter conſoletur corda Veſtra,ere,
4 Rurſos ille: Qued opus maxrme drwmun Chriſto adſert-
ar Gut, creummidifferenter cum Patrey facit ſummorun
mn. "fonorem anthorem ; Vt nobss co luculenter probatur
#Diriſti Diuinitas: 2/4 4d7mronemunr , non alter obiiners
3* poſſe quicquam 4 Dev, ni in Chriſto ipſo quaramee,
F I. T979.
Notetit
Vbiquit&s
r1j Calui-
nomaſti-
cs.
"* Wh
ares Wer PEER >
Ce ERR A COECSENSINE s
boy F 7 , wa
TIE _ _ bare ee
De er ER os
— _y pre ntren Hng
C4 Carvinvs OrRTroDoOXyYS
1. T1+2, .s. Pnzs Mediator Hei & bommum, homo
Chrifes leſus, Homimem dum predicat,ait Caluinus,
non negatelic Deum: ſed cam Venculum notare Heller
woſtre cum Deo contmunttwns , humane potites nature
memmit,quam Dinime,quodſedauloobſeruandum et,
1. T1moth,3.v.16:Dewms mantifeſtaris eff incarne. Hic
etiam Interpres orthodoxam de Chriſti perſona do»
Rrinam breuiſhme colligens, &rontra quoſuis hare.
ticos hoc ſolo teſtimonio egregie munitam oſteadens:
Non pornat, inquit , mags proprie de Chrijts perſona los
qr, quam hy berbss : Deus manifeſtatuseſtin carne,
Nam primo diſertum hc teft1monium habemus vir: «ſq;
natwreVerumenimnPDenmer verumhomene/imulpre-
nunciat. Secundo notaturinter duasnaturas diftinitne:
cum hinc Vocat Den, mae manifeſtatum um carne pon,
Tert10, vnitas perſoue ſipnificatur,cum Vu eundey, «ſe
tradit,qut cum Dew efſet,manifeſftat® furt mn carne. 1s
hoc Gno teſtrmonio beratrorthodoxe fides 4duer ſus A
rium, Marcione, Neftorrmm, Entyebe egregre munitur,
Tf t, V. 13s Exſpettantes beatam fem er «pp rites
nemplorie magns Des &x Sernators noſtri leſwe C brifts.
Hic Chriſfum Magnum Deum appellaii Orthodoai
dicunt: Arianinegant. Hanc lirem Caluinus pro Or-
thodoxis dir1mit, & concludir contra Arianos {olidiſht
me , Chriſtum efle Magnum illum Deum , his verbis:
Porro dubium ef,conmmeimne bac lepends fant Chriſt
Magni Dei & Seruatotis: a» Verode Patre & Filiodife |
euntim. Ariant buncpo/terrorem ſenſum arriprentes, ©
probare mde conats ſunt, Filrum «ſe Patre minorem:
gura bic diſtinAtonucanſa Pater 4 Parlo dicitur mas
mws De®. Orthodox: Eccleſia Dofteres Vt obirneret ads
tu busccalumnie,Hehemeter cotenderat, brrag, de Chri
fhopraedicare. Veribreunm er cert refellere licer Arte
«n05,qua PanlP derenclationeglorizMagni Der locut”,
moxChreſts adiuxer,9t [Crremw rm hus perſona fore Al
gloria renelatione: ac 2 diceret, Vbs Chre/tis apparuer,
enwepatefatium nobr irs Diuinz gloriz magnitndene,
Hebr,
TE —
* + —_— ; Ly
*"DAI® 1D
-
Lt». T1. Cavyr VIIL. CG?
Hebr.t V.z. Per quem ettam ſeculacondedit., Per Filt-
am, inquit Interpres , crea/m ef mundiu, quatenue 4-
rerna ef? Der lapicntia,que 072114 erm opermum ab intro
dreftrrx furt. Atg, hinc colligtmus C briſti zrervicatem.
Furſſe enimprins oprriet, quam per ip/nm mundus crea
retwr. Quod ſi direturntas remporrns gueritaer, null mm-
wenrietrur Prencipin, Neg, hoc derogat erm pere/fatt,quod
ipſum dicatuer creaties mundns , quaſi n0 1pſe creaues
rit-Hac Sſitataeft loguendt ratio, Patre Vocars Crearore:
quod ante quirbuſdalocs additar, per S1pientia, vel Ser-
mone vel Filia: p-r:nde bale, ac ſi ip/aſapiertacreatrix
wommarerur, Sed mmrereaperſonalu diſtin notatur, .
won rantum reſpectu hommn, led Ot eft 1n Deo rp/0, inter
Patrh ox Friiwm. Fnitas ergo efſentie facrt, Vt quicegurd
eſſentralern Deo eft,tam Patri quam Filto coperattDemme
de V1 ,quicquid ſimpliciter Deo coperet, vrrig, ſee Commne:
Sed hoc no tmpedst, quim trig, perſone ſua ſit proprietars
1brd,%.z. Our crm fit ſplendor glorie & charatter ſub
flantrie eres,cre. HacdicitInterpres, partim dediuina
Chriſti eſsEtia, partim de ipſo carne induto pdicari, NA
qvocarur (pledor gloriz, & character ſubſtariz, Diui-
nitatiseſſe propria -aliaad humana quoq; natura per-
tinere: omn1ia tamen ad comendanda Chriſti dignitatE
eſlc polita:Splendore & charactere ſubſtiriz Patris,vo-
cariFilia, locutionetranſiaritia.quonii de tanris rebus
tamJ rec6ditis nihil pofſit dicynifi fimilitudinea crea-
turis (umta:proinde no efle (ubtiliterdiſpuranda,qua-
licer Fili?, qui Vn4cxam Parreefſentra haber, ſpledor fit
cxilliusJaminerefulges:liceſle cogirandu,gloriaPatris
nobis efleinwmfibile, donec in Chriſto refulgcat,& ided
yocati Charattere/#b/*41r4,quod Patris maicſtas fitre-
c6ddita, donec ſevelut inimagine impreſſam oftedarin
Filio:Neq; enim hic fimplicicer Apoſtoln velle tradere,
quid fimile int® habear Pater ci Filio,ſed agere de ma-
nifcſtationeDeiper Filia, & zdificarevelle fide noſtti
cun fruQu, vt diſcamus, 6 aliter Dei nobis patefieti;
gia Chciſto,gawuzac crgo bic nihil aliud fignificare,
E 2 quam
Yeung ——_——
a 4; &inpt7 = 2p;
te MES:
AMP Nangos 9.4660
* 5 phy pee: Ty OG
L —_ 5
* OM in 1g es ang.
* _
4 TOES 0Se ah
MT et Bs 15.
tee ti ES an, RE OD * » t
ewes p12
eY ==
* cd eva et ou ee ee
_ N OIEY I Rr yt
66 Carvinys ORTHODOXYS
quam lumen viſbile,aut refulgentiam, cuius oculine-
ſtri fiat capaces: Er zze#xTig@ nihil aliud, quam viuan
formam occulrz ſubſtantiz. Nomen vnz5u5 ( quod
ipſe yertit SubſtantiamJiuonudicio non eflentiam no-
rare, {cd perſonam : quoniam i!lud ablurdedicercrur,
Dei eflcnatiam in Chriſto impreſfſam efle, cum eadem
fir & quidem /implex Verriuſque efſentra:atq; in hac (i.
nificatione orthodoxos Patres hypoſtalin viurpare, ve
triplex in Deo fit v775zos, vnica vero gna:Et Hilarium
paſlim Latiium nomen Subſtantiz pro perſona acci-
pere: Arianosquoq; & Sabcllanos ab Apoſtolo fatis
hic confutari, cum Chriſto vendicat, que ſolius ſuat
Dei, &ſimulduas in Parre & Filio diſtintas hypoſtales
potat: Item,hinccolligi,Filium eſſe ynum cum P arre
Deum , & proprictate nihilominus diſtingui : ita vt ſua
cuiq; ſubliſteatia conſter.
1bid. $3. Ad Filium Gero: Thronws tus 0 Dev mm (6
ceulum ſeculs, exc. Biccontraludzos varic cauillantes
Pilalmiditum, ne Chriſtum eſſe Deum agnoſcere co-
antur, firmiſlime demonſtrat Caluinus, erfi fatendum
fit, de Solomone hunc Plalmum fuiſſe compolitum in-
ſtar Epithalamij : ramen negari non poſle, quod hic re-
ferrur, mulrdelic excellius, quam vt in Solomonem
competat: ludzos modd contendere, legendum eſlc in
Genituo: Thronzs Der,pro Thronus tuus 0 Deus: mo- .
do fingere, ſubaudiendum efleverbum, ab:/1477: mo-
do cauillati, nomen E/ohz2 poni hic Angelis & Iudici-
bus promiſcuum: Sed hec eſls meracffugia., Nam' cer-
tumeſle, Mefham vocari Deum:nomen E/o»zm nul
quam legi vni & {impliciter attributum, nifi ſoli Deo:
Przterea vede voce non pugnet, nullius tamen Thro-
num in perpetuum ſtabilem predicari, nili ſolius Dei,
Proinde Regai perpetuitatem reſtimonium cle Dewey
nifatts,
Hebr 13. $.21. Per leſum Chriſtuem,cus gloria im ſecus
ls ſeculorum. Hic cam Relatiuum ram ad propius,
quamad remotius antccedens referri polle videatur:
Iater-
T3 No”
DUMNS®:" 5; a
a RE Fae
ah. IE
Lis I CaryrT VIII. 67
ſnterpres, Clanſelam banc, inquir,C ul ploria,ed Chre-
wm libenter refero, Ouum aurem hic rribuat Chriſto,
wod 11 ſolum Deum comperit, lucnlentuem hoc mode te-
ffrmontum reddit evus Divintati: quanquam /; que de
Patre malitinrerpretars, monreprgne : alterum potius
ampleftor,quia minis eff remorium.
1,10h. 1... Quoderat ab initro. Hac Particuls , in-
quitidem Interpres, ad Chriffs Diuinitatemprocul drus
bro refertur. Nequeenim ab enit10 erat Deus mm carne
manifeſtarus : ſed =, qur ſemper vita frurt Cx aternws Des
ſermo , inplenitudine temporum homo apparuit, Rure
ſum que ſequauntier de rninutn C7 pailpatione manunm ,
maps ad bumanam naturamſpettant. Verum quia due
nature perſonam Vnam conſtiinuunt , &r Vnus eff Chre-
fue, quia Patreprodyr, Vt carnem noſlram madueret :
merito Apo/olus enndem ex ſemper fwrfſe mmmeſibilem,
Cr poltea Viſumeſſe, communnter predicat. Onorefells.
tur putidum Seruettcanillum, Gnam efſe Derttatr na-
turam C3 e[jentiam cum carne: adeoque berbruum in cars
nemiransformatum, quiaule ſermo Vinficus imcarne
Viſes fucernte Memimerimmus ergo banc aſjers Enangely
dotrinam , quod #5, qui im carne Vere ſe eſſe Des Filraens
probantt, acpro Filio Der funt agnitues, ſemper rniſiblis
fuer Der ſermo.
1.lohan.1.9.22. Ouueft mendax, niſi qui uegat, leſrame
efſe Chriſtumt Hic eff annchriſtus,qns negat Patrem ex
Filcem, Non poſſum, quin huc adſ{cribam ſentenrie
huius interprecationem de varia Chriſti negatione,
Quod Cerinrbum, inquit Caluinus, of Carpocratemno-'Cerinth?,
tart Veteres exiſt mant, facile recipio. Caterum Chre/?s Carpocra-
wegatiolate patet, Neque enim ſat ef?, One berbofate- tes,
r-,leſumeſle Chritum mr tals apno/ſcatur ,qualem
eum Pater in Enangelio nobizoffert. Duorfts ,quos no-
mimaus , Chriſte trtulum dabant Filio Der: ſed purnm
fimgebant haminem, Sicuti ſunt aly ,vt Arms, quis Des Arius.
womene illum ornantes, aterne Diurnitate ſpolrabant, Marcion.
Marcion [efirmm be nm rs fare ſommabat » Sabeltins Sabecllius.
E 3 wihil
And Mc ro GPS A i 9-0
a. bx. Mee
Felagius,
Papiſtz,
-63 Carvinys ORTHODOxXYS
nihil a Patre differre comments eſt 1llt omnes Des Fils
4N negarunt: :qQuIamnemoecorumaentegrum Chriſtum (in-
cerc agnout:(ederus Veriratem JHAantum imſeerat,ad.
wlterantes, 1dolumpro Chriſto ſibrfabricarunt. Erupit
deinde Pelagine,quit certamen quidem non monebat de
Chriſti efſentta, , 9ren2 berum Dewum er bownmem ee cd.
cederet ſed 10th fere ers honorem 1 nos transferebat,
Hoc Hero eff Chri/Fnm 1m mbhuls redigere » C86293 C1064 fr ae
114 & Vis aboletur. Sic Papiſte hodie liberwm arbitrium |
gratis Spiritu ſantt opponentes ,partim [nſtire © ſas
lutu locantes in eperum merits, imumeros ſibs Patros
nos imagiuantes,per guos Deum proprtinm babeant,
fitimm neſcio quem Cbriſtzem habent: at Vinam genu-
mmamyg, Des amagimem , que an Chriſto lucere dcbebat,
praum ſur comments deformant , Virtutem eneruant,
of ficirem obruunt cx perwertunt. Nunc Vide mus negari
Chriftum, quories, que babet propria,thh detrabuntur.
Et poſtca://erumm dico,non bic agitari/ubtilem diſÞus
#arionem de aterna Chriſts efſentia , quam voam cum
Patrc baber: Abunde quidem ad cam probandem ſwf fi
eat hic lacus: Sed lohannes ad fides praxim nos Gocat:
nempe, quis Dews ſe rotum nobs im Chriſto fruendum
ded, fruſtra alibs quart: Sel (ſi quis malit Clarins) que '
14m 1 Chriſto habitat totaplenituds Drnamitatr, ex-
rr4 exmnhileſſe Der. Vade ſequitur, Twrcas ludeos & |
fimiles Des laco merum habere dolum,zxc.
Ag
=
W
s
Pr.
WR
£
Johan, 4. V2, Omnia Sparitnus, qui conflietr leſam -
Chriſtum in carne benyſſe, ex Deo eff, Hic Interpres: | 4
Caterrem JRENNERCY 1171068 , qued hec Confeſ$10 contimedt, 4
Nam cum duct Apoſtalus, Chriſtum Veniſſe: hinc collegs- ©
mm, prize fuiſſe apud Patrem: quo oftenditur xrerua -
e1us Diuinitas. Cz- dicet,Veniſſe in carne, ſignificat car-
nem immduendo Verum hommem effe fattum, emſden
wobr/crm nature vt fater noſter fierer : niſi quad 4b 6.
wn Yitio & corruprela furt immune. Poſtremo cum d-
or veniſſe,noren da eff 2arnentius ers canſa.Neque ens.
tr/traa Paire mifſiee eff. Hine pender of fcium Chrifl |
oc Vir
F
\
F
L1isy, I CAvrvrTVIIL. 69
ac Grrtue. Ergoquemadmedum heretics Geteres ab hac
fide excrderint partiim diiunam Chrilts naturam , pars
tm humanam negando: ta bode Papite, licer Chri-
um fatcantiuer Dem ac kommnem,minimetamencons
eſfronem banc retinent,quanmrequirit Apo/tolus, quiere
Chriſt tom verrate ſuaſpoliante ltem , Vbs liberim arbs-
Irilh,opers me! 1ta,/rtiios emens farcefa Arenes,/anttors
patrocemsa flatwerunt,quantalr Chriſto reſidwen manor :
1.lohes. $.20. Heic eff Yerus Dems © Vitaaterna, Hic
Caluinus: Tamerſi hunc locum elndere Arian conate
ſunt,cy 1ilu hodre ſubſe r1bunt quidam:hictamen mſigne
habemus Diuinitatis C ifti elogram. Artans iransfe»
runt boc ad Parrem: quaſi Apoſtolxe enum rurſw prede-
ceetefſe Ferum Derm. Atqui nem frigtda eſſet reperrirs,
Bu 1am teſtaris erat , eſſe verum Deum, ques nobss 133
Chri/to rnnorun: guor frm mox (ubyceret: Hiceſt verus
Deus ? 1» Chri/tum vero appoſire c ; wor el Poſiquam e-
wim Chri/truem dacust eſſe aneem, curics mann ad Deum
dirigrmur:nunc amplificauds cauſa Chriſtumeſſe Dexm
s/lum affirmat, neprocul quaredxem putemms: 1dque c#-
firmat Eprthetumvitz xtctnz. De Gno certe aceodem
Lernnquepradicet , guod Verus /it Dems ac Vitaaterna.
Omatro quod relattwwrm ur& ad proximam perſo nam
reſtriug: ſalet, Hoc drco, Chreſfum propric Gitam arernds
Vocars: ex hunc laquends morem lohanni eſſe propruzen ,
negars nonpoteft. Summea ef, Vbs Chriſtum habemus,
0s Vero C aterno Deofrus, quianon alibs quarendus
ſit: Demde nos ita Vita aterne hers participes ,quiam
Parre abſcondita,nobr im Chriftooffertnr. Vite quidens
erigoelt Pater:ſedfons,ex quohaurire licet,eft Chriſtmne.
Satis, vt puto, multis & cuidentibus documentis de-
mouſtrata eſt D. /obanns Caluims orthodoxa fides,
quam 1lle de diuinarum perſonarum Parris , Filly &
Spicitus ſaniterna ouciz, ec non de Chriſti Ser-
uatoris perſona vna,duabus veris& diſtinis ſubliſtens
re naturis, non obſcure , ſedclaris $cripturarum aller.
cam reſtimonijs,; ; NOR ſemel aut yna pagella, (cd toto
4 vita
79 Carvinvs OrRTHODOXRvVS
vitzac miniſterij ſui curſu conſtamtiflime, plurimisg;
Commentarijs ab anno XXXIV, ad annum vique
LX1V.cditis: non obiteraut frigide: ſed in luce Ecclc-
v2 zcloq; maximo: non deniq; in vmbra, aur poſt pul.
pira tantum, ſed in acie & conflictu cum hereticis ,
peruicaciſlimis bellnis,expoſuir, rradidir,tenuir,firma-
uit, & dcetcndir ſolidiſime. Talem vero 1nterpretem
©cripturarum quis Orthodoxum dicendum negabit}
Quis DoQorem Eceleſize Catholicum negabir? Quiz
verd, miſiimpudens fycophanta, vt Arianum aut ludz-
wa vel Iudaizantem criminabitur?Quareex his omni»
bus randem Caluinum & Scripturarum diuinarum ine
terpretem Orchodoxum , & Ecclelix Doctorem Ca-
tholicum fuiſle firmiter concluſum eſto,
— ts —_ CCC
CatyvrT IX.
Vindicatio quarundam phraſium Cal-
ainideTriniate.
On neſciotamen fuille, qui quaſdam cius phra-.
ſes, quibus preſertim in [nſticutione Chriſtiana
de Trinitate eſt vius,vt ſuſpeRas arroderent,Sed
malitia mentis ſuz huc eas 1mpulirt, vt nodum in ſcir-
poquzrerent. Ecquis enim hiceſt candor, cam men-
tem alicuius reftam eſſe cognoueris, voculas & ſylla-
bas inſeftando calumniz materiam venari? His igitur
breuiter hoc lococtiameſt reſpondendum, vt fi boni
ſuntr,deveritate recius doceantur, fi mali,obtreaandi
cauſam non habeanr,
Perſonam definiuirin Inſtitutionelib.1, cap. 13. ſe,
Won flaru- 6, quod litſubliſtentiain Dei eflentia, quz ad alias re-
gr perſona; lata proprictate incommunieabili diſtinguatur. Et
extracſ- Subliſtentiz nomine aliud quiddam intelligi dixit ,
/entiem; quameſflentiam. Hinc quidam naſuruliarguunt, cum
”
pines pps "1, ry 1 I tr. AG; eh
0 Wd tant boa pe EI II
cog ae
Lt on 1 - pk 5 gh 9. hs on
ED C——T—C——_—— I CE
COOLER STD
Cl te Ange
perſonas extra eſſentiam ponere: aliud quiddam reali-
rer,quamiplam efſentiam ſatuere. Sed impudens hee
cl
yes penn ems 2s < "Maas $1" oh Ss _
E »
- 1 wi - 5 6 ey FIELY - os _
eg p gs ways -
- l _ 09 ——————— — — —————— ——————— ——— —— Mt
-
Lrsy.1 CarvrTtlIX. =T
eft calumnia. Non enim dixit, efſc aliud realiter,fed ef-
ſealiud incommunicabili proprierate & ratione. ldem
verdelle reipſa, ſeu rem, vi loquuntur, ſ#piusprofi-
terur,Dicit enim F 19.17 Cnaguagque hypoſt aſt rotam ime
zelltge naturam. $4.16. Vervium ac Sprretum ſanttum
non aliud eſſe, quam ipſam Dereſſentiam ; Quin cxpreſ=
$ negat, $.26- Perſonas efſe ſine e//entra bel extra 1þſa7y
Subtiltentiam verdelle in efſcntia, ficut nimirum rela-
rum eſtin abſoluco, a quo diſtinguitur 7/20», idem
verdcum coeft rear, quis tandem nifi rerum divina-
rum plant imperitus negauerit?
2
. . - : A - 1
- Nonnullietiam calumniati ſunt phraſin, quadixit, Non # ates:
m na Dereſſentia reſidere tres perſonas: quali induce- it quater-
retquaternitatem ſeu quartum , in quo tria-fintu@igz- uu...
pare, Atquicalumniam hanc exprelse ibidem refutans
ipſe Caluinus: Srelre inquitpuranr, (eex notre ſexten-
114 coliigere quaternitatem Faint: quia falso ex calus
mniose cerebri ſus commentum nobu adſcriount, quaſs
dertmatine fingammus prodire ex vnaefſentta tres perſo-
was : creme [criprus noftris liquneat, non abſtrabere nos
perſonas ab eſſenita, ſed Qu ammuis mipla reſtdeant, ds-
frenttionem raterponere. Perlonas 1n ellentiarefiders
bis dixit, pro,in cacle vel ſubſiſtere, phraſihbitfamilia-
Ti; licet minuspropria: Sicutibidem pauld ante dicit,
ao59y Deiverbum apud Deum refidere, & perpetuo re-
ſedifle, hoc eſt, efle &perperud fuifſe: Perſonas autem 67+ 7
tres in vna eflcatia efle, nemo Octhodoxus facilt infi- & *:
clas ibir,
Arroſerunt &illud,quod ſemel dixitF. 25. eflentiam
ram Fili) quam Spirirus ſanti efle ingenirtam, & a fe Eſſentiam
ipla, hoc elit, omnisprincipij experiem. Atquiloquitur Filg &5p4-
de eſlentia divina, ſeu de Deitate abſolute fine reſpetu rams ſar-
perſonali,quatcaus communis tribus perſonis cxliftit: 47 drcor 11
quod teſtaturdeclaratioaddita: Desratem abſolute ex geniram
Se 1p/a eſſe dicimms. Eatenus cerre pariter ingenita, hoc ab/olare
eſt, omnis principij expers dicenda cit trium perſona- con/iderg-
rum cllcatia;alioqui non fore ipla priacipium , nec 247,
$ l1,a-
Ingens .
72 CaLvinvs OrTHODoOxXYS
ſimpliciter yna eademg; mw cirar & 72 now dinerſarum
petlonarum ef{cntia, Quarenus verd c Filtj & Spirt-
tus ſanCti cilcatia : cartcuus fatetur , cam eſle ipſum
Film , non ingenitum , nec 2 ſcipſo , ſed a Pa»
rre ante ſecula genitum , & ipſum Spiricum ſantum
nop ingenituim propric ,aecale, ſeda Parre & Filioe-
Mmanantem.
Erh: autem, vt obiter hoc addam, [ngenitum varie &
*\ X o . * A . .
zum Garie amvigue dicitur:tamen propric opponirur genito: &
er ambs-
gue FHT2
FHY.
Thefanr.
{16.1 Cap. Is
C3.
Baſil.cont.
Emnnomn,
[1be4,
Eſjentra
proprie
neg, Tens-
14 10g, 319
genita ds-
ertur,ſed
perſona.
+4.
Fil; om ds-
Cu 4 ſerpſo,
700 Qu 4-
tenme Fils.
8s fed quea-
Zenuws Dems
ef? [imme re-
ſpeftn PY 4
Fa 6M
iicnoneſtefſentiz , ſed modi eflentiz Gigviticatiuum,
vt Cyrillus loquitur & Baſlilias : > &zai&@ nag
Sis bv& Iinwns © wen, Neque cnim cllcuiia gi-
gniteflentiam,nec gigniturab cſlentia: Sic enim mul.
tiplicaretur : ſed periona communicando eflentiam
gionic perſonam : Pater filium : & periona accipi-
endo efſentiam gignitur 2 perſona, Filius a Parre,
Noa enim dicitur gignere aur gigni quod commu-
nicatur, fed id quod communicat efſentiam penito:
nemwpcPater: &1d cui communicatuceſlentia gignen-
tis diciturgignt: nempeFilius. Proprie igiturcllcnta
neq; ingenita neq; genita dicitur;led perſona, quod
obiter monendum fuit , proptereos, qui hodic incon-
ſideratius aſlerentes , efſcatiam Deitatis aliam efle
ingenitam aliam genitam , aliam procedentem ,
Tritheiſmo ſe viam ſternere non animaduertnnr,
Quomode enim fic eſler fimpliciter vova cademque
Td eivou © Td Mow, Patris , Filij & Spiritus fandi
elleatia : cum cflentia ingenita & genita non mi-
nus realiter differat , quam perſona ingenita & ge
nita Verum in his nuac non eſt immorandi
cus.
Deniq, illud ctiam morſum Sycophantarum non
cffugir', qudd Filium , quatenus Deus eſt , a ſe ipſo
eſſe dixit : quaſi nimirum ftatuar Caluinus , Filum
Deicatem ex Patre non habere : vnde ſequeretur ,
nec genitum ex Patre, nec Filium efle. Arripue-
runt hanc calumaiam auide ctiam Monachi & le-
ſuirz,
CEE
Lins. f. CarvrlIX. 72>
ſairz, & Caluinum nouz ſ(cilicer hxreſcos Authothea-
norum authorem fecerunt. Sed Bellarminus Prin-
ecps Icluitaram hoc tempore, nolens volens innocen-
tiam ctus agnoſcere, & contra Lindani , Valentiant,
Poſlcuini , aliorumque ſociorum calumnias tucri
cogitur, {tc inquiens: Quangquan hecitaſehabent: Lib.t.cad
famen cum rem ipſam excuris , & Calum ſex- 19. deChren
tentras diligenter conſidero , non facele andeo pro- W7
waunciare_s,llum im hoc errore_- furſſe_, ſiquidem do-
ce? , Filiwm efſſe_ 4 few » reſp: tu e/Jenita , non res
ſpeAnuperſone, ex Videtrr divere_ belle perſonam efſe_
geritam 4 Patre_,efſentians non eſſe penitam nec pro-
duftam , ſed effe2 a ſerp/a, ite vr /i a perſona Filg
remoneas relationem ad Patrem ſola re/ter efſentta,
gia ef3 4 ſoipſs. Laudandus eſt hic hominis can-
dor , licet alias parum plecumque candidi. Do-
cert enim Caluinus , Fillum duobus modis ſeu diſtiga-
Re conliderandumeſle: vno modo abſolute ablq; per>
ſonz reiſpetu , vt eſt Deus, fic air, cum a lciplo,
& alibi contra Geatilem , ev@%0 cllc , non minus,
quam Patrem ( alioqui non eflet Ichoua , & vere
G «» xque vt Pater altero modo) relate , ſeu
cum reipetu ad Patrem, vt eſt Filius : & fic ait,
eum non eflc a ſe ipſo , neque 4G : ſed ex Pa-
tre genitum, Calumniaigitur ct manifeſta , cum
quod Caluinus ſecundum quid dixit , id £ycophan-
cx quaſi ſimphiciter ditum rorquent + ex qua pro-
inde calumnia etiam altera minime conficitur ,
quod Filium Deicatem ex Patre uoo habere ſtatuat.
Aperte cnim Patrem Filio efſentiam ſuam , &
quidem non ex parte , ſed integram communicaſle
ſcribit , & contra Sceructum ibidem defcadit
\. 23.
Atque hzc quidem de Caluino Orthodoxo fic
premitrenda fuerunt in corum maxime gratiam ,
quibus com legendi Commentarios eius nulla con-
ccdatur facultas, de meris Arianiſmis & ludailmis
(quibus
ARES + >
CEEOG
Ws Sant Wee en = —_
niet oor ah Inno hats ood recs RE rn ene De A, BY es oa ne gs
CCD ei a, AateR Arne ar ee YE NO EO IO IOInY
_
en. a ee en ys er ns IEEE IE e Ig ep Raney Apna —__
” 45 Gow A die a is ww p
v- mm.
$=029 Ge i 4s - w q 'Y 2 dns. 6” = we he *6 "
wo 8 ns >» by ty -_— os
py 4 SE, py ws ME. v4
"” my agen _ " Ns
S196. re 7 pooch Fg " * cnad'0y " = m= "—_ _ * 47 _ ag = 7 « py - 7 , - 0 3.
NO "IEG _ 2 - , EO OOO a: me Rs pr mand: E
> . - . 0 007th wi wk Ry regen 4 > and / pero G Saha rvo_nyes , prnxny WE 6 FRO : ns
. » Ys s io DFR - . "es F one wm NW IS pi is — " v —_—_—
_ : , :- * as 4. er TE = _—— ny Pg hg 2 - en M Po
va _— - _ i ee a4 - ” ” mm As A
mmm _ iy aye PP I a. Rs Alb" ga A - - , " *%
h _ mar _a——_ a qo: - oa « - __—_ ———_— - —_ : . = & B . EDI OO on PA ap 4 ag ws
. _— «+ oi Berra. 2 > $ i: 2» k oo — S. +. ; eg aw 5
RY - TIT IR # - =».
_- ws wb. 3 _ *: » v
_ - R # _
wo - -» 4 ; ——_— 8 a, ye oaths +4 -
" u vi < ei Ns ge ex age A 4, fp, 5 6 - phonon era ame- Py b n bg gy gs 2: oi ba lt & "or SR
””" OT —_ © ip Be A NG Wc Mo ag, a0, p Mk ho: NI Ea od WEeions weld att. the <rL ES Se Wes She EL \ pat wh =
a —— wy wy —_—= 61 , nt" oa —<E We”... - I Rn EY wc rods — p pgs yo why
ho « ervay have Wyo + == p_ = wy LS gs
- rapes may + le cure = . - jo : h
.
PE " Gi” pg n
- NG 6 ts , "a : 11 e/vy; Hong
HO « . 5 a
- EIS i . « " Ce. .on ads
þ--_ "nog —_— — +.
by 45, Ann oo " 4s ET. ee, = Fs -
5+)
.
EA
ere : a on ome yoann eons
EN —— INES ons NM
———_— - Os vo cows we wr of + Ky he lo
« FE... CO—_— DE ET anon beg : ge mn
S <Fb- a 1 - CY Wy vy 199 Þ# nh 0
- a "ip ant _ I ori vs po - 6
—__ » a
S - þ C :
794 CAL. OxTHno. L1s. I. Cay. IXx,
( quibus ſcilicer illi ſcateant) fabulz perperuo occi-
nuntur, Sednecijs, qui Caluini ſcripta legunr, hunc
quem breuiter texui Catalogum precipuorum Scri-
pturz firmamwentorum , quibusnoſtra contra Iudzos
& hzrcticos fides fundatur, inutilem aur ingratum fu.
turum confido, Saliem quizqui eflc yoluat iudices,
in aurem hunc alteram deponent, &dumtota
cauſa nobis diſceptatur,iudicium
ſuſpcadent,
Finis Carvini O &R-
THODOXIL,
LIBER
75+
ER ERDBRE SD REZSAK
LIBER SEZCFNDYFS:
SOLIDA EXPOSITIO
XXXVIII, DIFFICILIMORVM
SCRIPTVREA LOCORVM ET ORACY-=
lorum: & dereCta ratione applicandi
oracula Prophertica ad
Chriſtum.
Caryr TI.
De Stats Controuerſie inter Caluimum
E5 adnerſarinm..
5%
PL
U; Ie que placercar:ille relpondir,ſe neſcire, Hic
72 * Zeno, & non puder, inquit, {i quid perpe-
ramab Antiſthenediftum eſt, excerperc ac meminilſle:
6quidrete dium, id neanimaduertere quidem nec
tenere? Quid putas, Chriſtiane Leor, Zenonem,fi vi-
ueret; noltco Caluinomattigidicturum,qui, quaſi Cal-
uigusnec verbo necdigito orthodoxam fidem de Tri-
nitate & Chriſto attig1fſet, nuſquam & nullus memt»
nit:aliaquxdam paucula, quzin rot Commentario-
rum yoluminibus alicubi forte calumanijs opportun&
eperit , prolixe, inſolenter & improbe carpit,rorquer,
exapirar : dummodd cum yt Atianum, vt Iudzum,
vt ipſum tenebrarum Angelum ex abyſſi puteo prode-
ante, vulpd exſecrandum, conſpucndum, &, f poflit,
ctiam poſt fata cum omnibus Eccleſijs orthodoxis
flagellandum excarnificandumg; obijciat. Sed nung
cuulmodi hec fint crimina obieRa y1deamus.
Priman
Eno Philoſophus quendam , Antiſtheais x ,s,, 1;þ!
4 complura fibi minime placerediftitantern, , ,, yg.
rogauit , num quz habcret Antiſthenes, ,,,, :
vn”
EY e_—.
& ths 4.
ag ade 'yfi% Al 90.4
Ge fo LMI 9 ne Ra AGE Ae API BELY wer AA 7 pals UAE 6 Gong the AIG Ppn Prtcs! ag tf Ly 15" pegs E474 Wy: M4,
Aye OA oe 46 4311 4 h Wy Li
ON AE ea re EN ca
; ESO
GUN SANE FORD 3rd oh a ans 71's II re 7 3 OI EC eMC He oe
-” EE
56 Dr $TATV CONTROVERSI4#
Primum 1giturdeſtatu controuerſiz eſt cognoſcen»
dum, Videor enim mini hic exclamantem audire ad.
verſarium: Quorſum tunobis demonſtrationem illam
Caluniorthodoxi,de qua noneſt quzſtio? quis appel.
lar Caluinum Arianum?quis ludxum?Nonneexprelse
reſtacus ſum 1n fine pratationis, & in Pleudocaluini lus
daizantisexordio, menon acculare Arianiſmi Calui-
num?*Dixicum Arianz impietatis fundamenra ponere:
nunc veto dico,cum iudaizare:dicocum gloflis & cor.
ruprtelis Iudaicis illuſtriſima Scripture lacrz loca &
teſtimonia de Trinitare , Deitate Chriſti & Spiritus
ſancti: vaticinia irem Prophetarum deteſtandum in
modum corrumpere.
Sane dicis: ſed veteratoria, vana, falſa 0/4 wm di-
c1s. Side catalogo faperiore, quo Caluinusorthodo.
xus demonſtratur, nullaeſtquzſtio:; orthodoxum er.
go fuifſe concedis, concedasque oportert, crepent te»
cum, vt velint,omnes inferorum cardines. $1 ortho-
doxunm fateris, quid calumniaris? 1 non fateris, quo-
modo Arianiſminon accuſas? Nam aut Octhodoxus
aut Arianus, hoceſt, capitalis Filii Dei hoſis ſir, ne-
celle eſt.
Calumniariseum Chriſtianis ſua tela eripere : Aria-
norum gloflas ,quibus interprerationes Orthodoxorit
ſolent eludere,ſuo calculo fufiragioq; manifeſtiflim?
comprobare: fundamenta Arianz impietatis ponere:
Antitrinitarijs quid Chriſtianis reſpondere debeant,
quaſi adpennam dictare; denique omnia 1n cum di-
cis,quz in perditiſlimum Arianum dicipoſſunt. Tan
dem quaſi ex maledicentiz zſtu ad te reuerius excu-
ſas: Non accuo Calumum Arianiſms. Quz hec eſt
verſutia/Friuolanon minuseſt hac & ludicra purgatio,
quam f1inaliquem calcitrans, aut pugnis ci caput be-
ne demulcens,cxcuſestamen:eia amice, non tractaul
te fuſtuario.,
Qudd Arianzimpietatis tundamenta von poſue-
rit, led deſtruxerit ſolidiſlime, Commeatarij cius con-
ira Fg
RE fon FE.
LE C IS b
IE LO
RO os TY mrs 0 ea #4
» 7
L1>. 11, Cavvyvrll. m7
tra vaniffimum hoc mendacium tuum ad omnem po-
ſeritarem teſtes ſtabunt- ſtabic.Caralogus ille premiſe
ſus ad quoſuis zquosiudices contrate teſtis: ſtabit ad
quoſuis lectores candidos contra criminationes tuas
Apologiaſequens teſtis;
ludaizantem vocas, non Iudzum. O Carncadem.
Quideſt ludaizare, niftIudaica ſomnia & blaſphemias
probare & promouere3 Hoc vero quid, nifi ludzum
elſe?Scd micro Arianum:mirto Iudxum-Iudarzare Cal-
vinum, & ludaicis corruptelis Scripruras deprauatre
criminaris. Hic ergo diſpurationis noltrz ſtatus eſto
&quidem biparrirus, vt vides:An fit Iudaizans:&an lu-
daicis gloſlis aut corruptelis illuſtriſima Scripture
facrz loca 8& teftimonia de gloriola Trinitare &de
Deitarts Chriſti ac Spiricus ſanct1; cumprimis autem
raticinia Prophetarum de Chriſto , dereſtandam in
modum corrumpere non exhorruerit magnus ille
Theologus lohannes Caluinus, Vrrungq; tu afleueras:
& quidem prius per poſtcrius confirmare niteris , vt
jple libri docet titulus, quem pro owes reliquarum
calumniarum leRoribus efle voiuiſti. Sed fallum
& vanum efle ytrunque, nos jam porrd demon-
ſtremus,
——_— — _ —_—
Canryr II,
Calumnia preor, anod Caluinus Iudas-
zet,refellitur.
Vdd lohannes Caluinus, praclarus ille quon-
dam Chriſti ſeruus, iudaizaric, refurare wults
uidattinet, cum non minus vagaum hocſit V-
biquitari) Spiritus mendacium , quam erat illud olim
Pharifaici ſpiritus vaniſhmum crimen, quod Chriſtus
Samaritanuseſler & dxmonium haberet.
Primd, fi 1udaizauir Caluipus , vel vita, vel fide,
Stat ns co
trouerl;e
bipartstoet,
loh. $.z%
I»
A defrns
vel ytraque iudaizauit. Quodcuuque cx his dicet zone 15
Cal-
A
aw. £
Aba: pie
SO "hs 64-
uo =
cracks
Nt wn I GCCNS —_ i
on os > . _ ":
ae <g9 - DOA 1s bo «5%, yacht
—_ 3h DIGy ave $ tw,
—_ CO Pe bat Ange ates"
hed a
_ EY ye _— CE EE A La ea Kara ee OTE
an. Soap earn a ——
ws 2 WE 7 P SO Toue opts vor - gap. ani uy
mar -
. " " w_
0 ho ay 1 P PE OY
Re re ira NE a "SIRPRFO
. "= —— wes — $i Dn ys,
wig 9m. "ae Do
ig nes
30G Pod nc
2 9" ey
_ cc
a » n, +
”"_ = La kn,
© Wor pays. ng #4 = phys "Bee
nai ha. hl re a ne
a Fe ee EAN - : TY RN LOTIAINY Int 2 eG oe
Is 9:1 Cew
Vita vel
ftde,
Gal,2.14+
-3 Ds Catvunialvpaiznt
Caluinomaſtix, mendaxerit, Vita Iudaizare eſt ritus
moresq; Iudaicos laudare & ſcari, ſeu, elt ludaice vi-
vere, Nam hoc eſle Isgdz:&#, cum ad vitam reftertur,li-
quetexillareprehenſfionePauli ad Perrum : Ss 24, cum
fois ludens , Gentliter Vers, acnon tndairce, crer Gentes
Cog Ida Ger, Indatt,arehoceit,ludarce Vineret Petrus
enim (ecethonea conuictu Gentium propter ludzos;
cogebat Gentes Iudaizare, hoceſt, cxemploſuotrahe-
bar ad ludaiſmum , nempe ad diſcrimen populorum,
ciborum , dierum , ad circumcifionem & alios ritus lu-
daicos: dum quaſi renunciabar illis communionem;
vifiiugum legisin le reciperent, quo tamen iple per li-
bertatem Chriſtianam {olutus eile volebat. Frde vel
doedrinaludaizatc, eſt Iudaice credere vel docere, hoe
eſt, blaſphemias ludaicas contra myſterium gloriols
T rinitatis, contra Filium Dei, & Spicitum ſanctum:
nec non ſomnia mendaciaq; ludaicade Mefiia ample-
Qi, &velvocevel ſcriptis detendere: nimirum: cum Iy-
dzis orc blaſphemo negate, Deum Patrem; Filium &
Spirirum ſantum efle vnum & #ternum Deum, tribus
ſubſliſtentem perſonis, diſtinis & conſubſtantialibus:
negare Dominum noſtrum /e/#m Chriſfum elic ztct-
num Filum Dei, exvirginein tempore hominem fa»
etum , Meſſiam Patribus promiſium,; & exhibirum ge-
neris humaniSerwarorem:acproeco amplecti fabulay
dealiocarnali Mefſia noadum exhibito,quidus milera
tadzorum gens ſe iplam ad intericumpalcic. Vrrungqy
vtyverbo dicam, eſt ſcelerata defctione Chriſtianam
fidem abijcere, &velocculte vel ex profeſio Indzuni
ſive proſelyrum fieri.. Neatrahec impietas in lohan-
nem Caluinum dici poteſt, nifiabeo, qui cle & audi-
re velitcalumniator infigniter impudens: qua de re,ne
hic fine caula prolixus ſim, adea, quz ſupra devita fi-
deg; Caluini paucisartigi, Letorem remitto; Qug-
modo igitur Caluinus maſtigi ſuoeſt ladaizans? =
Sed & reclamant calumniz tam impudentt omnia
Caluini orthodox documenta, prius ex —_—
; Chtk
wy Oo © -©%
=” co oi co =m 25
my == 3A_Sv9 e 3B
wo
L1B.1T CarvrTll 79
Chriſtiana, & ſacris Commentarijs cius breviter colle- Cxluims
Aa: quean int hominis ludaizantis in ide Trinitatis Orihodo-
& Chriſti;an pot1us Theologi linceri, idem Catholic xz.
Ecclchiz per trotam Scripruram ſacram conttanter ieti-
nentis ac tuentis,indicer vniuerſus mundus
uid,quod Caluinus contraludzorum blaſphemi-
235,0upas,fabulas,ſomnia, mendaciaq; perperuum bel.
lum gelfit, redarguendo & refcllendo cos (criprtis acer-
rimis, rbicunq; occaſio fuir? Quoties & quanto zeloin
Commentarijs Scripturas cis cxtorſit? Quorties Pro.
pherarum oracula de Chriſti Deitare, incarnarione,of
ficio & regno vindicauits Neexemplis prolixus fim,re-
mitro leQtores ad Commentarios iplos , inprimis ad
loca Plal.45.,7,i0 verba: Solirmm izenm Dees. lela,7.14.1n
verbatEcce Virgo,ere, lefa.g.6.1n verba: Puer natus:& le-
quentia, leſa.49.6.1n verba:Er arr:Lerne eff. lerem.23.5o
6410 verba:Sw{cetabo Danid: germen, lerem,3z.15 10 ver=
ba: Germmare facram Danide germen. Daniel.7.13, in
verba: Qua; Frirtes hommes Eentwebat, Hag.2.7.1n verba:
Adbuc modicum Hebr 1,8. in verba: Thron} tx9 Des
we. 1.loh. 2.12, in verba: God Antichriſ{ ms Genturms ſir
& imilia alia, Exſtantquoq;in rolumine Epiſtolarum Ep,/.z58,
& reſponſorum ciusqueſtiones & obietta X XIL!, cu-
iuſdam Iudzi plane fſarcaſtica, & cluſoria fidei Chriſtja.
nz, quibus Caluinus totidem quaſtiones contrarias
cum reſponſionibus veris & lolidis pro fide Chriſtiana
oppoſuit acutiſhme. Nunquid vero calia (cripfir & fecir
Caluinus ludaizans? an porius inſanus furor eſt, ludai-
ſmiaccuſare cum , quem ludzorum & Arianorum ca»
pitalem ſemper fuiflc hoſtem cooſtat?
Deniq;, vade quzſo tclam calumniz ſuz iſte texit? 4+
N6anecx Commentarijs Caluini, quos in libros ſa. £5 47474
cros vel emiſir ipſe,vel alij ciusnomine / Atiſti non nu- Commen.
per demum, neq; in angulo cxſtare cceperunt, ſed iam 747/99 177
olim diuerſo quidem rempore, clariſſimorum Chri- C4/#47,
ſtiani ocvis Regum, Magnatum, Recumpubl. & viro-
tum nominibusdicati, &in luce atq; oculis Ecclefliz
F polit,
Jo
” | ferrpres
Ca TH 4
contre 1#-
dA a05.
%0 DE CALVMNITA TIVDAISMI
politi plurimorum tam aduerſariorum quam amico-
Oni Com. rum manibus ternntur. Primus in nobiliflimam Epi-
mentary, ſtolam Pauli ad Romanos ſcriptam prodijr Anno
quo rem: XXXIX.dottiflimo viro Simoni Grynzo dicatus.Secu-
pore, ad tuseſt Commentarius in z ad Corinthios Anno XLVI,
qguos aCal, quem Preceptori & amicoſuo Melchiori Vatmaro
z1n0/ing Reufo, Germano Rornillenſi, in Academia Bicuricen +
fſeripre, ſium Legum Profeſlori clariffimo , grazus diſcipulus
& amicus z«g451e4o conſetrauit, Anno XLVIII,
in pgrauiſhmis tarbis Reipublice Geneuenhis, qua-
taor Epiſtolas Pauli., quz ſunt ad Galatas, Ephctios,
Philippenſes & Coloflenſes {criptz, doRiflimis inter-
prerationibus ifluſtraras , Chritophoro Duci VVir-
rembergico inſcripht.Proximo anno XLIX.1n alias du-
as, quzſuntad Titum & Philemonem , Commentari-
um emifit, Symmiſtis ſuis amiciflimis Guithelmo Fa-
reilo, & Petro Viretodtcatum. Eodem anno lucem vie *
dit Commentarius cius cruditifhmas tm Epiſtolam *'
ad Hebrzos, Sigiſmnndo Auguſto, Regi Polonie nun. |
cupatus. Sequenteannovtrang; ad Theſlalonicenſes
og -
batt
40 on a ts Wot, " F
Row : LR oe a ects ep __
4 EIY VIE oven eo BG bs wp . DEP om tories ——_—
Ge aan ee A ne rn PomE ans ty of 9w-ckiy R A 5 _ _ REO _ ”
Let ans a aA re er OY OI Ts P” 9m. ge _ TW ard WE YE a P et en 0-0 Av bes 0 S + gs
= 2055/8. Gi-00s _ — 8
1 _ 6
-
. 5s Fes 199 _ + hg wh
; : I IIS —I ——__ - _ : = Ln EE « Sey
Y - ” 7 " _"_ E. = < OT. —_—
- FI _ s a - Ware os /4 - —_ * _ = A F+ "
Cn EINER man op NAIL IR SATs eG . _ - F OS; bum 10s» "2 WARS af ps 4a a
ran a eta re YO ne io 1 Pda. CE INSET OT 5 . > Say Torn ... "eg OI O-
PT EP Ie tC ae rome ee 3 : moors - 2 an m——_ LPs Rn ——_— b ” ” » Pee ( = o .
_ MT She + MOI pony We" 99a +4 I es 0 PENCE IR andy 1. ood; jy Ws 7 +9 es, " A "4 rus" *_- ” 0 - preg _ _ ————
es 09 es ens he wt 4 - 5 < ps whe ; :
" tan _— nes Th 2 ENS ot Wi arSr— ip - _ wo bs £Y 5 " 9 v b
* 799 be * A 4 6,4 ifs Py 1 = _ ud rn "gy. F = i hoe ds E $4 Ys "=
X I eee heat 5 SF Wie p dare a Aa daje ho - POPs 4 © Y dre ? ——_— + a
PT £ T1 ——_ : S $5. 5-6 apſics - a : OR ME DO m METS OY 2T Ep" IN 1 mp Y »
rd -N iran ren oe 8 vg . 1 = _ « b * a - 49 4, ig” An rs -
cum explicationibus ſuis extmiz pietatis & dofrine
viro Maturino Corderio Lanſannenſis Scholz Mode-
ratori,alteri Preceptoriſuodicauirt.Has anno Ll.fccu-
rz ſunt Epiſtolz Canonicz frne Catholicz quingq;: nec
non in Ieſaiam Prophetam prezlcRiones dotifhme,
—_— —_ _EdnardoV1. optimo, ſedpremarura merte cxſtmo
Angliz Regi nuncupatz, Prozximo ſequemte duos
Commentariorum tibrosin Acta Apoſtolorum ad Se-
reniſmos Reges Daniz, Chriſtianum Parrem, & Fri-
PR dericum Filium publicauit, quoram nomina cur poſt
annos oRto ſecunda editione induxerit, rationem iple
ſecunda przfatione ita reddidit, vt neq, in ipſolenita-
Il | ris, neq; in Regibus offenſionis autinclementiz, fed in
obrreQatoribus nonnulks calummiz culpam fuiſſe
ſatis appareat.DJohannis Euangelium Commentario
donartum anno Llll.Syndicis,ſenatuiq; fue ciuvitarisex»
hiÞuic.Biennio poſtdiuinum opusHarmonic ex tribus:
| Euan-
NE EE EY __ «125 3444 tes OOTY a
1 P " " [ A A+ jib 97 Kt 4 "
__ ES ena 1 "ey * "
. HOG nt phe ſt OE $965 Op awe ab ———
9 n
La a ee OS g 4 'S
, —_ mm
, Re Oo". - n = pot fan agwgg o
a er nn On OO _ > bs Fees ay od er C6 Gets ma
"What > He oa dwe Gas EG ne es ARG. a ws. ne order ty re
: s _—y Menon " —— * Bt Hite ee 6 nam EY
{ ag .
: - + + Spas hs, + CO eo _— N = - * * 4
—— w | mi ag990 6 gy Dp ve , 99ers ——_
4 _ — fe Foes] > 5 CL nn er mROm——__
yy anos b PIR ere een - R
mr —_ OI
_ a2 £X CEE - "” : «
rn Oe ena” aain————_ 4
Oo m_ 0. <u «4k Re —_ 48%. OR EE INIT a
w.icy >
L rs. TI. Cavvyril Fx
Enigeliſtis concexty ad clariſsimos viros & magnificos
Dominos Coll. Senatumg; inclyre vrbis Erancofordie
emiſit. Anno ſequete LVI. duz ad Timothey Eduardo
Duci Somerſeri, Angliz & HybernizProteRori: neEqz
prior ad Corinthios Galliazo Caraccioto, Marchioni
Vicicofecrate luce viderunt.ProximoLVI1.Comen-
tarius Plalmorum , ante cres annos in ſchola exceprus,
tandEecſt pijs & ingenuis leoribus publicatus : nec nG
Przleftiones in Hofea Propheta: quibus anno LIN. ac-
'celleraralizin vndecimreliquos F ropheras, quos vo=
cant,minozes,ſereniſsimo Gothora & Vandalorda Regi
'Guſtauo dicatz. Anno LXI, preletiones inlibru Pro=
etiaru Daniclis ad omnes Dei cultores regni Chrie
ftiin Gallia reRe coftitui cupieres emiſſe ſuut. Biennid
&,nempe anno LXIILeuulgariſunt quing; libri Mo<
fiscumciuſde Comentarijs erudiuſsimis, Henrico nuc
Galliarum & Nauarrz Regi nuncupati: nec non prele-
ones in leremia Prophera clariſsimo nomini Fride-
ricilll.Palatim EleAorrs inſcripte.Extremus cius labor
foic Comentariusin librii loſuz,que code anno incho-
ata, ſcquenretande,qui emortualisc1fuir,ctta moriby-
dus abſoluir. Caperartverdertia anno LXHl. licer varijs
<ſternsmorbis Propheta EzecchielE inpublica Schola
interpretari:Sed yltrazo capur no perucnit:que prele-.
Rionecs altero poſt obiti anno ctia publicarz fucrune,
Viditergo quoſdam cx his Commentarijs D. Calui-
ni iple 205. in quictiam ciuſdem,yvt ſupra dixi,libel-
lum & iadicium de contronerfia Euchariſtica legit &
approbauir, Viderunt pleroſq; Melanchthon, Bucerus,
Martyr, Alefius, Hyperius & alij cius #tatis homites
'doQiſs1mi & acutiſsimi,Sed ne ad amicorum 1udicium
ſuſpetum me prouocare quis puter , viderunt etiam
pizraſq;, vel potinus omnes grauiſsimicius aduerſari),
Caſtalio, VVeſtphalus, Flacius, Heshufius,&c. Vidir
quoq;omnes Brenrius, qui olim, cum cxilio vrgere- 1» Fpr/tols
rur ,amiciſsime Caluinum coluit, & fratrem litetis {a« Calaxrms.
lataulc, inter alia ficei {cribens : Quare,qu.: ef 1x4 Eprft.8g,
F 2 pretas,
BY "
bong _— = _ ;
- WD FS. es ny COT
D 7 > 5s <6 - tl nr MY
Rl EEE ” —_—_
$2 Dr CaryvmuniaA IvDAISMY
pretas, amiciſiime Calume, non dubito, quin contungas
tnas preces cum noſtru, vt Fils Der mupratitorum de-
clarare,ſeſedere ad dexteram Patru ſus, ters Eccles
fam ſuam, Nambhoc of ficrum nos ViciSim Vobupraſta-
mu , Cx gratulamur ths C7 tue Eccleſie, quod hec perrs
erls ad Vos nondum pertingant , & precamur Deum
Patrem Domrni noft ri Ieſu Chriſtt, Ot Gos xtaconſernetr,
quo perſprene copnoſcatur,Eccleſiam Fil Der non in ca-
lutanium,Gerumetiamin terrusſuashabere manſiones
&> hoſþitra.Erpoſtea: age rgetmr amuceſfime ms Calume,
conſcende, quod facu, nobiſcum precibus tunrmcalum,
vr excrtemus Filiam Des ad ſernandas reliquias ſnas.
Bene as feliciter Vale, Hxc Brentius ad Caluinum.
Vidit 1militeromnes lacobus Andrex, qui itidem re»
bus Germaniz afflitioribus, & quandiu Melanchthon
ſuperſtes eflet, amicitiam Caluini affeAauvir, & coluit,
Vide Epifte yr Epiſtolz teſtanrur. Vterq; vero horum deinde, cum
240*
melior fortuna & opportunitas ad nouum Vbiquita-
tis dogma proferendum e1s exſtimulaſfler, in capita-
les famez & dottrine Calvini hoſtes degenerarunt. Er
nullustamen omnium tam cernere poruit acutumin
Commentrarijs CaluiniClicet omnesaduerſari) pariter
cum odifſent peſſimTJvtſemina veſtigiaue vila Iudaice
impictatis obſeruaret, Nullus cram improbuseſſc volu-
it, vt Caluinum tanquam Iudaizantem traducerer,
quem in fide Sane Trinitaris & Chriſti 6g9»9o-/4,
eſſe, per conſcientiam negare nulli porerant. Quatre
iſtum Cornicatorem ommbus illis perſpicacifſimis vis
ris Caluini amicis 1urxta &inimicis vel oculatio-
rem,yel certe impudentioremeſle
oporter,
Carvr
OT OE EO ner III
L1sB. 11. Cavyyvrz III. 33
pF We
Cary sz lil.
Calummnia poſterior , quod Caluimnus illuſtriſſims
Scripture teſtimonia deT runtate , £5 oracula de
Chriſto , 7udaicis gloſſis deprauarit , generating
reſelliter : oſt enſis cauſis, cur ab aliorum
mterpretationibus quandog,
deflexerit,
Stcaſa fallitate primi criminis , pergo ad altes
cum refellendum , in quo aduerſarius omnem
accuſationis ſuz vim poſuit : quod nimirum
Caluinus ludaicis gloſlis, ſtrophis & corruptelis illu-
firiſſima Scriprurz lacrz loca & teſtimonia de glorioſa
Trioitate, Deitate Chriſti & SpiritusſanRi: campri-
mis autemn vaticinia Prophertarum de aduentu Meſhz,
natiuitate, paſſione, reſurreRione , alſcenſione in cax-
los, & ſefſione ad dexteram Dei, derteſtandum in mo-
dum corrumpere non cxhorruerir,
Hoc falſumcrimen miris calumniarum preſtigijs,
&dicacitate tam probabili per totum libellum aſtruir,
yt prima fronte cert> nec ipſe nihildicere, nec Calui-
nus graui culpa vacate vidcatur ijs, qui ſcriptaeius ipſi
non aſlſpiciune, Nam ex Commentatijs cius Elcn-
chum compilauitaliquam mulcorum Scripturx loco-
rum, quz de ſententia orthodoxorum Patrum alio-
rumg; Interpretum dicit efſcilluſtriſima yel diuina-
rum perſonarum Trinitatis & 540x025 teſtimonia , vel
de Meſlia oracula: a Caluinoverd alitcr expolita, ne-
quitereluſa, adeog; Tudaicis corruptelis horrendum in
modum deprauatacfſccriminatur.Atqui vno verbo rg-
ſpondet Caluinus, vel non omnia eſle illuſtriſſima te-
ſiimoniailla ad probandumid, quod vulr aduerſarius,
vel noneſle ludaicas gloſlas (uas interpretationes-
'Ycrum cnimuerd, yttotum hoc explicerur &intel-
. A T 6 *
TE Ong
= 90+ ie. ay " i. RR map be ——
V2 YO ON OO I Ns ow . L OY ”
3 LO LI " - - « » 40> Wu Y Ne MAGIIEE wy © hah.
7; an apony_ - * PT wee wwe
as 4 _ *-— wb Pages; 4 00mg mts « " I as" RF, - _
" pt
a witty 29s hag "+ yp bY Ras OInY 7h try ro Ons 5 Ss > Ahoy 7 MN
ISS TC Cn Re. EY od ES EA, 7 7 Ber
Ch COLITIS INS TYYY DAE ORE WT. a. Rt ci :
pr, > ps es -
Tn, Cor.1.13..
$4 Dx CALYM. cr0$Ss. Ivo. +
ligatur reins: Primum generatim aliquid de Caluini, |
interpretationibus tum alijs,tum corum precipue lo. |
corum, quz objjciuntur, diccndum eſt, Deinde clen-
chus ille tcſtiynoniorum ſpeciatim eſt examinandus.Ex *
quibus omnes non initqui iudices intelhgent, non Cal- ©
vino 1n interpretandis ſcripturis.xquas vcl certe pro- |
babilcs rationes: ſed Caluinomaſtigi in interpretatio- |
nibus cius exagitandis bonam mentern defuille & can, |
dorem: finequo , Deus bone, quid vaquam dium eſt |
tam commode , quod a petulantibus ingen1js 1n calu- |
mpniam rorqueri non facile potuerit?
Caluinum; Principidfatendum quod res eſt, Caluinum inex.
46 alys ms plicatione S$cripturarum non vbiquealiorum lnterpre-
rerprets- tym veterumvetrecentiorum', ſentennjs inſiſtere, ſed *
41a alrewbs non rardab alijs diffentire, Hoc fitam grande nefas ha-
a;ſJentire, betur, certe mille rationibus ſe. tuebirur. Ig dogmati-
noneſs bus religionis, ſeu fidei Chriſtianz capitibus, quzad
74m gran- fandamentum ſalutis pertinent , conſenſus omnium,
denefas, qui orthiodoxi & Chrittiani haberivoluar, requirityr:
necpermiſſaeſtvllidiſſeatiendi hberras. Chriſtus enim,
noneſt diuiſus, ſed vnus:vnum eſt findamentum,voa h-
des, Hunc c6ſenſum cum Eccleſia catholica iuxta bo
turas ſacras Calyinus przcipue in hoc argumento,de
Epheſ. 445, God agirur,tenuir & So it pow worinry
3h v9 At in Scripturarum caplicatione aliquaconcefſa &
pr ria. vtiljs effe poteſt difſenſſio, Si quis.n.hanc legem incer-
e7pre- ptctibus ſtaruar, vt poſterioresnuſquam a ſuperiorum
mm $4 ſententijs diſcedant, uz ille moroſus nimium fuerit,
Prieraals- parumg; intelligens, quid hic diuina ſapientia,quid bu- |
94 f/© mavainfirmitas, quid deniq; Eccleſfiz zdificatio ferar.
pe Propherat vouſquilq; pro menſura doni fui, h, c. cx par-
_—_ *#* te:quoniam omnes nuncex parte tantum cognoſcimus
= ſenotentias & linguas Spirirus ſagti, Dat calm Dominus |
be L Fm vnicuiq; declaraxioneny $pirirus , dat cognitionem lin- |
Epheſ.4. 7. uari, prout vult :eo hauddubit confiho, vt a pluribus. |
{-Cor. Leg, 7 uo modulo zdificetur Ecclefia:nemo autcm ſuperbiat« |
Null gitur neg; VELEIES. EQ; LeCen tes lnterpretes - I
| ; | Ml
1.Gor.3.11,
$
=
1
.
,
EL1n, I. Cavyr TIE 85
Gbi vel alijs legem vſpiam rulerane, aur ferrt patiuntur,
vtin corum interpretationes actas fit inquircre, vruc
omnes1n aliorum verba aut ſententias proniivrare ne-
ccllc habcans. Solis enim Scriprturis canonicis fine vita
rxeculationgdeberur conſenſus. Interpretum vero. [cu-
tenbiz & {cripta ex canonicis {cripris fic lunt contide- Contr Pes
randa,vtquod incis diuinatum ictipturarum autor}. /ag. de n4-
zaticongruit, cumlaudeillorum accipiatur: quodau- /4 © 274
tem non congruit,cum pace illotum iclpuatur, Hanuc #14'£ com-
zxegulam Auguſtinusfibi & alys prelcripht,SLCaluinus 774 Creſc.
eandem ſecucus ct, cur illicd audict, quod Scripturas #6+2-c4pe
deprauarirzquod Parres de ponte pracipitarits Zl
Neq; eſt, quodclamer aductlarius,cum temert able Calurmme
que cauſa, & necelsitate, ſola nouandi bbidtne, & veg 46 «ys
ditandz ſapicatiz ſuz rranſmarinz ſtudio, alorum de/cnrer
ſearentias reijcere , 1md irridere ,, & gloſlas Iudaicas non remes
ſubſtitucre : quod ci pro ſua xgugnFc & ſupercilio pal- re.
fm obijcic. Audiamus quzlo iplum Caluinum fuo frafar. 44
waſtigi pco ſe ſic reſpondentem:Gu0d ab algsrnterdum Rom.
diſſentio, velcerte nonnthildiwer/us [um ,yim eo meexc-
farum habers aquuem eft. Tantam quidem apud nos Ve.
merationehbabere deber Verbum Domint, Vienterpretg-
ronnm Varietate quam minmim 4noby diftrabatkr.
Sec enron ers maicſ} atrnejſcroquomododerogatur prece-
peſo ncn magno deletis magnag, adbibitaſobrieraterd
fat. Arquu beotemmar ne fas ducitur,quiequideſt Deo
dicatum,feredusceriend eftiie,quire omnium, gue 1s
rerru ſunt ſantiiffimam,impurts aut er14jnnaritepre-
peratumanibusatiretter. Promdeſacrilegio af fins at-
dauactt, Scripturas temere hbuc inc Ferſare, & quaſs
mreluforrs laſcrurre, quad a multi 1am olem fattite-
cs eft.Verum animaduertere ſemper licuar ,allos ipſes,
gquuibuenecpietaruſtudiumdedſetnecintrattands Des
myterys religro acſobrictas, nequaquam W1g inter {6
cenſen/iſſe. Nunquam enim taurebeneficis ſeruos ſups
dognais ef? Dews , Ot finguls plena perfetaque amne
x paris inielligentia predris. efſent ,, nec dabiney ,
F 4 quem
86 Dex CALVM. GLOSS, IvD.
quin eo confilio, vt nos in bumitatepromum , deinde
communications ffaterna ſiudio retimeret, Ergo cum
erandum mpreſents Vita non (it, guod maxime al.
quin optandum eſſet , Ht tn locus Seriprure intelhgendu
perperua mter nos ſit conſenſio: dandaeft opera,Vvi nulls
mouwandr libidenemecorati,nullaſuggiliands altos cupidus
rate rmpulſs, nullorn/irgats odro, nulla ambitrone riiilla.
11, fed ſola neceſiutatecoatts, nec aliud quarentes , quam
prodefſe,aſuperrorum ſententys diſcedamm: Deinde vt
1d frat rm Scriptrere expoſitione: im religrans autem do-
grratibusin quibus precipue Voluit Dominus conſenta-
eas effe_ ſuorum mentes, minus ſumatur libertatu,
Virinſque fiudiuwm miks fuiſſe facile deprebendent le.
ores. Hzcille iam olim,quaGi fatidico fpiritu harum
calumniarum preſcius.
2, Czceram noneſt, qudd hoc vitiodetur Caluino,
Exempls Tpfis veteribus inrerpretibus,vt ne de recentibus, & qui-
-mterpres demde iſtis ipſis 10ſtris Ariftarchis dicam, nec vbique,
14m Vete- neclemperſecum &cumalijs conuenire,ſzpeque eiul.
ram &re- dem locidiverſas adiuerſis tradi expoſitiones conſtar.
cen!:/%m, Verbicauſa: lpſam primam Biblioram vocem,/n pron-
cxpro0, Auguſtinus modd de principio temporis, modd
non deprincipio temporis, ſeddeFilio Dei cozrerno,
modd de ytroq; ſimul interpretatur, modo vtrumq; in
dubio relinquit, Eandevocem loh.r,idem Auguſtivus
dc temporis initio: Athanaſi® de Patre:Cyrillus de vtro-
que: Ambroſius & Hilarius triplicicer, ip principio, in
capite,& in Filio interpretarur.Rurſus eande vocem Io+
han.$.25. mw yl onEauad ver; Auguſtinus & Cyril-
lus de Filio, qud, Ego /rm principrum omninum rerum,ex
9gu2 0mnia, ere. Caluinomaſtix nouo modo aduerbiali-
«tr, qd, Ego quamprimumſiue mox id logwar Vobuer
patefacram,quy ſim. Locum Iohan 16.28, Exizs 4 Pa-
" rre,ur Sens rn mundum, exc. Hilarius fic: Lerorne nate:
nitas eftexitioex Deo. Almed enmett exire 4 Patrey,
' aliud Genire in mundume Sic & Auguſtinus: Exyr 4
« Patre,quia de Parre e#, Caluinomaſtixaliter; Exomt 4
x Pairs
CEE One
gow _
I _= hs fp _ 4
CR Os NE EINE ye Ee EINE
— Pe n OY oY go Woke = oy ”
"I NE ed ie.
_ ITS AGAR ves ory oe PE FI
vr ne es Fu ph ” wAYGY Ss an
Fe A
my Gy OO IO ENOIE" S979; ng _
mes = ” OY -
jou $3 rs Wa nes OO oper ron rare are Es EO 4s
> 8s wo 4 * f as is iv Gparee. >a - : & yu F ro II VEET =p Wb. =
ra = n
. Av ag " K . "Y __ po
go my Alpen "oh We dg ay ths ce PS. ole eee - =
pugrem » _—_ »* 4 RSS of Gs 9, < vote 4 (+ ah6v as we _ gs Hg mm --
- _ _ a "*_ . po. T Ens $679 _ — _ _ n "
: CR RES”; T8 Wk, A ates ASM; 47S W. ;
\ Bake"; -
- yen _ _— TT ENT R wn Z, Þ
1 noe ISLA 5 FX ou 3 HOES CEL WT Mopar We ys Hs # .
F>.£+ 560
7 :$4
J *;
L1iBs,. 11 Cayvvr lll. 37
Patre aſſumendo formam humanam. Tres vitos appa-
rentes Abrahamoin Mambre Auguſtiaus non dubitat
fuiſle tres Angelos:Hilariuscontra,fuille tres periouas
Diuinitatis. luſtinus Martyr voum fuille Chriſtum, du-
0s Angelos. Fulgentius locum Apoſtolii.Cor.7. 25, De
Gergentbues autem , Exc+aliter ab Auguſtino, aliter ab
Ambroſio,aliter ab Oprato Mileuitanocxpolitum efle
dicirt. Cuiigitur hic Caluinumille aſtringer/Imd quor-
ſum /cum fatente FulgentioA veritate non mox dillen-
tiat, qui quamcung; velit interpretationem extribus
llis (equirur. Talia verd ſupt infinuca : de quibus Au-
uſtinus; Sur alegue (10quit) 17 quibmee aliguando ins
terſe etram dottlifi ms 414, oproms Catholic defenſores ,
ſalua fider compage non conſonant , & alu 4/10 de Sus
re melts alrguid dicrt & Yerime, Curnon igituridem
concedarur Luthero, Caluino, vel alicui receatium In-
terprerum,yvtdealiqua re melius aliquid & verius dice-
re potucrit, quam vel Auguſtinus, vel yveterum regulz
Catholiczxdcftenſorum aliquis? :
Accedit alia cauſa caq, przcipua , quod Caluinus
hanc fere interprerandi rationem 6bi renendam efle
iudicauir in Scripturis, vt 20n tam quid ab alijs eflec
preſcriprum attenderet , quam quid vbiq; maxime na
tiuum efſce,diligenter inveſtigaret:minime id quidem,
Lib.1,cap.
2.Ccoxt7.lul.
I»
Calutinm
tantum
guid Vb1gy
VAL HB
quod 6bi quiduts permirreret:( iſtam enim temerita- & ſolidun
temipſemer damnauit loco prius cirato )ac multd et- ſt, ſpear.
tam minus, quodaliorum iudic1a, vetcrum preſertim,
- Contemneret,( de bisenim quam reucrenter ſenſerir,
teſtantur eadem.-illa ad Roman. prezfatione, hec cus
vetba : De Vereribus /aleo, qurbuas pretas,erudinio, ants
monie , atas denig, tantum anthoritats fecet, viinhil,
Calums ds
Gereribus
quod 4b rpſss profettum (it, contemnere debeamus: )icd 84 AICIMs
ded, quiaconfilium eius non tam fuit, aliorum ſen-
tentias ſemperexcurere, quam ea ſequi & tradcre, quz
elſent maximEnatiua, manifcſta & lolida, quibus con-
ſcientiz noſtre in luca firmiter niti, &quibusectiam
aduerſarij in certamine conſtringi pollent, Qus/guee
F xs enum
1 Sitverrg
IDO gFY: "4
"_ ” =.
gn wind. þ ng 4
Ora en wy
pe
g 6
q
Ct. AY ol i MMF v7 9M tes. ——_ PRI
I _ o——_ hmgwong
OE OR
ER en x. <a n p
- 499-0 rag pI __ _ = ROI POO TEST ET
= =——_ ba ws os RS
Rn I EE FEET = _ _
+ Gp —_
mo SL)
, y Y
—_ ee ta ne no On CAA: A
—_ GH - + _
Crs. >
mT " ” wn 2g
a OI"
|
l
FT
|
C! |
iS:
f
es te: ng a I ae, Ar rp k
hen » wa 9h. Ko 3 mtr no RO 1 00 mp ann y
Ae 2 were nee PTCA En OO I oe
an " e_ IS - g *
EBIT IP onto tor Err ts ns i.” 3 .
s
BS
L iS |
| >
L
F :
4 is ©}
& 3 }
; i$&% 4
'S * 25 PI 5
37 4 -st#3
2 WM 4
þ- -# - - i
= is.
y 4 x F
d4 $ F
? Fl # : s F-
% & p I on
* » + $}
UE 7.38 iy f
= , Þ
F ; ! os 4
l ”
F ”"Y 4 by Fi
: + : 2) "7 ,
C I ; &] 'Y
> *1 4 5 + of
; . 13-4
P 2&1 'P f
$ | i +
£23 L. \
+ 3 ; TS.
* | a TFY.7
; x $ Th 75 2 hs;
1 : by Ef
N , 7
F ['ZW&-.
7 . Fa. 3 *F
IS EE:
4 68+
A 7!
b; F :
' 6; *
F "24; *;
: c 4
3 #8 | fn
z HF 3.5
bor $} $44
k F i»
ff Tz * þ+ F
n ” »4;. [7
b «5; F? TE]
_ 3 HE
s. | 7
[I i +
245
£8 Te
by $4*
4 Fl
c (F457 +4
; : 39H
? : FB41
: 7 ith
7: BT 3.156
? $
S : 44+
$a 2 5 y 4
as B47 3 {2
= 25 4:44
[1 FT F4 p
© Fe
; : . 4
F/ ? $
o Ae $:
25 {79+
"i "op!
42 ; oF?
THERE
£ att
" F- 47
S #
5 * 24 4:
$i? WY: i
vp; $372
Y £4341
yOu
325
$2
z” Þ #28
. Py. 3-4
I Fe
£ 727%
| 4þ
: : 1 ho
+ It x
# + #
"07 |
_- 5 - Ba G
#EV "x :
: : . :
44; -4F
4 "7 Tz 7 :
LS. - PT :
*# k 4 F581
; » 57 2
£ 5
bf s | 0
: =
+ 5 :
&: 2 F [:
, Fi -
'F! {% i :
== 3% :
- x 1 "Ft ©
: . | F
: 'T .. 3 #:
: : + ;
"4 # p .
x *3 : ?
' '$
4 # ; {5 $4. ©
5 : | [# | #1
: ; + - :
x 4 ::0
7 6 ;
£ : ;
F * \ -
b :
* :
f - TH.
: F 7
4 x ff
E :
. Tx
: 5 :
$'L
S.
£ Is > 0
\ +2: ©
3 ; $5 , -
l |
: -F'
- 1 i ;
: | +
* v2 oy
: Z
” # b
o *
:
b s +,
|
E : i
, F
« : * 231
T'+.
[
?
:E
[Þ +
k: -F
4 + ag J
{
FT
BE:
:T
IF
.
8
Q
j i
; bi
?
L
* :
$
.
[2 :
\ !
-
: x
23 De CALyYM. GLOSS. IvD.
Comment. £11m,(inquit)voler proficere en Scripturns,ſemper bane
an Heſccap. regulam teneat, Vt /olidum ſit, quiequid colliget, [rue mm
6.2,
Weterum
anterpre-
Sationes
a0n {tm-
per WE
folrdaes
Gen.1.1»
Gen.l4.14.
Gern.l8-2.
D4au,6,10.
Hoſol.1.
E/a.16.1.
P/al.45.1.
Prophetu/iue im Apoſtols, ltaq; latis haber vbiq; ex tex-
tus verttate & ex (copo natiuum Scripturarum ſenſum
erucre : nec facile recipit , quod vel argutum nimis vel
mhrmum videtur.
Arquiſtdicendum, qucd res eft,veterum interpreta»
tiones non Faro piz quidem, fed-.deo parurh natiug, |
parumque ſolide ſunt, 1tad rextus proprietatern & ad
T ha
Ws
fcopum examinentur, vt ne iple quidem aduerſatius
facile velit vel aufit illis ſemper ſubſcribere , ne di-
cam tn certamine aduerfus hzrecicos nit1; mirandums
que fit ( vt praclarus quidam vir dicere folebat Y
Iadzos illis temporibus a tacuiſle , cum praſcrtim
in probanda perſonarum diuinarum Trinitate , Chri-
fiiq; Deicare multa velſaris alicne ab Hebraict rextus
veritate proferrentur, vel parum firma acſolidacis op-
ponerentur. Qualia verb1 cauſa ſunt:/z prewcoprogid eſt,
1n Filiocreauit Deus ceetum & terram, Tres Vorgapope-
lee in alueisaquarum pohitz alacobe, vteorum con-
templatione multiplicarenrur oues: ſunt rium perio-
narum nomina Parris,Filij, & SpiritusſanCti, aDomi-
no noſtro in aqua Bapriſmi populo fideli propolitz ,vt
qui hzc pleno corde perſpexcrit,cfhiciatur ouis Dei,
Tres Ger1 apparentes Abrahams im Manre, erant tres
perſons Diuiniratis, Pacer, Filrus & Spiritus ſanctus,
Tres bore, tertia, ſexta, nona, quastres pucricum Da-
nicle in orationibus obſeruabant, eraatſacramentum
T rinitatis. Yerbwm Domene fattum cf ad Hoſeam Pro-
pheram,id cft, Filius Dei, qui erat in principto , &c,
Emute apgnum Dominatoremterre de petradeſerts: id
eſt, Apnus Chriſtus egredierur de Ruth Moabicide.
Erudttauit cor menm Gerbam bonum:id eſt, Pater genuit
Z/al. to. 4- Filium. Locus Pal. 110 Ante Luceferum genus reex V-
zero : de #tcrna generatione Filij ex Patte a Latinis
omnibus pie inrelligitur : quem ramen conſtat, in
Hebxza veritate longe diucclum habcre _-
—_
=»
bh" PETER F Y POWs IR Rp "WM iy. . ,
Ers. H. Carpvrllll. 39
ahirerctiam aLuthero redditum efle: Faniculze rriplex Ecleſi4.12..
difficulter rumpiter, hc. myſterium Trinitatis non ta-
cot dilcuutur. Documentum bonum deds obes ig lt, Prow 4,t,
Ego Filius Dei legem vobis promulgauiin monte Si-
nai. Hydriarm Canapoſitacapicbant metretas brnas el loh.t.go
tgernss:ideſt: commendabant myſtccium T rinitatis-
Duz menſurz Patcem &Filiam-: Terria metreta $pirt
wmſautum. In Ephi menſura capicate tres modios
colletosaRuthin$ picilegio,fignatur vna Diuinitatis Reth.1.17%
fubſtantia, & trium perſonarum proprieray, Dems ef lob. 4-24,
Sprretus, ideſt, Spiritus fanuscſt Deus. Eranc dwoin Eph. zle
carneGna,ideſt, Chriſtus eſt Deus & homo in vna petr-
fona: & ſimilia trecenta non eller difficile colligere-
Qnz omnia non minus quidem vere quam pie dita
ſunt. Sedquieapro gativis & lolidis interpretationi-
busnon recipit, ancritherericus? An Patres de ponte |
przcipitabir/tmotalia opponere pertinacibus ludzis
vel hzreticis, an non eſt ridiculum, vel ſulpcRam red-
dere dem noftram,quaſi pre inopia Scriptutz ad tam
inficma decurrere cogamurt Verifsime cnim Thomas:
Cum alignus adprobandam fidem Chriſtianam imducit gum, Th.
Fat10nes, qruancn ſunt cogentes, cedit inirriſponcmanſt Paleg-32s
deltum.Credunt enim quod humſmods rationibusrmnt- gg,
tammar,ey proprer earcredammus. Hoc quia vbigq; caucn-
dum monuit, & ſtudios? cauir Catuinus, ac proiade -
teralem ſenſum rectinere in his & fimilibus quam pluri-
mis matuir, quamallegorias non ſatis firmas equi: an
tantum nefas in Chriſtianam fidem admifir? Hatenus
ergo,quo conſilio,quibusq, de cauſis ab aliorum inter=
prerationibus: quodg; careab officio Chriſtian in«
rerpretis nihilfeceritalienum, geacra-
tim expoſitum cſto,
| * *
a a a er EE
CArvrT
par ee rs ME nes
es owls, - barons
SH. do lob ns ne 25>
. ag * Ra - :
ſ "ge - Os CANS ogy _ ” = . C lectin EE TD
_y : . yas ode rg Nags prtaninugy 4 ——_— ————————_————_
ms, as _ 1_ 7 rn - OE «oy =, 4 " I
ord -— 2 Lon EE AETeT js ps PRs | Ge | 99s. ey”: 7 na 3 td. IR ys py ar 3 » RE: Cor ney ) _— mo
> vm——— - A F en II op ren ng Con nn no and oe I,
p SC IAC ARES Ne ICE 6 Ae CES. opera
nn » " PERS PT f A © - A WS EY « "- eqpnntar® 3m op...
CSE LIES p* 2 - þ peru - " ag ron — _ od _ 1
ATC ACC AE es OY er ee ee eg a gn —_— - SETS; IA CC IS” .
a > wp ns rn + ang > era"
o. = _—
ora tan
2 ee Ae Page I een ee BG.
99 D1sTRiB. LOC, CONTRO,
CaryvrT IV.
Loca ab adnerſario obieftain ſex claſſes diſtin-
guuntur,&5 ad guatuor priores gene-
ratim reſpondetar.
Orrd ne excipiat aduerſarius, non hic quzri de
officio necdediſſenfione quauis Interpretum, ſed
de locis obieQtis: ad caipſa excutienda nunc pro-
pius accedo: vtq; fontes diſſenſiovis in his quaſi com-
pendio aperiam,quibus cognitis, Letores retius de re
tota judicent, diſinguoeainſexclaſlces. Neq; enim o-
mnia vnius ſunt generis,
I, Suntquzdam, quz ab alijs de pluralitate perſo-
narum Deitatis? a Caluino aliter exponuntur : hxc
quinq; nimirum , Gen, 1.1,Geneſ,19.24. Gene35-7, Plal,
33-6.Icſa,s.3;
II, Sunt , quz ab alijs de perſouarum diuinarum
6coung (cu vnitare eſlentiz diuerse intelliguntur: a
Caluinode vaitate conſenius vel potentiz , paulouec a-
liter accipiuntur; hxc nimirum quinq;zlob,15,30. Ibid.
v.z3.loh.14.n.loh,7.1.c.loh.s-7.
ITI, Sunt, quz nonnullide Chriſto : Caluinus fim-
plicicerde Deo, vel alioqui ad hiſtoriz aur licerz pro-
prictatem interpretaturs nempe hzc decem : Geu. 41.
leſa.43. 25. leſa-63. 1, lerem.31. 22. Hoſcz 6,2, Hol,14,14,
Michez.13.Hagg-2.8.Zach,y-1 Zach.14.,4-
I'V, Suntquz alijde ſolo Chriſtointerpretantur;
Caluinus de Chiiſto principaliter accipit, hc tamen, vt
ſimul aliquatcnus de ipſisrypisexponatiiſta ſeptem vi-
delicer:Pſal,2.7,Pſal.16.8. Plal,22.1. Plal.45.8. Plal.68.19e
leſa 403.Icla.5os:
V. Sunt, quzalijdeſolo Chriſto:Caluinusprinci-
paliter de Chriſto, vtde capite 2 ſecundarid etiam de
membris interpretarurt ij{q; vel yninerlis, hoceſt , de
ora Ecclefiaz vthac triazGen.zety, Genaz,is, Plales. :
re
OO es Cs
Tp ur nr ornnmfgocjr_—— 7;
L1is. 11 CarvrlV. 91
yel certi ordinis, hoc cſt, de Prophertis & miniſtris, ve
eria alia, Deur. 18-15-lef-61,1.Zach.13 7+
VI. Deniq; ſunt, quzcum non minus ipſe, quam
alij de Chriſto interpreterur, ab aductſario nihilomi-
nasin calumniam vocantur: vt hec quing;: Plal, 110.1.
Mich.$34z Zach, 9-9. Zach.n.12.Colol.15.
Hiigitur ſuntin locis obicRis inter Caluinum &
alios Interpretes diflenfionum fontes & modi,minime
ſane, meo 1ndicio, indigni,dequibus inter crudicos aC-
curata ſuſcipiatur queſtio. Aduecrſarius quidem no-
dum, quem ſoluere non poruit,nec voluir, ſecat male-
dicentiz gladio, aftor ſimul & teſtis, & iudex cauſz,
contra Caluinum dicatorie pronuncians. Sed mere-
rurres fine dubiozquiorem & grauiorem conſidera
tionem : quam quidem ego in medio nunc relinquo.
Dicam ſaltem aliquid, quid generatim pro le reſpon-
dere poſit Caluinus, primam quidem ad id, quod de
illaſtriſimorum locorum deprauatione: deiadeetiam
quedde Iudaicis gloſlis (cu ſtrophis & corruptelis ob
1jcituTrs
Prime claſſis loca negabit omnia eſſe de Trinitate 4d prime
illuſtriſima teſtimonia, S$1enim talia cfſſcnt, vrique claſs loc
omnes OrthodoxiParres, vel ſaltem pleriq; & praci- reponſc0.
pui, myſterium in omnibus illis obſeruaſſent. At neq;
Avgultini, neq; Hieronymi, n<q; Chryſoltomi , neq;
Eucherij Commentarij in loca Geneſeos rale quic-
quam habent.Lutherus quoq; in notis ſuis Germanicis 7o-v.5.
in Geneſ. de myſterio Trinitatis in verſum primum ni- W-rcberg,
* hilprofert: vt necin prioribus notis Latinis Haganoz
1mpreſſis,Dealijs nuncnondicam,
Autergo hiinre illuſtrifſima cernenda non minus
fuerunt cxci quam Caluinus: aut non omniaillateſti-
moniade Trinitate ſuntilluſtriſſima, Sed ec his pauld
pdt fulius dicetur.
Loca ſecundez clafſis quomodoetiam obtinebitad- L1/oes/e.
verſatius , omniacflcilluſtriſictia 6agxoies diuinarum cards
perſonarum argumenta,cum poſircemum eorum in ex- clu/{.
empla.
hs ek " WE" a
$0. ads Ss oy 9% x Map
- 6 les inthe ee I A Ss
A PIETY _— ay 20 pag TE EEE l
nn ay Py 0 na Ns nano ay ve 19ers eo apy
de = v - -ei2ag ou NO TPERNE
* TY OT RG + note "Re1 —_ . a= Boy = =
© OS
ws = = Es
Rn rag en CON I0 : mp
ache to. be 4.2.
—eoxion , h " _ Mena nn; _
"DE" SÞ%-4.
On ROTOR OE I 3 {nol a $$ _” gf ,
, Is T _ - my > RO ———————
_—_ E ""—w_ - ge - pan Ht <- 2% WP» xp PI ng — Ar AI or" _
Y . __
Ry SS rp ye neo tk PEAS 9a oi. Le ne ene
" ERR " +: ” ann & yo - n
- WIR oo Þ. Is ji ae pes 0 Om
: map. e495
wy - _
Ae HTS. ſ
Ta
CO OE IR CUE IIng
Prefat.de
Trinttd.
Pag'37s
Ad loew
92: Dr AÞyLIc. oRAc. ADp'Cranis.
emplaribus quibuſdam omnind fir expunum : ac r>
in Lucheriquidem verſionelegatur? Sed hoc miſlo,di.
cet Caluinus,minime a ſenegariszovoa» live vaitarem
eſlcntiz Parris & Filij , quories ijs in locis voitatem vo.
lunratis veriufq; ſtatuir 4 cam proprer ſummam Dei
ſimplicitztem illa necefſarid exiſtaconſequatur:quod
ipſeaduerſarius altcubi etiam faterur: Proinde quz.
ſtionem fibi cum alijs tnterpreribys non eſle, vicum
Pater &Filius vnum fint effentia{hocenimin confells
pon1, )ſed verum ommia hec locade voitate cflſentiz
proprte & immediate loquantur: Eran non Chriſtus
per totum fere Euangelium lohannis, quotics Diuini-
ratemm{nam asſtruit, potius 1d agat, vt qualis ex opert»
bus ſuis diuinisagnoſci debeat,nempe Dei Patris natu-
ralis Filins, quam vrquistnle (it, oſtendar: quod quale
ſit, ſuis in locisexplicartins paulo poſt dicetur.
In tertia claſſe rurſus abaduerſario poſtulabit ſoli.
zerrracleſ” dam probationem, qudd omniacaloca, quz iple adli-
Ad hcs
Harte
'«laſTr.
;F
teram hiſtoriz interpreratur; alt) vero a ſenſu lireraki
magna ex parte per allegorias ad Chriſtum transfe
Tinty,fntilluſtrifiima oraculadeMeſha:8&quod omnes
alij Interpretes omnia fic ſint intecpretati,
Quartz clafſhs teſtimonta fic tuebirur, qudd multa
quidem Progherarum oracula finr abſoluta vel fim-
plicia, hoc eſt, de Chriſto ſolo intelligenda, ſednon 0+"
mnia. Quzdamemim dicetefſe compoſlita,hoceſt,ra-
lia, quzctiam typis aliquatenus, Chriſto autem) pria-
cipalirer conueniant , quzy; geminam impletionent
babcant, ynam typicam, in typis, alreram ſignificaram
& perfe&tam in Chriſto ipſo, Hoc cam ad reQam Scri-
pturas Prophericas inteltigendi; interpretandi & ad
Chriſtum applicandi rationem non parum moments
habeat,in gratiam ftudioſornm $, Theologiz expli-
candum & demonſtrandumaliqua- |
tcnus yidetury
CAPVT
= nd nd ow. _— Li Vw
Cazpvz V,
ferimina typorum , item oraculorum Veters
Teftameuti de Chriſto explicantar,&C5 refta ra-
tio applicands oracula Prophetzcaad
Chriſtum oftendutar.
On dubium eſt, Spiritum ſavRum in Veteri Te-
ſtamento partim trypis & hguris, partim apertis
promiffionibus & prediftionibus , five oracus
lisde Chriſto, eiusq; officio, bencticijs ac regno,Eccle-
fam veterem erudiuiſſe & vaticiuatum elle : idque
adecrſagio de hoc aliquotics contendenti non b.
Ibm largimur vierd, ſed & nobis viciſim dari poſtula-
Quzcrgo Chriſtum prenunciarunt, vel typi, vel a- Typs Chris
pertaoracula fucrunt. Typi Chriſtum figaificantes va- ſfum ſignee
rijerant: vel Res: vt arbor vitz, Agnus Paſchalis, altare, ficantes,
arca,, propitlatorium, vittime , ſerpens ancus, Tem-
plum, &c. Vel Per/ona:vt Adam,Melchiſedech:Ifaac li.
oimpoſitus, Moſes, Aaron, lofua,Simſon, Dauid,So-
omon, lonas 1a ventre cct1, necnon ali) Reges & Pro-
phetz: item Nazarzi: Veldeniq; exenra affr fattarypo-
rem,(cu rerum & perſonarum illaram rypum Chriſti
geremium.vtmacatio &eſus agni P:{chalis: exaltatio
lerperis xneiindeſerto, immolano vittimari in altariz
ingrefſusP6rificisin ſanRuariu ci ſanguine:interceſſis
Molis& Prophetari ppopulo- loſuz v:iRoria de Chae
panzis,&introduttio populiin terra promilſsa, Simſo+
nis Nazareatus & robur: Dauidisexilia, miſcrie, peri»
cula, fiducia, preces, conſcruatio, regnum, victoriade
Goliatho, triumphide hoſtibus: Solomonis regaum,
mateſtas, #dificatio rempli,&c, Hzc omnia Chriſtuma
aliquo modo przfigurarunt:ided typicius fuerunt. De
his vero nunc non eſt queſtio:ſedde oraculis,
Hec ergo dupliciain Scripturis reperigatur, =
ablo.
L18B. 110 Caryvrt VV. 93
1
SY" _ 46%, ey ts _—— " : - :
fn : q oy 2; «EI R "*—_
—— A . bn L ww 4. =
_ Hitt I AN: Cages Es, mY _— 5 " _ . v
ons pans PR JO = a
. . " OOO wr x A—_ es » »
m 27 ann
» NS RR ns 4
M00 veel _ ”_ q
_ OR ers ce es un ens neat as
RE OT Ins o .
m_ OR
- Wag you a - EIT X "__ PN Sanur yy n nk
" 00+ Os _ We - b
2 CO IO IS " 6 4 hn rms 38 2k aiongpes. og X _—_ _ .
OR NY
wy hoped o —_—
* ” cas,
f ih » « * "Y .
TE CEE > . A 4 . X - mma any
a Nees) ke p.-0N ——— wrap; . OT I TIN OR —_
_ . 7: » þ ” "
Tow” uy <3 ornate Nt fn ines ea: cy =
OY IF 242 OY \ " .
F. - - ns ARG eu SS GAs Pats 14 _
- by i rg
= fn OR rene
-_ » .
X DET 5 p: k n 4 " . R
Ay toms hs Rong popom nts Longer NE EIN pela.
F me : q wy . ve Fo Sas Y * ow ta»
= CI mm 2
_—_ hui wpeti as > v
s ate pes
A: --- ao
_
6s Hina 7 n . pt .
« "4.6 = NPs gp Web
I eG cs b
= IP —_—_ OO wy _—_
» As _
mit
\&< 3" F>4 Sp, + he =y RN 4
2-4
þ
+ MN IE HEIRS 9 -09-t-a a
LE ITY een Pr oq—*
any *
avis, OD
« CE a re EN ws 4 Ie ns. cuſp
I <a _ rage. =
Oracula
an Scriptne- 3 |
ri deChri. p1S inhzrentia veladiunda. 26/oluralunt apertz ley.
fro dupli-
C14,
Oraculs
abſoluta,
Oraculs
Typica.
94 Ds AyPPLIc. ORAC. AD CHnans.
abſolutaſcu nuda, nullis typis veſtita vel adherentia$
Aliatypica(vt docendicausa fic appellem) hoccſt, ty.
directz promiſhiones diuinz, & prxdiftiones Prophe.
ticx, de Melhz natiuntate, humilicate,morrte, reſurre-
Aione,cxaltatione, regno eterno atq; etiam Diuinita-
te:culuſmodiſunt,leſa.g., 14. Virgo concipret,ey pariet f-
lizm: cum nomeneritt mmanuel.lel\a.y-6, Puer natne
eftnobrs C7 file datusef nobr, cunm nomen, Admira-' |
bils, Dews fortrs, exc. leſan. Prodibet Virga de trunco
1ſas, ex ſurculus de radicibrs err, exc, lela.25.9., Ecce
Dems noſter /Fe,zxclefſa. 52.13, Ecceproſperabitur ſernms
mens,c clela.cz 2.4//cender (icuet Vergultum ecram eo,
exe. lerem.:3.6.&lerem. 3316. Germen Danza Focabs-
rr lehoua mſtttia noſtra. Mich. 4-3. Iudicatit ( leho.
wah ) mtierpopulos multos, Exc, Mich.s.4.Ex re egredie.
ter mihi Dommator l{raels,&5c. Zach.2.s, Poſtgloriam
muiſit me ad gentes,exc. & (imiles- Cuiulmodi etiam
ſunt promiſhones deſemine mulieris contrituro ca-
pur ſerpentis, Gen. 3. 15. de ſemine Abrahami, in quo
erant benedicendz omnes Genres. Gen, 22.18. de ma-
gno Prophetaſuſcitandoe medio fratrum, Deur.18,18.
& alizx complures. |
Typree, leutypos adiuntos habentia, ſunt promilſ.
ones aut ſententiz de rypis, vela typis Chriſti perſo.
nam ſuſtinentibus cdirz. De rypx:; ve cum de agno pa»
ſcbali Chciſtum figurantedicicur: Osmon fangeruem
Ho. Exod. 12.4. De Solomonein Chrift perſona: /p/e
adificabit noms meo domum-2.Samuel.7,1z. &c. 4
7yp#: vecum Dauid in perſona Chriſti ſe ſeruart petit,
Plal.16. Domine cuftods me quia im teconfido. Etexcla-
-mat Pſal. 22. 1. Dewemens, Dew mens,quare me derelt-
gu;/fre ExPlal 311. 1n te Domene ſperaur,non coutundar
73 EFErAHM.C9C.
Iam quz 46/cl/zr4 ſunt, omnia fic ſunt de Chriſto
edita, vt deco ſolo intelligidebeant & pollinr, ing; eo
ſolo omnem implecionem foruantur : proinde nec
polsiar
SOUP Ro
RO Pi OR
OS
ws SR OO _—
plicia vocari poſſunt :canimirum, que hcſuacdetypis
fot alio transferri, quinvel encrucntur penitus vel
eladantur. Quz vero ſunt Typrce, non licle habcnt
L1sBy. 11 Capyr V. 95
omania, ſed quxdam rantum, que proinde Typreaſim- Typies
velarypisedita, vtea in typosnon competcre,necin 1s
impler1 potuiſle, res ipla,h.e vel hiſtoriz cuidentia,vel
attribucorum maicſtas & excellentia reſtetur. Proinde
hzcvnam tantum impletionem habent,nempe in ſolo
Chriſto,
Hoc vr verum & ſolidum eflc cognoſcatur, tenen-
dumeſt, attribura, que de typis vela iypis Chriſti, in
fompiictah
Attribats
Veteri Teſtamento dicuatur, ttiplicis omnind efle ge- ryporum
neris, Quxdam eaim ſolis typis accommodati poſlunt, rr:plicte.
& non Chriſto: vr infirmitates ia typis herentes: quz=
dam contra {oli Chriſto & non typis, ve prepria perſo-
nz,vel officij,v<l regni Mecfſiz: quazdam denigq; & typis
& Chriſto ſimul; ted rypis tantum typice & imperfecte,
Chriſto autem vere &perfee: vt dicta, facta, cuenta
quedam vtriſq; commania. Icacnim ſermo Spiritus
ſanQi c&remperatus,vt ſzptcodem loco,in eodem ty-
po, tam diuerla vel omnia velquzdam miſceavtur:cu-
tusrei cauſa eſt:qudd rypis nonnulla mode non ve ſunt
typi, ſed yt ſunt homines , modd vt proprie ſunt typi,
modo vt ſunt ytrung; tribuuatur.
Omniadicuntur de codem Chriſti typo Solomone,
2,Saht-7, v,12,13.i4. Naminlolum Solomonem & po-
ſteros competit:quod dicicur: 2191 :n4gue alrguid eges
rat, arguam eum in Virga hominem, xc, interprete iplo
Spiricy ſanto,Pſal, 89.30, & Augultino de ciuitate Let
libro 17.cap.s.ln ſolum Chritum,quod dicitur : S/4-
biliam thronum regni ers V/q, in /eculum. ln virung,; ,
qudddicitury £20 ero et m Putrem, © tþſe erit mibs 118
Filrum: \tem: /pſe ad:ficabit nomin meo domums Viera,
enlm fuirFilius Dei: vterq; adificauit Deo domum , li-
cet diverſa, ve diftumeglt,impletionis ratione.
Eadem contungunucin codemtypo Dauide,, Pſal,
26, quo Chriſti morrem & ceſurretionem prediftam
G con-
96 Ds APPLIC. ORAC. AD Cunis.
conſtat. Nam inſolum Dauidem proprie comperit
oudd dicit yerl. 7, Erram nottrbus caftigant mer
mes: hoceſt,lutor contradeſideria carnis Hocenig
ph:aſisilla proprie ſignificat, teſte Hieronymo- Infſq
lum Chriſtum,quod dicit verſ.1o. Non derelimgues an
mam meamininferno,necdabu ſantum trum Videt
corruptionem. Dauid enim vidit corruptionem: Chr
ſtus ſolus non vidit. AR. 231. &13,55 In verung; —_—_
omnia.
SicPſal.40.proprium Danidis eft,quod dicit verſ.16 16
Comprehenderunt ric miuquitates mee, Propriun
Chriſti,quod dicir verſ,s. /» Volmmene libre ſeriprum el
de me,oc. Commune vtriq;,quod dicit verl.18, Ego ah
rem mendicas ſum ex pauper:& pleraq; alia, þ
Sic Pſal. 69 folirypo Dauidi congruit , quod diet
veri.7, Dems ru/cu rnſiprentiam meam , Cx delitta mea
ren0n ſunt abſcondita. Soli Chriſto ad lircram cont
git, quod dicitvr verſ. 26. Dederwunt efcam mean fel,
sn (z1 mea potauerunt me acero:Dauidi & Chriſto L
mul, licer Chriſto perfeQius,quod dicitur verſ.12., Qad
num lus domrs rus comedt me, ex opprobria expr
brantiumribscectdernnmt ſuper meer.
Duo poſteriora al:jsP ſalmis,qui ipſo Spiritu ſans
in Nouo Teſtamento attcſtante, de Chtiſto ſunt ſcrb '
pri, paſſim ctiam contunRa leguncur, ve Pal. 45. ada
lum Chriſtum pertiner, quobd dicitucyerſ 8.9. Throwal
runs Dee im ſerulum feculs, orc. _ & in Solomg.
nem ſponſum, £1u5q; ſponſam trypica; & in Chriſtar
ſponſum, c1u5q; Ecclefiam ſponſam,ſigaificara i imple.
rione , congruunt- Sic Pſalmus 72. Selomonieſtinl ;
ptus, teſte titulo, & omaia tamen av. 4, deregno vals
nerſali &zterno, deiuſtitia , mateſtare, culru & operis
buscius, foli C hriſto conueninnt: tres priores rerkenl |
& Solomoni & Chriſto communiter comperere pok
ſunt, &ec, Non addoexempla plura, quoniam iſta,qued
dixi, aded manifeſtum faciuat, ytſolem mcridic lucery
pegaueric,quiiſta neger, ?
29% Fs oO Sp ane IT AE. et
i"
—_ "
+ 4
ts nt $-> Ne On OE Is Fen
Ss 2 EO Szie—_00 _—_ " cya. _ " , -
he OO Ins 69-2 ot _—_—
" pn A 4 [qe pa er OO ns, - *- ++ ac 6
SP att ena
rw WAP yoo ,
'\
Lk Al a WP, 1, AIG
o_ eu
Wb 199i pn get "I « »400fs AB rr om Kpgs—=> apa
it TOE Po Hp > 7 Wh eas vr Anz Eos gg Pe Ig nr Ws ts
007
ro PU > ff emo ops
GA ea RE: Loew #
ry 469 => 8% P-6 wth
s
q ;
+ F "WI
$ {4
/ n
| {bf
oy -
* ;
i. F 1
[2 # £
i."
: .:F
© » ©. ZE
i. LS
q$** 7
$1 F:
#+.3 BY
$7 Sn
i ?
*;.Þ ;
BY F TS Þþ
Hd $ |
F: a +
$ :
ey | |
£32 :
i -
Ti E 3
Fr
#
b |
4:
; |
: :
E 3 n :.
ESE ;
T + KY
= "1
4 : &
a -
. F
4 |
: 3 + BE
£ | ""
: 4 ; '
HS }
g 4 :
TH, :
þ i ;
= 2.209 3:
K* 2 a2 +
'S:þ{-#
a
.
8 , _
—_ - 4s og: on. nag: by
I OE ee On ena Re Re Re ens
Tn Nei CO —— ol IN. TVET:
F eres rn: NE i nn PIR ENT ns we
* - .
_ _ nin Er; adds Ws > een RI On LR
- whe ih *
OGTII ori $5 an | Fs ADS I > EE Pr cert YR, 4 AO DADE RE ut AY ENE nt Ps bo PIR DNA EAPO Ps RL DS 42 ATI + i a " RC TY NOI <or” HPBRieen 32H
R " ' , t
gn fronts: -— ram * eee, 25 Fu - SE rp 2 man p; ”7 . - eo Soong wnjc = ay vr; 0, 5 pg cw
tance — parent ve tO Irene cs Roe + oe re onreteooggtat hwe-5 Op oof clin 4p gra = A DAN conay.G Dapeeys
wo 9 nay np rags +
- De SS vw a A
SCHEMA TYPORVM ET ORACVLOR
abſolutorum & typicorum: irem ſimplicuil
eApnu Paſchalis Exod. 12. 1. Cor. 5,7,
Serpens anens, Num. 21,9, Toh. 3.14.
Res: wt ; Altare. Exod. 2.7.1. ES 30.1. Hebr,1z. 10.
Vittime, Leatit. 1.3. Hebr. 9.8,
e Arca cum propitiatorio. Exod. 25.20, Rom. 3.25.
( 7 emplens, 1. Reg. 8. Toh. 2.21.
| eArbor wite Gen. 2. Apoc. 2. 7-
Ce Adam. Rom, 5.14.
Sacerdotes, Melchiſedec : Iſaac ligno impoſitus. Aaron. Hebr.z.E5 7. <A attatio, ef ay
Deces, Moſes, lolua, E5 Dent. 8.18. Heb. 3.5, 48, 27 tns Graded ,
Perſone : Reges, Dawid, Solomo , E5 Lzech.34. 23. 2:S4m. 7. 14+ J Taronalaris ation
vs Prophete, lonas, E5 Maitth.12. 39. [ Enceta, ut amide exalit el |
NaZares, Simon, Oc. Solomonts maieſtas |
{ {one eiettio in mare
= | _ Rerum aut per ſonarum=
-* HRIS T V's | { Ingreſſiu Pontificss |
olim in veters | ; I e Meoſis interceſſio.
]
het mg Falls, vt5 [oſue vittorie.
Patribus e 'Damuidt fiducid, pref
prenunciatrs, i Aed:ficatio rempls $
11708 |
(Dinm:- * "ABSOLVTA, hoc eff, nullis typis adiuntta vel inoluta. vi ſunt omnes aire
|
tate, leſa. Gen. z. £5 22. £5 49, Demi. 18. 7eſa,7. 9.53. lerem, 23, Aich.s, 4
9. lerem,
23. E5c.
[ Promiſ- & Humani
ftonibus 1 zate,leſ.7, |
ſ dinims P | ' ' 2 .
| aſſione , | ( Strmplicens 0 vnan is
Oracy- morte,re- |
Lis, hoc ſnrrettio-. ſ SYMPLI-
e577 | ſ, 4 ne,Gen 3. 4 cla, ſex
; Pſal, 22. ſolt Chris.
wh __ leſc53.etc. ſto con- |
Z l2. =
Proph "z | Officio & Fat "ab | venietia.
benefictts, PESTS.»
Lice: - 7.
Heſc tt. 53. typos ad- "= _
63, E5c. mntlos | | |
== 34: | | habentiay © © f Ex bs "ps |
aemad- alia ſunt | IT IO
Regno 4- 7 FR /h imple S1gnificata
/ | | 7304113 Ss.. Vera &9 p
terno, 2. . | | fI0ne ns a}
ſaant edi- | fedaaim Chr
Lravel | f c /f0, eamg, in"
ONPO- | | 10#0 T eſta
02S ſen | mento t#
| Chriſto |
Eftyprs co
| Henientia
*
1a« comed:s! me,
S
Typica, ml
perjetta , mm
type olims ff
64g, ts
fin
SyYMPL1- |
CIA, ſer
folk Chre.
'ſfo con-
Ventena.
| |
| |
LCLOMPO-
ITA,/cx
+4
|
" Encta, ut
Falla, vt4
« Mattatio, eſns agni,E5c.
Exaltatio ſerpenits in deſerto,
Immolatio uiflimarum.o.
Danidi exilia, reonum, CI.
Solomons maiecſt as, regnum,C5c.
lone cieftio in mare conſernatio in ventre eats,(&9 hberatio, E9c.
Ingreſſus Pontificss in ſanituarium cum ſanguine.
e Moſis mntercejſio.
loſue oittorie.
Damidrs fiducia, preces, vittorie,C9c.
i £ledsficatio templi Salomonict,C5c.
F Literaliter 1-
ORVM ET ORACTLORVM VETERIS TESTAMENT I:
lutorum &typicorum: icem ſimplicium & compoittorumde Chriſto.
C Exod. 12.45.
loh.19.36. Os
wi adiuntte velinuoluta. vt ſunt omnes direfte, ex preſſe&5 clarepromiſſiones E5 predittionesrdeCanrsTto:
1.18. 7eſa,7.9.53. 5c lerem, 23, Mich.y, Zach. g.&c.
[ Hiſtoria enidentia quod in nullam alium competat : vt (; 9
Chriſtus corruptionems ſepulcri non vidit, Pſal.16..(,
" Simplicem & nan tantum , nempe in ſolo CHRIST 0 que dundicatur tum & 13+
eAttributorum maieſtate E9 excellentia, quod in nullun
| aliumcadant: vt ſolus Chriſtus habet regnum vnime
no fran gents,
Exod. 12. $.
1, Pet. t. 29.
C te, Pſal, 2,8, cternum, Pſal, 45. 2. Sam. 7.
Num.21. 9, lovan. 3.14. Serpens exaltatu4.
Pſal. 22. 2. Matth. 27. 46. Deus menus, £5,
2, Sam,7.14. Heb. 1. 5. Erit mihi in Filtuns, C5c.
P/al. 22, Matth. 24, 46. Foderunt mans meas,E9c. Trem : Di-
Pſal. 69.22. loh.19. 29. Poſmeruint acttum, Ec.
Pſal. 2.9, Apocal. 1,27. (onteret eos vinga ferrea,Cdc.
Figeerate in (Pſal. 10. Toh, 13,18. Comedens pantem menm calcanenum-c.
\ TI Chriſfo&s ity ene 108-
pot ſunt .G, | MAC
| Literals \
; |
| [ Significata | |
- | vera C9 per- |
| fetaim Chr } |
= <6oRey in | Literaliter in Chri
| Gemini ] nowo Teſta- | Figurats | Omnia - Ry «emmy
1at nia :
Lay empe,Cs | Menlo IM | wel ana- rgutrurhec 4 Plal. 18.2
{ £2grcans | _— }
CHNEHY |
' , ( Literale | vel Anagogice in Chrs
| Thpca, im- | ſto luteraliter in.
P er;etta b | im | ty Po.
type olimL,,\
CAIBG, LMITL-
CE, ighrata | C: riſto 1
. HH Typo, vt:
CZ/al. u8. 22. Matth.21, 42. Lapu quem reprobaternnt,&c.
2. Sam, 7.13. Aeatficabit mihi domunt, Ec,
miſerunt veſtimenta mea, 5c,
Matth. 13.35, Loquar inparabolis,C&5c,
">
FF Ben”,
HO”
= 8
IH
WE
To
FE -
o
L1in.1it Cavvrt VV. 97
Tam ex his ca,quz typis ſolis competnor, ſunt priva»
ez ryporum afictiones, neq; propric ad oracula perti-
neat, licer ijs alicabi admixta inueniantur, Quz verd
foli Mcffiz comperont,proprie tunt Oracula: 7ypree
nidem,quia t7pis adherenc, ſed Srmplrerg ramen, quia
Sanplicem , h. c- vnam ſolam implenonem habeanrtin
Chriſto Que deniq; Cbrz/fo & typis competunt, Ora- Oracals
ealscompoſirareRte dicipofſunt, quoniam habenrt ge- 25pres
minam impletionem: in Chr;/o quidemn fignificatam, compoſire
yeram & perfetam:10 typis verd typicam , 1mperte-
Qaim,olim fatam,
_ Hie verd in impletionis modo & applicatione co. 1» applican
rum ad typos & ad Chriſtam quadruplex diſcrimen 710ne qua
"-obſeruandum 'occurrit: Nonnulla in Chriſto & in 4rzplex
typo impleta fant ad liceram : nonnulla m_vrroque dscromen,
figacart : quzdam in typo ad hcetam , in Chriſto fi-
gurar?, vel anagopice: quzdam cTonrt2 iv rypo figu-
xare, in Chriſto ad lireram. Literalis ancem ſenfusin
eypo fuir miſtoricus: reſpeAu Chriſti Prophericus Sic
4gitar 10 modo implerionisvtrinſq; quadruplcx cſt di-
{crimen.
Literaliter implerameft in Chriſto & in typo, quod
To
Gicitur Exod. 12. 46. &loh: 19 16. Os now FFangetss mes, Literal.
kemillad:quod encus ſerpens ſuſpenins de ligno all rev rm Chit
fpicientibus ſcruauit viram. Numec. zi, 9 & Chciftus foo 15
aſpenſus de crucecredeoribus dar viram eteroam , rype.
loban. 3.14, Itenr, qudd Dauid & Chriſtus tn extremis
confticutus anguſti)s clamar: Deas men, Dem mens, Gt
guid medereliqgueſfriPlalmzs 2. Matth 27,46, Jicm,
quod Dauid de ſedicit: S$perebor exm, Palm, ;-Em
Nnunc:abo nomen trwem frarribus men , Plalm, 22. 14,
Apoſtolus aurem cadem accommodat Chriſto Hebr,
2.4, Item,quod Dauidde (c:{n mans tn as Domme
commend Sprritzerm mernm,Plalm,1.6, Et: Oderunt me
ememeriro, Plalmo trigefimo quinto, y 19. Et: Zelws 49.
mas /accomeds; me,vialns9.19, Eadem verd Ghriltus
4 3 G 3 4
is oe e414 4 Py Gs » s
A q - _ G 4 *
DURA fi - go OE: ' $48
93 Do ayyPric. oRAc. ad Crurrs.
de ſe:Luc 23.46:lob.15.25.10h 2-17-ltem,quod Dauidi &
Chriſto acclamarumeſt a populo: , Ho/cannas, beneds.
Gus qui Vent mnomie Domen:,Plal 18.25, Matth.uts
9. lIicm,quod de Solomone & Chriſto dicitar; Ego erves
12 Pairem,C> 1pſe erie mibs in film, 2.S5am. 7.14. Hebr,
t.5. lcem,quod de iſ{racle & Chriſto dicitur:Ex LEg ypre
Goran filium meum, Hoſe, MatthÞz.rs, & fimilia.
Tt. L ceralicer rantum 1n Chriſto: figurare in typo im-
Lileralts plecumeit,quod dicitur Plal,z2:19 Matth, 27435. Dems-
ter in Chris ſeruntſibs velltmentamea , C& ſuper Veſtem meam mia
#/t 0: ſigner ae ſ[ermwnt ſortem. Sicur & 11nd Plal. 22.19. Fodermnt manus
re intypo. meascy pedes meas. Sic quod trauilatede fe dixit Da-
| uid, Chriſti typus,F{al,69.22. Poſwergntonecſcam mean
fel: er 1n (itr mea poraurrunt me acero;ad literam ime
pletumeſtin Chriſto,, quando milites ci acctum felle
mixcum propinaruntincruce,loh.1g-29. Talceſtillud
AſaphiPſal.78-2. 43eriam inparabolaosmeum: Cuius
unpletio liceralis legitur de Chriſto Marth. 13.35, |
Itl. _ Anagogice Chnltocomperit, literaluerrypo, qudd
Anazozice dicitur: Ip/e adsficabit nomme meo dommnm, 2.547. lis.
on Chrifto; & Hebr,z.6. Item: Conreret eos 11 Verga ferrea, Plal.2.9,
iteraliter & ApOC-2028,6 cap.lt.5,6 cop.19. IF» E-
on 1yp0, Figuraredeniq; in Chriſto & ig typoimpletum con-
LV. ftat,quoddicit Dauid: @urcomedsi? panem menm,ex!u-
Figurate litcontra me calcaneum ,Plal 41.1048 Chriſtus loh:iy,
emplets ir 18. dum vierq; domeſticum babuir prodirorem. Sie
Chriſfo & quod de Danide Meraphora quadam dicitur: Laps,
m!1ypo.> quemreprobdrunt edificantes, fatiun eftin caput angu-
{ : Chriſto pari tranflarione accommodarur, Matth.zt.
42. nifiquodintcrimſolidein Chriſto fuiccxhibirumy
quod in D2uideobſcurt fuerat adumbratum, 6
Quzdetyporum &oraculorum generibusac diffe«
. $eatijs hactenus didta ſunt, antequam pergam, ad
maiorem rei /gſeuy oculis letorum rus *
di hoc ichemate ſubij.
ciams ©
**
%
CAPVT
Caryrt VL
Oracula quedans de Chriſto efſe T ypica coms-
poſita,rationibus ES auuhoruvanbus
demonſtratur.
Xpoſui, quomodo oracula Prophetitade Chriſto
fint pattim Abſoluta, partim Typica, caq; tum
fmplicia tum compobra: & quomodo triplicia
Got,que typis Chriſtiio Veteri Teſtamento attribu-
untur. Ac de Abſolutis quidem &typicis fimplicibus
reseſt extra controuerſiam inter nos Chriſtianos: &1lu-
dzi facile conuincuntur, De Typicis verd compoſitis
reſtar quazſtio , an aliqus fint talia, Aducriarius negat:
egoafirmo,&ficdemonſtro,
Premo-:1d manifeſtum eſt exemplis plurimis oracu-
lorum,quz Scriptura diſerte reſtaturin Chriſtoimple- 6 exems
tioncm veram,ia typis olimtypicam habuiſſe:vt Exod, p{s manr-
12. 46. Os now frangerss rn eo: Hoctypicum oraculum fe/fs Sere-
olimin 2g00 ymbrartilit tandem in agno fignificato, pars,
nempe Chriſto verTimplerum cſle, teſtis eſt lobannes
Capire19. 3s. Pſal. 2. Reges & Principes tumultuantur
contra Dauidem Chriſti cypum. Vere & ad literam im-
pletum efle in Cbre#o, teltatur Apoſtolorum precatio,
AQor. 4.26, Coats ſan vere adverſus ſantum filmuns
1am , quens Onxifti, Herodes & Pilarues cram Genribus
& populs Iſrael, exc. Plal. 31. David Chriſtirypus teſta.
tur hduciam ſuam in Deum, petit liberari, & Spiricum
ſuum in manus Domim commendat. Hane figuram
Gereimplcuir Chriſtusio cruceclamans: Pater 32 ma-
3065 IM.A8 COMM rum menm. S$1mila complura
prius oftenſaſuot, dequibus eſt idem iudicium, Quz-
dam iraq; oracula Typicacompoſitacflc, h, c. gemi-
nam impletionem habere conſtar,
Secundo:typoslimpliciter ab impletioneexcludere, 4 natrrs
eſttypos ullos collere, hoc eft,negaretypos Chriſti fuiſle ryporum,
G
3 typos,
Lis. 11 Cavryr VI. 99
I
To
Apt... ob —_— — A x Me" Wh. Wah _
I.
il
q l Itl,
|
|
an typo,
LV.
93 Dr Aarypric. oRAc. ad Cnunis.
de ſe:Luc 23.46:lob.15.25.10h 2-17.ltem,quod Dauidi &
Chriſto acclamarum eſt a populo: , Ho/zunna, beneds-
lis qui vent in nomme Domani,Plal 8.25, Matth.,2t,
9. Iicm,quod de Solomone & Chriſto dicitur: Egoeroes
in Pair ms 1pſeert mihs im film, 2.5am. 7.14. Hebr,
1.5. lrem,quod de +{racle & Chriſto dicitur:Ex 4LEgypre
Goraunrfilimim meum, Hole Matth.z.is, & fimilia.
L ceralicer rantum 1n Chriſto: figurare in typo 1m-
Literalis piccumen,quod dicitur Plal,22.19 Matth, 27435. Dewr-
ter in Chri ferunt ſibs veſ/rmentamea , Cx ſuper Veſtem meam mia
to: fignras [erunt jfortem. Sicut &1Vlyd Plal 22.19. Fodermunt manus
16 mT!)po. meascr pedes mees. Sic quod tranſlate de fe dixit Da-
uid, Chriſti typus,] {al,69.22. Poſwerrnton eſcam mean
f<l: ex 1n ſit1 mea potunerunt me acero:;ad literam ime
plecumeitin Chriſto, quando milites ei acetum felle
mixtum propinarunt tn cruce,loh.ig-29. Talceſt illad
AſaphiPſal.78-2. 4per:am inparabolaosmenm: Cuius
1mpletio liceralis legitur de Chriſto Marth. 13.35,
Anagogicce Chnitocomperit, literalicerrypo, quod
| 4 Y , | —_
| Anazogice dicitur: Ipſe edsjicabit nomime meo domrum, 2.Sams7. lis
vy } 8 Chrilto: & Hebr,z.6, Item: Comreret eos 172 Verga ferrea, P lal.2.9,
: f lteraliter & Apoc-2028,& cap.1z.5,& cop.19.15,
1
|
|
Figuratedeniq; in Chriſto &ia typoimpletum con-
ſtar,quod dicit Dauid: Our comedst panem menm,ex/t-
f
| Figuerate lit contra me calcaneum ,Plal 41. 16, & Chriſtus loh.1z,
W | smpleta im 18. dum vierq; domeiticum habuit prodirorem. Sie
|} Chriffa & quodde Danide Metaphora quadam dicitur: Lape,
of |
|
quem reprobarunt edificantes, fatlns eitin caput angu-
{: : Chriſto part rranflarione accommodarur, Matth. 2.
42. niſi quodinterim ſolidein Chriſto fuicexhibirum,
quod in Dauide obſcure fucrat adumbratum,
Quzdetyporum & oraculorum generibus ac diffe«
. geatijs hactenus didta ſunt, antequam pergam, ad
maiorcm reig»/gſauy oculis letorum tt
di hoc ſchemate ſubij.
Clams
* *
»
CAPVT
a, LS
a«
A.
ay — __— Os
Ea2Svaz 1
Oracula quedam de Chriſto eſſe T ypica com-
poſita,rationibus ES awthoruatibus
demonſtratur.
Xpoſui, quomodo oracula Prophetitade Chriſto
fint pattim Abſoluta, partim Typica, eaq; tum
fimplicia tam compobra: & quomoedo triplicia
Gat,que typis Chriſtiia Veteri Teſtamento artribu=-
untur, Ac de Ablolutis quidem & typicts fimplicibus
reseſt extra controucrſham inter nos Chriiſtianos: &ilu-
dzi facile conuincuntur, De Typicis verd compolitis
reſtar quzſtio , an aliqus ſint talia, Aducriarius negart:
egoaftirmo,&flcdemonſtro,
Premo:1d manifeſtum eſt exemplis plurimis oracu-
lorum,quz Scriptura diſerte reſtatur in Chriſtoimple- 46 exems
tioncm veram,intypis olimtypicam habuiſſe:vt Exod, p47 m4ans-
12. 46. Os now frangets mes: Hoctypicum oraculum fe/tus Sers-
Lis. 11 CavryrT VI. 99
I
oliminagno vmbratili: tandem in agno fignificato, pwre,
nempe Chriſto verTimplerum cle, teſtis eſt lobannes
Capite19. 36, Plal. 2. Reges & Principes tumultuantur
contra Dauidem Chriſti cypum. Vere & ad literam im-
pletum efſe in Cbreo, teſtatur Apoſtolorum precatio,
AQor. 4.26, Coats ſunt vere adnerſis ſantum fire
tuum , quem Onxiftt, Herodes & Prlarns cram Gentibus
C& popreles Iſrael, exc. Plal. 31. David Chriſtitypus tefta-
tur fiduciam ſuam in Deum, petit liberari, & Spiricum
ſuum in manus Domini commendat, Hane figuram
Fereimplcuir Chriſtus in cruceclamans: Pater 1m 1ma-
2:46 1nas commendoſpiritursmenm, S1milia complura
prius oſtenlaſuot, dequibus eſt idem iudicium, Quz-
dam iraq, oracula Typica compolitacſlc, h, c. gemi-
nam impletionem habere conſtar,
Secundo :typos fimpliciter ab impletioneexcludere, A nature
eſtiypo1llos collere, hoc eſt,negaretypos Chriſti fuilic ryporum,
G 3 typos,
2o
Js
100 Dr oRACYLIS COMPOSTITIS
typos. Quidenim eſt typum Chriſti eſſe, viſi imilitudt=
nequadam conditions, geſtorum vel euentuum Chri-
ſtur przagurare / Hac ergo fimilicudine ſublata , ipla
typorum Graa tollitur, At ſublata eſt imilitudo, fi ad
eos nihil pertinent ea, que 1pbsin figura, ve Chriſti ry.
pis cuencrunt. Similitudoenim eſt inter duo, Aut ig
tur typi Chriſti non fucrunt, aur aliquid a»42a093 ſeu ft
mile corum, quz Chriſto contigerunt,ia iplis eſt reco-
nolcendum,
Tert10: pſa hiſtoria ſacra non patiturnegari, ea ct-
4 Verita- iamtypisaliquo modofattacilc, quz tandem in Chris
ze h;florie. ſto Vereſuntimpleta. Itacnim contra manifeſtam hi-
Exod...
Pſal. 1,
P/al.31,
'Y
ſtoriz veritatem negandum foret , os non fuiſlc fra-
ctum in agno. Dicendum foret, Dauidem non clamaſ-
ſc, vel ſaltem non vero cotdis affeu clamaſle : Dems
mew, Dews mens: vel tunca Deonon dereliftum fuille,
cum clamarer: ve quid me deſerus/?r ? Dauidem ipſum
non ſperaſſe in Domino: non commendaſſe Domins
in manus proprium ſpiritum, & fimilia multa. Et6 e-
nim Dauid hc &alia muhkain Chriſti perſona dixit &
fecit: tamen non 1ded ipſeetiam hecnon dixit aut fe-
cit, quod Chriſtum cadicende & faciendo prefigura-
uit; non ipſeracuit, camin perſona Chriſti clamauit:
non iple extra anguſtias fuir, cum ſea Deo deſerrum
togemuit.Neq;enim ommia ecſtaticus dizit aut fecit,
Qxart9;Quiin omnibus oraculistypum aſubſtan-
£6 incoms tiaſeparant,in multis Chriſtianos contra Judzos exatr-
wodo.
mant, & fidem-noftram produant. Quid 1:12? quoniam
tres omnind ſunt rationes, quibus oracula de Chriſto
cirata defendi poflunt. PrewecR Noui Teſtamenti au-
thoritas: </rera attributorum & circumſtantiarum in
oraculisfingularitas vel excellentia: rerr7 ryporum &
fubſtantiz neceſſarius nexus, Prima ratione res inter
Chriſtianos diſceptatur,.quibus authoritas Noui Te-
ſNtamenci eſt ſacroſanQa, Sed Iudzi cam Euangeliſtas
rum & Apoſtolorum allegationes abijciant, conuin-
c<ndi (uni alitec; quod yel altera yel teriia rationehiex
Os OO Eee P——
_—
—_—
aa A £#m £< ...
th eee nes —_
hk.
Lis, 11 Cavrvrt VI. of
eft neceſle. Altera in oraculis ijs conuinci poſſunt cul-
denter &lolide, quorum diviniora ve! ratiora efle at-
rtribura, quam vrvlhalij precter Meſhiam comperant,
iplamer fateri nohnc velint coguntur-cuiuſmodi pau-
lo ante oftendimus pluriinat ln alijs aut vrgenda cf,
tertia ratio, aut prodeada Ch:iſtiana tides, Dicat enim
nobis aductfarius, quomodo,verbi causa,in his: 177 m4-
nw iuas Domine:Plalmortrigelimo primo, verlu lexto,
Oderunt megrats:Plalmotiigefimoquints, veriu des
Cimo n0no. 4periem inparabela 0; menum:Plalmoc-
pruagelimo oftauo, verſu ſecundo, & fimilibus, que
extra Ecclcfiaim verſantibus ram facile eſt Dauidi tris
buere, quam ree nosea Chriſto tribuimus, conuin-
ccndiilli fine, ree a nobisde Chriſtornrelligi, fi ratio
illaatyporum relatione ad \uam ſubſtantiam, quz eſt
Chri//ae, nulla cſt:Aut ergo buc contugier, aut rurpiter
& prodicoric fidem noſtram trattabir.
Q=rmto: Quodde tripartitis typorum attributis dixi,
aperte confirmat Auguſtious lic ſcribens: Triperise
reperrmwntur elogquia Prophetarum : ſiquidem altgna
front 4d terrenan Hieruſalemſpetantia: aiiqua adca
leftem:nonnulla ad Strang. Quid hicalind dicitin the-
f,quam quoddictuma me cſtin hypothefi,corum quz
de typis vela typis Prophericis dicuatur, alia ad folos
typos, aliaadfolum Chriſtum, alia ad typos & Chri-
ſtum ſimul ſpeRare ?
Sexro:Propius huc facit,quod idem Auguftinus ibi-
$-
Huthersts
re Auguſts
ns, Lib.l7.
cap.z. de
CIMHIAtE
Der.
6,
dem cap. s, regulam ſuam exemplis demonſtransdicit, 4b exe
Plalmo72.quiSalomoni infcripruseſt, regnum iplius p/s Luga=
Mcſhz lic deſcribi, vt facile appareat regno Solomani- fens.
co no couecnire, quoddiciturzathilominus fatameſle
nonnullam imagineEreifururz etiain Solomone,in co
@ zdificauit rempli, & pace habuir ſecundam nomen
luum, &c eumq; ia perſona ſua Chr//am Dominum
noſtrum prznunciaſſe, non exhibuiſſe; Iraq; quedam
dc illo ſcriptacſle, quaſi de iploita predicta fint, dum
Scriptura {autactiam rebus geſtis prophetags , quo-
+ dam<
- « - PR ps 0 eG EM -n%, \
. A ,
OO Fn nn ety BING Ctr ls $77 00h ig» Am 11 eng «Ce wi
CES. 67A ts Otros ies apr Aeris 42g
Er
CO I Tong
CRE Oy
Ps WEE Sts as. Ls > - Rage. 1
. "I Pa .
"EY b 09 - enc,
—_—
_ I I ITO
= COT CEE EY
_ ono ay.
* y DN EINE _—_ 6
y Yewwraray _— 4 4
-
a eden, Et ty Lies on ate I v9, Ro ec jag Hen, apt
_—_—
uri—a
ata
a TEC... ode
es chr erep ts
non _—_ kr $1
LECT, a
——— 5
Watts + wit "i 490
<_—_ngpaet + Seer ER teat op - 40-4. ct_—_
00 OR FE + Wy ene Toners hw
99> 1 ts e 4)
[3
Eee aa EE ED * $% 3 +
a SH Ore nd apt ie Ang png tos as
uo tn REES A Ps ag HEE ctr rn ets Py CU: out 9, +
102 Ds ORACVLIS COMPOSTTIS
dammod» ineo figuram delineat futurorum, Et tans
dem ; /neo, inquit, P{almo tam mulla dicuntur, que
Emo conuenire non poſſunt. Domino autem Chri-
Sto; aprrtiſirma perſpieurtate connentunt, Vrtenidenter
apraredt, quod im lol Salomone )fizura qualiſcung, ads
wmbrata fit :1ni/ioautem (Corifto ) 1Þ/a Verttasrepre-
entata.ldem cap.g. oftendir, oraculum illud :.Sam.7.
& Pal. 69 de Filio Dauidis xdificaturo domum Domi-
no,& habituro regoum #ternum, ſub nomine Dauidis
de Domino leſu tntelligendum ; quod vero de caſtiga-
tionc il}usFilij, ft peccer, dicitur, non ad Chriftum, led
ad eius corpus & membra referendum aperte dicit, Er-
go Auguſtinus quzdam,quzin Chriſto jplo vert lune
cxhibita,intypis prefgurara eſte apnoſcit.
7. Denrg, recentiorum quog; interpretum non pauci,
afuthort- 8 quidem'illt , quos aduerfarius miuime repudiare au-
tate recenn fi ( de alijs enim non dicam YPſalmos nonnullos ad
r107 40 47 [)ayidem ſimul & Chriſtum referunt. Pomeranus in
ferpre* Plal.2.6, anagogen innuitacarnaliregno Dauidis et-
mrs. tam in gentes 2.Reg.s. & 104 ad ſpirituale regnum Chri-
ſti, cuinon ſolum ludzos, ſedetiamgentes ſuo Verbo
ſabieCurus eſler. In argumenro Pſal.16.dicit,Dauidem
elle Chriſtum, id eſt, fignificare Chriftum, vt haber
Gzrmanica verſio. Ergo Dauidem vt typum Chriſti
non penitus excludir. Sic paſlim ahbi rypum cum
Chritto coniungit Pal. 60. & 63. &c, Cornerus etiams
qui Patrum Bergenſtum vous fait, Pſalmun 8. ad lite-
ram depreſtantia generighumani: allegoricede Chri-
ſto iorerpretatur. Plalmo1s.ſctibit, Dauidem perere,&
in perſona Dauidis Chriſtum {ub agone orare, ſe & Ec-
clefam conferuari. Idem Pal; 22. dicit, Chniſtum ſub
Dauidis perſona in maximis doloribus & cruciaribus
ficri ſupplicem Deo Parri Plalmum z1.Dauidi primam,
deinde Chriſto & omnibus pijs applicat. Plalmo 4
Laudes Solomonis & Chrifh celebrari dicit,crfi Chriſti
przcipue. Sic & Pal. 72, Pſalmum gg. Dauidi hiſtorice
& Chriſto anagogice accommodat, Eodcm _
lat,
Lis. 11, Cavyr VII. 102
Pſal.68. & 69. & $9.& 109.& 18 &c, Perrus Paticns cdis
tione Bibliorum Gerimanicorum Plal. is. 44, & Plal. 59,
& alios nonnullos Dauidi typo fimul & Chriſto attri-
buic, Sedquid exemplis pluribus eſt opus ,cum vnum
ſuthciar? Voacnim inſtantia vnatuerſalts negansinfria
ow. quod nulla oracula compohtam impletionem
abeant $exqua hypothehi aduerſarius Caluint inter-
pcerationes Oppugnat.
— CC —_—_
Caryr VIL.
Rationes contrarie eXcut;uninr.
Vncrationesetiam, quas contra oracula come
polita ab aducriario paſhm in PlcudoCaluins
afferri & vrgeri,vel alioquipollc obijci video,
breuiter ſunt excuricade.
Primus obijcitadueriatius, fanRos Dei homines gg,e& &
non tantum fub Leuittcarum ceremoniarun typis &
figuris implicitT, ſed etiam perſpicuis promiſſionvibus
& pradictionibus fine figurarum 1nvolucris explicite
de Mcſlialocutos efle, Sed quis hoc vnquam negauir ?
An non ipſemet typos ab oraculis, & oraculaabloluts
atypicis, &rypica ſimpliciaa compoſitis accurate di-
ſtiaxi? Dico gitur multas exſtare hutulmodi promiſ-
tones & pradictiones oullis vmbrisjnuolutas, ſed ſane
explicitas quam maxime. Sed demonſtrandum erat ad-
uerfario,omnes licelle expliciras, vt vullz omoind fine
implicicz, nullz typice, nullz compolice, Hic Rho-
dus,hic ſaltet.
Secunds objjcitz Euangeliſtas & Apoſtolos oracula Ore. 1H
de Chriſto allegata ad Chriſtum folum asſtringere ,
quoties ea in Chriſto implera dicunr. Non igitur de ty-
pis imul intelligenda elle, Reſpond Si formetur argu-
mentum , falfaerit propolitio; Oracula, quzin Nouo
Teltamemo reſtiingunarur ad Chciſtum, nulla ratione
typis 011m conueniſle. Prunum cnim certum eft, pluri-
Wu, quz Chiiltoaccommodantur in Nono Teſiainen-
G s TO,
4 NN ORE as 0
s Ga eat a ren OO OE COOEICIN a
oy TEIN TIOOY n "
[3
Tob. 19,
0.24.36.
Matth,1.
V.35.
Meatth. 27, ſum,crc.q d-quod ohm tumultuationib® Regi &Prin-
V.9.35.
104 Dr oRAcyYLis COMPOSITIS
co,olim per figpuram quodammodoctiam in typis geſta
fuiſſet alioqui hiſtoria ſacrain plurimis neganda forer,
vt ſupra oltenlum eſt, Quin imo 1ded accommodautur
Chriſto,quia per typos olim de eo fuerunt pretiguratas
Idcd euim noneſt fratum os in agno Paſchali, quia
ofla non debueruar frangiin Chriſtos ided Dauidty-
pus Chriſtiqueritur contraſetolli calcaneum a dome-
Nico, quia Chriſtus erat prodendus aJiſcipulos Ided
Spiritus ſanctus Dauidi 1n ſuis anguſtijs hoc gemirus
ſugge {it : Deas meas, Deus mens, Vt quid me derelrqus-
ff: f Et: Im manus tuas Domene commendo|[þiritzm me-
&m : quia in cius perſona Chriſti in cruce pendentis &
cuin morcelutantisextremos gemitus prefigurati vo-
luir, &c. Ided cidem iniurias & contumelias ſuas deplo-
Tanti ſuggeſfir has voces; Foderunt manu meas, 77.
Dimſerunt Veſſrmentemea,tyc. Potaurrunt me acets,
exc. Quiahac omnia Chriſto ad literam tandem ceucn-
turacrant, Deinde, quod ad folius Chrifti perſonam
Spiritus ſanaus in Nouo Teſtamento oracula reſtrin-
pe & paltim dicir, Scripturas in Chriſto impleras cfte,
oc velillud Chrefo fatumeſle, vt Scripturz imple-
rentur,&c. id nemo non videt, deimpletione fignitica-
ta, vera &perfeta diti efle, qua ſantin ſolum Chri-
ſtum comperir, Ided ab hac impletione, taquam a pro-
prioquarto modo, ad Chrif/umerxhibitum firmiſlima
conſcquentia Apoſtoli colligunt: & pleraq;, quorum
ymbram oli? in typis fuiſſe hjſtoria ſacrateſtatur, in
Chr:/?o lic fatadicunt , Ve Screprura emplerernr ,nem-
pe,vere &perfeRt: ea locutione finedubio impletions
vera & perfeAaimpletioni ymbratili opponentes. Ided
dicur, VERE' coafts/rent aduer/ivs ſanttn Film tre 1e-
cipu in typo fuirt adumbratil,id Vere & plcne 1n Chriſto
Joh. v.18. ifti nuc impleveriit.Hec verd impletiovera &bgnihica-
CC.
ra tantu abeſt, vtimpletionErypicaolim fatam exclu-
AF.4.27, datveltollat, ytexnatura correlatiuoru pori* ſtabiliar,
Qb:e& 11],
Terc#0.0Þbijcit , omacs Patres & treccates interpretes
OIa-
L1ÞD 11 Carvr VILE *' roy
eraculade ſolo Chriſto interpretari. Reſpond. Quate-
nus interptetum veterum & recentium ſcatentiz al1os
obligent, ſupra cxpoſui. Verum vt authoritares in me-
dio rclinquam , nego primum omnes Interpretes 0-
mnia ſic interpretart.Diuerſum enim paulo ante olten -
ſum eſt. Deinde fatcor quidem plerolq, anagogicum
velallegoricum ſentum ponere,tum quiais Chriſtiane
fideieſt proprius, tum quia anagogz & allegoriz, vt
notum eſt,Patribus cumprimis placuerunt, quibus ple-
runq; non tam Iudzos infideles confurare,quam Chri-
ftianos fideles erudire animus fuit. Interim cum anagou-
gico ſenſu literalem coniungere, nec prohibent, nee
prohibere poſſuat, vbi hiſtoria cum poſtulat & con-
firmar,
Deng, obijcit, oracula hoc pafto , ft ad typos &
Chriſtum fimul accommodentur,cneruati,ad proban-
dum inurilia reddi, ad idem noſtram contra Iudzo-
rum blaſpkecmias firmandam pracipuum corum robur
iofciogi , quamprimum non vnice aptantur Chriſto.
Judzosecnim illicd arripere literalem ſenſum vt genui-
num: alterum anagogicum vt minus natiuum, & ges
nuinum re1jcere & nobis relinquere,&c. Hocdiciuon
poreft quam inculcert , quam vrgeat ſcoptice, quamqz
loquaciter exaggeret.
" Erfi autem omnisille facus propius &commodius
pauld potc abſtergetur, vbide lingulis tratabirur: ra-
men hoc loce generatim detegenda eſt ſophiſmatis
huius vanitas,quod tale eſt,ſi ad formam reuocetur:
Interpretatio eneruas oracula & pbationes fallaeſt,
Interpr<:atio.iſta, qua quzdam ad rypum fimul &
ad Chri® 3m referuntur,eneruat oracula, Ratio, quia
tantum ea,quz ſoli Chriſto accommodanrur, firmiter
probant fidem noſtram:ltem,quialudziſcoſum litera-
lem detypo conceſſum, vt genuinum arripicut: alte-
rum anagogicumde Chriſto yt minus genuinum te; »
cient,Caluino reliaquent, &c,
Eſt igiruc fall
Reſponds
Obret IF.
p : # i
los Dre ORACVLIS COMPOSITIS
Reſp. De oraculis abſolurns & fimplicibus datur te-
cum argumentum tquoniam inhisneruus omnis pro-
bationts vere incidererur, fiea, quz Melliz fimpliciter
ſunt propria, alio accommodarentur, & vel typis vel
alljs tcibuerentur , qua manifeſtum eſt eſſe $«167rog
quam vt in vilam creaturam competant. Verum nunc
non deiſtis, ſed de compoſitis agitur, De his ergo mis
notem fallameſlc, vel vnicumilludde Agnoexempli,
Exod 12. & loh. 19. demoaftrac. Conſtat cuim os non
fuille fraftum jn agoo: & hoc fuille typicura oracu«=
lum de oſhbus non frangendis in Chriſto. Dicitenim
lohannes, crura Chriſti neon eſlt frata in cruce, vt im-
plerertur Scriptura: Now confrrngerrnr Film os 1þ/ie.
Artquilt veracſt cauillatio aduerſarij,nulla crit vis,nul-
Jus neruus allegari huiusoraculi , quia prius agno , de-
inde Chriſto c1ugFimpletio tribura ct. Arripicntnimi-
rum ludziimpletionem hiſtoricam de agno: &relin-
quent lohannialteram fignificaram de Chriſto, Quod
k autem heceſt manifeſte furilis cauillatio, vt revera
eſt: & minime proprereacncruatumeſt typicumillud
oraculam, quia typoa Mole, & Chriſtoa lohanne ac-
| commodatur: manifcſtum eſt de alijs fimilibus noa
minus futilem efle rotam hanc aduerſarij ratiuncu-
: lam.
Ewy enters Cyrautem in compolitis oraculis interpretatio his
prerarco he ftgticand encruct fiuc anagogicam gue Prophericam 2
Meoricanen citemwiraqueetiam wwpletione contuna nihilo-
J' enerver minus firmucerexijsde Chriſto concludatur-primum
of FProphers. ,,ctjomanifeſta &certahzceſt, quia verum non enct=-
| ve 4- uatyvecum :itcm, quia cotrelata ſe non tolluat ſed po-
= F429 nunt mutud: quoniam ſunt 24x. lam hiſtorica inters
Z Pretatio, ſeu quod idemeſt, typica impletio 1n typis ve-
racſ{tVriratc hiſtorica, vt in plurimis euidennſ{ime eſt
probatum, Ergo anagogicam vel Propheticam inter»
pretationem &impletionem oraculorum, ac proinde
ipla oraculaminime cneruac. Imo tantu abelt vt encr-
Jt uct,ytetiam,quod modo dixiſtabiliat.Polita enim im -
tl pletione
Md
IO7
E rs II. Caryvra VIIL.
pletiene typicain typis, neceſſarid exnarura correla»
rarii ponitur anagogicavel PropheticainChrilto.Nam
typica & (ignificata unmpletio tunt cortelatas Deinde
implenio vera & perfteRa loli Chriſto comperir, & vtlo-
quimur, quarto inodoeſt propria. Eaigitur polita po-
nicur neceſlario Chriftus exhibirus, fhue1am typica ct»
iam przceſliſicia typis ponatur,fiuc non.
Quid ludzti arripianr vel reijciant , non magna cula
eſt, Acriptant mulca manifcſte falſa: reijciunt mulca
manifelte yera, vt ſunt c#ci &pertinaces, Quid tum?
An corum peruerficas derogabir vergati? Quas fallaci-
am accidentis non videat ? Arripiant ſane literalem
ſenſum: An ided anagogicum vel Prophericum nobis
excuti patiemur? Imd facile hunc cx ipſa typorum
Cquos negare non audent) naturadefendemus, iplisqz
————_ : quoniam negare non poſſunt, Meſlis
am cflc fine & ſabitantia rypora : proinde a typis necel-
ſarid ad Meſha venicnda clle:imdquicquid magni, pre»
clari &diuimderypisdicitur, id ctotu ad Meſham pro-
prijllime ſpeRare, & in co pleniſhiime implert oporrtere,
An vero anagogicum {coſum minus reijciunt {o.
lum, quam cum literali coniunftum? Imd dic, © homo
arguriſiime, f tibi regent, verbi causa,Plalmum 15. yel
22, vel fimilem de Chrifti pafſione,morte,reſurreione
intellipendum, vade cu homines prefratos conuin-
ces?An e0,quod Euangeliſtz, qudd Apoſtolide Chriſto
Interpretantur? Arquinobis Chriſtianis quidem hoc
validum-:Iudzis yero ridiculumeſt probationis genus,
Quo confugies/lIn abſolutis quidem & fimplicibus fir-
mum inuenies prezfidium & ſolidam probationem
hanc, quod attribura,de quibus loguuntur oracula,yvt
(unr:Partus virginis , tituli & culrus diuin!, immenſa
porentia, regnum #ternum Melia, &c, ſunt maiora &
diuiniora, quam vt vlli vel Regi vel Propherz conucni-
ant.Atintypicis compoſitts plzrilq; hrebis,vt mus in
pice, nifi vel exillo 79» SFeeorrewy attributorum genere,
velextypicaimpletione,quam(cum hiſtorico ſzoſu ni-
catur, }
Inda a-
Nagogs-
CH73 ſen-
ſeam non
mus re-
Grunt [o-
lem,quam
cum hiſ}o-
rYICO COM-
tunttunm.
Adioca
urn t&
ClaſSu re«
Horſe,
Ad Sl:tma
elaſirs loca
reſponſie.
103 GENER. RESPON. AD LOCA
tatur, )negareludzi non poſſunt, anagogicam & ve-
ram implcrionem eis extorqueas. Certum eſt itaq;z
hanc diuinorum oraculorum de Chrifto interpretand
rationem, quam aduerſarius vt Iudaicam falsdinſea-
rur, contra ipſes Indeos & tutiorem & cfhicaciorem ef-
ſe multo, quam fit ea,quam ipſe nobis przſcribit, Sed
nunc adclaſſes locorum obieorum redeo.
— ys
CaryrTt VIII
Reſpondetar porro generatim ad duas poſteriores
claſſes locorum obiettorum : E5 alia inſuper re-
ſponſio de 1:1daicis corruprelis per ſingu-
las claſſe adiungitur,
D quintz igirur claſhs loca porrd excipict Cal-
uinus, neccactiam omnia ficeſle illuſtriſhma,
vtnon niſi de ſolo Chriſto, nullatenus verd ct-
jam de membris accipi poſliat: quandoquidem non»
nulla a quibuſdam Parribus plane aliter cxplicata eſſe,
ſuo loco demonſtrabitur. Deinde rationes ſcotentie
ſuz, quas in fingulorum interpretatione adfert, vel hi-
Nori veritate vel contextus proptictate ac ſcopo nit
oſtendet, easq; nou ſcoprice eludi, ſed (ſolide refutari
voler, Deniq; calumniam aduerſ{arij vel coſoloretun-
det, qudd omnia hzc oracula de Chriſto principalicer,
vt de capite, interpretatur , quzdain autem 1n illis ſe-
cuncarid ctiam ad membra propter ugwwiey corum
cum capite, pertinere monſirat. Neq; concedet ided
vim corum eneruati ( quz aduerſarij trita eſt cantile-
na) quandoquidem hoc fixum ſemper manet contra
hzcericos & Iudzos, principalem & perfetam illorum
impletioncm in nullo aliocſlc, ſed in ſolo Chriſto rcli-
dere.
In vitimeclaſſis vindicationenon multam labora-
bir,ſed ſolum ad iudicialanorum hominum,qui Com-
mentarios cius aſlpexcrunt, prouocabir, & proteruiand
aducr>
ar ATT: 4 this
RD CE TS
- Phis,corrupre
Lys, 1. Carvr VIII. 109
aduerſarij nodum in ſcirpo quzrentis , reteg; dita
malicios in calumniam rorquentis, publice in oculis
Eccleſiz deſpicicrt,
Iſta non omniod moroſis ſufficere poterant, donee
ad fingula excurienda veniamus, Eft cnim per fingulas
claſſes breviſſime often{um,quid Caluinus afferre pol-
Gt contra aduerlarij criminationem, quodilluſtrifiima
Scriprurz teſtimonia & oracula horrendum jn mov-
dum deprauct. Quoniam vero aduerſarius nihil oift
Iudaicas gloſlas, ſtrophas & corruprelas in eum cre -
par :etiam de his inſuper generarim aliquid addceadum
yidetur,
Ve maxime ipitur daretur , quod ramen non dabit Gemerales
Caluious,omnes interpretationes ac rationes cius,qui- 7/on/ro |
bas de agitur, improbabiles eſſe: nondum ramen obri- deludars
nuiſſer aduerſarius, cas totidem ele Iudaicas gloflas, 2/9.
ſirophas,corruptclas. Poteſt enim interpreratio aliqua
aliena vel incommodaecſlc,quz tamen non mox fitlu-
daica yloſla, ſtrepha, corruptela, Oſtendam hoc per
claſſes breuiſhme.
VitimaC vt retroveſtigialegam ) quinq; habet ora-
eula. Diciam Crito,quodnam ex his cenfes fic a Calui-
nocxpolitum, vt ludzus aliquis pro ſuo habere vel (al-
rem admittere auſit? $i vnum dixeris, viciſti, nilite de
fingulis aperti mendacij conuicero.
In quinta nullum eſt oraculum, a quo Iudzi Chri-
fium non excludant, An verd Caluinus excludit/ An
non amnia de Chriſto, vt de capite,principaliter inter»
prerarur} "page Igitur cum tuis Iudaicis gloſhis, ſtro-
IS,
In quarta quid tandem cum ludzis commune ha
ber Caluinus? An quod literalem hiſtoricum fentuna
retinet? Atquicur tetincat rationes vbiq; reddit. Er re-
rinct non ſolam , neq, przcipue, vt ludeiretinent, ſed
cum co Propheticum ve! anagogicum de Chreffo con-
1ngit , quodnullus iudzorum facit, Vbiergo hicer«
iam ludaice gloſlz,ſtrophz,corruprela?
is
.
- o
n MB. OE OOO
ly - __
Te rr nn re_—e a
yg or 46 th i \ong
Act CI nt
_—_— +
a ro to gny ney- ago onthe "0" 00
_ TEEN
Et a a tags
* 4 DE. pos. > MG AT TT Ts - ww
FI” EY
—_ 2 p
A nr ne TIT
_ ue _
09 rt my _
.
1udes 9u0-
modo im lr.
Jer 4 ſ#6[3-
flant,cr
guomods
Calum,
Is
3s
Ho @CGCrNnrR. RESPON. AD LOCA
Io teria quoq; retinet literam hiſtoriz, omiſſis alle.
go11js, quas magna ex parte ali) prc {enſ{u natino ſe-
&antur.Si hocludaicum eſt,ſenſus Ipitar hiſtoricus li.
rxeralis ludaica ololla,ſtropha & corruptela erit, At, in-
quies,ſubſ{iſtunr in litera Iud#1i-ſubliftit & Caluinuslu-
daizat igitur Caluinus. Quid audio? Gallina eſt bipes.
Adaerſarius eſt bipes, Ergo aduerſarius eſt Gallina. Sic
certe argumentatur. Sed hoc mitto. An duo cum fact.
unt idem, ſemper eſtidemZAliter ſubliſtit Caluinus: a-
liter ſubſiſtunt ludzi io litera, Iſti interprerationes al-
legoricas de Chriſto , vr blaſphemas abijciunt, quia
Chritum iplum blaſpemant. Caluinus minime vt
blaſphemas abijcit, ſed vt non ſatis firmas in lufta cum
aduerſarijs non vrgendas cenſer. Indaziid agunrt, vi fie
dem Chriſtianam 1nfirment, & ſuas contra blaſphemi-
as ſtabilianr: Caluinus minime vt fides infirmerur, vel
exarmerur Chriſtiana, vel vt blaſphemiz roborentur
Iudaicz ( quz perpetuacſt aduerſarij calumnia ) ſed vt
omnia, quz pro hide noſtra Indzis 'opponuntur, non
ſint niſi clara & ſolida: ne videlicet fides noſtra tam in-
firmis niri puterur fundamentis, Faciunt vero cauſz fis
nales & impulſtuz magna aftionum diſcrimina , ve
proprer finium diuerfitarem ſzpe duo vel plures idem
facientes,tamen minime idem fecifle dicantur. Sicuri,
excmplicauſa, ob diuerſos fines minime idem faciunt
Deus & hoſtes Ecclefiam excrcentes, Eſa.io. 7 Deus &
fratres lulſephum in Xgyprum mittentes, Genel. 45. 5.
& 50.20, Deus & Sahailobo bona ſua auferentes, lobe
Tet5+ 21, Deus & Indzxi Chriſtum rradentes, Rom. $.32.&
AQt.z.13. &c. Sic ivitur noneſt idem, quod ludzi &
nod Caluinus diueriifhimo fine literam in his oracu-
Iis retinent, Deniq;ludzi non hc ſolum, ſed omnia
alia de Chriſto oracula quantum poſſunt , cludunt:
Caluinvusiſtis, quz infirma vel obſcuraiudicat, plura
alia apertiora & lolidiora ſubſiituir, & quzcung; ralia
fant, cum EccleGa ſana fide amplexatur, Faceſlater-
go calumaiadeludaicis gloſlis,ſtrophis,corruptelis.
In
- .
At gs eB ar
oat Rs ot
Re 4 PTY
+ 07.
Lyn, 11. Cavrvr VIII. it
In ſecundaclaſle impudentia aduerſarij magis quis
mirecur. Non negar, ſed conſtanter tuetur Caluinus y-
niratem eſſentiz1n diuinis perſonis, vt ſupra oſtenſum
eſt, Tantuam an his quinq; locis lohannis immediate
doccatur,ambigir: quod vero mediat? ex iſtis neceſla-
riddeducatur,nullusdubuat, Nam politavoluntatis &
potentiz ynitare in perſonis diuinis,ponitur etiam ne-
neſſarideſſentiz vnitas & 1dentiras, cum in Deo me eirey
hc non differant. Non igitur deipſa re,ſeude fide «ues-
sna;,ſed rantumdeargumentorum numero & ſcedibus
inter Caluinum & aduerſarium eſt quezſtio, quacerrs
quzſtione inter [nterpreres & diſputantes in alijs eti2
materijs nihileſt frequentius,dum alter hoc,alter illud
aroumentum magisidoneum iudicat,ſalua fidei & re-
[:1gionis vntone. Quid verd rurſus hoc ad Iudaicas gloſs
ſas, ſtrophas, corruptelas? Anquzſo Iudzirecipiunt
T rinitatem Perſonarum in Deo? An credunt Patrem
&Filiumeſle vnum conſenſa & victute , qui nec Parre
nec Filium agnoſcunt?
At faucnt Arianis Caluinti interpretationes. Quid
audio? An Ariani recipiunt 6&oxo&» Parris & Filij, qui
Caluinus docet, &:interpretationibus ſuis ſemper ſub-
ſernitzvt prius oſtenſum ct? Nequaquam, Non ergo
fauent Arianis,
Arpro ſe raperc Arianicas polſunt. Nempevtipſas 4rr4ns
eriam Scripturas pro ſc rapiunt, ConiungantAriani has ,p/#s /cr4-
e1us interpretationes cum alijs, neque quz connexa p/#r4 pro
ſunt,diuellant: & pro ſe rapere Caluinum definent. Les /eraprunr;
gant & conferant inter ſe integroscius Commenta- medium
r105, & fingula ex mente authoriscitra calumniam ac- Caius:
cipiant. Sic videbunt, blaſphemias ſuas minime defen-
di a Caluino,ſed ſolide euerti: proinde hisetiam locis,
que ipſis faucre iſte dititat,nihil minusei propolitum
fuiſſe,quam ipſorum blaſphem1js patrocinati,& itaſe-
ipſum cuertere, Quod fienim ad probandam hareka
far ſacis, patticulam alicubi cxcerpere, & contra autho-
.
r19
i ae th mth \—
Toh 14.28.
Phalip, 2+$s
Toh.'s 51.
Matth. 26'
£6.
2 COENER. RESPON, AD LOCA
ris mentem, & perpetaum cius doatinz conſcnſum
torquere: Deus bone, quam belle omnes hzreticiſug
iam pridem ex Scripturis demonſtrarunt} Quid magis
viſum eſt fauere Arianis,quamillud Chriſti: Parer meme”
mator mee? Quid magis Marcionitis, quam i[lud:ay-
{gm SgtYus ws 4 vjparnr& ? Quid magis Antropomorphi-
tis, quam Scripturz, quz Deo faciem, os, manus, bra-
chia,pedes, & alia membra humanicorporis, tribuunt?
uid magis Schvvenckfeldio & Anabaprtiſtis , quam
ilitud ; Ego ſum pany Vite , quide celo deſcends , &:
Panu quem ego davo Yobrs, caro mea eff. Quid ma-
is denique Pontificiz tranſlubſtantationi , quam
illnd t Hoc eff corpus menum ?! Atqui vbi primam
ad conlenſum totius Scripturz, deinde ad mentem
Spiricus ſancii locis recitatis diligenter artendirur ;
hzc omnia ab hzxreticis Elencho awnwes rhu ages ,
nec non vitiola interpretatione Scripture alio rapi
fit manifcſtum. Parem gxi&x«xy , & candorem Cal-
uinus ab aduerſario hic poſtulat , vt has , quibus
de ayitur, , interpretationes ab alijs , quibus ſeit
Sugsnay Parris , Filij & Spiricus ſani cum aflererc,
& blaſphemias hereticorum refutare, ne laceret, nec
contraauhoris mentem alid torqueate Siabsreobti. |
nerti paticur, ceſſabir calumniari: Sinautem , pro Cal-
uino reſpondebir Iuriscofl. regula: /nwrile ef lege now
zota perſpetta ex alrgua ent particula pronunctarey
Imo reſpor.debitproco Lutherus: Scelerarum eff, cxm
nouers,pium CT ſanttumeſſe alicuimſenſun,ex Gerbus
#mcommeode dittss, ſtatuereerrorem, lnlenſu enim non
in verbiseſt herelis,veretedixit Hieronymus a ſuis ca-
lumoiaroribusexagirarus.
Idem deniq; pro prima claſſe dictum voler Calui-
nus. Fidem Triaitatis firmiter ampleRitur, & plurimis
Scripturzlocis arq; argumentis confirmar, Dequinq,
Jocis, an (int firmz tant rei probationes, ab alijs qui-
buſdam Interpreribus diſſentit. Quid hoc ad ludzos,
aut Iudzorum blaſphemias 2 An mox Iudaizat , aut
Iudai- |
ve +
:
4
;
|
L 1B. 11. Cavvra VIIL "3
Yudaicis gloſlis, trophis, corruprelis, Scripruras depra-
tat , qui non omnes aliorum interpretationes & len-
tentias pronus adorat/Anaduerſarius omnes recipit ?
Supra aliquot Patrum interprerationes attuli, Omnes
ſunt piz:omnes {unr ſanftorvm Patrum; omnes ludzi
inficiantur. Forte & inficiatur, aut ſaltem non pro fir-
mis & nariuis recipit aduerſarius, An ideo voletaudire
Iudaizans? An patres de ponte precipitans? An (criptu-
Tas ludaicis gloſhs,ſtrophis,corruprelis deprauans,
Latherus in Gen, 1, Trinitatem non exſtruit cobali-
fticzexverbo Bara, neq; ex nomine plurali Elohim ;
ſed alicer colligens, Tres,1nquit, per/one ordime notan-
tur: Pater cum dicytur: Deus creaut: Filtus cram drcatur:
Drixitue Dems : Spiritze ſantlus rum dicitur : Siditgue
_ bonam efſer,ladaxi non recipiunt:nec Caluinus i1-
Tud videre Dei de Spiritu ſanto recipits Aduerlarius
quoq; nonTecipit, alioqui non pretermilifier, An ided
Iudaizar?
Idem Lutheros ibidem illa verbat Sprrrizes Damrne
ferebatwr ſuper aquas :reddidit: Der 2Yind Gotces
ſchwebet auff dem Waſſer: ex Spiritu ventum kaciens.
Er quanquarm gicar, vocem (ignificare Spiritum & ven-
tum:maunlt ramen ventum , Jch wiles lieber alſo laſs
ſen bleiben/ daſz es ein AVind heiſſe ; Quos reAe qui-
dem poltea mutanir. Sed Deus bone, quam ludaizarer
Calcinus , fi vaquam cx Dei Spiricu ventuin feci(-
fer. |
Dicam amplias. Locum illum leſa. 9s, Pucr natus vo-
cabitur Dems forrzs , quo vix allus in tora Scriptu-
ra Propherica pro Deitate Chriſti exſtat illuſtrior , &
contra Iadzos efhcacior , Lutherus ram in verſione
quam in Commentarijs non obſcurauir foliim, ſed , &
yerum fatendum eft,ſuſtulirrorum. Nam ex El Gibbor,.
Dew forts, contra omnium Interpretum & Chalda%
etiam paraphraſte anthoritarem fecit Verrae , Gygar :
Germanice Rrafft / Held : Er quidem quaſi pro ſidzis
hic contra Chriſhanos dilceprans Volwnr, inquit,von-
H 3 wulls
Cap 3:
To m.t.
Worebergy
Germ,
YiIs GENER. REPSON, AD LOCA
null; contra ludeos concludere, Chriftum e/Jos Deum, op
adducunt bhunc locum Ieſaie, Indes contradicunt , or
qnerum! xen(Pvane, que poſſunt. Sed Ve Gerbo dicam »
quia EL im Scriptura non ſole Deo rribuertar, neg, nate
ram Det /ignificat, non poteft inde eutnci,boc loconece(®
farts Degmſignificare. Sokan man nichc darauh; ers
zwingen / daſ; es hie Gott heiſſen ſolle vnd miiſſe. Sic
igitur Dews Fortzs in Germanicis Biblijs hoc lelaizlo-
cototuseuanuir: &eraſumeſte Scriptura tam praxcla-
rum Deitatis Chriſti argumenrum. Nondifſimularunr
Poſſen.mm hoc Ileſuitz. Poſſcuinus enim inter varios Atheiſmos
no! d1%- er:1m huiuslocideprauationemei acerbiſſime obijci-
1 verbs ens; Luther, inquit,1anguam tacitrne latro furatus
P4364: Chriſtiglorrtam, Gocerm illam ( Des )peniim expunxit ,
alteram ſuppoſuit , qua Chriſts Druuntitas nequaquam
: depreheud:iporert. Idem obiecit et Gregorius de Valen-
L1b.1.cad+7 tia inlibris de Trinitate. Cur ic talpa czcior,aut piſce
mutior iſte, quiin Caluiniludaiſmis(fi Dijs placer)di-
ſpicicndisaded lynceus?in traducendis adeolinguax?
Cur Caluiaus dicens, verbi causa, nomen plurale Elo»
him Gen. 1,1. videri fibi parum ſolidam Trinitatis pro-
bariquem, Iudaizat potivs quam Lutherus, pro Deo
forti, leſa, 9. Virtus, Gygas, Arafft/ Held/in ipſo textu
ſupponens? An quia Lutherus ſeotentiz ſuz probabi-.
lem rationem haber? An potius quia aduerſarius nouis
colareculices, & deuorareElephantos? Jtaeſt. Nam
contra rationem Lutheri fic haber Caluini Commen-
tatius: Deas Fortis: E L inumeFexnominibus Der:du-
um tames 4 fortitudine , Ot mmterdum Vice Epribers
addatur.Sed hicproprium eſſe liquet ,quod eo non con-
rentwus leſaias adhuc Epitberum,Robuſti,ddrr,Gibbore
AndicetLutherumnon in tam multis deflcere,quam
Caluinum? Atqui forte non in pauciotibus, vel etiam
in pluribus, fi omnia perquirere liberet aur neceſle eſ-
ſer, vt iſte venatici canis inſtar,omnes Caluinilincas ſy-
cophantico odoratu adcalumaiam quali ad przdam
perue-
.
>. os _—_ a a _ 0—_ NEON ”
_ Ca ee ea ee Br ar re EE In n_— "TD
-_ ws Ins pe fx
oy”
%
L1isB. II. CayryrT IX 'ooy
perueſtigauir, Videat ſaltem , qualiaeſuiraille poſteri-
or przterea obijciat Luthero: quod verficulum ſeptt-
mum 1.loh.,5.7. Tres /int,qus re/frmonium dant incealo;
Pater , Sermo & Spirits ſands, > hitres num ſunt,
(quem locum ipſc aduerſarius luculentum T riots
reſtimonium & propugnaculum Chriſtianorum agao-
ſcit J totum ex rextu ſuſtulir, vr in Bibl1js Germanicis
non |cgatur: quodanima eius 9x9 oderit : quod in
Gen.:,tilium Dei Parrs In/frumentum appcllet: quod
in Germanicis Litanijs verficulum : Santa Trinutas: vs
w445 Deme,miſerere nobu:expugni curaverit: quod Diut-
nitatem pallameſle aſſeuerarit:quod Neſtortum & Eu-
tychen, quaſi inſententia non ccraſlent, excularit, &
Leonem ac Cyrillum ports reprehenderit, &c. que li-
certcxparte calummamlcſuiticam refipiant,omnia ta-
men culpa non vacant. [dem leſuita capitiſeptimo pre-
fixithunc titulum : Lacheranos Vbrquritaris beriSime
Sermeriancs eſe, Er diimitatem Chriſts rewuera negare,
arg, 46 ipſomert Seruero Voiquitatem or Verquitates
fuendamenta, exm quibre Chriſti Divinitas wequit /Fa-
re, fuiſſe matratos. ln hanc Camarinam plurimas ille
foxridasq; Arianas & Seruertianas lordes ex Vbiquita-
rioram lacunis deriuauit; ſed tamen neq; omnes,neq,;
fetidiſlimas: quas cum mea & leQoris nauſea hoclo-
comoucrenolo;ſed nunctandem, poſt ſatis iam rete-
Ros calumniarum fontes, ad ipſum clenchum loco-
rum obictorumexcutiendum me contero,
Cary T IX.
Spectatims explicantur loca preme claſſis , de Per-
ſonarum Diutnarum pluralitate : ac prima
locus Gen.1.1. Inprincipto creautt
Dems, EFc.
E Ametſi nemo tam fit ſtupidus, quin ex ijs, que
generatim haCtenus de locis obieRis ſunt diſpu-
tata, per ſe intelligat, malitiose potins,quam ius
"Y rein
—
0g = Sgt e
0% cate” pea. 4
iy
nt RY 9 os ae 9 EE. 6 tor >
-
——
* _ o-_ ” _ n
CO $7 Toru oo th3 Ls a - Bieta 197 79 5 _
_ is
mw _
» 6408 5 Np eg ne
0 SI, 61 5+ HR Aeon
4 WS A { »
* +
TI CIS: 6]
—_ ——_ . wad cages [22.4 (> BETTS,
NG: ih. RAS? 2 RE ERIE SS, EE" a ELLA RO wan A. TSENG Wy gp
m—ryd cams
KLocees:l.
P/endo-
ns Ds Loco Genes. 1. 1.
rein fingulis traduci Caluinum : ramen obtemperan<
dum eſt leg!, qua me aduerſarius prztona authoritats
circumſcriplit, Nam,inquit, i reſpondere Goler Parcus,
admonitum Voio, ne /noſedefunttum officio arbitretur,
fo in genere al1quid contra oggannat. An ogganiucrim
aliquid, an porius ſohde fontes calumniarum mon-
ftraucrim & obſtruxerim hactenus $#quos lefores re-
ſes appellto : nec oyganniam aliquid deinceps 1D gene-
re, ſed _ fic excutiam, volente- Deo, vt ft quid
frontis ci ſapereſt,ceſler poſthac inſeRationibus bono-
rum famam nominis aucupari, Sequarautem nou vbi-
que ordinem aduerſatij, quiin duotatum capita, in te-
fiimonia Frinitatis, & in oracula de Meſlic aductu,na-
rivirate, paſhone, reſurreQione,aflceſuin caelos,& elſe
fone ad dextra Dei, omnia divides , n6 pauca confuse,
quzda etia, vtnumery augerer, (zpius ſub ferula voca-
uit ; ſed q cognatas habent, & fimiles reſponſiones po-
{cunt, 1uxtaclaſles prids inſtitutas, quanta potero per-
fpicuitateſingula perſequar, necyllum pratermittams
Primus locus obicCtuseſt Gen, I I. I» prexceprocrea-
wir Der celum gr terram Hic aduezriarius verbum lin-
Cal. pag.7. gulare Bara, vnitatem effentiz : nomen plutaic Elo-
brm perſonarum pluralitatem of.endere dicit : & cons
feoſum Chriſtiaporum lnterpretum,priſcorum pariter
Comment, & neotericorum pretendit, Caluinus iſtam Trinitatis
472 Geneſ.
FTE
probationem , quz ex ſolo yocabulo pluralicolligitur,
{ibi param ſolidam videri {cribit, & moner potiusle-
Rores, vt fibi a violentis eiuſmod: glofhis caucant, &c.
ca proptcr, aduerlarius grauiterin cum excandeſcit,
quaſi qui ex 7ran/marima ſue ſapientie rripode contia
Chriſtianos pro ludzis pronunciet. Gloſſam vero ſu-
- am non violentam,ſcd genuinam eflerribus rationibus
monſtrare nititur: Preoe, quod non fitvllaaliacauſa
vocis pluralis Elobrm de Deo viurpatz, quam perſona-
zumin ipſo pluralitas:preſertim cum nomen itlud fin-
ulari nymero Elba non deſtituatur, Reperitur cyim
is tettic ; Pſal.11447, Habac,uli, & 3, 3. Deonde, m_
*
L1isy, H. CarvrTlX 17
ipſe Moſes Elobrm declaret, clic Deum Vatrem, eiulq,
2623» & Spiritum ſanctum , creatzx molt incubantem.
Deng, authoricate D.Zanchij, quiiple Elohrmde Tri-
Nitatc interpretertur,
Erfi autem hc {peciose dicuntur ab aduerrfario: ta-
men reuecra nihil fuar ni furmi calumnijs permiſty,
Nam quod initio de Chriſtianorum locerpretum pree
tendit ſcententia, meruselſt ftucus: vt certe videarur 11-
bros yeterum vel patum aſlpexillc, vel non fatis1ntelle-
xiſſe. Etenim Scriprores Chriſtiani, quos ynquam de Senrenres
T rinitate vel in Geneſio aliquid commentatos vidi,lo- 27e7pre-
cum huncad Trinitatis mylterium probandum vel 0- 77-97 de hoe
mnino non adhibent: vel aliter adhibent, quam iſte /2c0,
Auguſtinusin libris XV. de Trinitate hutus argument
ne meminitquidem.Aljbivero in {urs operibus (@pilli-
ane plus minus vicies locum hunc cxplanans, vix ter
myſterium Trinicatis circa cum artingit - fed alter,
quam vulriſte, vt moxdicam, Cyrllus quogq; in libiis
VII, & Hilariusin libris XIL quosde T rinitate fcriple-
runt, nullam eius mentionem faciunt, Nec meminit
myſterij in Elohim latentis Hicronymusin queſtioni-
bus Hebraicis 10 Geneſin, vel alibi, quod fciam,diligen-
tſhmusalioqut myfteriorum Hebree lingue rimator:
neq; Chryſoſtomus Commentarioin Genefin, vel alibi
al1quotics hunclocu prolixe cnatrans: nec Ambrofius
in Hexamero,velde ide contra Arianos: neq; Eucheri-
us Commentarioin Genelin; neq; Procopius Gazeus
Commentatioin otatcuchum : vide alijs iam non di-
cam. Vadeverumeſle liquet, quod (upra dixi,hunclo-
cum no itacilcilluſtrifiimum Trinitatis reftimonium,
vtcorra Caluinum clamitaraduerſarius, nif forte hos
omnes vel czcos vel malignos interpretes fuifle putat, Interpre-
Quicuag; vero $criptores hunc locum ad Trinita- res nor /ub
ecm accommodant, non 1n yocabulo plurali Elobrm {mnt on.
ſubliſtunc, ve inde pluralitatem perionarum Deitatis Gocabsl/e,
cliciant , quod facit & facicndum contendit aduct- plur. lo»
{acius; $cd Trinicatis myſterium duobus fere modis hims,
H &4 inde
—
112 Ds Loco Ganes. I, I.
inde deducunt, Alij preneeprum inverbis Molis de Filiog
Elohim de Deo Patre: Sprreezems ſuper aquas , Spiritum
ſantum interpretantur. Sic Auguſtinus: quaſt.8. ad
ues, Dulcit.Orcente Scripture: Inprincipro feerr Deus calum!
ad Dulcit. & terrammtrelligamus Patrem in Det nomme, qui non
Patru, &r Filtem in Prencipy nomme , qui non Pair,
fed per ipſum creata promutas ac poriſSrmum ſprrituals
creature princepumeſt, Dicente Scriptura:Sprritus Des
: erebatur ſuper aquas;Completam commemorationem
T6. CAP: Tremtaty agnoſcemmws. Etalibi: 1s prenciprofectr Deus
32-De Ci- lumey terram,id eſt, Pater fecir en Filio,grc. Sic Cy-
Der, tillus, Ambrofius & pleriqz ali) veterum.Iti rantum ab.
eſt,vt cum aduerſario facianrt,vt contra reſtritione yo-
cis pluralis E/obrmz ad perſonam Patris, manifeſts ſen-
tentiam eius cucrtant,
Alij vero voce plurali Elohrm, plures quidem in Dea
petſonas hoc loco & alibialiquando ſignificari volunt:
verum id non ex vocabulietymo aut numero ſtatuunr,
ſedex circumſtanrtijs locorum, & collatione aliorum
deeadem reteſtimoniorum colliguor, plures aliquan-
do Drurmmiratu perionas nomine Elobem lignificari. In
hoc igitur lococtiam id colligunt nonex voce plurali
Elohim C hoccnim eflet nngg © ovdpyi aupeparwn) led ex
attributo crea. Quoniam enim aliunde ex Scriptura
Prophetica indubitatd conſtar, non ſolam Patrem, ſed |
& Filium & Spicritum ſanum creaſle caxlum & cer-
ram,ſequitur euidenter, Elohem illum, rerum omnium
creatorem,efle non ſolum Parrem, ſed & Filium & Spi-
ritum ſanuim, Er hecfere ſententiaeſt neotericorum
Interpretum , atq; etiam D. Zanchij non gregalis; ſed
preceptoris mel reuerend, cuius volumina de tribus
Elohims, & de natura Dei,non legi ſolum, ſed & audiui,
& calamo quondam ex ore docentis integra except. ls
1gitur nomine plurali E/ohems ſentit pro diuerſa loco-
rum ratione fignificari modo ynam, modd duas,modd
tres Derrarz perionas: verum nequaquam yi vocis aut
numeri,ſed percolleionem quandam, Nam ex loca
"Ser" E
{+
”
aro. is
F
'#
« —_——
« aro oe
Lis. 11 Cavrvr IX 119
propoſlito pluralitarem Perfonarum Diuinarum colle-
Quurus: Hic(inquir )ererrogo Ar14ncs, Samoſatenianos
& Sermwetianos: an quicreaut calum erterram int ves
r15 arernuogue Des, necnet Fatentur. Oui enum hic Vo-
catur Elohim, capsre 1n(cquents appellatur lebona. At-
qui non ſolus Pater, verumetiam Filru, ques Chriſtucs d1-
ertur (Vt ram de Sprritm ſantto taceam) wllerpſeett, que
creauit calum ex terram. Aſjumium hoc aperte demon-
fratur eſacrs liters. Hacille, Pater hinc, Zanchium
nequaquam 1a vocabuloplurali ſubfiſtere, ſed ex atrri-
buto Creators tali colletione Trinitatem conclu-
dere:
Creans ceelum & terram eſt Pater, Filius &Spirt-
rus $, |
Elohim creauit ccelum & terram.
Elohim hiceſt Pater, Filius & Spiritus ſanctus,
Vel potines tals :
Creans celum & terram eft Elohim, ſeu yerus &
#ternus Deus:
Pater, Filius & Spiritus ſanAus creauit coclum &
rerram.
Ergo Pater, Filius & SpiritusS. eſt Elohim, ſeu yerus
& zternus Deus,
Aſſumtum e fſacris Scripturis probat, nimirum ex le-
ſaiz 44.24 & 54.5+ Plal.r49.2.% 33.6, Gen.20,13-lela 40s
13. &, Hanceſle veram &indubicatam D, Zanchij de
tribus Elohim ſcntentiam, omnes fatebuntur, qui vo-
lamen cius ynquam afſpexcrunt. Quate nec Zanchius,
nec alij Scriptores neoterici, quicandem omnino ſen-
rentiamtenent,pro aduerſarij ſcntentia faciunr. Gloſſa ad-
Caluinus glofſam vioJcntam dixit: ſed minus dixit, wer/ary
quam debuit. Eſtenim non (olum violenra, ſed & peri- prodr 14-
culoſa, eneruans & Iudzis prodens totum hoc atpu- der o> hes
mentum, Quid ta? Quia aduetſariusipſe fateri cogi- re/5c# ar-
rur, Elohim non ſemper Trinitatem ſeu tres perſonas, gumermm
ſed quandog; duas, quandoq; vnam tantum denotare, Trixerats
Quiscrgo non videat, quod in ſolavoccElohim ſub- ex hoc loce,
s fiſticur,
PI
__ m-mmad
| 4 00 ſ—_— "> ©
a Py .—_—_ _ Ree htm,
2 CDS once Irnyn pong
ps
Nee EN OI rs wt
_
pou OR to et 9s 7 I Wang
. - o oy
Ee ee EEE, er rn WE OE Tn , " * _ —_ 9's rn _ __—_—
” m_ A - " be P ..
A ates aways IO CEE EO On a” ms ns IH nas nes Dr ”
a ; nl DG e654 ore. S 20s idler” £2. cog es _ <
_ oy _ - —— 4 _—_ OT #oltn tarp + iis as fer o "—_ , 4+ * — 9s
AAS "ts I Ss w - _ g
—_— ron py LY Ta re 0 It, rs
Goods poWpre oy eb. ., Sov ea
jj. mts He 4 1 -Y
re pegs. pike,
- monks 2h
EO ES
© pines canes hy wy
CS
hee
N ” ES a n "
- ws «apr wer 4 po ER een ao «
te -nnpidn gs re Wes not mages on InFocus Be aro teaed ds bonne, A ABN. IG
m bays wy . wet —_— —_ m_
row - . wr RI ol
p 39g. wits But 0 + A B>-—IAlE
WIN» Or ot tern ts tp 2 er eos rn IAA S9n Ges. DC EE ET Monitor
ps gras Ps atten 22 Rv 29D; i —_— ——_—__——————_ POR "— EEOING _
Fe Fe 4 CE 6 IE. PT re ay n rig 4 ws - wo > mee, :
, $a pens h Aon Ws FE - IO.
Sn Inge: > aa PUPS. 6 Mm 0 - ww ou .
EE DE NE EO Tr a ny Ex RIG"
"_— Og Es ARIA Una hs ING vant LY =P . » m———_ _—_
6 = J EE TIEENTEY RIG ng IVY TITER ST EO
I N pon hey oc =
#20 Drs Loco Genes. I. I.
fiſticur, meram cfle yel peritionem principij , vel colle-
Ctionem ex puris particulatibus , qua Iudzi minime
pollint cooſtringi? quiramen (olidiflime cooftringune
tur argumento 1ta, vrex Zanchio oſtcalum eſt, ftorma-
ro. Sic enim iſte contra ludzos ſcilicer dilputabirt: Ele
him plurale aliquando Ggniftieat pluralitatem perſo-
narum:Ergo & hic. Nemocertepriſcorum vel reccnti-
orum Scriprorum tam fuirt ineptus.Falsdigitur horum
authoritatead palliandam calumniam ſuam abutirur.
Cztcrumnon ex horum Commentattzs.aut ſ[criptis,
ſed ex lacunis Lombardi Scholaſticorum Magiltri
gloſlam ſuam hauſir:quiipſetamen ſibinon conſlentir,
Modocnim Elohim Gen, 1.1, perſonam Patris figaiti-
Care, modo ad pluralicatem perſonarum refer dicir,
Ideo BeJlarminus leſuira Magiſtrum ſuum caltigans, &
hunc ipſum locum prolixeexcuticast Magifer,inquit,
& multi aly afferuntpro argumento,que Scripiura con-
#rungat nomen plurale cum Verbs fngulart, Gen,1. In
proenciprocreantt Dy, Bara,Elohim. Sednon putoargu-
menium «Je admodum ſolidum,eyc. Ac ned, quod dico
Rabbin:ſmum, redolere Videatur, 4 quo ego longe abeſſe
cupro,proferam rationes ſententiamet,erc, Has ergo
adſpiciat & refutet,fi potelſt.
Reſhonſro Ratiunculz contrariz nullius ſunt ponderis, Pri
.c4ratiun- mam ipleelidit,dum fatetur,Elohim plurale ctiam fin=
culasad- gulis perionis tribui.Stenim pluralitas perſonarum ve-
wer/ary. Ta&lolacauſaciier yocis Elohim Deo attribute, vbiq;
1» Ttotam Trinitatem notaret:quod falſum & Sabcllia-
2. numeſtdicere: ſccundaſeiplam cucrrit, Sicnim Elo-
him ver, 1. eſt Deus Pater celum & terram creans per
luum 2699» ver. 3. & Spiritum ver. 2,quomodo Elohim
3+ yer.i.imuleſttotra Trinitas? Tertiam ab authoritatc
Zanchij iam ante in aduerſarij iugulum retort. Eat
nunc, & gloſlam genuinam atq, pios Scriptores priſcos
pariter ac neotericos pro ſeiaFtitet.
Quod verd de tranſmarine ſapicntiz tripode & Iu-
dzorum patrocinio obijcit, cftinanis logueatie vanil-
GloſſaLom
barate
fimum
Ge, gal - no agen
YT
0 DOI ed own yy” WE Rs ny ,
OW wy Ay
TO OOO he 9 ey Oe REI hs 2 IE
L:r>.1L. CarvrlIX F2t
£mum conuitium, Non enim Iudzis patrocinandi, ſed
Sabeclliavis contradicendi caus2 non vult vocabulo E-
lohim inſiftere Caluinus : oſtendens neceſlarid in Sa-
bcllianiſmum incidere, quorquor explurali voce Elo-
him plutes Deitatis perſonas pracise cuincere cogh-
rant. Aflcribam cius verba,quz aduerſarius callide ſup-
prefhic: Prerant, inquitzullr,ſe reffromentinm bhabere aduer-
ſta Arianos ad probadum Filg 37 Sprriinns S, Drnamnate:
enterea/ernuolunntimerrore Sa belly : quia poſtea ſuby-
crt Moſes, Elohim locuth eſſe, Spireru Elohum encuburſ-
{ec 4qu. Sr tres perſonas notariplacet, nullaeritearum
diſtin. Sequermur enom 7 Film a /cipſo genimm ex
Sprrirzems effe no Patru, fed ſuypſius, Mihi ſatu eff, quod
pluralu numerus Der Vir inctes ſonet,quasmm creaude ex-
ſerurt. Porro Scriprnra fateor : tamet(; multas,Des Vera
rutes receſzr : ſemper tame ad Patrem & verbum ers or
Spiritum mos rexacat, be err4m panlo pot Videbimus.
Hzcille.Nullain his eſt tranſ{marina ſapientia, (cd (1m
plex & cerca eſt vericas, modocalumniz tacellant.Con-
ſentiunt enim in hoc omnes eruditi, Deum vocart Elo-
him , & Elcha&EIl , a porentia. Pluralis crgo vox
Elohim natiua fignificatione haud-dubie multas Deo
victutes feu potentias tribuit , quas Caluinus fate-
tur Scripturam prezcipue in myſter1o Trinitatis , Pa-
tre, Filio & $piritu ſanto nobis oſtendere, Agnoſcir
ergo myſterium Trinitatisa Mole in hiſtoria creatio-
nis ſubindicari, atque etiam collatione cius cum
altjs Scripturis inde firmiter colligi : ſed negat in
ſola voce Elohim firmam cfic probationem , iam
quia yox ca in fe nihil rale figniticar , ram vr Sabcl-
haniſmus caueatur , in quem necelle cſt cos incide-
re, qui vrgent E/oh3mn proprie & vi plurals numer
Trimrcatem, hoc cſt,P atrem, Filium & Spiritum ſan->
um fignificare vel inferre. Si cnimita eflet, vriq; Eco-
h:m Deo tniburum ybiq; & ſemper Trinitarem fignih-
Due ratie
nes Calut-
Ps.
Sabellia-
niſmus ex
caret, quia Deo ſemper proprizfſime tribuitur. « Ergo gle//5 ad-
$picitus Elohium aguis incubas y,z.cilct Spicitus Pattis, wer/ary,
Filij
122 De Loco Genes, I. I.
Filij & Spiritus ſancti : proinde & ſui ipftus Spiritus:
Verbum quod dixit Elohim ver. 3. effect Pater, Filius &
Spirixus ſanctus, ac proinde ſuiiplius verbum. Hanc
confuſlionem perſonarum cauendam efle monet Cal-
vinus, .
Neq; eſtſophiſma: ſed vera & neceſſaria hzc cius ra-
tio: quam aduerſarius ſein poſteriore ſui traQtatus edi-
rione ſoluiſle fruſtra glotiatuc: cum ne attigetit qui-
dem, vel cerre mayis ctiam conſtrinxerit. Non caim
hoceſi,velnontotum eſt(vr ipſe fingit ) Caluiniargu=
meagtum , quodnomen Elohrmaliquando vnitantum
perſonz tribuarur: ſed quodpoſita hypotheſi aduerſa-
rij, Elohsm proprie pluralitatem wear notare vel
inferre:neceſlario ſequatur Sabellianiſmus{de quo ad-
uerſarius piſce mutiortJnon poſita param firma Trini-
catis explurali Elohim ſumatur probatio,
S$Sicnimetiam fingulz perſonz propric ſunt ( vt cer-
teſunt non tantam Eloha numero fingulari,ſed etiam
Elohimnuwero pluraliz viiq; infirmumeſt ex numero
plurali de pluralitare perſonuarum argumentum , niſi
aliunde ex attriburis locorum , & ex alt1js Scripturis
contra Iudzos fulciatur,vt modd oſtenſum eſt.
Nec prodeſt ci xgr(Pv34@ , Elohim perſonis fimul
wnais atcribui agwmws ; fingulis vero perſonis ſecunda-
rid:imo ſeex Charybdiin Scyllam precipicar. Sic enim
fingulz perſonz non erunt Elohim atwws, ſed tantum
ſecundarid2 quod quantum quzſo ab herefi Arij vel
$Serueti abfuerit? Crediderim ego potins cum Ortho.
doxis , perſonas Deitatis & ney. & (imu] tunAas ef-
ſeElohim agwws: creaturas vero, puta, avgelos,magis
ftratus Elokim dici ſecundarid, Nuſquam igitur hac
diſtinRione plane inaudita & periculoſa elabetur',
= magis ſeimplicer, Vides Chriſtiane letor,quor-
um calumniandi libido hunc hominem iniplolimine
abripiat.Indede ſ{cquentibustudicium facito.
Exclamationes, quibus hunc locum claudit, nihil
miror, Scriphi in prefatione mca, (1 locus iſte, Gen. 1,
| Bars
GN. 7s
4 ON AARON 25
Po: ES.
NE ans hr PI
7 Ne ©
Lis. 1I, Cavvrt XX. 122
Bara Elohim : tam firmum & rameuidens haber Triat-
ratis argumentum , curin traQatu ſuoprimoloconon
poſuerir? currozum omiſerit /Ille contra omiſſum ne»
ans ad paginas vtriuſq; ſuz cditionis prouocat , & me
| ey vel ſupinz vegligentiz, vel extremz maliriz
& impudentiz arguir, At ego vicithim ca{dem paginas
& quaſcunq; voler alias appello. Stvel apicem vaum
Loci huius Gen. 1. 1. Bard Elohim ( de hoc enim loco
Aſa; loquirur prxfatio mea, non de voce Elohim
tantum , dequa non neſcicbam eum ibi nonnulla ar-
ure difſerece)intoro ſuo libro oftenderit: ſane peccas
rum mcunm farcbor, Sin autem $ mendacium ſexcentos
pedes ſpiſlum & craſlum (qui iplius eſt floſcujus )per
1ugulum ciustranquan ferra per lincam,, reciprocabits
—__w —_—
CaryTt X
Explicatio loci Geneſ.19, 24.
Ecundus locus eſt Genel. 19. 24. Plurt lebonwaſuper L0c1 11,
Sodom C3 ſuper Gomordb ſulpbur & 1gnem 4 leho. Pſendo-
#4 ecels,Hincluſtinus, Ambroſfius, Cyrillus , Hi- Calpag:16
larius, & pleriq; vererum Filij Diuinitatem & diſtin-
AivacmaPatre demonſtrant, quia duo nominantur
lehoua, cum Ilchoua fir vnus. Duos ergo intelligunr
perſonis, vnum eflentia: & interpretantur, lehonaplurt
4 lehowa,id eſt, Filius pluit a Patre, quia Filius nov a ſes
1plo, ſed omnia a Patre operatur:quam egoſententiam 17oþ:;.19.
non inconcinnam eflc iudico,ac propter confenſunm li-
benrer ampl:or,
Caluinus ramen hocteſtimoniumDiuinitatis Chrt.
ſti minime firmum efle cenſer contraludzos, quos di-
citſine cauſa acrids cxagitari, quod tale probationis
genus non admittant; cum Moſis conſilium fuerir ,
Emphartica repetitione yocislehouz letorum oculos
ad ſpcAtandzm Dei mmanum crigere, & acucre, hoc eſt,
lignificare , qudd non'yfitato nature ordine 3r le-
oua
p TTY " & oe He ae a 6 os me Noo 17 SE —_— > o
To
2.
124 D#z Loco Genes. 19. 24-
houa pluerit,C6cur profam Scriprores religionis illus
cucrhionem tribuunr,alij rewrz motibus,aliy eruption.
bus aquarunm, alij fulmiaibus, ) led qudd prezter natu-
ram ,iudicio mirando, celitus Ichoua plucrit ſulphur
& ignem a ſeciplo. Quid hic aduerſarius/Pugnis & calci-
bus in Caluinum fercur, quod cauſam agat ludzorum
contra Chriſtianos Interpreres haud aliter, ac fi a
Indzis hauc ad rem ſtipendio conductus fit, nec ſa»
tis inuenit acerbitatis ad ttaducendam cius , quam
vocat , Iludaicam gloſlam , audaciam & petulan-
tam,
Erfi autem, {6 quid Caluinus duriuſcule hic vel alibi
in altos dixit, non excuſo: tamen an non cholerz liuis
dioris intemwperie percitus. aduerſarius porius, quam
cauſz mcrito in cum {ic tomachetur , prudentiores
quzlovexhis 1udicent-
Primum aperracalumniaeſt; quod abneget, Filium
hic plnere a Patre : expreſse fiquidem faretur , ſe non
dubitare , 1477 memorabils Vindifte exemplo Fili-
um prefuſ/e , quippe_s per cars manum Detde
Pater ſemper agar. Hoc folum pronon firmo habet,
qudd Ichoua a lchoua hic idem fit, atque Filius a
Partre.
Putidior eſt altera calumnia, quod pro Iudzis ad-
uerlus aflertores ſacroſancte Triniratisinſurgar, quaſi
ſtipendio ludzorum conductus. Atqui cum proludzis
non tantum non ſtare, led & inter aflertotres ſacroſan-
&z Trinitatis haud poſtremum mererilocum, & ſupra
demonſtratum eſtabunde: & hic ipſe locus verbis mo-=
do allegaris ceſtatur euvidenter.
Quod de Iudzis non activ exagitandis dicit
prudentes videntnon eflepatrocinium ludzorum, ſed
cautclam Chriſtianorum:niſi forte etiam Lutherus ſti-
pendio ludzorum conduttus contra Chriſtianos la-
rerpretes contendir,EL non fignificare Deum. lefa.9.6.
Cum cnim nonquzliber aflertioncs, quz nobis Chri-
Riagils
——
my
wS
ON Ty OSTER
ſb
——
nn NIP
L1sy 1l Cayvvr X. 125
Rianis placenr, ctiam ludeos cogant, & apud hos, quz
non ſunt omnino cuidentes , mgis obfint, quam adi.
ficent : hoc folum vrger hic & alibi Caluinus , ve
contra pertinaces non certerur , nif1 {olidiſhme, Qui
aliter iudicar vel accipit ctus mentem, crrat vel calu-
manlatur,
Neq; verd omnes orthodoxi P arres Diuinitatem
Chriſti hic obſeruant : non Avuguſtinus in quatuor
Commentarijs, quos tn Geneſin habemus: nec , quod
ſciam, in 15. libris de Trinitate- qui ramen non facile
aliquid,ad hoc myſterium pertinens, prztermiſie: nec
Hicronymusquzſtionibus Hebraicisin Geneſtn: alibi
an attingatnon memini:nec Eucherius Commentarto
in hunc locum, nifi quod in Genel, 35, innuir, nec in
queſtionibus diff, in Vetus Teſtamentum,quas tamen
a T rigicatis approbatione orditur,&c,
Scdneq; (olus, neq; primus Caluinus de extraordi-
nario Deiitudicio hunc locum interpreratur: fed haber
ante & prolc authorem graviſimum Chryſoſtomum ,
cuius heceſt expolitio: P/nrr Domunus ſulphicr C3 1gneme
4 Domino decals: bt dicat, quod Dominus peenam in-
ducat, Nec abludit ab ca Auguftinus de mirabilibus
$criprurz lib, 1, cap.1o. Habet ctiam proſe gloflam in-
terlincearem, quz dicit; De-mmws plurt a Domino, ideſt,
dinine irdicio. Et ante fe doftifhmum Interpretem
Cunradum Pellicanum, qui interpretatur, Domnun
plurſſeL contra naturam Non dicamde Martyre, qui
vtranq;expolitionem coniungens: Aw? , inquit, 1nſ;-
nuaturkhoclocs Trinitasperſonarum indium, quem-
admodumibs: Dixit Domienus Domino meo: Art deno-
tatur, mirabiliter, non nature imſiituto ſolide ratio
nibus illus Hrbes efſeenerſas,ſed mrra Det Voluntate Ho-
lentus eos punire. Semper enim Dommnuspluit, quando
pint: ſigurdem mmnaturalibus canis wſeperperns agite
ſed 4 ſerp/o nonplurt ,miquandoprater naturam C me»
racxlo rind agiinr,
Deniqz
DEPEN 7d is,
tongs ne nm th
th) 44-"-wonls team ——
hs ps oc »
608 wap
. un ents p
- _ — +
A En Rgas on atiagd
TED gs 9m try ie As The og Poets 1
. OI ” "
i —— Eu rin CRC any > regs
C ls <a - s rar" Jay
| T oc 111.
lh Pſeudo.
\ WE Cal.pagel7
2” 0 4 Og Un - . -_ Tr rs - 4 _ oy
jt rc. . _ ed 1
. h : DN EEEIEEY ems
| # IENTEINOY -
= _ h _ wy
. gone dere Os ARE II ain _Y " ” won
NE OE IE ont = —— N \ . |
Cs Oe ao es ww
win? | OI CE EEY .
| | . . ws
PER G _ SF IIS SF toy g es ESI
" As te ” - - meeps ny
— OCT PERCENT
_w | eee wi en «
| . _ : . = aero ere rw———_
_ a p " ARG G6 pm _ _ ' x y
_ — "TE WONG" IO
SIG 5 wo 5 bY - i oO ol
_ — as ot wary renter ne et NY
« ts 0
_
_
as Wham vogs. "rome,
re OO gn NY
ER —o—m—_—Y % PIPE
HO Go mo_s Ir eres iy
RR OA 34 egy ue * "on —_ ——_ © EH. es - ow
ae 9 AP yo or pr Ot gs Ala ns mac H- gay NE IT I
- _ CO INE -
126 Ds Loco Genes. 35.9.
Deniq; Chryſoſtomus in locum Pauli 2. Tim, 1, 14;
Det er Domus Vt inuentat miſericordiam 4 Domino;
quihuicnoneſt difſimilis, expreſse annotat, &/irarzm
eſe 1m Scripturss hoc dicendi genus, cum fucrit devno
aliquo fafta meantio : vt cam ait Abraham , quoniam
non ingreditur Abraham: &cxteta in hunc modum,
Nunc iudicer Ecclefia,an cum Caluino Chryſoſtomus,
Auguſtinus, Gloſſator, & alij non indoQti neq; impij
lnterpretes, ſtipendio conduttia ludzis contra Chri-
ſtianos,hunc locum Iudaica gloſſadeprauirinttan po.
tins aduerſarius audacia & petulantia in #ternum in.
excuſabil: contra innoxios Caluini manes tumul-
ructceur.
_.. as _”
ak Pr. —_—_—
—
CarvT XI.
Explicatio loci Geneſ.z 5.7. Iacob edifica-
uit altare, EI.
8 Þ Ertius loens eſt Genef. 35. 7, 14c0b edrijficanct ih
altare,ty Vocauit loeum El Bethel,quia apparne-
runt et ibs Elohim, dum fugeret facie fratri ſit,
Hic Caluinus Elohim propter verbum plutale, appe-
ruernnt, de Angelis, quos videtatacob afſcendere &
deſcendere per ſcalz gradus, interpretatur, Aduerſarius
contracontendit non obſcurum hocelle teſtimonium -
euincendz contra reprobos Iudzos doctrine de Trint- *
tate, idq; ChriſtianosInterpretesed referre: id verd 4 |
Caluino futili gloſſaenervari, plant vovexr», co qudd |
non An gelis,le Deoaltare lacob exſtruxit.
Egoquidem receptam interprerationem , Elohim |
dici Deum ipſum, libenter hic ſequor, propter conſen- |
ſum omnium, quosvidi, Interpretum. Attamen neg; |
ſubtilitatem aduerſarij ſimpliciter ampleor, neq; in+ '
ſcarionem probo,cuius nullam idoneam cauſam ha» |
ber.
Nam primd nonaſſcquor, quomodo hoe teſtimo-
niua
:
4
S
tn NO Nr REF og gS
L1ry. 11, Cayryr XL. 127
nium ad cuincendam contra Iudzos facroſantam
Trinitatem non fir obſcurum, Vel enim ex nomine
plurali , Z/ohsmz, vel ex yerbo plutali, Nig/n, aprargen
rant ,velexvtroq; aducriarius Trinitatem contra ly-
dzos non obſcure concludi poſle putat. Quodcungz
horum dixerit, videot eruditi, non deefſe, que obijcis
antur, quzg; cx verbis aur circumſtantis huius loci {a=
risexpediri vix polhat : niſi ad patefaGtiones alias pre-
ſertim Noui Teſtamenti recurratur. Neq; ideGTudzis
parrocinor , ſed folidiora magis amo, quibus per Dc
ratiam nova defſtiturmur,vt tam obſcutis non (it opus,
quibus fides noſtra magis ſuſpeta ludzis redditur,
quam commendatur, Nam guod ({upracx Thomaaat-
ruli, veriſhmum eſt, derogari fidei Chriſtianz, cum ad
adſtruendam eain rationes non cogentes inducunturs
Deinde non memini, me apud vilum Interpretem
Chriſtianum hoc Trinitatis argumenrum legere : ne
quidemapud D. Zanchium, qui ramen omuia ſtudia
incredibilicollegit, $1iquiramenid habent, non con»
tradicam: modo nondamncotur mox, qutid non ha-
bent,vel pro firmo non habent,& firmius id adſtruarur,
quam fitab hoc noſtro: bquidem contra reprobos Iu.
dxos cuincendz Trinitatis reſtimonium firmum eſſe
debeat. Nam in cettamine non ſatis eſt;Chriſtianos In-
rerpreres id corefere, ſed requiruntur cogentes ratio»
nes.
Deniq; an interpretatio Caluini plane fir furilis,
aduerſarius viderit. Certe omnino oV5xl@,, vel rextui
contratianon videtur, Nam & Avgeli lacobo ibi appa-
rucruat, quosaliquando Elohim appellari conſtar, &
lic appellari Pſal, $5, aduerſarius fatetur, vbimodd non.
pro flagitio obijcit, quod Caluinus ELOHIM reddidit
Dcum,& non angelos. Tumeriam verbum plurale, Ns
glu, apparnerunt, ad Angelos allcendentes & delcen-
dentes non abſurde referrt poteſt, cum Deus in appa-
ritione Genel, 28, 13. non Elohim (ed Ichouah appclle-
tur, & hoc capite yer.1. non Elohim, ſed EL dicatur:ad-
I datuts
Ct LAS Hs AE SL ny) APE THF es 7 HOES GI 0 UM 2799s Aha Says 43-4854" 16th uley.
,
Cocew1r,
P/eudo-
Cal Pag. 24
128 Dx Loto PSsAL. 33. 6.
daturg; e1nonverbum Neglahb, ſed Nrrah, quorum hoc
in apparitionibus Deifere lemper,illud de creaturis aps
parentibus, raro de Deo vſurpatum occurrit, Accedir,
quod Chaldzusetiam Paraphraſtes de Angelo Det in-
terpretarur, fic reddens verba Moſis: Qu0nram e1 164
Malacha Dalehonah ( Angelus Der ) apparuit : quod
cum de Chriſto pie refeg; intelligatur, leatentiz ad-
uerſarij non parum <tiam derogar.
Fateor ablurdum eſle, rationem nominis Beth-El
ad creaturas referre , quaſi Angelis locum illum conſe.
crarit,& altarc exruxerirt Jacob. Verum id neq; Calui-
nus dicit, neq, ex ſententia ſua ſequi concedet, Deo
enim altare lacob exſtruxit , care glorram 1m Angely
Cinquit) on /ecre ef intur!n5, quam ſolu ſplendor per
radios ad nos V/4, 724nar.ideonon ablolute Angeli, (ed
malachesi Elohim ( Angeli Der) a Molc appellantur, Sed
hzc in medio relinquo. Si quis dixerit,cum & Devs ipſe
in capite ſcalz, & Angeli Dei ibi apparuerior, Moſcn
virolq; nomine Elobim compleati ( quapdoquidem
vtriq;, licet 64wwws inScriptura Elohim vocantur, )
prezciþut tamen Deum'intelligerc, cui altate exſtruzis
tacob:non repugnabo.
CaryrT XII.
eAſertio loct Pſal,33. 8.
Vartns locus eftPſal yz. 6. Verbs Tehowe ral fre-
mats ſunt , Cr ſprrituors ermmonmms exercitus ed-
ram. litaſtre hoc teſtimonium Tacroſante Tri-
nitatis:quoniam lehouah,cius verbum, & Spiritusoris
eius in vaocrearionis opere contunguntur, Calninus
de verbolchouz conlentit, eflſe Filium Dei, &vert ac
certo hinc colhigi ſeribit, mundum per zternum Dei
ſermonem , qui Frlews ef? Gneigenrine , fabricatum efle.
De Spiritu oris nonnihil diſcrepat, Exiſtimat vetcres
fubuulius hoc clogio yios contra Sabcllianos, yt xter-
nam
Me We Eras AH
L1s, 11. CApvy XI1: 129
nam Spirirus Deitatem afſererent. Verbum igitur &
Spiritum oris pro Synonymis habet, eo quod viitatum
fir in Pſalmisbisidem reperere : non tamen (impliciter
pro Synonymis, ſed 1ta, vt verbum fit {ubſtannalis Det
ſermo:$pirirus oris ipſa pronunciatic,q d.ſimul ac ha-
liter Gocrs ſue emiſer Dems, vel protulet Verbo,quid fiers
Geller,celos repente ex/ts1iſſe,co quidem incredibils ſtel.
larum copia cy barietate imftruttes.
Hanc interpretationem-aduerſatins futiliſimam
vocatinanitatem , nugationem , ggg22a1y , deprauatio-
nem in commodum Iudzorum & Arianorum tacam :
& accrbe mulcadicic, quz legenti mihi in mentem ve-
nit Diogenis 1lſ1us Cynicicalcantis 5edggmre Platonis
ac dicents ; mwniT Iamwy@& who: Calcs Platonss fe I e611
frum: cui Plato; srtgw 34 ms! at faſfz alto, Sicenimiſte /;4£,
futilitarem , quam obijcic Caluino, maiore futilitate
calcat,
Fateor, me receptam ſententiam de Spiritu oris ma-
gis probare, tum proprerconſenſum,tum propter loca
non diſhmilia, quz cum hoc conterre (olco, vi lob, 25,
13, Sprrevees erme(lehowe )oreaut cwlos Et cap. 3344. Spiri-
res Der fecrt me, & Spiraculum Omnipotentts Vrurhca-
art me lela_ 4013s Qu adrumt Sprriturm Domimi? nems
pe moreando,goyc.
lnierimnon poſſum non circulatoriam iſtam inſe-
Qandi & calumniandi proteruia vehementer deteſtari.
Eſto, diflideat totus hic Caluinus. Ideone fic erat lace-
randus ? Quaſi vero (it rari lncerpretibus alijsaliud de
PhraGb? Seriprurz videri,incolumi interim fidei vnita-
re & fundameto. Sed no dilsetir totus, Chriſt xternam
DivinitatEhinc vere ac certo probari agnoſcit: $. ſan-
Ai Divinitatem tenet, & aliunde confirmart. Hoc teſti-
monioin certamine niti nd audet: Egoſinquit ) an pro-
banda Dertate Spirits hoc teſtimonro Sabel{tum Froere
m0 andere. Ouare nobuſafficrar, Dex berbo ſnoitacelos
formeaſſe, br nincprobetur Chriſtt Drwimetas. Fac inani
mctucum hicerrare;Domino (uo errat, Quid tu codes
I 2 demnas
__
s a
rate, - ©
Þ4 prog
4x35
o—_ -
=_ THe apo An 6 ”
ACER RT
-*
pp mmotmaynrs. po d-Xa
- ADD PR,
Ce Ars ap as apr Pee Pn PCW: - - -
- +
on _ UE IRE I-a08 POO _
ee means
'*
"R CI Er ro ee Be ere , —
ons Hg Bos" __ wr ke = > —_— eg
pg hs how - Ns or ir ruaci
os * noma
=y Sings 2005-90
al”
vg: xy +505 re ISIS Ip.
drendeaagpanN—a en
een EO Tg
9-5 _
je 96
rag
bbs rn < ee
p Ty ot res ah = v- -
Orins ebay > EE RCTS
cuppm_ns pm .
A TO "IY
7 5 hs
_ =_ -
ay ——_—_
3
-
= - ers vr EDy A a es 9 igri a ar” a EEE. CO EDO rue rot erg; _ —_
opti cg - *
Sprritus
0745 quid
130 Dz Loco PSALwm 33. 6.
mnas ſeruum alienum? Audeas tu,audcam cgo,vel ali-
us:per iplum licebir. |
Neq,; veto eſt nugati , Spsr:/4m2 0745 pro verbo Impe.
rio, vcl guru Dei1n {crivturainterpretari, niſi forte ct-
alths ſignt- tam nugatuseſt Hieronymus, locum Apoſtolt z.'Theſl,
ficet,
24 8, ſic exponens: Quem Domus conficrer Sprritt ors
ſu1,n0c eſt, cleft; emperrs Sel ſolo: & nugatus elt Chry-
ſoſtomus, cundem limiliterde foloiullu incerpretans;
& nugati ſuor pleriq; omnes neoterici de pradicatio-
nc Euangeli) cundem exponentes.
Siclob.iy zo. /mprus auferetur Spiritz ors e125 :non
pauci Berwachpre, de ira vel indignatione Dei inter.
pretantur, Siclefa.11.4, quem locum Caluinus produ.
xit , {ceptrum ſeu virga oris, & ſpiritus labiorum ab
Hicronymo & alijs non paucis pro codem habetur, &
de verbo prxdicato «ccipitur: {icut & Chaldzus Para-
phraſtes pro codem reddidit ſatis perſpicue : Percrrrer
peccatores terre Verbs ors, ex in eloguio labiorum
Juorum occedet impium. Cyrillusvirgam orispro voce
humana Chriſti, que ex ore &labijs perſonuit, {piri-
rum labiorum de vi ſpititus, qua Dzmoniorum multi.
tudo fractacſt,h e.de diuina porentia cius capir.
De fide ad Ex aurem Auguſtinus Spiritum oris & labiorum
Petr.cap, de Spiriru ſanto 1nterpretatur: ramen aduerſariusne-
11.
celſe haber fateri, non excludi verbum : quandoqui-
dem Dominus fpiritu labiorum ſue oris ſui impium
conficiet, mediante verbo,h. e.do@rina ſua & mandas
to, vt Lyra exponir. Quin idem Lyra hocipſoloco Pſal.
33- Spirirum oris non de $piritu ſanto, ſed de verbo
pronunciato interpretatur: Sic enum habetannotatio:
Etſpirutu ors ers, hocelt , Gerboiphius: &y loquitur de
Deo humano more, tre. Placidus quoque Parmenfis
T heologus, vt vocatur,eximius, cerrs commentator
noninadocus,in Plalmorum interpretatione edita An-
no 1559.in Academia Veneta ,$prrzrum ors Plal.zz.6.de
potentia Dei aypwrzmazJs interpretatur, qudd vnivuerlt
productio tam facilis bit diuins potentiz, ſicut facile
eſt
eſt hominiper os afflare Spiricum, An verd & hos dicer
furiliſſima inanitate nugari potins quam commenta-
11? Nuacergo1udicetlector, Caluinusne priuatam in-
rerpretationcem ex tumo proprij cerebri gignat , per
Scripturarum 524324» cx quouts quidais afhngat, bunc
locumin commodum ludzorum & Arianorum horr1-
biliter deprauer : an vero ſeruusille nequam conler-
uum ſuum iummerito lic verberert.Certe Iudzi & Ariani
commodum hinc nullum habent. Neutri enim cum
Caluino dicent : hinc vere & certo probari xrernam
Chriſti Diuinitatem,
Qudd querit,vbis 2o/T& Spiritus Ichouz appelletur;
& an igitur Deus Paterex ore ſubſtantiz ſuz duos pro-
duxcrit ſpiritus:Carneadum quid redoler. Quaſi verd
rale quid Caluinus dicat, vel exdictis cius conſequas
tur, cum inter verbum Ichouz & inter Spiritum oris
minime obſcure diſtinguar,yvt prius oſtendi.
CaryvrT XIIL
De T riſagio angelorum. Ieſ.6.3.
LrB. 11. Cavyvrt XIII. 31
Matth. 24+
45,
Ergo ad Hymnum Seraphimorumleſa.s. 3. S4r- Locus V,
us, Sanitun, Santius Dommus Des exerertunm, P/eudo-
cc. HocſanQum tergeminum indicare myſteri- Calpag 42
um Trinitaris Chrifſtiani Scriptores tradunr, Caluinus
in Commentario: Yereres ( inquit )) hoc re/frmonro OF
ſunt, cum Fellent aduerſuwe 4rianos tres perſonas in Vnd
Des eſſentiaprobare. Quorum ego ſententiam nonreij-
cio, Ouanquamſimibrrescumbereticueſſet, mallen
firmioribus teſt1monys Git. Nam redduntur perutcactos
res, &ſecum pſi plandiunt, cum mings apertes teftrimo-
nysorpregnantar, Cenlet autem potius hac reperitrone
indefeſla notari aſſiduitatem Angelorum in canendis
Dei laudibus.
Rurſus hic audias Mceſonica in Calainunmy dicte-
Zia, quod expolitioncm Ecclefiz nunc admitrat fere:
bY MOX
4 .
tp ports HI2n A Ae, + -
m_
9 INS 7 1900s uti
_ 95" NS e-199 Wi apaty 4 ON CURIE PEN ESES a q
— A» 9» tb 0 Ee > >. F: oo
w b o : > ap; 19” *» ® "1-26. hp
--P 0. AIGIET F.
On > DEALS <66-gorens: y- wlt” wer ad DIM TE OI I GBINL
I Ser wr I 661%) — "x PEa GRE
GR _ . A
- * 4 « *
_r-< > he 1 At ne Yet 1s AD on varies oa 92th mo 4
— Ah 00 Rl pp Ot > 7-07 ney gl RNs; De ER 9 _— _— a ah Sy 00mm 2-s gin 5 Has ry ond Ms ks PO 9 "I ta
T to - s —- gens Kms beg Mes by: ny <1 + 4 " piper - -
ts ny
» 5h x. ws _"
04s 0 9/0 apnngen _
" i vr —— =oary
_ _ PIPEEEIES
Ds en A A. ao Ar Gb NR ED
A 5 _ 3 C9 4 _
Sententia
bac P4-
132 Dre Loco In8A1 6. 3:
moximprober: tandem velut ad calamum infidehbus
dictcrt , quid Chriſtianis agazgcer hoc objjcicntibus
obmurmurare debeant: quod Veterum ſenilem & ve-
nerandam caniciem vellicer petulantius , quod Aria»
nos inſtruat , quomodo eludere agree Angelorum
adorandz Trinirati ſacrum pofhint: quod aliam ſeas
tentiam reponat, ſub quactiam Ariani latere poflint,
&c, Graucs ſunt hzcalumniz, Reſpondebo igitur ad
fGangulas paucls.
Sententiam Patrum non admittit fere, ſed vere,quia
non reijcit. Quod eandem mox improber, falſumeſt:
quia exprelse ait, ſe non dubitate, Deum ia tribus per-
ſonis hic deſfignari ab Angeclis$imd Deum near polle
laudari,quin laudeturPater,Filins & SpicicusS.
uod improbet, vtinfirmam :neidquidem verum
eſt, Mauult vii frmiotibus, fi fibires fit cum hxrericis.
Hinc non ſequitur , quod hocteſtimonio yti extra cet-
ramen non velit: vel quod fimpliciter pro infirmo ha-
bear. Firmioracnim ſuntnon rantum,yuz infirmis,ſed
etiam quz firmis ſunt firmiora,
Sed eſto,pro infirmo babear. Vbi verd ſenilem &ve-
nerandam verterum caniciem vellicat/quo verbo, aut
quo orationis geſtuvellicat petulantius? ybieos,quit- |
loconrtra Arianos vtuntur, reprehendic , vt habet mat-
ginalisgloſla? Anquiadicit, ſententiam vererum non
zc1jcio?nihil mollius dixifler, An qudd walir,fi Gbicum
bzreticis res fit, firmioribusvti? Omnes hoc malle de-
bemus. Prudentis athletz eſt habere armorum dele-
um. Nulla hxc Patrum iniuria eſt. Nam &1llidele-
um non damnant. Anverd potius, quod aduerſarius
ſurdo maledicit petulantivs ? quod multade veruſtaris
ſententia blaterat confuse, quam vix fats ad(pexit , vt
magnus videatur Patrum afſertor, cum vere fit maguus
fidet perturbatorF Siceſt, Oſtendi hoc in primo loco
Gen.1...oſtendam & hic ad oculum.
Dico 1gitur, circa injuriam , citraq, vellicationem
Vererum , fenentiam eorum fixmam & ipficman ce,
Quid
28"
0”
gmara ſunr.Ezplico =
Parres in fcriptis diegericts & dogmaricis, cum cis
res noneſt cum infidelibus vel herericis, fimpliciter
tradunt & fumunt 307, nimirum in ava» ſubcflc ac
celebrari Trinicatis myſterium. Hoc yoco ſenrtentiana
yererum difiuntam & c tra certamen. Sic Hicrony-
mus in Comment. Auguftinus de fide ad Petr.cap.11:&
Epiſtola 112. ad Paulin. devidendo Deo. Ambrolius de
Spiritu ſanto ad Gratianum lib.z.cap.1s.Epiphantusin
Anchor, Chryſoſtomus Tom. ſcrmon. de Trinit, Cy-
rillus in Comment, &c, |
Atin diſpurationibus grauioribus de Trinitate con-
tra hzreticos vel teſtimonium hoc totum filentio pres
rereunt,vt videre eſtin libris Auguſtini & Ailari), quos
de Frinitarte fcripſerunt, vel Aon cum mln contune
gunt, aliundeidaſſumentes, &non iam ſolum dicen-
tes, myſterium in triſagio lubefle (nam corum dicere
hzrcticos non conuinceret, )led etiam ratione irtefra-
abili demonſtrantes, lehouam tc: fantum elſe Pa-
trem, Filtum & Spiritum S. quia nimirum cxinterpre>
earione Apofſtolica oh. 12441. vel AQ. 28,26.vclRome14.
211,vel 1, Tim.6,6, &c. Certocertius conſtat, Ichouam in
throno ſedentem,quem ter fantum celebrant Angeli,
cuius gloriam vidit Prophera,quidecxczcandis repro-
bis Iudzis mandata dedic Propherz,cuifleteruromnpe
nu, &confirebitur omnis lingua, quideniq; habiras
| owt inacceſſam:eſlſe non folum Deum Patrem,ſed &
Fihum & Spiricum $, Hanc voco fententiam veterum
contunctam &4in certamine. Sic Hicronymus in Epi-
ftola ad Damafum : Auguſtinus contra Adim. cap. vIti-
mo. Cyrillus de Trin.lib,6.8& 7.&aliquatcnus in Com-
mentario. Hilarius item de T rin,lib.s.& 12,&c.
Iam nemo eſt ram bardus,quin videat,quatcn? firmii, Ouarenms
quatenusinhcry hoc argumentii dici mercatur, Fide- frmum
I 4 libus
L1ry, TI. Carvrt XIIL 132
Quid ita} Quia difiuna & coniunAa acctpi poteſt,
ConianQa ſemper eſt firma: difiunta firma eſt extra 4 & 1-
certamen; infirmatin cerramine, At,inquis, hac zui- firms.
trum firs
\
pro 9 moral
wr an " PY 2 = hes 29 = ONE INE
_ os _ + OR WE Fo i 44d Go —_—
-_ 990
ITY " POPIECEN a _ ? a venus _
ee en we@r er RC EEE Ce eehyoiays of | rs er, anne anna —_—_
a ————_— 9 -
Ce one No etna. a oY SOS: nh ad... E
pe gun 2 Le Pave tas 9 Fr
qe ay
In. uae p- ps 4 ROY adbatodn.-—_ a Ws u A
a Aman ew REIIEOTENR 40 Bs hp anon
_ PR —_ h RE vg _ _
Nie hn ANWAR Ss 4 hot x
—— > - 46
Neves bag
7 4.8
A
3 GS Sy PAIR eres 11 AY
= SY gy nod 7 _—_
NG
ny
Og PO OI AP - om S:
pr $a rs $2 gre' an fy x IT cm _ p _ ar "_
eee eas ans ata od he pom oh
" - GIEIIRSION
PPGIIY GE. 4 hols oma
+ pegs "Hoon
- . 0 by 0 Fo fo 2 Re m0 BEI FIGS: 10s ws Fd ue wo - ab7 09% 2 ; _ or966
os + SINE D9%— hgsach PIE ALED 9 TIS I III pes ye. 24 ot ANG. abs of A IEA Yr Dan yn one eb eg es ARCS parrots
JI UT - ” ap_—_—— va p al ates
TE ————
nn a rh OiG- ——t-1095 PROS Mg 1 Aus.
&2 © "LIE 6 RINGS Tb yi ry.
CORES
NEARER:
xx <<. wi: amranc-c_
Fark.
1;4 Dsz Loco ITESA, 6. 3.
anbimfir- bus ſempereſt firmum, quia his ſolum 7n fine mute
mum/it tisdemonſtrationibus ſufficit. At non eſt irmum fide.
bocargu- libus,qui rationibus cogt volunt. Cum his ergo quan+
menum, donovbisres eſt,fttantum dixerimus, 6x: habere
myſterium, infirmum crit. Nam proptcr noſtrum dis
cerc homines peruicaces non credent, neque COnuin.
centur, At filucemnout Teſtamentt in verus intuleri.
mus, 8& cum prophetica authoritate Apoſtolicam cons.
iunxerimus, tum vero tantd contra hatreticos & cons.
rra omnes inferorum portas crit firmius 1a triſagio ar-
gumentum , quanta -» gon 7s on clt fortius & inut«
cius,
Hanc veram & ſolidam eſſe hujusargumenti expli.
| cationem, primumex Hictonymo, deinde exipſo ad-
Epiffols yerfariodemonſiro, Memorabile eſt, quod receoſer
P———_ Hieronymus, quoſdi ante ſefuiſſe ram Gracos quam
Netati- Latinos cruditiflimos, qui viſionemleſaiz ad Trinita-
fer al195 rjtarem non redte explicarent, exponentes, Ichouam
Or/genem, ;n thronoſedentem Deum Patremt duoautem Sera-
gue ann phim, quz in vtcaque parte ſtantia pradicantur, Do-
Serap17? minum noſtrum lelum Chriſtum &Spiritum ſanum,
ww1//rms ad Sapicbar hoc hereſin.Quib?® queſodirisnoſter1ſteCal-
Prophet yinum nondeuoueret tale quid dicentem ? At Hieros
decer frſſe nymusvehementior alioquin in aduerſarios modera-
Chriſt 2 tiſlimusin iſtos: Horwmego(inquit) aurhoritars qud-
- LL frat ernditiſf1mt, non afſentror: mulroſiquidem mes
Leaf Cv lins eft,Gera ruſftice,quam falſa diſerte proferre.Digua
Theologo modeſtia, que (1 hodie in ilhis eller, qual
T heologi & «gory dogmatum haberivolunt, Eccle-
fia a ſcandalis & perturbationibus citd quieſceret,
Quantd autem in diſſenfione teſtanda modeſtior, tans
td in refellendo errore (olidior Hieronymus. V nde au-
tem refellit? Anextriſagio? An demonſtrat Filium &
Spiritum ſanum.cum Patre in throno vnum leho+
vam, excoquod Angeliacclamant ſedenti in thronos
Sanctus, Sanfus,SanRus ? Sanctus ergo Pater, ſanus
Filius, Sanctus Spicitus ſanus} Ita lane dixiller, ſi 2
on
47
Lis. 11. Cayvr XIII 135
Sn incertamine ſatis viſum fuiſlert firmuwm. Ar facile vi-
dir, ſic diſputare,efle principium petere, Ex Nouontaq;
Teſtamento probatione pertita, authoritarte Apoltolo-
rum lohannis & Pauli, firmiter oſtendic, Chriſtum in
thronoſedille, & Spiritum fanctum lelaiz locutum el.
ſe. Hoc fundamento nixus, poſtca in expolitionetrifa-
gij breuiter & recte afficmat, in ambobus Teſtamentis
T rivitarem predicart.
Id iplum aduerſarius fateri cogitur, vel certe impru-
dens confhimart, Farterurenim, Vereres ex Nout Teſta-
menoti interpreratione Trinitatem in trifagio docere 3
Apoltolos, lohannis1z & Act.2s, bly maum Angelicum
iſtumdediſtiactsperfonis xrerne Ueitatis cxplicare,
& iſta tantorum Apoſtolorum authorint:re vererum
ſententiam de triſagio nirt : teſtimoritum hoc ex caulis
dictis firmum & inuictum efſetderig; veteres huic noa
itainſiſtere, quin ad procaciratem Arianorum validivs
retundendam pluribus reſtimonijs depugnenr,
Atquireuera hoc ipſum dicic & vult Caluinus, cum
ait, (e ſententiam veterum non reijcere: attamen (1 {ibi
res fit cum herericis,ſc firmioribus reſtimoni)s vi mal-
le.Per ec enim firmioraintelligit alta clariora Veter1s
& Noui Teftamentide T rinitarte loca, cumprimis vero
applicationem Apeſtolicam huius oraculi ad Chri-
ſtum & Spirttum ſanum. Quare, aduerſarius vel im-
perite confundit, quz in ſententia Patrum de rrifagio
diſtinfa ſunt, vel malitzose in Caluino carpit , quod
ipſeeonfitetur,
uoddelonathz &R. Simeonis verſione,deq; Rab-
binorum confellione ex Galatino aftert, cum Calutns
eſt. Non enim magis Caluinusidrecr,quam veterum
ſententiam. Sic idem Galtatinus, vit literatiſhmus, non
pauca loca, quibus ter Dei nomen repetitur,ex/T hal-
mud ludzorum pro Trinitate covtraludzos affert,, ve
Deuter. 6, 4; Lud iſracl, Deavs Dems , noſter Deus Gnus
ef, Plal 67,7, Benedicar nobis. Dew, Dems noſfer : Bene
Aicat nobss Dems; DEUET. 22. 39, Fidete quod egacgo ſrem
—————— - 7 ____ pA: js ei, _
: _— pow ge S 1 T
"PEA Ss >. aj 964 Foy at OE CONGO IEET VEnn " oy ”
» pain nate CO OE EAN ATI TIE FREE ITINIER TO ane _ _ -
D -
”—_ —_— ——_—Y —_
Hmong rar wy ea rr apo rr ere
aCor,z. 15.
74 Dsz Loco IgsA. 6. 3
( Ant Ani Hu ) er noneit Dems preter me_DÞſal. 19.45.
Vox lehouem fortitudime:Gox lehoue um magnificentta:
box lehowe confrmmgens cedros Libani, Exod- 10. 5, Ego
Dems Dems iuns, Ders Zelotes. lela.zt, 2. Dens Deus
Dems ( El Elohrm Jehowa ) ie ſerr”: & (imilia, que fant
nos Chriſtiani libcuteraccipimus. Neq; enim cſt dubi-
tandum,ctiam Patribusolim Frinitatis myſterium va«
rie fuifſe ſubindicatum. Verum quis nor videcat, hee
omnia tantum ad mor pertinere: nec talia cfle, quz in-
fideles Iudzos facile conuincanr, niſtclariora atferan-
tur?Nam ia hunc viq; diem,cum legitur Moſes, impoli-
tum manet velamen cordi Iudzorum, inquit Paulus,
nec poſlunt @ tenebris ignorantiz & contradictionis
liberari,quicquid tandemetiam ex Rabbinis, vel ex Zo«
roaſtre, Trilmegiſto, Orpheo aur alijs veruſtioribus,
quiline Juce Scripeurz aliquid de Trinitate diuinaue-
runt, aftcratur, quoad irradiante ipſos Spiritus gratia
in lumen Evangelij gloriz Chriſti non protrahuncur.
Optandum vero efſer, ve obnter hoc addam, Galati-
nutn, vel alios poſtiplum, locum lonathe ex vetuſtilſi«
mo illocodice, quemait ſe Licjj vidifle, quo tempore
Iudzi cxroto regno Neapolitano, iufſu Regis Hiſpant
expellcrentur,nobis reſtiruiſſe, lmdmirandum,in opes
re magno Bibliocum , auſpicijzs Regis Hiſpaniante an-
nos XX1IL edito,id noneſſe faftum, Nam proco,quod
nunctriſagium in verſione Ionathz fic habet: Sanus
as calis domo mateſtats en:ſanitms ſuper terram, opre
potentia er:/anttus m ſecalum & in ſecula ſeculorum:
dicit Galatinus, olim fuiſle ſcriptum: Sante pater,
$anttme Filtue, Sanus ſprreroe ſantim; (cd maiores It-
dzorum hoc delcuiſle,
Acerbiorcalumnia eft, quod Caluinus Arianos ad
£:9z0 cludendum inſtcuere dicitur.lmd verd aduer-
farium adillud retecontra Arianos tuendum inftruir,
monens,quid contra cxcipere ſolcant & pollint , quo
ad triſagium nudum fine demonſtratione Noui Te-
Kamcatieis obijcitur, Nequeenim poreſt negar>eos id
| CICl-
-
PE 6
want Weg OH” | RF;
600
-”
. a SY We $13 "MS CE OO
E1B, IT, Cavyr XIV. 127
excipere,quod dicit:& exceptionem corum non polle
nif ex aljs locis firmioribus returari,
Denique ad {cntcotiam de afliduitate celebrationis
Dei pertrinariam SanCtiicerationem notata quod at-
tiner, neque eaabſurdaeſt, nequeſub ea Ariani larere
poſſunt , vt calumniatur aduzrſarius. Frequenrifſime
enim Scriptura ejulmodi 1teratione vocts Continua-
tionem, vel perfetionem, vel emphatin & vehemen-
tiam iadicarcoler,vt Ezec. 21, 26, Oblirguam,obliguam,
0bl1gieum ponam eam.lela 21,9, APOC.18,2+ Cecrdrt, cefte
dit Babylou magna. IeIem.2 29« Terra, terra; f6erra du
dr, lerem. 7.4, Templum Domini, Templun Domins,
Templum Domnnt, qua poſtrema iterationc,continua,
ſcd inanis, 1aGantia & fhducia ludzorum trraducitur,
Itaqueneque hic ablurdum erit,ſan&o rergemino in-
dicati, Deum ſummte ac perfeifhtme ſantum & fine
fine celebrandum efle. Hoc verd ad Arianos, Samoſa +
tenianos, vel ludzos nihul pertiner, Iſticnim ſenten-
tiam Patrum non ſolum cxproteffo reijciunt,ſed & ore
blaſphemo inficiantur, hic, Deum vaum, Patrem , Fi-
liym & Spiritumſanttum ter ſanctum ab Angelis cele-
brari. Caluinus contra ſcotentiam Veterum non {o-
lam noa retjcir,ſed & diſertis verbis proficerur, Deum
voum ia tribus perſonis hic defignart ab Angelis: imd
Deum non poſle laudari, quin fimul & Patris &Filij &
Spiritus ſaaRti laudescelebrentur. Nec obſtat,qubd &
aliamexpolitionem indicat, Neq; enim abſurdum vel
gouum eſt,pluresin cuadem locum ſententias exiſte.
i&-Atq; hzc pro vindicatione locorum prime claſ-
Gs teſpondiſle ſatis fir. Ecclelig ty-
dictum eſto,
CaAPryy
OY
«hs _ 5+
< gh ER” ge TY ſn 62+ ras,
4 +” .
rs gs os 7 _— -
þ TY
ww a ay A
nn os As aj ao Es
| _
+ yy 5%
Ws
pore
nt
DTCT*— cy Ry yas —e
BE 2-08 63>-++ «rt es toe er -
— = -_
NT Tong x
EY OY
Ns |= TRA EET? nts
v2» #G _
_ _—
GEARS. TL Ae FEVER ATCC a.
" Y " " * PREWE = jo 6 . n axon 9 PEE oe - 6.6 eres. ge
- 5 +
an As. ak. 425 GMs A GIRIC IA 1 IS- _ IO
_—_
ee: net
by: Ao OT OY
——
Ng pos ASANs oe
_———
a —_— _ _—
Wer COMPINE S Enab nn x
comp
4
Os
tw [.
S.avavIK OW av thou 24
thn <P
DOI t on nts II mn WY ee 9 Yi ge Ant penn rn ng rs. =
COTE ws 91 4 En " >
wa 9701 19A img ren
Wet nh > SRO tao
Ws payers hy» x gr c0emg
bhp hounds pant Grp <n0 " = -
_ »d gee As Ht 162 ages; hv 99" — Ap ig
oe A e-. wn EL ae , * *d
«nem A Ts nr vx ee bt U 6 x
Locaes 1.
Pſexedo-
Cal pag.
4 6s
138 Ds Loco IonaAn. 1o. 30.
JE a
CAA YT XIY,
Spectatins excutiuntar loca ſecunde claſſis de per-
ſonarum diumarum euoaia ex lohanne En.
angeliſta:E5 primo verba Chriſtz:
Tohan. 10,30.Ego ES
*Pater,&5c.
Equuntur loca ſecundz claſlis dedininarum Per-
ſonarum ugg, que quia Caluinus paulo alirer
explicat, aduerſarius ealudaicts glofſis, trophis &
corruprelisab codeprauari contendir. Vindicatio [LB
neralis przceflit:nunc fingulaexcutiamus.
loh,to,35.Emoc Pater Gnum ſumnur Hoc veteres cou
muniter ad vaitatem eſfſentiz, &diſtinAionem perſo.
nz Parris & Filij referugt,quorum fententiam Cyrillus
breuiter complexus, 6179929, enqurr, auds ; ex vnum &
ſumus. Qrod drxrt vaum: liberat te ab Ari, ſeparante
Filium aſub/tanite Patris: Ouod dixit,humus, liberarte
A4Sabellio confundenteperſonam Pairs &3 Filg ſrne dt-
ſererrone. Caluiniſententiaa communi interpretatio-
ne nonnihil diſcrepat: Chr:ffum hic non diſputare de
Gnztate ſub/tantia, ſed de conſenſu, quem habeat cum
Patre:quicquidſcultcetgeritur 4 Chriſto, Patru Grreute
confirmari, Hicergo aduerſarium rurſus tumultuan-
tem audias: hancploflam efle vert Arianam, a mente
Chriſtiperegrinam, atextu diſſentaneam, ab Eccleſiz
Catholico conſenſu plane diſſonam , a Diabolo in
fraudem Chriſtianz fidei excogitatam2qualucidiſfſimi
reſtimon1j ſplendorem ceu piceo obieto fumo Calui-
nus obtubilare ſtudeas: quam iuratſhmi perfidifiimi-
que hoſtes adorandz Trinitatis 755 exPoi ( veloqui-
tur Jexcipiant, amplexentur & exoſculentur: ad quam
deniq; ſceleratam corruptelam faluandam Parcus ni-
hil ycl in ſpeciem ſaltem proferre pollit,
Sed
CE ns NT OT "6" pad Ne
7 4 EP vere?
Tm a ar gg We rg gg po Ee
* 2M , TAS) BOP 42r <0; 4M OT LE 1 ney Wm
” os I x ht
Lis. 11, Caryr XIV. 129
Sed bona verba quzſo : necre excrucies iratus, Ego
ſententiz vererum libenrter ſubſcribo ; & ſub{cribunr,
quod ſciam , libemter omnes Theologti noſtri: neque
eaim facile recedendum purtoa recepto Scripturz (cn
ſu, qui pluribus & doctiorivus placulr, nift cuidens co=
gatratio. Erfi vero Caluniinterpretationem non fim=
pliciter probem,aurdetendam,fed mallem vel prarer-
millam propter ſycophaoras , vel plenjus declararam
ropter hxreticos: tamen mulro minus probo,yel pro»
bari poſle iudico aduerſartj omno@0a%xks.
Primum nego Arianam pgloſilam elle. Ariani Patrem
& Filium 1ta conſenſu vnum hic dict & efle tarerpre-
rantur, vt ſubſtantia vaurn Aſ44:494» negenr & perne-
ent. Arqui Caluinustrantum abeſt,vt hocnepger,vt ne»
mo fortius defendat;cuius rei teſtein catalogum inter-
pretationum Scripturz ſupra contextum appello. Ecft
iraq; Chriſtum hic de vnitare conſenſus & virtutis po-
tius quam ſubſtantiz diſpurare ſuo quodam induttus
iudicio ſtaruit : ramen qudd de eugene Parris & Filtj Ia»
betatanda, & de blaſphemia Ariana, quam toties ran-
roq; non labore folum, {ed & periculo refurauit, ſtabi-
lienda vel copitarir,in xternum probarinon poteſt, Ar
10quis,fic verba fonant: Non patrocinor verbis {ed {en-
tentix, Nonin verbis, {cd 1n ſententiacſt herefis, 1n-
quit Hicronymus. Eſt verq quiſq; ſuorum verborum
optimus interpres: & poſtulat candor Chriſtiavus, vr
ſecundum authoris mentem interpcetatio intelliga-
tur At Franciſcus Damdis,Blandrarta & alij intatifimi
hoſtes Trinitatis cam exofculantur. Quid tam ? An
non & Scripturam exeſculantur? Quin imo an non &
Vbiquitariorum ſtrophas & x#»(,2v347e de carnis Chri- Hoc demon
ſti vbiquiraria & Deitica maicitare, ranquam ipſiflimas /frar Gre-
hzceſcos ſux ſublicas 726; 2:Pertexy excipiunt, ample- gorrms de
xantur,cxoſculantur?Cur verd Caluintſcatentiam non Yalenr (rs.
r,
toramamplexantur? Curparticulam proſe ſuffurans 1.c.7.de
rur?Contra authoris mentem torquent? & cohereniia 7ranr.
lauicem diuclluar/qua ſophiſticacx quolibert quidli-
ber
Pu ——_—_ ”
+-->4 "4
- y. "466th
w HAR > IJ ogg We d .- ;
; we =E ps won paw rags [Wis 9g.
OE In IENn os __} : 3
II 2d? 7 1529 lt obey 295-949. urea, ” A K + gs mT) N PAOC""w * C2 Prey
. $i Oy po hp rr Ny root (pet 0 cyt - hg Wy « LN anno OE (Hers he
ore pegs” ho Ar ms 4 —_ yay EL 2a » i at _
63a = pg egos £2 ths = _ *. _- Ns X ooo als
"- —_ hy ty eo wi. = nn EY v7 mr Pen et 79 Ora gena cp; _ - h—_ $ OY
on => nor rae o _pn——y n _ as
_——_——
-
= Ce ran re CHOIR 4” _— k1
ee rr er TIEN, JONEY b
- WS 99g o Wars + + fs, RE OO EO ER Senn + rs MP4 bo
My + eRengt RIS cons R S20-"09-D0Þ Ames; "gy
a —
by pntns tr tk Mr. ao 0/25" n
_ p wrong Pen V2 en, Ea, he og $ ut Ps "nyo 5 YE
_ = AW eee as .
= : N I Ep
We en -
OSes Peeing c — =
- 8 why” wp ———_ vw arent a wt
ow egos pa any wig. - ay p ws w——_
EET cons , X _
mw == bs. By IO. - A * RS boy we6e th — y
ny or get ec rare, EO A A er I as er *. 3 DONE - < Bn 52s
"156 " cm —_
- a as TE OT 0 IE EE OY R n . ws
4 ERIN <<
-
Inftitur,
4:6'tc.n,
P'4 »19y
142 DE Loco ITonaAn. 10.38. tT 14.n.
Vrerq; locus Catholico conſenſu de 64ezoz Parris
& Filtj accipirur:cui &ego libenter ſubſcribo, tit enim
veroque loco cuidens, quod ex divinis ſuis operibus
Chriſtus diuinam ſuam victutem, &ex diuina vireute,
diuinam ſuam narturam & quidem eandem, quam ha.
berPater (cum non niſi vna fit Deitas 1D le velit agno»
{ci- Ex propria enim operatione propria cu;v{q,; ret vit.
rus & natura cognolſcitur, Ided Patrem eflc in Filio, &
Filiumin Parre, eſt vtrung, eſſe eiuidem operartionis,
poteniz & naturxdiuinx, (diſtintis ramen perſonis)
quia vterq; facir eadem potentia cadem opera diuina,
Ita hac phratis ,& io20vrzpgy ſimul & @ oego;o declarat,
vtrurſus D.Bezarecte annotauit.
Porrd hic etiam Caluinum aduerſarius accuſar,
quod Ecclehtzlcſu Chriſti Catholicz expolirioni nuns
clum remittat: quoniam priore loco dicic, deetlcntiz
vnitate ſermonem non haberi, ſed de mani feſtatione
diuinz poteatizin Chriſti perſona: poſteriore aurem
verba Chriſtinon ad diuinameiuseſlentiam refert, ſed
ad modum reuelationis: quod nimirum Chrittus nen
fimplicirer hicdiſputer, quis in ſe fit, ſed qualis debeat
& velit agnolci a nobis, exdoCtiina & operibus diui-
nis.
Czterum qui verba & mentem Caluini propiusal-
ſpexerinc, eftam hancaccaſationem friuolam eſſe de-
prchendent, Nam reueraidem dicit & ſentit Caluinus
quod alij: ſed prererea aliud inverbis Chriſti obſeruat,
quod in alijs defiderar. Certe eflentialem vonitatem Pa-
ris &F1i11j ranrum abeſt,vt hic neger,vr contra & apet+
re &per conſequentiam necefſartam ſtabiliri farearut,
Aperte quidem , dum expreſse dicit, Yereres 7mmeme
perperam hime teſt monium ſumerepro aſſerenda Chri»
ftidimmitate :imoalibihacverbar Pater ew me, ego mm
Patre: dilerte ad identitatem eflentialem Patris & Filij
accommodar,; Conſcquenter, verd dum omnia ad pa»
refationem & agnitiqnem dining potentiz & arcan®
Deicatis 1a Chriſti perſona referts Necellarid cnim lee
qul-
IGM ey Be ta Mb 25 he ppt 2 o
q
RO WTIY 8 CONC ROS ER OT 1 14264 away
L 1,11, CaryrT XV. 145
gaicur, imdprezſupponirur, in Chriſto vertefſe Diui-
nam potcntiam &arcanam Deitatem , fihzc in co pa-
teficrt & agnolcideber, Hactcnus ergo ab alzs reuera
non diſlentir,
la hoc verd ab alijs diſcrepar , qudd cius interpreta »
tio,non vtaliorum,precise dirigicur ad verba: Parer im
me,egom Patre,( quz& cuosn declararenulius dubi-
tat, ){cd ad rotum verborum contextum , ac prxciput
ad proprium Chriſti ſcopum,qui eſt patcfaQtio & agni-
tio porentiz & (ubſtantiz diuinz {ub Chriſti carne la-
tentis Neque enim conceder aduerfario hunc ſimpli-
citcr ſcopum fuifle Chriſto pratixum, vt ſvam DeiratE
probarer Philippo, ſed ve probarer ſe elle agnolcEdum
Deum in carne maniteſtatum:& Patrisinuihbilem na+
turam, voluntatem, potentiam & maicſtarem in ſua
perſona, ranquam in ſpeculo plenifſime refulgere, vx
ex ccelefti ſua doarina & diuinis operibus Pater opri-
me cognolceretur; Patet hoc primum ex textu: quia
Chriſtusnondicitablolute : Epomn Parre, Pater im me,
ſed: Credire operib?, Ot copnoſcats & credatu,quod Pa-
ter im me, egomm eo.ltem : Phulippe,qur Videt me,h:dit
Patrem: & , quomodo tu dicis: Oftende nobs Patrems f
noncredis,quod egomn Parre , Cx Paterm me eft? Ver -
64,que ego loquor Hobs, 4 me 1pſo now loquor. Pater,qus
im memanct ipſefacit opera. Credite mibi,quodegoin
Patre,t; Patcren me, ſin minu propter operd 1pſacre-
dite mihs. Quibus manifeſtum eſt, qudd patefattionsE
& cognitionem ſux &Patris tum iordtovepuns,tUm ags-
na, perdoArinam & opera cadem diuina, exprelse vr-
geat, Deinde &aliam cationcm Caluinus addit, qudd
Chriſtus,quoad arcanam ſuam Deitatem,nihilo nobis
notuoreſt,quam Pater, Dicerc igitur, Chriſtum ſimpli-
Citer probare ſuam Deitatemex eo, quod ſitin Patre,
hoceſt,qudd ft voius ſubCantiz cum Parte: vel Parris
exc0, quod fit in Filio, hoceſt, quod fit vniusſubſtan»
tiz cum Filio,quid aliudeſt dicere,quam Chriſtum ar-
canum per arcanum probare yel oſtendere? Ad ſum-
K mam
ee ee Ee aa rr EE moons # i DE Ee CEO EE ANIY —_— . ,
TE Oo pw-4 EET nOD * 2 DEI 88 _
at 6-7! m_ _" —— ines ns ado His - P * "” 4
an A * ne - _ : e
nw ” ' ate cn GO _—— "
” _ _ my _ = _ , p CE Lt » Y ” 6 Foe , hs
: ; *: - ny 0 & 44a 5
? - - Pu. Ss. bye oY pre ae a=: "_—_ or " w_ Wy _—_ 97 6s * "1
_ _ ys _"_— - _ — = « ,
4 4 #290 I SIPS. ar ts te ur —— * printing 9918 > tg = "I — M—— _— _ _ a _—_ oy q wy _v W _
- CEE —_ TED oy AI - 15 Th _ os _— Þ 6 urns 74 ide Fn crate I x0 = _—_—_— = 62; $9909: 6) oY 4 ING _ ws «a» 4
"a 2 gs < Ls - RL a __— .: po 4 4
-————_— hs ”my k w_ 0 5a bi = _ w_ 10g © * Z Di NTT oo _— Ow TE py " "Y angſt
9" . Y - LG . yo i 4 % __ fi " gs FAIT a oy PI INIEGR = t-s + -t __ 0-0-0 ag ja ws Pn. - > hp ons as # _- mY *
_ —— ” 7 i FE __ CO " on 0 = —— = PO EIFETIY har _ . _ Fa po
: - P Meng ogy i ————g —_ Mes roy OP" a” WD ens , a Js +++ =
ws — oa , « wy + . Pa 0-4
ET III Jada es _ 97 0 _ aa. moos $908 ws Mts ore i ER cvs br" HAS oape corn _ = v9 BG ol " = —— = Eg DENISE = = o *
4 ne. ena - mT _ 9 $r_ - + _ _> mY We. —_— _ < = PO I = a __ - out mts — ”
s _ _ ol -_ . - —_ _ yoots-4
——— or "oi
- —_— No _ ori z : * 2 4 my
- _ a —_—_ "7 4" by _ _ _ Amt a, _— —_—_— = * . . . ear L
. = yo. ——_— —_——_—— Myon AO ng. army . As. ESR OE NL mm ——_ . , CE nd io 4 -
- _=_ DER; £ 0s aro 9 args 9996 No _ X Go _ - 8 Bs - © G o_ _
a '. Cows ano ex + on : Sd Y
> _ - } OY Fs
3,
#49 Dr Toco I0HAN. 1s. 36.
ber ftiert poreſt, de quo ſupraetiam in reſponſhone gene.
rali monuimus.Faceſlat ergo Arianilmi caluwnia.
Siporro arrendaturad hypotheſin, ex qua Caluini
mtcrpretationes fere omnes in Evangelio lohannisde
Chriſto pendent, interpretatiodeconſenſu neq;.pere-
grina omnino erit, neq;aliena aChriſti mente. Suppo.
nit ille Chriſtum hic & paſſim in diſputationibus de
ſua perſona cum Iudzis, de {c loqui non «7a , vt erat
2o/& (en Filius Dei, Dens inuifibilis: Eatenus enimeum
non confſenſuſolum &poteſtate,ſed & ſubſtantia vnum
cum Patre conſtanter profiterur:ſed vt erat Deus in cats
ne manifteftatus, & vt homo ludzis apparebar. Eatenus
vero, hoceſt,ratione carnis, ſcu manifeſtationts in catr-
pe,nemo dixerit Chriſtum ſimpliciter yyum ſubſtantis
cumPatrre, niſi quicum Sabellio Patrem quoq; incat-
natum dixerits (cd catenus. preter vnitatem ſubſtantia
lem Deitatisvnum erat cum Patre conſenſu & cura de
ouibus omnipotenti manu aſſerendis &ſcruandis, Ve-
rym id-quiaforte ſubtilius videtur , in medio relinquos
Quicquid fit, video nec ſolum , nec primum Calut-
num de conſcoſuhancvnitatem intcrpretati, Cypria-
nus enim iatn olim de concordia Patris '& Filij non
modd hunc locum,ſed &illum 1 Ioh.s 7.cſt intecpreta-
tus, Videatur Tract, de ſimplicitate Pralatorum, non
rocul ab initio. Baſihus quogz hib.1.cont Eunom.non
de ſubſtantiz; ſed de potemtiz vnitate aperte interpre-
ratur:c2w E meerig $1 67pesy or Þa5 706» ernls ws Emerg ng
ures TURAL eB RvETR : : Vnuwm manifeſte ſums ur pro
eO» qrrod eft equalec ſer 1dem.porentra. SicLyra; Ego
Pater Vnum \ſremus, 1 in Virtute or porentsa icat in Det-
tate. De viraq;vnitaterum porentiz tum ſubſtantiz1o-
cum exponit: ſed de illaproxime,de hac mediate: neqz
:1mmeritd, Hocenim reuera vulc Chriſtos, ſalutem 0+
vium non minus ſu3 quam Parris potentifſimi manu
in tutoeſle: quia fit vpa vrriuſq; manus, hoc eſt, voa
| Ty ak , proinde & vna ſubſtantia & vna voluntas.
am hxc in implicifiima Dei natura vere ynum func:
tatio-
Rr "Ts Os. PAY, FIR, ayes"
- Re.» > ON
; Lai 45 TE WEN *
i Ya.
Lis. 11 Carvr XV. 141
ratione tantam &patefaRtione ad nos differnnrt, Iraq;
vere {ec mutud ponuot, vt infallibiliter ex vnitate vo-
luntatis & potentiz vnitasetiam naturz concludarur
contra hzreticos Hinc & Patresnon rard vtrangq; con- Con7re
jungunt,vt viderecſtapud Epiphaninm : Item Fulgen- Neer.her.
tium, quicontra Ariavos Chriſti verba non ad ſubltan- 77./76.2.
tialem vaitatem , ſcd ad voluntatis tartum concordi- 7972.1.
am referevtes: Ss, mquit, boemm Deo ( frient certumef) Contra
wtatur ESSEquodVELLE: aum Voluntars Gnrtas Ariun,
#/[errtur , ſnbflantialu erram Gnitas non negetur. SIC Reſpon. ad
igitur & venerabihis D, Beza, Ecclehiz noſtri remporis 06-ec. 7.
oculus, inſua Annotatione vnums», & denaturz fiue
eſſcntiz rwGr1& &devnoin voluendo & agendo con-
ſenſu rete interpretatur, Que omnia av ad ſaluandam
Caluiniinterpretationem in ſpeciem folum , anporrus
veniſime plurimam faciant, equi le&ores ivaicent,
Certe dum Caluinus conſenſus & virtutis vnitatem po-
nit, ſubſtantiz voirarempraſupponit;(lictt de ca pre-
cise ſcu proxime lhunc locum non exponat )vel certE
non maglis excludir, quam Cyprianus,Bafilius,Lyra vel
alij hos ſecutieam excludunt. Nimis igirur proterua
etiam calumniaeſt, quod interpreratio eius ſir gloſla
a Catholico Ecclcfie conſenſu PLANE ahena : ac
multo etiam proteruior, quod a Diabolo fit excogita-
ra'ni forre & iſtos,quos nominaui,Doores vnacum
Caluinoaconſenſu Catholico plane diflonos habere,
& Diabolo mancipare placcar.
— i
Caryvr XV,
De ditto Toh,xo. 38. £514.11,
Ohan, 16. 38. Sin antem opera Patriemet Facto, et- ru, 1 L
1am(p mihs non credit#, eperibus credite, Ot agnoſea- p/c,1,_
tu exrcredars, Patrem in me e(Je, cy memes. Erlo. Ca
han, 14411 Credire mibs menn Parre © Parrem m me x,
«ſes
Upaps
oy
Vrerq;
_ ee a er OE EO 2am. wa
_—_— __
" 4, Pay m_
- = hs << _—— OO
ot eons EAN 9a 1-119 es ; =
m_
£
144 De Loco IoHnaAn. x7. Nn.
mamigitur Caluinus ſententiam ſuam exponit hisvey
bis: Parerin Chriſto eſſe dicitur, quia 11 eo habitatple.
na Dumas 77 virtutemſuam exſerit : Chriſtues Veufe
ſem ducitur eſſe in Patre , quiadimma Virture ſe num
Crum illoefſe e/fendir Hecverba aduerſarius in tuacen-
ſura ſtudio ſuppreſht,altoqui nullam calumniandi me
teriam bic inveniſler.
Neq; eſt,quod verba cauilletur, cum dicit Caluinus:
Chriſtum de vnitate ſubſtantiz von diſputare, & le ver-
ba Chriſti ad diuinam eſſentiam non refterre. Hzxcenim *
dicitygr7:ided addit mon ſimpliciter:Nec ſunt cvarke, |
ſe mutud tollenria, eflencia & reuclatio, led Cramnns:
revelatio quippe ef{:ntiam preſupponit. Nifi enim
Chriſtus eſſcartiam diuinam 1n ſe habuifer ,, reuelare |
Pag-$3: eamnon potuiſlet. Quare ineptus eſt cauillator excla |
” mans; in xternum non poſle alio transferti reciprocam
> iſtam perſonarum immanentiam, quam ad efſentiam}
» Patrem vamgq; in Filio, &Filium in Patrecfle non per
» modumreuclationis ſed perefientiam. Quaſi vero im-
manentia & immancntiz reuelatio, per eſlcntiam &
per modum reueclationis; ſe mutuo tollant: ac non po- |
rigs, vt oſtenſum eſt, ponant ranquam vaeAns , cum |
nihilceuelart poflic,quod non etiam it, :
jp” EI "I
CaFT7T XVI;
De loco ohan.17. 11.
Locus 111, F Ohan. 17, th Pater ſande, ſerna eos propter nomes |
Pſeudo | $40 15 dedr/ts miubi, Gt fent Gun, /icut © nos. Et
Cal:pap. V.21 Vt ommes Gnumſint,quemadmodum tu Pater
$3 ne , C5 ego mie: Vripſy quogy tn nobu Vnum ſins. Hoc |
Scriproribus Ecclehiaſticis reſtimonium eſt efſcarialis *
ynratis Parris & Filij, An verdid negat Caluinus? Sic |
quidem Turius cum accuſat aduerfarius, nempe quia |
vel mentem eius aon allequitur,vel pro [ua xgugyTell-
benrter cauillarur.
Rurcſus ergo ſupponit Caluinus , & yere _—_
Ckrt-
LEIES ores
TW + 9 PO, ov
; A
S
*
Lis. 1H, Cavyr XVE. 14
Chriſtum hie loqui non Gmpliciter vt erat Deus,ccn-
tialiter vnuscum Partce, ſeu vt erat Mediator & Ecele-
fix capur. Nam certt in perſona Mediatoris precatur.
Hincinfert, non iyitur fimplicicer bic ſermonem ha-
beride vnitate eſſcotiali,quam Filias haber cum Parre,
ſed proxime deca, qua Chriſtus Mediator vnum eſt
cum Patre, &cuius virtus (eex Chriſto capire in rorum
'corpus transfundic, Eſt enim Chriſtus Mediator dupli-
cirer yhum cum Parret quarenus Deans, eflentiz divinz
1dentrtate2 & quarenus homo, voluntatis & chacritatis
conformitate. Parres precece de priore tanrum vnitate
locum interpretatitur. Hoc non probat Caluinus:quia
non vulrpoſteriorem excludi, ev quod Chrittum non
vult Mcdiatoris perſona hic exut. Quid hic contortt
autviolearn? An opus fuittam radiſtomacho aduerſa-
rij clamanrtis: quid hoc verbieſt, Chriſtum & Patrem
efſevnum in perſona Mediatoris ? Hoccine tam obſcu-
rum verbum, Chriſtum hic in perſona Mediatoris lo-
qui, &{e vnam cum Patre pronunciare, non ſolum el-
ſentia Dettaris, ſedetiam voluntate humanirartis ? An
i1deorigidus Ariſtarchus in Patres Caluinus, quod co-
rum interpretationem ſecundam quid improbar, qua-=
tenns vnitartem precere ad cflentiam dininann reſtrin-
gunr, exclusaquoddammodd Mcdiatoris perſona, cx-
tra quam ramen irriva eſſer hac precatio; quia extra
perſonam Mediatoris cleQtinecinter fe nec cum Deo
ynum fienc. Interim palmam ferrt expoſitio Veterum de
vnitatenarurz &eſlentiz, Quid ni? Hzc enim vnitas
eſt baſis alterius; & fine hac;, altera non eſlet, Kled Cal-
uinus bis terue cam ſuppouvit: ſed, vt dixi,non vult ex»
cludiajreram, quia Chriſtum Mediatoris perſona non
vult exui: Sed aflcriba integra Caluini verba, quz miſt
aduerſarius ſtudio rurſus tracafſer, vix anſam cauilladi
habmdler. Sic i eruTrille: Tenendum eft,quuties num /e
cum Patrrecſſe rm hoc capite pronunciat Chriſt us, ſermo?
mem hbabertnon im pliciter de drm1774 eres ofJentta: ſed
Vnnm Focariin perſona Medialors & quatenus caput
RK 2 mo/trmm
Chri/fus
Mediator
druplicater
V1 #7»
Patrre,
Matth,s,
43,
Marth 6.
tz
146 Dz roco Toran. 1. 1.
neſtrum ef. Sic quidempracise mults ex Patribus me.
terpretatiſunt,Chriftum Gnum efſe cum Poire, quia a-
rernmſit Dems. Sed bucees abripurct contentro cum As
7148, Vi conce/as ſententias im alienum [enſum tor.
exerent. Sequentia aduerſarius in fraudem LeRoris
ſuppreſlit : Longe exim alimd Chriſti conſilium fu,
quam ad nudam arcanz ſux Diuinitatispecularronem
mos enchere: ſiquidem afine ratiocmaturudeo nos debe.
re Onum eſ/c, quia alioqum manu ey imfrreftuoſa eſſer,
uem haber cum Patre vnitas ( effentials ). Ergo Vt re.
ee comprehendas, quo pertmeati/fud, Chriftum © Pas
ireOnum eſſe, caue ne Chriſfum exſuas Medratorupers
fona. ſed eum pores conſidera , &teft Eccleſia caput, oy
amembrs ſeeus contunge:tta optime/ta bit Comrextimw,nenr-+
rita fit Sel inuriles Fill cum Patre vnitas ( efſenrrals)
erm Virturem oportere im rotumproruem corps drſfun-
ds, Hecille:quz paulo etiam clarius D.Beza in ſua an-
notatione lic dizit: Exhoc awtem & iiludefficirnr; his
non agi(nempeproxime ) atirgougsns Patris Cr Felg,
C111 reſpettu nora neg, inter nos neg, cum Chriſtoch.
gunttio ef aya)[@ ſed de eo,quod cum iffo ougeriupent-
rus coharet, nempe quod Pater ox Filiw,Vr efſentiants
etram porentta Cr Voluntate ( ſernata perſonarum di-
ftinttione ) enum ſent: x Files quatenns homo Voluns
ratem quidem alteram, quam Pater, ſedpaterne ſnag |
dizimepror/m conſentientem habear.
Ret quidem aduerſarius contra Arianos excipit,
yoculam Szcxr PFatrum interpretation: nec tantillum
aduerſari,quaſi quia diſcipulorum accidenratia quzda
eſt vnitas in conſenſu animorum confiſtens,ideo & Pa»
tris Filijq; vniras accidentaria putanda fit : reteque
pronunciat,quod in nobis accidentaleeſt,id.in Deol»
ſentialeeſſe: & particulam Srcxr in collarione Dei &
noſtrinon #qualicarem perfeionis, ſed analogiam
quandam fignificares vecum iubemurperfeAti, miſe-
ricordes, iuſti ctle, Ser Pater noſter perfetus, mile-
Zicors, iuſtus eſt; diligere nos mutud: remitrere debi-
| togibus:
—_—— {ER
L1B.IL Carvr XVII 147
toribus: in luce ambulare: S-cwr ipſe nos dilexit, re- Lxe. 6.36.
mittir nobis debira,in lace eſt, &c, Veriſſkmacnimeſt 1-794.3.7,
regula, particulam x5 notam efſc ab{oluez #quali- 19547.3434.
tatis,quando Filius cum Patre eoufertur : ſed analogy. 1:49.1.7.
cz {imilitudinis,qualis eſt inter protorypum & imag;- Reguls de
nem,quando noscum Deo comparamur,quoniam ht prize
nitiadinfinitum non eſt propertio. Hoc vero quid ad AS.
Caluinum, quieflcatialem voitatem firmiter tener, &
Arianorum cauillum non folum rertundit facile , ſed
& euitat plane, dum particnlam x5 non tam «xas-
2/5 » quam avkenoywe accipit, ficut eadem precatiouve
verſu 2.non obſcure accipicur, & vnitatem Patris cum
Chriſto, & noſtram non ram limilicudine, quam ctiam
neceſſitate caulz & efteus conneGtir ?
Caryr XVII
Lecuc loh,y n.Tres ſunt,qui,Ec.ſolide
EXCHIIIHY.
x. Ohan.s. 7, Tres /enr, 91 1e/t1fieantur meanlo: Pa- 7 cw? V.
ter, Sermo, & Spiia1u Santtuas : & hitres num P/cude-
ſent. Hic quoniam aduerlarius nimisimpudenter Cal pag: 56
tumulcuatur, & Caluintinterpretationem rurſus tide
non bona truncatam nobis obijcit, integraaſſcriben-=
dam duxi.Hec 10/#77,e7g0 1nquit,a quuibruſd am emiſſun
fart,er quidem 4A Latmu duntaxat. Sed cummne Grecs
guidem codices mter ſe confentrant, Fix quicqutam aſſes
rere audeo, Ouie tamen oprime flu contextun, ſrbac
membrum addatur,ty Video in options ac probatiitme
fder codicibues habers,ego 989%, libenter ampletior, Sen-
ſa anters erit,quod Denes,quo Vertu no/tram in Chri-
frofrdem eonfirmet, triplice modoteſiarur ,mmeo acqri1e-
ſcendum eſſe, Nam ſicat fidesin vna Deieſſentia rres
perſonas agne/crr:1tatoridem mad ad Chriſtum Voca-
rur,6t ſem eofiſtat. Quad dicit, Tresefſe num,adeſſen-
tam xanrefertur ſed adconſenſumportns,acſy dicerer,
| & 3 Pairems,
k OOTY CYPUY «bats , nd LB
RCIA. DR” 5 2, : LS. ts. ak 12h
-—
CERES CP oO ROPER IPO IEEE IDE Td
= . —4 : aha v= Har) iD +19; mu
Th [7 Sad 4 macs
= = kh _ pu
*. 0" M0 ON CI A BE RE 5.” 20.5 Af. ei ed 90 6 a7 Y
SSH a woo oma ems
et ns Cm_—
A A Etc ns noe CEE 0
py rs ODS Ip ws 9.
> I Le 9 Ts 7 > + pes
_ = Ms . F ep INES. INIIIITS
4 -_- Po
ha 64,0 Pan Ven eee td AAS Dera R* — ſas, Pu oy cs Bn wit ne oy 7. do
EGO OY OE Ou TR gn ones, nag, qaooag>—ge——apOgR 2 On pegged: et, erage ay Ee ms
Sm 20S png oy rg py a Ado ws ey x? TRY
144 Dx toco 1 Tora. s. ».
Parrem, CF eternam Sermonem ena, ac Sprritum,s
phonta quadam Chriſium pariter approbare. ltaque.
nonnull codices habent eissy, Verum etl; legasiy eion, ve,
eft in alys exemplaribus: non tamen dubmm et, qui,
Pater , Sermoe&7 Sprritoes eodem ſenſu dicaniur Snum
e//e , quopoſtea ſangun Ce aqua & Spirizus, Hatteuus
Caluinus.
Clamat altcr,cum nc hoc quidem Jluculentum teſti.
monium incorruprum relinquere, ſed Ariano gloſſe-
mate deprauare, vtg; facilius inſticuto ſuo poriri poſſit,
corruptos codices integris przferre cupere: tandem et»
jam quaſi rotum fellis luz vtriculum ſemel in vrnam
Caluinieffundens: Quz,rmgmurr,fererunterpretem ades
abſurd eexVoto Artanworum pronmuncianteme! On noe
Videat, Draboluemper acutum num inſtrumentum de
i: opera tales procudere Voluiſſe [frophas eluſorias , quit
bra Antitremitary propugnaculas Chriffrano: um nou ſe
4m hoſtuliter attentare , ſed et14m diruere Galeam,
quamprimum al:que m Eccleſia locus nefarys hiſce cor-
ruprelis er depramationibus Calum conceſſus fuer? &
quz ſequuntur. Sed apage tam impudentes lattatus.
Appello omnium LeCtorum conſcientias , an pretet
officium fidi interpretis quicquam hic dicat Caluinus,
nifi quod ſcrupulum haber , quod de conlenlu dicit,
gem tamen nullo negocio mox eximam.
Ferſjiculws Totus hic verficulas controuerſus eſt. Nam ab alijs
contrower- plane non lepgitur ,abalijsaliter legitur. In veteri Lati-
ſus, na verſione plane non habertur, nec in Syra, nec in Get-
manica Lutheri, Neclegicur ab Athanaſio,neq; aNa-
zianzeno , neq; aDidymo, neq; a Chryſoſtomo, neqza
Cyrillo: neq, ab Auguſtino, neq; ab Hilario, neq;a Be-
Caluinus da,imd nec aLuthero. Greci autem codices diflimili-
amplea;- terhabent.Nam przter ahos Complurenſis & Antuers
zur locum ' pianus proiveolegunt, eis T3» «03. Nihilominus Cal-
e> leftio- uinus &locum iplum , & letionem recepram libenter
zemrece- ampleRitur , tim quia-contextui optime congruit,
pram. thmpropterprobatiſimorum excwplarium fidemzcai
on.
We
" -] -
———
&cpv. |
T Ie"
Lis, 11. CaryrT XVII. 149
&egolibenter aſſentior. Nam fries coorextus often-
dic, lohannem primo teſttum colcſtium, detade terre-
ſtrium aurorirace probare, Iclum cilc Meiham:Alionqui
vix conſtaretilla teſtium ov/z24oc, 1.9. Srieſtimoninns
bommwunm acciprmm,te/timonium Der mazes et: Et Vie
deo locum non tantum cexitare in editione Complu-
teaſi vereri & noua, ſed & legi ab Hieronymo,a Cypria»
Boa Fulgenuo & ab alijs,
lam hominis impudentiam vide. Qudd Caluiaus ve-
ee, ingenue &ex officiolaterpretis de omithone ac di-
uerficate letionis monuit, id iſte pattim vereratorie
diſſimular, pattim in calumaiam rapir,qual corcuptos
codices integris preferre cupiat, adinſticurumſuum,
gloſſemaſcilicer Arianum facilius obtinendum, Quis
veto huic dixit, codicem Complutenſem,quem tamen
nonprefert, ſed in medio relinquit Caluinus, corru-
prumeſlc? Ercur non potiusclamat in ſanos 11lostor
viros, iplumq; Lutherum: quis iſtos feret, ram luculen-
eum teſtimonium non tavtum non de Symphonia in-
terpretantes, ſed totum vna litura clidentes ? quis , 1 -
quam ,iſtosferet, non ex voto Arianornm de co pro-
nunciantes,ſed totum Arianis largientes/Er cuius que-
ſo organa crunt totPatres orthodoxi & Lutherus 7qui,
6G huic credicur, io propugnaculum boc Chriſtiano-
rum noneluſoriam aliquam ſiropham procudere, ſed
Anrtitrinicarios tplos vltrdreci perc,hisq; non hoſtilites
illud attentandum,ſcd funditus dirucadum qual pate-
faQtis portis tradere dicendi cruanr,
Degloſlemate Ariano quod obijcit,ſpeciem quidem
habcr in verbis, ſed reucra calumniaeſt contra apertam
mentem authoris militans,Certo enim eſt certius,cum:-
author dicit, 7» 6», bic non 44 efſentiam referrs, ſed ad
conſenſium pores, cam non difiunRe fimpliciter, ſed:
coparate loqui, & hanc mentecius eflc, Patre, Verbum
&Spiritum eſſe quidem vnum eſsetia, trinum perſonis
Deu(paulo enim ante Hdc rm na Deitars efſentrarres
perſonas agnolceredixerat, ) led hic produci propriz
R 4< non.
wg ey tay ramen CN TEETRY Canara eqn %
XK" - * *- "He þ by = vis _ i & > =>
8 — —— "4 be - LOR OE mo
_
ſe —_ " p44 ivy "
; 4 &
h EY I Ne POET wer ADEN 4 I" K--" —_— Fo — wr 2m rae evans + gp ge oyaory ns we:
_ - 5 a o 4
ot : | 5 ae -
(gs. v46; pup 6 is EET ONE ny —_ (2 mac _e n Woge egy nn > we 1.99.1 Ms > OSS wr
— he yvotyined CIREnet. ae rh Eden ha ans ed — n __ EIEEES =o = | 500g
. OR avs ts ” + - "s " . 4
1 ohm - ” » v 4 pe _ 4 I IEEe OTE ahi cls hows lborggn ap 0 4 - ” ”
a A EE ME a On OPENER en "— ” & «
- = ” '* hy _ * £ = a 4 dh. 51 TT ONS ” i #
WG — - ow IT - b : " - p _ , _ a - oy — Nl = _
TORR, - _ H / - "ow . : muy : Ry - p Fs
ron , —_ oh ey 6 SAW W =
woes
hay eee er a7 R296 "earn. Ws.” _— ve 990 Aga won <
TE INE
* 09+. vfrodaten - T apo SH ripples (Wn ops Sh was be b VA 7 us
my Ayr roars —_ my Sony vgs. _ wk votmrng 42 #1
wr ado Sn re hou _— RI —ocen Pp EE po wy
SOR ug a ooh
=
Sn RW Cr EE RE Ang EIT Ay A Ia a AI no PE A Os PTA 18 os toon HA ll AS pig a
* a;
eraxtOu-
15o Dxrocoyx. TonAn. x. 7,
non vtvnum teſtem eflentia, ſed vt tres teſtes perſouig
diſtindtos, vnum ramen idemg; teſtificantes de Chri-
ſto; licur & Gloſla interlinearis Lyrz exponit ; Her rres
Gnum ſunt, he, rms Dems, decademre teſtantes, Reg
evim loquitur, lohannem de teſtibus agere, quorum
tunceſt maxima auQtoritas, cum in pluralitate cſt vat
tas atq;conſenſus,Erfiitaq; ſimplicins ac tutius (quod
factum mallem propter A[g80aas )dixiſſer copulate, nd
tyrcferri & ad eflentiam & ad conſenſum; ramen cum
10 ſenſu comparato nullus reuera fit error, faceſſat in
malam rem calumniade Ariano gloflemate, deq; clu-
foria Antitrinitariorum ſtropha. Quis cnim #.riano>
rum aut Antitrinitariorum fatebitur cum Caluino, fis
dem in $24 Der efſentra tres perſonas agnoſcere?
Faceſſat etiam calumnia, qudd non aliam Parris,
Sermonis & Spiritus in clo, quam Spiritus, aquz &
ſang 11nis in terra vnitatem ſtaruax, Dicitquidem, ve
trolq;teſtesvnum dictcodem ſenſu verum 1d ninime
intelligit Omplicicer, quaſi nulla firalia arQior vniras
1]locurm,quam horum: ſed ſecundum quid: ratione in-
iruti preſeatis, quo propoſitum eſt Iohanni harmo-
nzam teſtium tum celeſtium tam terrenorum de Mele
fa exhibico oſtendere.lnterim non eſt ira cecus velim-
pius Caluinus, quin cflentiz rzwrommne, Patris, Sermo»
Dis, & Spiritus ſupra conſenſum agnoſcat; nec ita fatu-
us aut abſurdus, vtcand-:m velteſſentiz vel voluntatis
T«&/Tmme; que ct Parris, Sermonis & Spiritus in ccelis,
Emplicicer etiam de Spiritu, aqua & ſanguine in terris
comminiſcatur,
Faceſſar deniq; hic tota illa calumniarum avexsP#-
Azyuns 4- ixivmn;,peralcatoriam iſtam Caluinivertutiam vniucr-
(16792114 4 -
Frum 4d-
werſary
{a Scripturarum teſtimonia nobis & manibus excuty, vt
Arianis pereontantibus, vbinam vilum in Scripruris
ditum,quo Trinitatis perſon dicantur Grzm ug 5(-
refellitur. y, reperiatur; nullum inveniamus; quinilli ſtatim cx
Caluini Commentarijs obmurmurent , emnia , quz
hacenus yidunus ex Iohang cap. 10, y,zo-3t, & Cap. 14.
Vil
-
Lr'n IE. Capyr XVIL If
v.13, &cap.17. v.11. 22, &1.loh.s. v 7, non deeflentia, ſed
velde modo reuclationis, vel de conſenſu intelligenda
elle. O acutum Diaboli morlum. |
Sed quicquid tandem contra obmurmurent,obſtre-
pant, ſtrideant vel crepent Ariavi, Antitrinitart) & 0+
macs inferorum portz ; rno ſane verbo compeſei pole
ſunt, quod Caluini ſententias connexasnequiter dila-
cereat: in [atcrpretationibus vere cius ſecundam quid
& comparate dia, quali fimpliciter & abſolute dicta
per manifeftam ſophiſticam depraucnt, vt abunde ct
demouſtratum.
Im$verd quis iſtum veritatis proditorem ferat? Si
enim non poreſt defendi contra Arianos & Antittint-
rarios Trinitatis 64gg0:e , nifi teftimonijs, quibus per-
ſont Trinitatis Ga xg] £0:aw rotud em literis aut vos
culisdicantur(exquo hypotheſi rota haccalumaniade-
pendet, ) quidamplius contra cos pugnamus? Poſtu-
Jantibus cnim tale aliquod , quo totidem ſyllabis hoc
dicatur,quod nan illis dabicaduerſarius? Aniftaqua-
tuor? Arquiin his rotidem voculis non dicitur, quod
Ferſonz Trinitaris fint Gn«m7 14] £4, (ed (impliciter,
uod fintvnum? Analiud?Atqui non facile inuenict
aliud magis,quam ipſum etiam Trinitaris, vel perſoaz,
vel 54gs0i4 vocabulum, An igitur hic haſtam abijcier?
Cogetur certe, fi vera eſt proditoriacius calumnia. An
potius confugiet ad zquipollcntiam , & manitcſtam
conſecutionem, qudd nimirum ex contextus feric &
{copo locorum illorum Vx274s effentrals Trinitatis
peceſlarid intelligarur,ac five primo, five ſecuudarid de
vnitate vel eſſenriz vel voluncatis accipiantur , ſemper
neceſſario Trinitatis 64gs9« indeconcludatur; quan-
doquidem propter fimpliciſhmam Dei naturam , el:
ſentiz & voluntatis 7w7i74 in Deo diſtingui quidem
ratione, ſeddiſcerpinujlo modo poſlir, quin vna alte-
xam neceſlarid trahar? Certe vel huc contugiet, vel ho-
ftibus cauſam proder, Atqui Caluino (ſalms ſuis inter»
pcctationibug Y- idea dicere ac facere promtum eft.
K s Quie-
152 Dx Loco r. Ionan, xs. 7.
Quicquidenim illi ogganniant, cadem neceſlitate ex
conſenſus ſeu voluntans vnirate ſubſtantiz rwTrmm
ſemper concludit: nec minus forticerex patcfaQtione,
ſcu modo, vt loquitur, reuclationis, candem cuincet,
cum nihil patefieri aut reuelati poſit, quodnon cuam
fat,vt ſupraoſtenſumeſt,
Verum cnimucidnon eftram pauper 8 iwbecilla
«u9gns hdes, vt bis quatuor ſolum prefidijs ( quorum
XA Calus tamen vitimd non Caluini proditoria fraude,vt menti-
1:16 ſed La- turiſte,ſed Lutheri ercore nos Germani non ſine ingen=
therms nos tidedecore & 1iaQtura noſtratiampridem deiefti ſumus)
dere rt oc niticredendaſit, Nam preter hac ctiam alia poſcens
v/-:mopre tibus Arianis & Antitrrinitarijs dabimus non pauca, (cd
fodro. prope infinita, nec obſcura, vel infirma, {cd aperta pla-
neq; inuicta. Vniucrſa fiquidemilla dia, que in vito»
que inſtrumento teſtantur, vnum cle Deum & Icho-
uam xx £(w, coniuncacum illis,quez vaum Deum &
Ichouam efle Chriſtum & Spirirum ſanAum , vel A/gj-
pn9w teſtancur, vel aſlcribendocis attributa & opera fo»
lius Dei propria, nec aon cultum fiducix & inuocatioe
nis ſoli Deo competentem, demonſtrant, totidem pro-
fed ſunt arieres validiſhmi ad dcijcicnda funditus
blaſphemaipſorum xgn({@v3enx.,, & dnderciixcs Cuincen-
dam perſonarum Trinitatis xg] gore Twrommne,
Amprelle Ampullas aduerſarij de infauſta tragicaq; cataſtro-
64%57/ar5 phe, quacilicet procaxiſta libido peruerrendi Scriptu-
ras termiaetur, & de longiſſima latiſſimaq; viaad Aria-
nam bzcefin plenis catarracis arq; imbribus in orbema
rerrarum effundendam &inpgurgitandam ſtrata, &c.ni-
hil moror: quia ad nos non pertinent, etfi ijs Eccleſias
noſtras clam fodicer. Nos per Deigratiam fidem oag-
as cx Scripturis ſantam & illibatam ſeruamus. Si qui
ab hac aberrant vel aberrarunt,& cum Iuda abicruntin
&@,r.25, locum ſuum, quidad no Exnobisnon fucrunt,ſeder
Dlabolo.Secum porids & cum ſuis ifte habirer,ne petu-
lJante 1lla 585825 , qua diuina omnia Chriſto tribura per
chimicam quandaty x9»avie(quam vecant)pery; reci-
pioe
Ss M
w
Erin H. Carvr XVIII. FF 3
oeantes in contrariadiſtintionum Mzandros, ficiu
Chriſti carne transfundunrt, vt Chriſtum nec Denm
pechominem verum relinquant, tandem Artanz part-
er & Eurychianz voraginis Jatiſhmos gurgites imis
vorticibus aperiant, vade diluuium horrendifhmarum
blaſphemiarumin Occidencis Ecclcfias cum infinita-
rum animarum zterna pernicic tandem, quod Deus
clementer aucrcat,cxunder.
Habent,habenr per Dei gratiz Eccleſiz noſtretriplo\
plura & validiora Deiratis Chriſti argumeta contra A-
Fianos, quam nouns iſte Vbiquitarius grex:cula primo
exortu familiare fuit ad fucanda ſua portera altjs hare»
fes & blaſphemias impingere: cum interim arguments
ab atrriburis (oli Deo lehouz proprijs, omni altoqut
corra hereticos validifſima, yel cludatiple, vel Arianis
& Serueranis cludedi viam monſtrer, Quid cnim penli
aut ſolidiin his nobis relinquunt, hoc fundamento ſe-
mel concuflotSolilchoui efle Deum,omniporentem,
zmmeſum & vbiq, Quod ficnim carnis ctiam iſta ſunr,
quidaliud inde quam'carnis Deitatem cum Seruetanis
obtinenr? Colores verd,quos obducunt,nihil ſunt,nif
vertiginoſe meris indices, lchouamefſe Dea, omnipo-
renrem,iminenſum,vÞiq;,natura:carnc:cx gratia, Hoc
enim illudeſt,quod vult Samoſatenus, vult Servetus:
& quo ſtante,vrterq; haber, quod vult, ſavel mille faccos
vaniſimarum diſtintionum iſti contra profundant
Moniti ſunt {&pe, & monentur:{cd non moncntur:imd
minantur. Nunc pergo ad ſequentia.
Cary T XVIII.
Explicatio Locorum tertie claſſi: &5 primd
de loco Geneſ.4-1,
Equunturloca obieRatertiz claſſis, quz nooulli
interpretes deChriſto interpretarur:Caluin®paulo
alicer, h, ce. ſimpliciter de Deo,vel alioqui ad hiſts-
11zautlirerz proprictatE accipit- Sunt aute hxc dect:
———————
Mich,
, .
eee en rf ED CEE Re AC Hr Ee OE I COR
an = " Da _— » Sands
"Ng" - A - . = *% " - —_— Þ 5 —_— = _
ow ey ems ras. a KEE. AP wt 6 ir *_ Ws
__ "24
= -
ny
04+ ona;
ww papomets cent
- _ nt rs Tg Ie
CEN ICY (OP Pro ws we rio nana gee
4 # Oe! "Ne þ-_= 4
i bit ror as nt io h ———_—_—; ”
<> a rag +
_ m_ 2G ASg9 PPE IE ENTITY
$199 99-0 le as my yu "
"
_ _ ET TINA
S 6 £ po + oy RIS. "Tow * .
Cc aps 09 ey ed A rt er A oro £ .
W 4 , tn 4:44. Atm - rn pitta ae TT PPE : 2 x rw . ed Loads ah = 97 WE As er WT ED TY A ets I hy A We ro. ane » a
Wo on yo Os CIS pgs 6 Pg mes 8-4 4 pe A n oo ON EET NO IEER A = 9 pare) eneang. -elmete, A « - - wed bod O_o Rs rn Ms vs nn —— Me ”
+80 ages HS enrol ne ugh ang —_”" 4 Bots og _ CEE ——_—_—— SET CI apy ons nc If It pet ng br gi > 5% rt nn? wh pt IG 7s {ttt x: _— —— ———— IE >» _ we oe C 4 4 I - ; CS -
—_———_— tz a us _— - og pghoagons gps: png es b 09 oa *
m_—_ Frere ee on - 4 no a> 4p 7 Ne tn Ie 7
n a__—_ irS3s uns tl aporys 20-0 pra me
: . T «
, y - y LINEICEOIETS Fa , — = - i 1 "—y n
nga a9 *-oaftineer-e —_ "9 ls - , pw _ by _ _ A > gy wo We: vanty A 01 ſiws wes __ wy w- _ ys - FR * a
- je Sfaes 00 wg bo be Jie 2 ISDA a 04 e i 4 | ge NG rg on = F £ x BY ba
09. wor Frets, py 7 — IOEO- Wn pt o—_—_— po oy: =_ " —_ Y 4
. n ws os nor hee el ; w : = . —_ 4
| 4 " M _ 0g _ % * . w—_ n__ " , ds :
- ; or BE. bg eo, AAS ol ks ee
. : l En ICS —_— - i
b 0 wy te
"FI. PR] n _ bot Lag; av d_d—_— Mens Ft ny; v4 4s x
©
:
o
:
”"_ on = by *
Re EE Ce ered
Ong __——— IT —_—_
mY w _ _
S.
FE EI IO n= yo
154 Dx toco GEenEs. 4. 7.
Mich.z.13.Hagg.2.s.Zach.s.11,Zach.14-4,An ided Cal-
uinus iudaizer, an vero & hic quoque aduerſatius Syco-
Phantam agat videamus-
Primus locus deberur exclamationi matris Heuz
poſtedicum in lucem Cainum, Genel; 4.1. Can:hs cb
ath-lehonah : quam adueriarius contendit reddendam:
Poſſeds Sirum lehowam : quali putarit ryater Heua( li=
ect inindiuiduodecepta)ſc iam peperifle illum fibidis
uvini:vs promiflum ſerpentis vitorem Meſſiam : ivdeq;
dicit Chriſtianos interpretes conieuram facere iplam
ſciuiſle, Meſfiam futurum efle verum Deum. Hanc in-
terpretationem quia Caluinus vocac ſubtiliorem , ac
porius vertendum cenſer: Acqgurſins Virum Dome:
guaſi Heya mater fib1 gratulctur de natoFilio, eumg;
Deo tanquam generis ſui primitias offcrat:rurſus ei ad-
uerſarius Theca prefigit , qudd hic quoq; Iudaizare
malic , quam teſtimonium Deitatis Meſh in verbis
Heuz agnoſcere. Ratiociustota eſt,quod dicit,articu-
lum 2b vocilehouz prepolitum , eſic notam non Da»
tiai,ſed Accuſartiui, Quam verd hec int friuola,opera-
precium eſt paucis oſtendere,
Primo ad conicuram Interpretum Chriſtianorum
prouocate. Ideonevero Caluinus ludaizat, quia conie-
Ruram pro fhirmo teſtimonio Deitatis Chriſti non ha-
ber?Anconieurz ſunt teſtimonia?Er quinam ſuntill
Interpretes? car nullos nominat? Certe ex Veteribus
vix viluseſt:nib forte (ir cabaliſtica traditio, cuius non-
null; ctiam exnoſtris mentionem faciunt.
Sedagelargiarplus,quam conieuram: non conie-
Euro, ledexcharuate credo, pientiſlimam matrem ex
primapromiſhonedefſemine mulieris ſerpentis victore
edofam, ſciuiſle & credidiſle, Meſſiam fururum efle
verum Deum. Qaid inde? Concludir ſcilicert iſte, edito
Caino,camputaſle, quod peperiſſer Meſliam,fed dece-
pram efle in indiuiduo. © egregium fidei marris prxco-
nem: putanir, ſed decepracitturpiter. Quis vicem ma-
eis non dolcatiEgo verdex fide mattis plane contrati-
Wm pit
-
on Wh.
WERE
Lis. 11. Caryr XVIII yy
wm puto, nec conicuro, ſed indubie concludo, cam
non putaſſe: non decepram elle. Quid enirp/An puta-
vit Mefſiam fore ſemen viti? Anignoramt promiſſio-
nem loguideſemine mulieris, h, c de filio virginis? An
neſciuit Cainum efle ſemen vir1/ Sic igitur concludo,
Pictas ſuader de fide matris Heue recte lentire, eam
nempe ſciuiſle & credidifle, Mefſham fururum non mo-
dd Geum, ſed & ſemen mulieris , h. e, filium virginis,
non viti. Abſq; hoc enim tidescrror fuller, non tides,
nec fuilſer ſolario, Crediditerga Melham fore ſemen
maulicris, non vin. Art Cainum fcicbateſle ſemen viri:
non cred putavie, ſcedidiflc Meſſiam : non decepra eſt
ſanta mater, An non igitur ſubtileeſt, imd inutile,fub
uouis lapide aurum quzrere, & myſteriumtimari,ybi
nullum fubeſte
Grammarico argumento adyerſarij obieceram in
przfatione mea Thargum OnKelos, qui erb-tehowah
reddidit,codam leborahb:coram Domine: & LXX, inter-
pretes, qui tranſtulcrunt: 2/47 ©:s:per Deum. Addo
nunc Hicronymum & veterem Latinum interprerem,
& omnes DoRores Latinos: imd & Grzcos, quorum
hi LX X. ioterpretes, ill: Hieronymum ſecurireddunr,
er Dominum:aliqui, cam Domino: ali), 4 Domsno: 0-
maes hoc ſenſu, quod, vt Chryfoitomus ait, mater pre- Homsl.1%+
ellum natum non nature, ſed Deo: ſer ( vet Procopius uw Geneſ,
Gazzus)nonnuptys, /edill;, quinuptialeſacrum inſt.
rut ,accepiumferar , ſunamguegratiizdinem declarer.
Sed hxc communis DoCtorum ſententia, (a qua Cal-
uint interpreratio nihil admodum diſcrepat ) aduerſa-
rioſordet vt Iudaica. Imd contra hos ad clementarios
Hebrzz linguz audacter prouocans in ſua prxfatione:
Scrent,"nquit, atheſſe notram Accuſatine,qius Vol ele-
wenta Hebrae lingue degn/tirunt: &inPleudoCalui-
no: Contra bee Parcuws ebrtend't quidem Verfronem P
LN XY. Interpretnm, Thargumitem. Sed tantiſper nihil
proficit, quoad demonſ/iret, articulum ath oct prepoſi-
im eſſe alterime, quam Accn{airus notam. Arqui nec
lin-
4x
41
Papi.
$144
ao II _ 3 .
#6 00 i we ans. rv N k
4 _ Y «
. . , .
"__
b w_
Fo " —_ ,
” en ti 01-94 _ .
. N ms + CE EO EDTA B98 » _
Wt: io Os __ TTY d g ” — MEN Cr” "_ hy JET LO ” n —
: , v _ = nee = A. Ph. ” 4 " n —_—_— -
- Ny EY REY SOTTET TS” IN . |
Gees ce em wegA 3m abivuegreterut arab As PA >. 0 FOO IE £ S . « * Pn " . a _
03009 eee vgs. ——— 8 wm rev re mn - —— cen ere ; a Oboe os waht hy method vt EE. apy a6 MINE Er AI". auapg A oy rr —_ a gp
———— as pov i: yy $5 5-20 Kms rnd hr eres oooh - be _ —_— 2 OI). yr ec 00 2-GpO Ry nine m_—_ - - *
: _ hou bu ng gene nn np ronſan, mm geme nn groan => ets rt LR En __ ERS, eg _ on ow = _y " " j- ——_
a + " ho or Ir cen Awe. 2 £ power Þ _ ”
: n k F>. bn Oe gg nn ng, ws Here. roo eg Wk Cog tw vat ne neg CD _ —_ ——
IR Py ur Fe ER p « VO mprapuggs ho 4
—_— Pee, cn $4" co-umns —— « *
- by gas yang a 9 nt 599 0 gee pe Oe Tn net . i .
_ IIs A oe _ os ot hn pert reg Mee k : _ « > ae ls __ PEE 4 »,
37 neat map ray ne gitar ae ra oaks ' n 6 a F A == a ho __ h - 4
- © PI tes 1 > FAA Pg nn
S He gs - va 0 hg re Whig, By " 40E1 , 4 d i ———_—_ _ 4
N __ 4 . LG rea, s ng þ Mn p be £ .
4 _ X ps ow Ts 3 as -- g pros: atten ST and 7 pr W | bn or
A045 Wy CTECR n - — 4 - ee Rs ets bo gh is 1h; ay; yes
_ " ——————— © JD he LETS _ min
rs v _ —_ ey _—_ PPS —_ _—_ oy » - pee”: none = :
- = any pa je en 0 preg ; " Mmm ma —_ R cy _—_— 1 pI _—_—_—
p - £ ot cy ati, or in hw bon - > MR
, p> A FRIED, >> ot peer I DER po es ah te
0 WG <anort >;
= rpm tony, Hep
pope &
OE EIT
0 Hy ae
FT.
i 8
”
'Z;
Þ
net
o
__ HO Eo Re - pg
egos mar re atprating
De roy aa poneyR apes —
bo tov —e—_
—
45: ©
+ 7
[;
: Fs }
iP
_
_
4
if
#
bf
z
F]
56 Dx Loco GENES. 4. f.
lingyam,nec mentem hic irredargutam renet, Lit.
guam ergo corrigens, ab, artificibus ad clementarios
prouocaredel(inat,neq; dicat,iſtos,quos obicci,clemen-
canon deguſtaſletmenrem quogq; vel ex Lexico ſuo core
Tigens diſcat , quod nefcit articulum 2/6 communiter
quidem eflenotam quarti caſus,quo caſu etiam bis po.
nitureodem verhiculo,Gen. 4.1. ſed & plura alia habere
in (cripturis hgnificata; ac modd poni pro Ng-m, Come
mododproMzn,s bel 4b:modd proNighal, (uger,vel cot
tre, Yelcoram: modd deniq; prolitera Lamed, quz elit
nota Dartiui, quo ſignificato hicaccipit Caluinus, & fic
v{urpaturLeuit, 16,15, Erfaoret arh-damo( ſanguint
Velde Velcumſunguime ens )(ient fecit ledam ([angus-
921.) Verwls ; Itemi. Sam. 2214. Ze reſpondrt Achirmelech
erh-melech( Regs) :& non rardalibi. Ne ergo neget
tam audaQter, Dariuum vel alium caſum, quam Accu-
ſatiuum in Hebreoreperiri, TE
Obiecidenio;, & iterum obijcio Lutherum,qui 2ch-
Tehorah inde ab annvz3, viq; ad annum 45. ( quantd
temporecerte clementarius ſalrem fuir )in verſionibas
& Commentarijs Germanicis 8& Latinis conſtanter
reddidit, non per Accuſatiuum, ſed per Genitiuum &
Ablatiuum , Lcqurſrur Veriem Der: Fchhab vberkoms
men den Mann def HErren; lcem: Nun hab ich vbers
tommen den Mann Gottes /oder mit Gott; /irum
Des,Selcum Deo.An poſteafontibus peaitius inſpectis
an ali3causa muranecrir, in mediorelinquo. Quod ia
prima cditione przfationis mez prodejz HErren/ (cri-
ptumfuir,vom HErrn/{phalmafuir, quocung; modd
1crepſerit : ſed vidit aduerſarius calamo cmendatum
(pleraq; enimexemplaria mea manu correxi, ) in alte-
Ta vero cditione integro propeanno ante ipſius Pleu>
do Caluinum cuulgata,a Typographo reſtirutum cſle,
Fruſtra igitur in hoc ſphalmate xg1(P»34@ querir, Nuc
iudicet Eccleſia,Caluinuſnc magis quam Hicronymus
rotusg; interpretum vererum chorus hic ludaizetr ,in-
terpretando verbamarris Heuez non de Mcfha pare
rore
wo” 4
" 9
Ww,13 + (ff ow” (3 Ut
Ss ow ® {|
al. MS A. £6.26 > a d.oa Am oo
MS aff. aa.
L 13, 17. Cavvra XIX igy
yorem nato, ſed ſimpliciterde Caino Dei gratia acqui-
firo, &lechouz conlecrato: an vero aduerſanus nullo
mctrico,mera inſetandilibidine,cu carpart & ſugpiller,
Carvr XIX.
De aitto Ieſa.4 3. 2x.
FJ ho ad locumleſa-43.25. Ego ego ſum,qus dt- Lorms !1,
leo emiquirtates tnas propter me: ideo peccatornm Pſoudo-
tInorum non recordaber ampli. Aduerſa rins Cal-page
yult hec verbaefle Chriſti loquentis de fruQtu paſſtomis 137,
ſug,q.d.Ego'ego Chriftus Mcſhias deleo iniquitates ru-
as propter me. Caluino autem Gimplictor viderurinter-
pretatio, qudd loquens iſte fit Deus lehovah , qui eſt
Pater, Filius & Spirirus $. promittens Ecclefiz inſtau-
rationem corporalem & ſpicicualem, he. librrationem ;
ex Babylone, &a peccatisac morte: non proprer ylla
cius merita, ſed proprer {ciplum,h. e. vt alibizpſeinter. x, ,,z 36
preratur,propter nomen ſantum ſuum.ldeo hicetiam ,,_
iudaizare cogitur,
Quis vero non vyideat, vtranq; intervretationem in
idem recidere, ac facile conciliari, modd candor adhi-
beatur? An non enim Chriſtus etiam eſt Ichouah? & an
non lehouah ptoprer Chriſtum delet iniquitares no-
ftras? Quare nec aduerſarius lehouam: acc Caluinus
Chriſtum excludere poreſt.
Quidergo,inquis,tam inciuiliteraliosreprehendit,
& rorquere ſenſum Prophete dicit, qui de Chriſto ex
ponunt? Nonexcuſo duriuſculum vcrbum: erfi video
quo reſpexerit, Non yultperſona Mediatoris cum Deo
confundi. Alicerenim Chriſtus vr Ocus, aliter ve Medi»
ator officij rattione colideratur, Vt Ce?, eſt quideler:vt
Mediator, eſt propter quEdelentur iniquirates, Loqui- _
cur autem hic,vr qui deler, &c. Quicquid fir, facile difſi-
diy hoc,vel fi mauis aoz9ger cociliati,oltendi.Sico-
ciliatione aduerſarius nd admurtrir,ſed nothas,adultert=
nas, contortas, &a genuino ſenfu text? Ic Ag mrciy dis
ferepantesexplicationes,Caluino obicctare pergit:ag8
dyyhe
EE
_ RL A Ee gr a rr re re CO OOO
Re ae dare ot et ets ore er lhoa a Lye ore eat gong WHO err irs
- _ : ww "yp 5— Pa -
Fe 4 be _ 4 tp -
—_ _ ETIR _ _ > . A.
M + q ; un - ted X X
Rs i oe 6 er HS Des ek ne Eo > ER
©" ny
: wy_ Rn
gs 4. > __
VE A A ao tendons Son rea iions om
wn
ES a et APO NA 0s 6 Man
ws
EY
eo een A
A ALD ems
.n
MEER A ENTICE
FOI OYONOS en Tet oor nant.
da. =.e+S
F< ape
RO eg at rome. ney
2 4,e6tg-
__ ga ——
—_—— _ 4 44 $0 Sges
CIRC mono o_y
RY y a he
AS EO NR ono params x oe ons CITIES
153 Ds roco IrsA. 43. 2.
diuidantur ſententiz : rationes penſitentur , & liberumg
relinquatur Eccleſiz iudicium.
Quzſtiocſtigicur, an loquens hic: Ego ego (5-21, que
delromugurtates tas propter me: (11 Chriſtus vt Mediae
tor; Nam quod fit, vt Ichouah,nulla eſt quaſtio, Adver.
farius air: Caluinus negat: & loquentem bmpliciterle.
houam dicit, qui cſt Pater, Filius & Spiritus ſanfus,
Procius ſententia videntur militare rationes ex texty
euidentes,
Principid clariuseſt, quam vt dubirari poſlit, cun«
dem efle cum, quideſedicit: Ego ego ſum,qnt deteo,onc,
& eum,quiroro capite Eccleſiam conſolatur, Hic verd
e(t lehouah, Deus, Pater, Filius & Spiritus ſanRus,cre.
ans, redimens &ſanttificans Ecclefiam communi ope.
ratione, ſeruato tantum perlonarum ordine in agen-
do. Sic cnim iple ver.1.S7c dicrt lehowat,creator tune [4-
eo5:;veEr.3-E LO lebouah Des 115, [ants l[ratl, Serwator
rum: VeEr.it. Egoeroſumichorah ,& null prater me
Seruator:vetlz. Vosteffes mer,dicit leboua,quod egoſim
Dem. Ettam antequam dures efſet , ego eram : & limilia
mulca, quz Chriſto non omnia conueniunt , qua Meh
diatoreft,ſed qualchovah.
Deinde Ichouah loquens in hoc capite Chriſtum
Mediarorem non oblcurea ſe diſtinguir, ver, 8, &10,
Nam Interprete Hicronymo, verba {unt Dei Patrisad
Chriſttum:ZEduc forus poptlum eacum,quam veriionem
etiam dodtiſhmi noſirilaterpretes Tremellius & Iuni-
us approbant : licer alij intinitiuum in fururum vel
preterirum conuertant.ltem:Yos refes mer ,drcrt lehs>
wah cx \cruus meus, qxuemelegs, Nam hunc ſeraumle-
houz eſſe Chriſtum Mcdiatorem, neq; obſcurum eſt
neq; incertum ex concionis precedents initio & mul-
ris [cquentibus:idemg; Hieronymus farerur,
Tertio, qui hicdicut? Ego,cgo delcormiquitates tudl
proprer me:1dem eſt, qui Ezech,z6.22. dicit : Hee drcit
Deming Des : non propter Vosego facram, domme Ir a-
#/, (cd proprer nomen ſantium mens , quod poliniſ/u 1
gent-
"<a>. OO OO ADR oat 1-09 + 442
L1rsy. 1. Capyr XIX 159
genribus , ad qua; intrafts: effun dam ſuper Gos aquan
muxdam , © mundabimims ab ommbusingquinamentis
Geftrzs, exc, Is antem citra dubirtationem eſt Ichouah ,
Deus Pacer per Filium & Spirticurn ſanctum Ecclcham
liberans & regenerans.
Porrd clarius etiam eft, quam vt negari poſlit, ram
hoc locolcfatz,quam 1llo Ezechielis (ſunt evim plane
ſimiles ) preciput quidem remiſhonem peccatorum &
Iiberationem ſpiritualem per Chriſtum, tanquam fru-
&um paſſionis cius Ecclehz pronmirti:ſed fimul includi
beneticium liberationis ex Babylone per Cyrum,Dicir
coim ver.14. Proprer Vos myſt Babylonemey detraxi ve-
Hes Snumerſos,oxc. Sicurt & Ezechicl, ver,24, Tollam Vos
He gentibus, > cougregabo Gos de Gnimearſtsterrs, er ad-
ducam Vos interram Veſtram. Viitato enim Propheta-
rum ſtylo redemtio Babylonica cum redemtione ſpiri-
rual:, ranquam typuscum re fignificata vbiq; fere con»
iuogirur, Caluiniigitur interpretatio vtrang; redemy
tionem eoniungens non tantym non aduiterina ve]
contorta, (ed & propria & plenior, quam altera dici
mererur.
Adde quod argumentum Deitatis Chriſti , quod
contra harcticos hinc petitur, neceſ{arid labefaRatur,
pil Ichouz hxc verba tribuantur. Niſi enim in confel-
ſo fit, lehouam efle,qui dicit: Ego ego ſim,qus deleo im-
guirates;vtmaxime hocpoſtca Chriſto accommode-
rur: quomoedo Chriſtum lehouam efle hinc conclude-
mus7Itanon Caluini, ſed aduerſarij interpretatio he-
reticts pottam aperiet,
Deviq; autnegabir ille diſert?, aut fatebirur Teho-
uvam hicloqui. Neganti torus reclamabit contextus.
Fateati non amphus erit Caluinum ſuggillandi copia.
| __ inſecatentiam contrariam argumeta tria affterri
Video,
L queas
$5»
6
Argumen-
I. Propter quem delencur noſtra peccara , is eſt 74 ad#er-
Chciftus. Delentureaiuma propter ſolum.Chriſtum. Lo /arg.
ah gol - 567
i
n
—_ po \
EO RI IE
l "0
169 Ds Loco If$A1. 43. 25.
guens verohic introducitur is, propter quem delentut
noftra peccata.Eſt igicur Chriſtus,
11. Quiſecuiuit 1a peccatis noſtris, & cuius anima
Jaborauit in iniquicatibus neſtris, eſt Chriſtus ieſa. 53,
Loquens vero hicdicit verſu przcedente : Seruire me
feci/tis in peccars Geftris : laborare me fecr/tunm migus.
ratibres Yeſtri Ergo ct Chriſtus,
111. Deolchouz feruviturem &laborem tribuere, eft
ſcelcrata Metaphoralcripturns peruertere.Ergo, &c.
Expoſut vtriuſque ſententiz rationes, Addam et»
1am quid ad poſtcriores relponderi poſle videa-»
rur,
In prima ratione negabirt Caluinus aſſumtionem,
Propric enim non incroducitur loquens is , propter
quem peccara noſtra delentur, ſed is, quiipſe ca delet,
hoceſt, remittir, & corum non amplius recordatur,qui
c{t Ichoua, Dicir enim, Ego ego ſum qu deleo : non : Egb
ego ſum, propter quem delentur. Negabit etiam conle-
Orrgenes quentiam: quia Amphibolia eſt in phrak proprer mes
Hom.1.cm Namin matore peccatadeleri propter Chriſtum , eſt ea
leſ. eadem deleri & remicti a Deo proprter Chriſti meritum, la mi-
7atione noreautem non viderur hzceſlc ſignificatiot Ego ego
probatSe- deleopropter me,id eſt, propter meum mericum: led po-
raphim tins, yteſtapud Ezechiclem: Proprer women [anttum
Vnumex menum,hoceſt,propter clementiam meam,vt Hierony-
Auobrs mus interpretatur, Nam fine dubio gratuitam ſuam
-1//um 4! milericordiam omnibus alijs cauſis impulſiuis extern
10 Prophers, Deus hac phrafi opponir,
iÞ & dicenre: In altera rurſus negabit conſequentiam , proptet
Ecce ab//z mutatum predicariouis genus propriam im figuratum;
{i mmigutre quandoquidem Chriſto Mediarori ſcruitus & labot
zes 1845, noſtrorum peccatorum proprit ; lIchoutz autcm xg] as
erc.cſſe Jwnmaduw,attribuirur, | ;
Chri/tum: Teriiam falſum conuicium dicet: quoniam negart
quod ne- non poſlit,paſhim Deo 1n Scripturis tribui humanos af-
gat Hiere- fettus, labores & moleſtias per a#pwrena Fray : quam
[| nymus. icelcratam metaphoram aut peruerfionem Scriptura-
| ridin
>
C006 Ararat er es — apr tbe
NE En RI
pains. ca > aaa, « 0 X
Cn a rd re lo ERIE EI os Ga INT Ie III I IE Ie
ou 3 . Hes - ra S*
g png: Lt Eg"
w y E
' RINGS - 1 pany PONIE a eagles.
: 1 OE EI I F-4 h oe
ECOL ES ” ——— 2: -
.
Nc es Ms Is 2 rs A a ys Os es oats; _
_ .
THF Pero Wager gy - WI ve mts
a. RA
,>d oO OI IR yo
ER _ - y OI ag—_ © oe _— -_ « iv 4 _ * 4
? 9
:
PIT LIDO IG” 2 ge oo ang er wy <a>
—
>
ces pale. SIA
Oe y—y — "
COOPER Mon
Lis. 1. Carvr XX. I6T
rut appellare,nimis fit apertz impudentiz,
Iam de his Eccleſfia,vel quicungq; poteſt,tudicer.
Saluisaliorum iudicijs mea hzceſt ſententiat& Cal.
vinum non fatis commode a reliquorum interpreta-
tione ſuam omninv diuidere:& aduerfarium nimis ims
portune planeg; periculose ſcntegtiam cius tanquam
Indaicam inſectari & reijcere. Neg; cnim inter le pu-
gnantes ſunt, ſed potius (zz; coherent, vel certe
non itadifſcatancz ſunt, quia facile ad conſenſum vo-
cari poflint, vroſtendi. Quiver alteram ab altera di-
uellic, aperte nobis Chriſtianis hoc preclarum Deita-
tis Chrifti argumentum euvertit, quod hinc ludz1s &
Arianis fic opponimus: Iſte ſeruiens & laborans in pec-
catis noſtris & delens iniquitates noſtras proprer le, eſt
Tchoua.1dem verd iſte eſt Chriſtus. leſa. 53, Chriſtus Igt-
tureſtlchoua, Quare apparet ,neceflarid viranq; con-
110gl,
— ——— t X X.
Explicatar locus Teſaie cap.63.ver.r. Quis
eft iſte,E5c.
Equiturlocusleſaiz cap. 53. r. Ou4 etc, qui Ge-
nit de Edom, tens Ve/fibus de Boz,ra? cre. Hunc
victorem rubicundis veſtibus ſanguine tintum
Chriftiani laterpretes dicunteſle Chriſtum: quia Apo-
cal. 19. 13. fimilis victor amictus veſte tina ſayguine
deſcribitur,vocaturq; nomen ciuss2s/& 7 Og, qui cſt
Chriſtus, Caluinus irerum rorqueri dicit hoe capur,
quaſi ad Chriſtum hec pertineavt: cum Prophera fim-
pliciter de ipſo Deo pronuncier, quod rubicundis veſti-
bus prodeat in populi conſpetum, vt omnes intelli-
gant,iplum virorem (uorum ac vindicemeſle, De lcho+
uaigirur, Ecclelizſuz vindice, ſimpliciter interpreta-
rur,
Etftautem 11lud rorquedi yerbii rurſus duriuſculum
L 2 nor
Lecws 711,
Pſernddo.
Cal,pag.
135+
bi $97 127 5p
*J
CE OOOLOY G6: ras Bags; ” E 1
Cn Sea re aa rn or Tr rr OO IEnR _"_ _ -
ES tr ts «6 2 26 46SvihS: þ
es gs. I. a1, OPS eva OE as
A a. oe i re ie nn OO O_ TIS
m_
__ mE
Og oe TS] q » + 6 A + oo 2
9" By *s A ey, 1 Ps 4 ot, FRAY; SOOT OY %. IFASE G1 -_ ai at, os ks ns En + a "I of h
, gs EY wings
poet ey ren 2 wat ue EM I EISOO _ my Ne oy” "OOO RTr wth cre t/) GTY ACE nd uw
m_ YO TEIN , 2 es. " 7 « y whos 2 s M * o "—- " - = ,
; ; x; : r_
IO Ie nn Ml A BT a te Oe eo ao mopRtnN cer ag ons ms ECG A OT. RI Inn Ween * rae ripe ready -
mT — FLOG v7.1 5+ "
ns ts 9.
La A
7 6+ tte npoereua i
+
?
ay br = wud ” -_ « Dy
wy "2D NE ws —y - - —— —_ ne An x - As s: "Tl "Rue py <4 _ ape
GB oe neuro Auer NE Te tn LEIENEY err are > 02 Eo can. Haan Ae £ok © we te Eo ME RI I 5 URIL - . AM l
bo
162 Dz Loco Irgsal. 63- 1
non probo: tamen non caret ratione cius ſenrentia,
Nam certe niſt victoremiſtum lehouam efle conceda.
tur, rutſus non cuincemus hinc, Chriſtum efle 1cho-
uam;vt maxime conſtet, hunc victoremetle Chriſtums
Deindelohannes in Chriſti deſcriptione magis videtur
ad hunclocum alludere, quam dicere,Chriſtum a Pro.
pheta hic deſcriptum efle: nec circumſtantiz omnes
conneniunt, quod collatio facile oftendit. Prexcipue
offendit Caluinum , quod(inquit) finxerunt hic rubi=
cundum Chriſtum ſanguine proprio madcntem,
quem incrucefuderit: cum Propheta nihil tale dicar,
imo contra dicat, veſtes huiusviRoris non proprio,fed
hoſtium cruore reſperſas rubere, inquinarasg; efle, ſ1-
cut veſtes calcantium in torculari muſto rubello re-
ſpergi &inquinarifolen,, Pretereahicvifordicit, ſe
calcare hoſtes 7x 77-4 /z2a,& calcare cos 27 fwrore ſeo. lo-
hannes verd dicit Chriſtum calcare Jacum vn fxerore
Cx -:re (nonſux,led ) Der omnyporentrs. Huius igitur &
1]);ns victoris perſonam non oblcure diſcernit, Adde,
quod, iplo Hicronymo 1am. olim farente, Chriſtiani
Interpretes in applicatione huius oraculi ad Chriſtum,
interſe non conueniunt: & difficulter fingula interſe
connectuntur. Malrs ( inquit) zo/Zro0rm referunt ad
Siem munad! ,m quo ſine carnaluer ſine ſJuritualiter
C diverſa enim ſeurtcatia plurimorum eſt ) exp/rcands
contendunt, ple aurem de primo Chriſti aducntu acci-
pit, quo poſt paſſhonem cruentus ad Patrem allcende-
ric: &hefrabundus ramen: Nec negamw(inquit)/us
doruefſe maxim, hac omniaſibe contmngere, C ſoc [pirt-
zualiter explenda in conſummatione monſtrare : Vt
Chriffo, & ruxta carzem 0 1nx1a ſpiritum completa
84m doceamw.Tandem omnia tropologict accipienda
elle concludit. $1 Caluinus id dicerer, Scri pturas ſcele=
rata metaphoraaduerſario peruerterer.
Quidergo? Rurſus iudicio meo &ille nimis rigide
ſententiam ſuam ab alijs diuidit,& iſte. Neq; enim rur-
ſus difſcatanca plaut ſunt, Ichouam elle yiCtorem ho-
ſtium
F renage a a
vpn a ST 9.
L1s. Il. CavvrT XXE IG3
ftium & vindicem Ecclefiz in Chriſti Perſona, quod
leſaias dicit; Et Chriſtum elle illum Ichouam , regem
regum & Dominum dominantium, quod tohannes
teltatur. Rucſus ergo vel neceflario contungendz (cn-
tentiz ſunt, minimeq; diſtrahende,velruit preclarum
Deiratis Chriſti argumentum , quod hinc pericur ,
quodq; coniunQisfcarentijs firmiter ſtat contra hzre-
ticoshoc modo: Victor ifte rabicundus apud Ieſatam
eſt lehoua: Victoridem apud lohannem eſt Chriftus :
Chriſtusigirur ct lehoua,
Mi——
Caryr XXI.
De toco Terem,z1. 2.2. Fumina cirean-
dabit VIrum-.
Erem. 31.22, Q#0uſ7, Gagabers filia rebellss ? | Ou14 LocumlP.
ereabit lehonarem nouamainterra:famma reun? P/eouds-
dabit Firam, Hoc plernq,; Interpretes de pattu virgi- Cal.pay. 75
nis exponunt hoc modo: Femna,h.c, Maria Virgogcore
eamdabir , h.e, concipict, fouebir vrero , & parict : $s-
rum,hoceſt, Chiiſtum, Sicenim Hieronymus, quem
ali; ſcquuatur; Nowam rem creabit Dommmus ſuper ter-
74m: abſy, Virrſemime,ab(q, vie coir atg, conceprn, far-
mina circurmdabit brrum gremio Viers/ms , gu iuxte
emcrements quidem atatu per Vagities & imfantian
Proficere Videbitrer [aprentia ex arare, ſed perfettuas Vir
mm Ventre fawmmes ſolitss menſibus contmebitur, Calut-
n* verd abſq; myſterio interpreratur de mirabili populi
vindicatione ex hoſtium Chaldzorum poteſtate, hoc
modo! Famaena crrewmd abit Sel obſidever Grrum , h. &
Iraclitzimbelles, fimiles foeminis, nouo robore diui-
'nitusinſtructi , Chaldzis boſtibus porentifſimis ſupe-
riores cuadent, ficq; famine vitos in avguftias redi-
gent, | |
Hanc interprerationem aduerſarius adunco ſu-
{pcaſam naſo & ſublimi decider, quaſi Doctor ille ma-
L 3 gnus,
omen 4: 8.4 Hoek
—— Py
143i
" Ag toons 6A EE a
_ — j
" ers "1 We, PS: Pn SOPs”. He EE} 99 17 le as _ "
* 360 wy Dr - A Mn A A I GI my —_— ROS Ve erg, eas WEE il. ”—_— DN tad a
- pcm" Oe wm Ee hw "*
at ey es oe eee A ET l =
Calurnt
anterpre-
£41100
eitsmpro-
babily,
14
2,
164 D-z Loco FrREM. 3t. 22
nus , cxtcforum omnium cenſor & Ariſtarchus, ex
tran{marinz ſuz ſapicntie adytis, explicationem pro-
ferat , filijs Deihuc vſq; incognicam , perq; metamor-
phoſes pluſquam Ouidianas fingularen plurale, for-
minam in faxminas,virum in viros,fc&minas in ludzos,
viros in Chaidzos transformer.
Sed nil.crat opus his ſannis:nifi forte Lutherus etiam
non fuitex filijs Dei. Nam Luthero non fuit incognita
bxc explicatio:Imoipſecam inucnit: vnde de eo Buj-
lingerus non fine admiratione: Lutherws, 1nqurt, huxc
locum altter Veriit , quam quiſquam aims Sic enim
conwerr:t;: ie lang wiltu dich weg tehren/du Tochter/
die ich widerbringen wil-? Dennder HESrr wirdt ein
Neuwes im Land erſchaffen / dah; / die ſich vorhin wie
NVeiber geſtellet haben / ſollen Manner ſeyu / hoc ct,
Quo &/a, anerterno filia, quam reducam? Nam Dome-
m1 rem nonam creabit interre: vt quiprius faminas ſe
gerebant,Virsfiant:Ecitareseſt, Nam fſichunclocum
in Biblijs ctus anno 3e.& 34.6 36.838, V Vireberge cdi-
tis redditum cilc deprehendo, lam fihec c cxplicatio
filtjs Dei incognita, cuius ergo filius Lutherus ? Sick
plus, quam Ouidiana metamorphoſis feminarum in
viros : Lutheri ergo Biblia habcnt Ovidiavas Mera-
morphoſes. Id ſane loogt intolcrabilius eRt(fi aduerſa-
rio creditur) intextu Lutheri, quam in Commentatis,
Caluini, :
Ethi autem Lutkerus ſententiam poſtea murauit.,
non tamen ideo non licuit Caluino cam tetinere aut
ſequi: cum minime ita fit 1improbabilis aut abſurda, vt
fingitiſte. Neq; enim omnino male congruit inſtituto
Prophetz,hortantis populum adreſipiſcentiam & pro-
mittentis redemtionem a Babylonijs, plane inopina-
tam & miraculoſam, vt femina virum circundet, hoc
eſt, mutara fortuna lſraclitz imbelles & capriui Chal-
dzos vicifiim premant. Verbum enim $4644 non tan-
tam Ggaificat blande ampleRi,ſed etiam hoſtilicercir-
eundarec [cu oblidere & premere: yt Pal. 22,013.17. Cer-
| Th cundes
7, 00 AND 426 M90 Dy ET, 1s pong 1
| —
49 AAIbs at <0 ne aye ns re,
Yer mer nm eroooroam cp_—Gs
Ers, I, CaryrT XYtT. 16
candederunt me canes, Gr1wlr, gc. ac locis Scripture pe-
ne innumeris in malam partem accipitur. Nec eſt Oui-
diana mecamorphoſis,, ſed in Scripturis vlitatiſhima
enallage numerorun), fangularis pro plurali,feeminam
pro ferminis, vizum pro viris dicere, Siexemplun re-
quirit,audiat vel Lutherum loco ſuperiore, Ilela,4z.27.
z,
Enallage
ARBmere-
T1617 V/z14 »
tu in Scrt-
Pater tum primmspeceanit: (icdicentem : Non accipro #795
de Adam 0 de peccatoorigims : (ed generaluer ſingula-
reproplurals accipre. Ouidiana {cilicer metamorpholi.
Nec rara eſt Metaphors , per fexminas meticulolos, per
viros forres intelligere. leſai, 19. 16, /2 dre 1/14 AEgy-
pri erctficut mulieres , Cc. i. yam. 4.9, Confortamns
& <fore Virr. Quin hoc iplo loco aduerlarius vult
Chriſtum appellari virum, quaſi eximjum & fortem.
Nec obſtat, quod excipit,non fuiſſe rem nouam Iudzis
ſaperare hoſtes, cum ſpe ante hac parua manu innu-
merabiles hoſtium potentifſimorum copias ſuperaſ-
nr: hic verd rem nouam cundiisg; ſeculis inauditam
o—__ Anenim reftitutio captiuotum ex Babylone
vitres vulgaris,ac vor porius omnibus antiquis bene=
ficijs rantd luperior,quantd ipſperatior, planeq; quaſi
noua quedam populi creatio? Cert Deus.iam olim
antcannos plus minus 2oo. perleſaiameam vt rem no-
uam & mirandam, verbis plane fimilibus promilſerat 3
Ecce ego fario rem ngnam, ec. |
Verum fir ſant hoc totum in medio poſitum, Alte-
ram ramen interpretationem, vt pia fit mazimt, an ad-
verſarij rariones ſatis cuincant, eſſe genuinam ac pro-
priam,ipſe videritzIſtud quidem ſatis probant,quod cx-
era controuerſiam eſt, multa hoc capite ad reduio-
nem populi ſpirirualem; & ad res ſub aduentum Chriſti
Py
leſa. $3s Ip.
furyras pertinere:quoniam Matthzus Evangeliſta vet- aggge.y. 2:
ſum 15.ad Jutum Bethlehemiticum,infantibus ab He-
rode propter Chriſta nard trucidatis; Apoſtol® yerd ad
Vebrzos, vaticinia de nouo faxdere ad beneficia & c0- Hebr.3.n;
ditionecm nouz Eccleſiz, ex profeſlo acc5modar, Veriu
quodtotum hoc caput aihil aliud habcat:ns ſatis con-
| : L 4 gruere
a en
Refa.t3,
x66 DE Loco TEREPM. 31. 22,
gruerecum textu & ſcopo videtur. Deus fiquidem idi
viitato more populum deſperabundum, tam corpora.
lis quam ſpiritualis libcrationis promiſhone faris a-
rte conſolatur. Nan vr folida fit conſolatio,a ſpe be-
nefic1j typici ſcmipleni,ad fiduciam beneficij ſigoifica-
ti,pcrfeAtioris, animos corum traducir. Sedeſto tamen
quod dicit aducrfarius ; nihil aliud habere caput illud,
quam rescum aduencu Chriſti ciusq; regno connexas,
Nondum ſatis probatum eft, quod querebatur abry-
ptam hanc promifſionis particulam ; Femna cireowns
dabit Frrum, hoc ibi velle:Virgo Maria pariet Chriſty,
Huicenim ſcnſui omnia antecedentia & conſequentia
pihilafhnchabent, Nec ilhud, quodde re nouaſcude
micaculopromictitur,ſatis rem probat,cum multa alia
miranda Deus ſzpe promittarzvt neque illud, quod
Chriſtus paſliim in Scripturisvir appellatur. Nam locis,
Zach 6.0 quz annotatille,perſpicuarescſt ex curcumſtantiis, in
I},
AF. 2.6717.
iſto non item,
Quid ergo ? Si verba ingueamur quam proximde, vi-
Alta emer / debimuseſſe querelam Dei de Eccleſia delertrice tan-
Hreiatiso
quam de foxmina adultera: cum hortatione, vt redeat
ad Deum maritum ſuum-: W/qnequo eircumagis te, 0 fi
fra Saga? Sequiturhortationis ratio: quis creabirt Do-
mms nouum,cre, nempe promiſſio admirabilis gra-
tiz,qua faturus ſit Dominusrem nouam,yvt prerer ot-
dinem conſuery famina ambiat virum, cam vir rulgd
ambiat fominam: ſcu potius, vt femina deſertrix mas
ritum ſuum Deum irterum requirar, eique conſtanter
adhzreat verarcſipiſcentia: quod,yt res noua & mira-
culoſa,non ſine cauſaſpromitritur. Erat enim populi
tam contumacis ac deplorati conuerſio ad Deum in-
gens miraculum,8 nouz creationis inſtar fururatlicut
reuera hominis in peccato mortui reparatio non mi-
nus, quam prima cius creatio, mirandum eſt Dei opus.
Ided Scripturadeca ctiam alibi Creed: verbo vtitur,
vt vimirum ſalus noſtrain ſolidum Deo, ac non viti-
bus atbicrij noſtcivindicerus, vt Ieſ.q,s, Er —_— le-
Pe OED , 8K
Ern 1, Caryr XXIL. 167
boa ſuper 101m habitationem montes Sron , re. Et
Pſal. 51, Dauidpetirtfe denud creat: Cor mundum cree
ew me Dew 775.
Hanc interpretationem > aduerſarius naſo etiam
fulpender, quid tam ?Placet eainterpretibas alijs neq;
impijsneq;indoRis: & ad yerba lenſumq, Propherz
proxime haud dubie accedit. Nec tamen refragabor,
fi cum hoc fimplici ſenſu alttiorem illam Hieropymi
{cententiam de partu virgineo placeat coniungeretquo-
piam hoc doifimis quoq; interpretibus Oecolams-
padio, Zvvinglio, Pellicano & Bullingero non .mpro-
bari videos
CaryT XXIL
Explicatio loci Hoſ'6.2.T ertio die
ſuſcitabit nos.
Ertinet hucoraculum Hoſexs, 24 Yiuficabet mos x apa py
poſt biduum:dre tertioſuſert abit nos:&r item wu 118 P/eudg-
canſpedtuers, Hoc interpretes, Hieronymum le Cal-page
cuti, reterunt ad Chriſti ſulcitationem ex mortuis , 156,
duplici adhibita figura, Enallage numert pluralis pro
Gogulari, &Ypaccdoche totius pro parte, quali dicat,
Dre tertro (uſertabit nos, id eſt , Chriſtum , & nos in
Chriſto, Hic ſeauſas Caluine videtur nimiiim argutus,
ac monet, nein Scripturis nobis placeant argutz ſpe-
culationes, quz poſtcacuancſcunt: {cd ve fitiolidum,
quicquid five in Prophetis fue in Apoſtolis colli-
mus,
Itcrum verd hoc aduerſarius pro ſuo ingenio ſcopti-
ce excipit, ſed nullo verbo demonſtcat,ſuadWinierpre-
S%
tationem genuinam & ſohdam cle , Caluini genui-
Dam ac ſoldam non eſſe, Arqui vegari non. poreit, hac Ser/as go-
eſſe verba Ecclefiz cius temporis , publice reſtifican- nurnue hat
tis ſuam refipiſcentiam., & mutua cohortatione ſe 7p» op/16-
aplam cxcitantiss Yenite && connertamur ad Dem: tigy
& $ BEM;
» A ts: 449
95s * - 00 Me "PT -—_
WO ARIES 5-0 ap 704 5
,
. 4
EO es. At IS. © at une.
Wy 4 mg OT ob
* . of y
—— " ee"
-
WIGS $i ee: - rai
a a re En nt tm -. , ww rd. "
- aaa a a tn el et "PEN per eds ani .
1 Ota a gy
gs 'd
EO NEANELD ets |
" -— =—_y arcs @
o
" = 3
ww þ
ROI PIP Vp > Ay We AgRes+ ye
*
\” "+ INE FIR
No 4 £
4 hy %
. ”
FP = A —— _ NI 5
2 a0x WNCIING ERIE. =
i OW OP itt VAI te TERS oo SES RED A or nt hrs re os a
Dp
»4
s Eretan, » 7s
ne nn oe ay ow.
pra -
ey
as wth. anche meas FI - We a " i 1s BC ag, Ae os pg MS nanny
AP ae +0 « "_ WO Ar et econre tate IP SEPHOS, — FRM-. $0 PO IL NOIE
rn rt pg A enter ror te vey > no ny nes TH, v0 © IF ISORS tis tant Sd Ye Po PE Oe tn PEA worn
£ 4 Oh RN 8-2 nog --69: .
4 - % a T8 4 et bo - 081 —"£x ys
- 2. may w_ 2 Is. 4 old arch A = a 6 INTE. bl...
= .
09 IO nt eg
-n pur ings A = 2-14) way 9: a0 ©
wy 9+ .
my mos Op, 1 xp 1 Ss rs - __ - 5 5-5. hs + Porous > > OE 4 98 —_— by wines - by p p
Das dead idbad Coons 3:5, rr da jr tr aubbo ater wow ati TD 4 org, nr * * « , « 1+ _
: 7 .
es Oe ei ena SE ESE « — TOME <A Tabs - le PB ONGS ts mo ub a1, np HI Das or pe tn; 9 S
ps 1 rar
nes Trad, geo. 45
_ _
gow.» its 259 ry five:
Hee I Rs
Sen/as my-
fficus de
Chriſto.
Arguts
Hicrouy-
m1 allega-
Ts
163 Dzx Loco Hosrm# 6 2.
247: & (ele in malis prefentibus gemina conſolationg.
crigentis: primum, fidueia miſericordiz Dei remitten«
Ls peccata, & mirigantis mala agentibus peenitentiam:
Ipſe percuſSit 3 ſanabit : Deinde pe & exlpcatione lip
berationis ceit0 randem,nec mulrcd pdſt futurz, quan-
tumuis aliquandiu Deus auxilium differat : Veawefrcabee
nos poſt biduum,c7> terttodieſuſcutabrr nos: qd, St Deus
non ſtatim nos viuihcar,non eſt, cur mora txdium no»
bis afterat :quoniam afMligiz biduum, hoc eſt, aliquan-
diu: arpoſt biduum tertio dic, hoceſt, breui tandem ae
certO liberat, Hic verus & proprius eſt ſenſus, quem vets
ba poſtulant: quem abijcere,cſt mentem Prophet ob.
ſcurare. Hunc igitur ininterpretando textu Prophets
merito retiauit Caluinus-
At,inquis, hoc biduum morris Ecclefiz, & hunc ters
tium diem viuificationis cius, Deus pracipue declatas
vir, Chriſto tertio dic a morcuis ſuſcirtats ; quando nos.
omanes tanquam cius membra vere etiam vuificauit,
In Chriſto igitur hoc oraculum eſtimplerum, Quid at
eſler? Interim hic ſerſus non eft hteralis, ſed litera-
lem conſequens xg? ovyndrgny , & per colletionem
quandam : qui proinde literalem illum tollere nog
deber nec poteſt, Nequc Calninus cungypro nimium
arguto haber , nifi quatenus , alters Foto aut Ie-
pudiato,ſfolus genuinuseſſe contenditur, Diſerte enim
dicit : Non wego, gum Derg ediderit enſigne & Memord-
bile— ſpecrmen huts res in Filio ſue Grigentro : Ec
tandem $ Habemus ergo rm Chriſto eiluſtre documen-
tum hums Vaticing. Qudd verd de argutis & evani-
dis ſpeculationibus monet , ad oullius 1niuriam.,
ſed ad diſcentium vſum pertinet. Nec abs re monet,
NonneiWm argutum eft , quod Hicronymus in
hoc biduo & tertio die myſterium de triplici Chri-
ſti aducvtu contra ludzos querir , & vrget , qudd
primus dies ft primus in humilitate Servatoris,
aduentus : alter fir ſecundus in gloria , tertivs
fic vitimus in habitu iudicantiss De tatibus an
Calui=
9 PR a TR ts 1
a ac Ava ai. as ed as
ba * 'S VY
E rs. 1, Cavryr XXII. 169
Caluinus male dicit, quddprima fronte placeant , ſed
oltea euaneſcant?
| Vrporrd fit ſolidum, quicquid in fcripturis Prophe-
tarum & Apoſtolorum colligimus, hanc regulam mi-
pime d:Rarorie prefcribir, ſed vulicer conlulic, pro fi-
di Interpretis jure: acque id Logodzdalis iſtis, qui ni-
hil ſolidum habent,ducuat, cucavt, nifi quod iplorum
artider ſupercilio aut placitis: ſed jis, qui in Scrigtu«
ris proficere volunt, Vtinam vero plutes eamin oculis
haberenrt:ſic vrtiq; minus deprauationum &contentio-
num in religione effet. Qugd verd ſoliditatem eam,
quam ab interpretibus obleruari requirit, ne minimo
quidem attingat dipito, ſed primus ipſe fit, qui quz A-
poſtolorum & Euangcliſtarum allegatione folidiflims
fundari & zdificari poterant, ea ſtrophis, lubrieis ſuis
corruptelis & preſtigijs infirmer, labefacter, diruar,
evertat ; in aere volitet, argutis ſe ſpeculationibus
obleCtet - denique nuyatoria , coata, infirma , lu-
brica, inflexa, perplexa, intricata, peregrina a men=
te Spiritus ſanQti, ab Apoſtolorum explicatione diſſo.
na , nec retiquorum DoRorum Ecclefiz approbata
calculo, ſed nuper inſuo fameſs cerebro concepra &
nata pro ſoligis venditet ; & quz func alia id genus
«opoBoamrg: quis non videat eflc effrenis cuiuſdam ac
redundantis loquacitatis inaves fumos , iam ant
aliquotics veritatis luce diſſipatos ? Oſftendat quz-
ſo, vbi, 2 quo Apoſtoto vel Evangeliſta, quibus ver.
bis locus hic de Chriſto fit atlegatus. Perperud ftro<
phas,corruptclas,praſtigias ingeminar. Arqui nihitni-
fi nugas vendere, vel calumnias integdere toties iam
eſt conuiftus nugator iſte. Quin qui ſtropharum &
OE, A viua requirit exempla, legatquaſo Di-
putationescius de perſona Chrifti, vbi ad corrumpen-
dam doQrinam de hypoſtatica vnione naturarum, vt
nimirum inde catnis detornet Vbiquitatem, ſtupen-
das haſce & ſimiles rggreaoies invuenict maſſam hu-
manam non efle aſſumtam huc yel illuc : _ in
une
Reprela de
mierprets
trontum los
A pas — SR COT ET RIINEIR greoatenpy
+ A—_ " «
Penn TT” er eee —__ ITE
Wome = 6 oY b ORE el G ,
No ron Ce wen a ny te 04 Ae P-=es at Rm: %—-
wy ”
. c_ _
"TI * :
6-7 rs 08g Ma - NE I
COCCEOED. |
I rs ry N09 gs Praze OO ,
R TY "0 nc
- $-————_—
*
mee to
NE area
94 n
” fs ”_ *
- Ce mee A ns ac ne
= OGG IO —_
pon hewys * . 4h
o
.
"ne nn ea _— py
wages Þ -
ae artda's dr» 4 Z
- v 6 : 298 US. yotogts * 0s Hire os COEEnT gen. Is ——
= COMMERCE CORE TENRDT Y Yon IEEE REIT PST I ORR <2 ono ana 2 2
=o wy PF IDOL ys +> Ne a-AMe
ag won ee
" PO PEN __ Aeneas cow "s k
*
+ . 4 * m_ . . 4x «- - # Fu PEE III i CWO. Sogn $2 hg a ene <IEE " oeey) Sm
2 COD OW. «i les DH _—_ w . == £ es Aa : : no >. ne ; Ee eo SER ICE IRCCS: EZ ROIIRT.: b 0
Arn tex, 29t9-qprOphans Bag: a Boy» ws Re ods woos CC OE ea ee OR A EE TE EEE TA EECECENN ORC TECS De Ce LE ON
_ fate = 5 es tg CIT m"_— PEE I eeronnn og 04s ng NOUN COOETIR ga
Orr Apo oO -— Yo. cont —_ OS Wo 1 rn Arty OR re pay OO 9 G4 2 0 er i. 106 yen = ents <tr nt { $I. —— ve ts fs pa SOEI
-_ —_— —_ " ,
why we . = ” _ _-Y * - - _ hn
2 Go a —_ Maud = ger Wc, rg 09 ers ret m_ _ py mane % . bo
. d - .
"
4. 66g; ac
0170 OGG ee FRI ALI an PE Se ts
+ us
ns PEI Try
ws ” bo £ As. 4 av + *. pr PS, . <tr e704 nndtamengr nero nag - mr - ww - ITED ”
et © aft ſo er > Or 4 APES > Es a 4 SN FOS 9 A Ee4 ron hges vngte re any ws; 4-09 AY 4 LOI _—y _ Fa , #097 DOGS oans k = 2990; por 16> mr pl
be % Ps nn Poa 7 - Pn ra 30a , Ay RC
nant <p - 0 m_————s my axe ” ae mmq—at—_ DTS_e_——_ - - * - o DA auerocys . On Rn op
Sol: dun
guid 132 11-
terpreta-
£10110008.
170 Dz Loco Hosra 6. 2.
hunc vel iſtum locum: non locum aliquem, {edilleces
Ic Filij Deixzegraredle aflumtionis rermini ad quem ;
carncem Saluatoris in allumtionis rerminum eſſe
tranſlatam : emnem localicatem alciflime tranſicen-
diſle: in 24 illocalem exiſtendi modum fortiri : 2399x
habere allumtam naturam intra complexum totius
plenicudinis ſuz divinz natura! ſect m,intra ſc, apud ſe,
pen:s(e:nonincludi intra carnem, nectamen viquam
vel vllibieflc extra carnem: naturam hutnanam in ple-
nirudine vnitz Deitatis habere jndifiuntam ſuam im.
manentiam : non eflc 1immenſam, illocalem , & ramen
ellc vbiq; illocalicer, &c. Ouis hicnon exclamet ; Ons
zeneam Vulrus mutantem Proteanodo? Quis dubiret
hic ſubeſſc non fumoſum cerebrum, ſed torum fuligi-
noſum caput , cuius piceas {ordes vix tres caminatij
rutris perpurgent ſatis?
Deniq; ſolidum aliquid fit, annon, haudquaquam
Caluiniauthoritate definiwus, Neq; enim didicimus,
de Doftoribus hominibus in religione tam ſeruiliter
diccre: avs 5G, vtſolentdeLuthero(quantumcung;
reclamer ipſe) vel de fuo Fabricula V biquitart} Doto-
res. Id {olum habemus folidum & genuinum ia inter-
pretationibus ſcripturarum , quod proprietati ſermos
nis , quodantecedentibus & conſequentibus & ſcope
cuiuſq; loci, quod deniq; conſenſui Scripturarum alia-
rum, & analogiz totius fidei maxime conuecnit, Quod
ealc non cſt, fcuſtra vetuſtatis aut multicudinis ſpecie
pro lolido aut genuino venditarur: ficut quod vere tale
eſt, fruſtca pro alicno, arguto , contorto impugnarur,
Jam talia fint, an non, quziſieclamateſle nugatoria,
infirma,coacta, &c,non ipſum iudicem ferimus,
ſedrurſus Ecclefix iudicium
appcllamus.
Carvr
<7 i 00 pn ee TAP ORE
L1sB 1. Cavyr XXII. 'y1
CarvrTt XXII,
Interpretatioloci Hoſe.x3.14. Demang in-
fern: liberabo eos.
Ve porrd referendus videtur locus Hoſez cap.
13, VEL. I4, Emani inferniiberabs eos, 4 morie
redimam eos: Eroperditro twa,n.ors:eroexciſio
tua inferne, quem aduerfarius tanquanm vaticinium de
reſurreione Chriſti cicari contendit a Paulo r.Cor. 15.
54.dicente: Abſorpta eft mors :n Vittoria: Vot tum mors,
aculews? Ver tuwaunferne,Siftorrata Caluino autem,pro
ingenio & ſpirituſuo,ctiam corrumpt. Atqui iple pot
us 1terum pro moreſuo calumniatur.
Princspro accaſat Caluinvm,quod virulenter exagt-=
tet & acerbe ridear Chriſtianorum 1nterpretationem.
S$cd calumnioſa hc eſt hyperbole. Sic veto res haber,
Non ſatis conuenit inter interpretes, cum in epilogs
przclarz illus diſpurationis de morcuorum refurre-
Qione, &decorporum noſtrorum immuratione Apo-
ſtolus dicit : Quando boc corrupribrie mduerit rncorre-
pribilttatem er mortale boc indacrit emmortalitatem:
rmenc fret ſermo,quſcripriag ei? : Abſorptaeft mers 1m Vi-
foriam : Gbs tus 0 mors aculers ? Vos tao inferme Vi-
foriaf? Vndenam hocteſtimonium deſumferit, cum
multz ſcntentiz in Prophetis occurrant, quz# huc re-
ſpicianr, Altj yolunt rotum ex Holez cap.13.i4-deſum-
tum eſſe: alt) veriſimilius dicunt, quod & aduerfarius
agnoſcit, Apoſtolum duo teſtimonia coniungere,prius
exleſa.2g5 8, vbidicitur: 46/erbeb1t mortem rn ſempiter-
num,vel, in Grforiam , quia vox Nazach virung; ligot-
ficat:poſterius ex Hoſez cap.13- vcr. 14, Sed hic rucſus
tot fere ſententiz, quot capita. Alij voluntApoſtolum
citare ipſa Hoſez yerba: alij, non citare integra, ſed
quzdam tantum : alij, citare non ex Hebrzo rextu, ſed
luxta LXX, yerfionem: alij,mutatis verbisrantum alles
gate ſenſum, ytLutherus: alij deniqy ve Caluinus, cum
Hoſes
Loew Vl.
P/ende-
Cal pag
15 4
1,Cor.17. 54
Varre {ons
rentire de
allegatss-
ne hum
" Os
q ; bs *
. _
ONES? 1 9-1 is: 0 Be ADA 4, Þ DO I OE CET TE InE
EE —— - % RI eo $6223 29 08 A Ras SM -9t4-x US RS eapNy
Re ERASING <p gn .
- , "
N RETAIN 4g. ORs wore . %
- 4 6 » bo; eo oY b
: $953 NE, *$ 5 » os Wi ac "wm
2 I s _
a q—_
CE IE ERR avon 6 SEES a” > - AY 041 Ppare
- Er EE EIIIECs *i 8 gr eG .
an TO bee 0ne er PORN £-49onag -
Mt an a TEN rk a ll tr en, oO R_—e>
Ge A FEE Ly. «one
p ——_ 5 We
un Ons EE I a rant ets
a rn OO
Y rayon > < wk / ___
, = -
Go—_—_ aide ———_— . :
apy
_ Dae ea. nn re CE TO .
Ts Ls er a ne we OOO OY a wa,
: OIL CID
__
Foe
s/n gs
CRY
oY
hn > 1 ee) rve ; d
os I" IRTR An EN Kot y 0 a NANG <d *
36> 46 Os.» = v9 00s $65 - ro Gs as a A pn
m4 odomeds 4x le Py. 1 I «29: ag Hs = is RIP ine—t, qetwytee
rs og
i Is Rana aka a Pay re 4
ONE CORR Moon tounprneent ora BARE
" ELL P t —__ K _
aſp i 7 EE EEE ING
No ME ny ma 4
61 28h 27 I TREE
_ Ng EIT LCERS
Ce ns SIP ION
Po eee Sr Nora ena
a a a re ee nt ey
x "7 - . mn i -
bo ha eee Arne ag — ar 9 - 8k 6% "5 -
—_—
” _ TN ung gs at ne es
rs 4. drdrite age 4b,
O__ . __
, " __—_ - _
GS S ps rs AIR, -
De OC IIENS
WP mg - wt eerie. "
A oi. LO _—_ *% ayes a & X [
Seng RD WA TT PL Corn 7: ooo pye-— oomems mmm
R—_—_
14 -
OI eg 5m Ge -
a OY PO Rn or een ogy roreny en OPER = wo mew mn
my my Fei CEE - ry A ory
Ond Cal.
813148 IC
reprehen-
dat.
[,
172 Ds Loco Hos 1. I4-
Hoſlez teſtimoniumex profeſſo non citare; ſed ſenterhe
tiam communi viu recepram & piam ad (uu inſtitutunt
accomodare,vel ſalte yerbis adeam alludere.Diucrlira«
1; ratioexcoeſt, qudd hzc verba precise & expreſse;
vtſuatpolita ab Apoſtolo, nuſquamin Scripturis neqz
codem neq; diucrfis locis reperiuntur: & cum varia ag
manifeſta (it in verbis,preſertim Hoſez & Pauli diſcre>
panria, alij alias conciliationes quarunt, quam rem di.
lIigentiſlime excuſlit D, Beza in notis ſuis. In hac igicut
featentiarum vel conie&urarum diucrfitate an Calui-
no integrum non fuic difſentire ab alijs,quiipſiinterſe.
non coplcntiunt ? nonncetiam reprehedere ea, quibug
alij aliter ram verba quam ſenſum Propherz obſcura.
runt2 Quidam vertits Eroperditiotuaad mortem:acli
ſermo fteret ad populum. Hunc dicit inſulse depraua-
rerotumlocum, & vuliſitmam dotrinam nobis eripe-
re. An hic'peccauit? Poſtea dicit, myltos interpretes
putaſle hunc locum citatia P aulo, ſimul etiam expo-
ſuiſle de Chriſto, quicquid hic diciturtac multis mo-
dis errafſe: Primo quod dixerunt , Deum redemtio«
nem hic promittere abſque yila conditione , cam fit
promiſho conditionalisin comminationem delinens$
De mann infern l1beraboeos,q.d.nili pereos ſtaret,ego
voluntarius eflem corum redemtor : Redimam eos;
quantum in me eſt, {cd obſtat populi durities, quia
malunt centies peri:e, quam ſe conuertere ad Deumt
quem ſenſum nunquid non poſtuler cotextus Prophe-
t,diligentiores conſiderent. An verd bic pupillam cu-
iuſquam tetigit ? Deinde quod ſumſcrunt in perſona
Chriſti: De mans ſepulcrs redimam eos :cum propre
loquaturIchoua, Erh enim verum eſt, Deum per Chri-
ſtum nos redimere a morte: intereſt ramen, vt retinea-
tur proprius verborum ſenſus , quod loquarurlchoua:
idq, ne rurſus argumentum Deitatis Chriſti,quod hinc
peritur, deſtruamus. Si cnim «non loquitur Ichouas
. non ſequetur, Chriſtum eſſe lchouam, vt maximede-
NJ
tur, hzc ycrba loquenti Chriſto attribui, Tertid qudd
gum
OO EN IG
NET. OS IE CE
L1s. 11. Cavyr XXII. 73
nimisargute inferaum & mortem diſtinzerunt, ac pu-
rafunt, infernum vocari tormenta, quibuscruciaucur
teprobi , vel locumiplum rermentis deſtinatum , ve
Hicronymus interpretcaturlocum,in quo anime reclu-
duntur, hue 10 refrigerio, five in pacvis pro qualitare
meritorum, Hoc vocat nugatoriuim , ac deceptos cle
dicit i vocibus:cum per mortem &1nfernum hebraica
hrafi Prophera idem intelligat. Scheol enim, quod
reddar inferoum, (1pſo Luthero reſte) hgnificat lepul-
trum, (cu locum, vbi cadaucra mortBorum reponatur.,
Hiscinever6 eſt viculentus1lleriſus? Poſtrem6, quod
cumair Ptopheta: Ervexc:/io tra imferne ( Hel /epul-
eram,) poſucrunt nomen morſus & a4egorice expoluc-
funt , Chriſtum fuifſe inſtar hami. Quemadmodum
enim vermis ,fihamo aptarur, cum voraturapilce, eft
fliincericus;iractiam Chriſtum dixerunt, cum depo-
firus fuir in ſepulcrum , fuiſſe morſum lerhiferum ,
quia ficuti hamo capiuntur piſces , ita mors ineſcata
fucrit morte Chriſti, Has argutias dicit magno ap-
plauſu fuifle accepras , ided1n toto Paparu fine con-
rrouerſia hoc pro oraculo vigere , quod Chriſtus fue-
rit morſus mortis, Sed zrerea ( 1mquit ) // quis propridm
Prophere Gerba expendat, Gidebir 1Hos mſerte or tire
prier abuſes fruſſe Prophets rteftrmento, Hac hc cr-
go eſt virulenta ſcilicer illa exagitatio ; hic acerbus
Hlerifus interpretationis Chriſtianorum ; hz illz ſan-
nz Caluiniſcilicer, quas Paulus Apoſtolica ſcueritare
compelſcir,Sed bona verba quzſo.Quali verd que huie
_ veliſtiplacer,mox fint comunis Chriſtianori interpre-
tatio.Oſtedat ergo aduerſarius hxc,q Calainus impro-
bat, omnibus Chciſtianis approbatacſſe; velporits,ca
Prophere aurApoſtoli verbis colſcntancaefſe.Certe £5
mentuy morſus &hamilineſcacis morte, tam eſtalicny,
quam Þ maxim@,vtmeritdChriſtianos ei* pudeat. Hoc
ergo fi pingenij &7zeli ſui vehemeria acri® taxauit Cal.
uiovs,quid mira/Sed & deinſcito & turpi hui? teſtimos
a4) abuſu loques, cxprelse Papati pſtriogit, Nihil frg0
40
De TE ET Oe Ron arr _—_—_
bs , , os eg ES" -
Calnaims in
terpreta
fi0 non es
contrads-
forte."
Tres claſ-
fes allega-
$10n1178
Apoſtols-
C4XY 1638,
L.
174 Dr roco Hosr# n. 14:
ad iniuriam Chriftianorum Interpretum id pertiner,
Potro ctiam contradicttionem e1 obijcit, quaſidung
prius exagitauit Interpreres,quod putatint locum Pro.
pherz ciraria Paulo: poſteatamen concedat, Paulum
citare Prophetam , atq; ita fibinon conſter. Sed & hee
bis friuola calumnia & deprauatiocſt cius ſcntentiz,
de quaadiplum Commentarium pronoco,
Falſum eſtenim, quod vilum interpreter cxagiret,
vel ided exagiter , quod purarit hunc locum citart a
Paulo.Deprauationesquidem & argurtias quorundam,
prxſertima Papatus, deinferno, de moriu, & de hamo
incſcante, exil!a bypotheh deduRtas, iuſto zelo,vt dixh
repudiat. Id vers aeq; fine idonea cauſa facit, neq;ad
cuiuſquam iniuriam facit, Non enim lInterpretes, fed
argutias reprchendair, vel, ve vult aduerſarius, cxagiraty
Sed magiseſt falſum , quod Prophetam citari a Paulo
concedart, Apertc enim contrarium veſtaytur eius vere
ba, non hic modo,ſfed & in Cemmentario 1.Cor. 1s. vbi
dicit: O04 ad ſecundum membrum atimet , Vbs mſwl.
rat morit& inferno, mceriume#, a ſeipione loguarmr,
an ihic quog, Prophere Verba ortare Voluerit., Et moxt
Ego cer:ie ita ſentto, nom hic ex profefſo voluiſſe citare
Prophetam te/tem , £5c, Expreſse vero hic(quod norare
eſt operaprecium ) res claſſe; allegationum Apoſtoli-
carum facit, & locum praxſentem ad tertiam claſſem
refert Neque enim , 1nquit ,exprofeſſe ſemper locos ad-
aucnunt Apoſfols . gus rorocontextr ad rnſtuumm , gued
trattant,pertment : /ed interdum atlzdunt ad Gun
Gerbum druntaxat:alrguando aptant locum ad [enten-
ram per ſimilitnearmem: aliguands adhilent teſti me-
n1a Vnaigitur & communiſhma clfliseſt corum,que
Apoltoli cx vereri Scriprura ex profeſlo citant, confir-
mationis causa:cutuſmodi ſunt infinite. Altera eorumy
guz deſignavt & inſtiruro ſuv aptant per fir ilitudi-
nem: cuiuſmodilunt Matth. 12. 40. Siczcr lonas fuit in
Venrre cers. Rom, 10. 6+ Qu afſcender mils en celumt
| | L Cot
ww WW my Maw - Ww rw
$5"
Lrsy. II. Cayryr XXIIL v5
1, Cor. 9. 9. Bows rretrrants non obligabs os, Gal 4.30,
Eqce ancillam cum ſuofilio, exe. Tertiacorum, adguz ;,
verbistantum alludunt, vt Matth. 2. 23. Na'2,4rems Vs-
cabitar: alluditur (ve doRti quidam interpretes volunt)
adid, quod de Samſone typo dicirur , Iudic.13.s. Ephel,
(.4, Excitare,quidermwe:adlocum leſa.g.2z, cuiulmodi
locorum caralogus in Biblijs minoribus Santaudrea-»
nis Geneuz editis, ſubcalcem annotatur. Ad hancclal-
ſem, vt dixi , locum preſcatem referens : Sar (inquit)
con{tat, Paulum illo capite ly, priorts ad Cormth. non c1-
zaſſe Prophere reſtim anium ad conjirmanadam llam do-
Arinam , de qu diſjerrt. Hec verba non puder adueila-
rium bis (ic tcorquere, quali concedat,allegari quidem
ab Apoſtolo Prophetz verba, ſed non ad coufirman-
dam illam doQtiinam , dequa diſlerir, ſed ravrum, vr
oftendat , Deum non amiliiſe virturem ſuam , &c, quz
tamapetta calumniaeſt, vr nulla refutatione indigeats
Nam neq; ad doCtrinam illam, neq; ad alind confir-
mandum vel oftendendum allegari concedir,
Vtrum vero recte, an nog recte,id non concedat, ego 47 Apoftes
in tanta tet obſcuritate ſententiarumg; varietate nibil /z allege
pronuncio. Videoenim in vtramq; partem rationes el. /ocxm,an
ſe. Proſententiacorum, quilocum Prophetz allegari 4 exm
putant, ſtat verborum quadam fſimilitudo:quoniam znwns
vtrobiq; fir mentio mortis & inferni : ſtat item, quod a//udat,re
Paulus aſſerit, ſermonem hunc efle ſcriptum , puta in z10xes 12
Scriptura Vereris Teſtamenti, Contra pro altera ſen- $77 amgy
tentia, quod Apoſtolus locum Propherz ex proteſlo puriem,
non citet, ſed duntaxat yerbis ad cum alludar, ſtat ver-
borum magnadiſiimilitudo: quoniam pro verbis Pro-
phetz:Ero mors,Gelperdrtio tua,mors: Eromor ſus runs,
vel exci/io tua,mferne: Apoſtolus haber: Yb: mors tu
arulers f Gbitwamors mfernefin quibus nihilvidertur
ſimile,pra ter yocabula mortis & inferni:ſtat difficultas
conciliationis: ſtat ſententiarum diuetlitas : ſtat ſcru-
pulus, quoinodo & quare Apoltolus verba Prophet
murtaucritlt caallegare yoluic: quem nodum alij anxie
M ſol-
i anramion ra OBS Rs 425. m__ Ce "RE II
- ad Ig CET ILL RO F CESTE A ok gy ers
IT D gy Ls EL ® * X + ; _
Fs hg Ss Andes oy 6
td yr ee p f
on y . __ ,
” . whe *
F ki
692 cact ne 27 al TIA ho CN OE ITS NT ee edt er S FO Goa, NE a a Ma En MR A es. Ee.
—_ . . ju
[2 v
. .
.
" * OI OE NETS wa wap og
Ms es. s gs pv pra "hn A
Xt 4
IEG ot SSIS DIAG 2.12 Roe ES ES oath x»
TEES nee So ors obs oc eat ce LR nt
Ge ih rt nn
eh
n eng
—_— wort an
"AD 9 Ae Ne 2 Srtng,. <tr
A——
CE _ =
es
_—_
7 eric
DEE
5 ro tapns apr ares. pon; evnd ogy
PAO vAOIY > pov Yes AMD on y pevendty auth; Hhor= ig» onti3
pine ” * ppg ONSET
Nt a LE a te ar rr OOO pgs as
MO nn ns, "Ps or re a ng
Mb --
4 *>
OI" IR te: Rent _
et 7 > IA b gen _ ian "
X _ 4 a>
wg 17
tir
T* I - Rane
OS Ro Ate As rn atria pips + RIES
LOOSE _
po
NE Oe EEE CCI _—_
-
”" 4 - _ Pn
Mm egwrapmectgnr egh, -. AI NS AI Art, 528) a > 9
a _ y
Fra nin ne
SEE
a
on
OE EE EIU Ees ANI ITEIENS M » wy a——_ t -. un Fes gens .
«© a. en Me aa a A a ee hn, on Cr OOO mn Or I, bes pros
RC. ELIE
|
lf
196 Dx Loco Mic. 2. 13.
ſoluunt: Caluinus ſecat fine periculo : Satis enim efty
fi hoc maneat, Apoſtolum ad locum Hoſezx quomodo-
cung; reſpexifle: ſtat item,quod ſermo ille ſcriprus,que
Apoſtoluscitat,ad locum leſaiz: 4b/orpra ef mors tn
Vitor ram, commod refertur: ſtat deniq; ipfius aduer-
ſari) tirubatio: quoniam vacillante calamo modd (cri.
bir, nullum locumin Scriptura Propherica propits ac-
cedere, modo Paulum huc ad Holſez locum allegatio-
ne ſua reſpexiſſe : modo, Paulum Propherz teſtimonii
allegare, quorum duo priorain confeſſo ſunt : tertium
quzritur, Certe Ambroſiusetiam ab aliis nonnihil dif
fentit, hac verba : Yb: mors rum aculews? perionciuſto»
rum mort inſultantium tribuens, Seligat igirur Le-
tor, quod maxime conuenire iudicauerit. Veramuis
AHpplicatro ſententiam ſequamur, applicatio oraculi ad Pauli lo.
ordruls ad cam eodem redibit: huc nimirum 2 vemaximecorporfi
locum Par (uſcitatio &immutatio abſurda fit rationi & impolh.
li Vrirog,
JSenſru Ede
aAem,
Tow TV.
P[endo ,
Cc <l-pag,
151,
bilis: ramen porenria Dei certd tandem futuram, mor-
temq; &infernum penitus abolendum eſſe, rum quia
iam olim leſaiaspredizit, Deum tandem abſorprurum
mortem ad vitoriam, hoc eſt, penitts: tum quia Dei
roprium munuseſt,efſe excidium mortis, & interitum
inferni, vt Hoſcas loquiturs rim deniqz quia hanc pos '
rentiam Deus re ipſajam declarauit excitaro a mortuis
Filio ſuo Domino noſtroTeſu Chriſto, per quem vio»
r1am nobis dedir, Hec vera folidaq; eſt conciliatio Pro-
pherz & Apoſtoli ; faue allegarione liue alluſione dixe-
Tis:qua Caluinusertiam ſatis aperte indicat:aduerſarius
verd,vtaliaomnia, pet calumniatn peruliter deprauat.
—_——
PR
———_—
CaryT XXIV.
De loco Mich.2.13.eAſſcendet ef-
frattor, E5c.
g Equitur locus Michez cap. 2.ver.12.tz. Congregent
cougregaboterotum lacob:colligens colligem reſidu-
um 1ſr acl: ſimulponam enum tanquam ones Beſra,
8$48-
EE OE OE TITTIES
Lys. 1. CApyr XXIV. 19
Panguam gregem in medio ons (u1:tumul!nebuntur
pre honitmibus. Aſſcendet effr ator cor amovlis , fFangent
& iranſibuntporram,ey egredientur per eant tranſibit-
ne rex eorterm , & lcbona in caprtecornm. Hoc vaticl-
pio fimiliter dicit aduerfarius prevunciari glorioſam
Chriſti reſurretionem cum tructu cius: quoniam cf-
fractor iſte fit Chiiſtas perrumpens per paſſionem
mottem,infernum &lepulcrum, & caelos pegetrans;&
impetrans fidelt1bus ſuis, yt virtute reſurreionis ſu#
perrumpant & ipti, Dominoprzcunteillos , &c. Non
abijcio hanc interprerationem: 1deo ctiam camin no-
tis meis Biblicits retiaui, Non pauci tamen 1nrerpretes
tamin malam quam in bonam partem hos duos verſi-
culos accip1 poſſe agnoſcunt, In boonam quidem, vr fir
conſolatio ſpem faciens populo future reſtitutivnis
per Chriſtum. ln malam vero,vt fit comminatiode per-
na nolentium audire Propheras: & colleQio tonius la-
cob intelligaturde cicione totali omnii etiam eoru,
quiex {uperioribus cladibus eſſenrt refidui,ita vt nemo
relinquatur in vrbe, ſed omnes inſtar gregis in vaſtam
ſulirudinem errabundi difpergantur ab etirattore Ba-
bylenio, vna cum ſue Rege Zidekia, idquevrgente 8&
quaſiceruicibus corum inſtante lehoua,vt penitus ob-
reantur. Hanc ſententiam quoniam Caluinus etiam
ſequitur,acerbe &varie rurſus ab aduerſario perſtringi-
tur,Cxrerum non deſunt multa,quz reſpondear,
Primam conſtat omnia precedentia capitis,elle me-
raSemmnun(es pepuli contumacis, Damrgirar(inquit)
omnia propims expend , cogor ettam duos iſtos Verſa
communarorieanterpretars , qu0d ſealrcet Prophets bie
der uncret futnram Des Vindifam populo. Ex poltea:
Nequre enem Video ,quomodo ram [ubito tranſeat Pro-
Pheta ad contrariasſententias.Quare hic ſenſusa verbis
& mere Propherz no ita plane abhorrex, Erhi autre huic
Interpretationi mggisinliſtir : priore rame1Ila minime
reijcit,ſed ca quoq, exponit, &quomodo textuicouent-
at,oltedit, Bexe(1aquit )boc quadrat yi plucetreferre ad
M Chre-
24
4»
178 Ds Loco Micn. 2. 13.
Chri/?s Regnum quod Dews colligendocolliget torum 14.
cob. ltem: Exrbuntergoper portam:77 Rexeorumtrance
bir: hocettam optimequadrart regno Chriſti, c>c. Nec
ſolus ipſc hic digcrſicatem ſcalus obſeruar,ted ſunt alij
etiam interpretes docti, qui vtrang; interpretationem
ladicant, coniungunt & liberum permittunt eligere,
quod Spiritus ſanctusſuggeſlcrit,
Deniq; pulcre quidem aducrlartus Catholicum ſens
ſum obceadir, ſed non yider, quam partim arguta,par-
tim fabuloſa cius pretexctu Eccleſiiz obtrudantur,
Nonnulliexverbo a/ender , allcenſum Chriſti inca.
los prabant : pie equidem: ſedan ſatis ſolide? Hierony-
museffraftionem retert ad medium parictem feu ma-
ceriam, hoc eſt, ad obſcuritatem yeterum Prophetia-
rum:&apertionem Sacramentorum veteris Legis, Hee
allegoria an Iudzos conuincer ? Alius quidam nan
contentus interpretatione aliorum de conucyſione
generaliludzorum ad fidem circa finem mundi, purat
conucnientius exponi de congregatione Patrum in
limbo, & corum eduftione per Chriſtum. D:nrder,
Cinquit, ) nempe ex//entes rmimnferno, quia cleflis made
edutts , reprobs remauſerunt , & tranſibunt portam,
nempe imferni,mdeegrediendo, Hoccine vero ct Scri-
pturam interpretari? an ſomnijsludere? Talia tamen
hic cenſor ſub Catholico ſenſu latere facile paritur,
dummodo Caluinum , quod his calculum ſuum non
addit,laccrandi ſpeciem qualemcunq; habear.
Ego, vt dixi, de Chriſto locum libenrec accipio : nec
me impedirt ratio , quod przcedentia omnia fucrunt
Tikwnknge Neq; enim eſtiofrequens Propheris cxab-
rupto comminationibus conſolationes ſubijcere , &
poſt prxdictiones futurzvaſtitatis, ctiam de inſtaura-
tione ſpirituali &dereguo Chriſti concionari. Interim
quialteram ſequatur , non ided Ludaizabir , nec proba-
bili ratione ex verbis & authoritatibus deſticucrur,
neq; ctiam ided tides Chriſtiana pe-
riclitabirur,
CAPVT
ee EE EE. ee a ny , ooh
aY 7,
L18. II. CaryrT XXV. 179
Caryr XXV. ;
i
De locoilluſtri Hag p.2.8. Et veniet deſide-
rium omnmum Gentium.
Roducitur quoq; locus Hagg.2.7. quem hucrefe-
ro: Sic drcet lehowaexercituiiuum : Adbuc modi cum
hoc,crego comoneboculos,terra,c mare earida:y
commoneboomnes gentes,o0> Veniet deſilerimm ommaun
Gentiues: C3 1mplebo domum hanc gloria , drcrt Tehoua
exereiiunm. Menm argeniiem , CY menm anrur , duct
lehoua exerciteume. Maior erit glorria domme hue po-
ferroris,quam priorzx,dicit lehona exercituwnm.
Hocelle vaticinium de admirabili commotione ſen
conuerhone omnium Gentium ad Chriſtum per pre+
dicationem Euangelij, &de fpicituali gloria Eccleſiz
Noui Teſtamenti: merito extra controuerfiam efle de-
ber: quandoquidem illud Apoſtolus Hebr, 12. 26, non
obſcure huc applicar, & promiſhio de yocatione genti-
um in textu Propherz pcr fe clara eſt, quicquid ludzi
coritra comminiſcantur. Sed quzritur,quid per Chems
dath haggoym , h« ce. per Deſederiym gentiiem Propheta
intelligar,lnuenio tres ſententias ex conſtruſtionis dif-
ficultate ortas. Vna eſt LXX. interpretum,quireddunt:
wnter exnex'# mers Ivy. 0.cy Gentent eleftu ommnn
gex/ram :quoniam in Hebrzo ton cftverbum fingula-
re, bewrer, (ed plurale, Genrent» Deſideriums ergo lub-
ſtantiuam fingulare accipiune pro adicctivo plurali,
q.d, omnes delideratifiihmez gentes venient, nempe ad
Chriſtum , & ad ipſum connerrentne, Sic & doAiſlimi
noſtri incerpretes, Tremellius & Iunius: Commorurus
ſum omnes pentes, vt Femant deſideratsommmumpgents-
#m, hoceſt, omnes ex omnibus gentibuselefi. Neq;
hanc racet aut fimpliciter improbat Hieronymus. Ma -
gisramen ei & pleriſq; Chriſtianis interpretibus com-
muniter probatur alrera , quod defiderium omnium
gentium {ie Chriſtus, vt ſir ſenſus: £7 Gexemr(Enallage
M 3 numec-
Lecus VI1l
P/endo-
Cal.pap. $o
Deſiders-
rr Gents
um triples
citer antel-
lygrtzer,
1
CN ee ea as. ar
= I > at, + pe
"oY XxX I
- _- + +, _ 4 Sy
4 ow 0.616 Sify Age» hy 4
i130 Dr Loco Hacs. ». 8.
numeri pro berer) deſiderrum, hocelt, delideratus os
#4 maium genrium, nempe Carfax: quoniam Chriſtum
| + i1amolim Patres dcfiderabant. Tertia per defiderium
gentium(fimili Enallage nominis fiogularis pro plura-
bi )inrelligir res deſtderabiles ſeu pretiefas, quas gentes
141 ſecum affcrent ad Chriſtum:quoniam Hebrei commy-
Wwe! niter Chemdach, Vel Chammadorh vocaat peilonas vel
1T' res deſiderabiles, h. e przſtanres, vr Dan.s. 23, Angelus
Danielem vocat virumdeliderabilium , nempe rerum,
h e.pretioſum & charum Deo:Elau Gen,x7.15. iuberur
Patri patare cibos defideriorum , h. e- deſiderabiles eu
cupedias, Eſras cap, s. 27. appendit prafeCtis Sacerdo-
tum yaſa delideriorum,h,e pretiola vrtaurum. Vertunt
ergo: E/ Gentent deſidermm cruen tharum gentinnm, h. ce.
gentes venicut nonyacuz, ſed cum ſuis theſauris, ſeu
rcbus defideratis, quz ſuntin pretio apud omnes gen-
fil res ; ſubaudita particula QY cam , codem plancelcanſu,
| | quode hac acceſhone geutium cum ſuis theſaurisad
- Similem Chriiſtum lJoquitur lcſaias60.6.Ommes de Saba venrent,
prophets. aurum &> thu deferentes: & Dauid Plalm,7 z.:10.Reges
am Vide marutey Inſularum muners offerent, &x6. q.d. gentesſe
Zach.14, &livaquz habent, pretiofiſſhima Deo conſecrabunt, &
V 14.15 16, de ſuis opjbus pauperes Chriſti viua Dei tepla ornabur,
III)
_ Ido +-Ga2p te —_—_—
8 £ YI %M
eos. Aa re arr Rn SY
yn _ gies rear ch tags nas
CO OY
4
Calnme Ex his duabus proximis interpretationibus Caluins
interpre> poſterior ſimplicior videtur, nempe Gentes ad Chti-
fatlos ſtum vencuras, & quidem inſtruas omnibus diuirijs,ve
ſe & ſua omnia offerant Deo in fſacrificium- Quid yerd
aduerſarius? Plauſibilicer rurſus calumniacur, gloſlam
hanceſlc ex Iudgerum libris hauſtam,& a Luthero.gra-
uiter refutaram 3 Caluinym apnolcere quidem , polle
delideriuma gentium de Chriſto explicari :«ed mox in
rrigm tencbrascuaneſcere, &a priore Chtiiftianorum
enſu ad ludaicumiſtum tranſuerſum abrjpi.
non reced9, qudd delideratus Gentium promitratut
Chri/txs : tarnen proicftam iam calumniandi 1ibidt-
Neg;
Eth autem, quantum ad me,a communi ſententia |
tine
* 2 CRE. A es
Rcem aduerſatij non pofſum non hic cuam dereſtatl, :
£1
T'0 55 & a
* SS ©& -
Cd *
Lis. IT Cavpvrt XXV. 191
Neq; enim Caluinus ſolum dicir, Defiderium poſlc cx Calurums
licart de Chriſto, fed eriam ex profeflo lic explicat: #nrerpre-
Poſſumws (ioquit Jetram mrellige rede Chrilte quod as Tatrowermm
(it, Deſtderimm ommuum gent1mm ,0' implebo domunm de C brifie
banc gloria. Scrmiws enim , Chri/turm fauiſe expettatia- 14m r8-
nem tot mundy /icut et14m apud leſatam dicituer, Ex tiner,
optime quadrabir hac /ocurro, Vbs deſiderimm Genrimms
aduenerit ,h.e. Verpatefiet Chriſtie, ad grem reſprcere
debens omnum Vota, twnc illuſtirem fore ſecunds templs
glorram. Clarius vero etiam teſtatur, ſe hanc ſenteati-
am pro pia veraq; ample&i, Commentario ad Heb, 12.
26. fic ſcribens; Porre s/lhic ags de Chriſtiregno, extre
controuer/iam c/ſe deber:; Nam moxin contextn [equrs
tur: Commoneba omnesgentes, Cx Veniet deſtderrums
eunttarum gentuum , C3 implebe domum i/tam glortas
Atqui certum ef neque Gentes omnes collec. 45 fuiſſe 1»
Vuk corpree,nifs Chriſti auſpicys:necaliud efſedehderins
inquoacquieſcamus omnes,quamiplum Chriſtum,
Erfi veroin explicadis Prophetz verbis poſterior fen+
(us fimpliciorei viderur: tamEno ided in tenebras cua-
ncſcit, vel ad Iadaicum ſenſum tranſuerſus abripitur,
Nam ſenſum de Cbrs/fo coſtanter nihilominas retinet;
quippecunm raru nd fit, duos vel plures ſenius ciuſdem
locielle, 8 vtrung; retineri, erh alter alteri provabilide
cauſa nonnupquam antefecratur, Haber aurem hic
cauſam minime frivolam, Nam preterquam quod
yctbum plurale: Genten/, non mii per Enallagen nu-
merorum , cum nomine ſingulati commode coherct;
etiam id ſpeCtat, quod ſtatim ſubiuogirur; Meam 4r»
prmne menm aurum :que verba per ciulmodi Pro»
eplin cum pracedentibus connectit: quantumuis vos
argento & auro non abundetis, vt Solomon olim: Ego
tameimplebo dom hanc gloria: quonia meum eſt ar-
genatum,meum eſt aurum: q.d. Poſſim, {ita libeat,yno
momento Templu erigere ex omnibus mudi diuitijs:
om creare montes auteos & argenteos, vtinde miht
cwpla fabricem, Itaq; cemmouebo getes, yt yenien-
M 4 tes
_
I.
CI NC en CEE WEEN A 2
PRI III
opal ——_——
TE PI us ny Te Oe SO
I OE Rt RC Pr ren Re
re are. aa a rn EE EE OO Ee IO SEO ION
_ A OH ir ee tr a)-— ee ne RO
>
—_
n ER WT gr ponies Brees er
HO re re ACS age rg Mee 00 a II m4 hRE90,
yr n gran 514 *
Me — Ri Gags.
— a> $22 es mw bs
1 291
hee eg ec
_ oY
= amv
© I $40 re.
»
Oe. oa
wg
—_ © ws 5D
CT ET nn
CIR A
" _ . __e
CO Ee COnenn——m
45
Calutmme
Indaas
C orrupt e-
las hic re-
Atdat.
132 Dx Loco Haes. 2. 8.
tes ſe ſuaq; pretiofa mihi ofterant. Hxc connexio mi.
nimeeſttriuola: ſed valde commoda: imo hanc Prole.
pſin ſequiturdemum alterailla, quam vult aduerſati-
us, quaſi per aduerſatiuam : q. d, yerum nihil eſt opus
auro vel argentoad hancgloriam: vt maxime videatur
humile &ignobile hoc Templum , nec auro fulgear,
aut rheſauris ditatum fit, vt prius erat, nihilominus
maior crit ploriacius, quam priotis fuit:quoniam in
eo docebirt Chriſtus , &c. Iſta haud dubie naturaliseſt
ſeries trium verſiculorum 8. 9, &10, Apage igitur tu
eum tua Tudaica calumnia.
Iudzorum commentum eſt, gentes eſle concuticn-
das,non vt conuertantur ad Chriſtum, ſed vt ſubiugen«
tur ipſorum imperio, &veniant Iudzistriburariz cum
ſuis theſauris. Gloriam verd ſecundi rempli fingunt
magnificentiam extcrnam , qua templum poſtcriusſu-
peret prius; & quia poſterius 1am pridem deſtrutum
iacer, fingunt futuram aliquandocius inſtaurationem,
imo totiusetiam culcusexterni longe magnificentil-
ſimam ſub Meſliz ſui aduentum,
Hzceſtgloſlainiudzorum libris exſtans, Has nu-
as Lutherus grauirer refurat libro de Iudzorum men-
Facijs, Quid vero Caluinocum iſtis, qui expreſſiſſims
docet, hanc commotionem Gentium efl: conuerſio-
nem carum ad Chriſtum, & hanc gloriam Templi fu.
turara referri debere ad ſpiritualium donorum pre-
ſtantiam,quz apparuit Chrs/fo exbrbrro,ſeu ad (piritua-
lem Templiarnatum? Quin imo Iudzos expreſst hoc
loco perſtringit aliquotics, quod , vt ſunt prxpoſteri,
quoties agitur de regno Chriſti, corrumpant quicquid
hic dicitur a Propheta : monetg; ne fabulemur cum
craſhs interpretibus, qui putant, hoc oraculum aliqua
Vide loſe- exparte fuiſle preſtitum, vbide integro Herodes no-
bum An- uum Templum conſtruxit:yel cum Helena Adiabeno-
riq.lib.15, rum Regina cum fhilijs religionem Indaicam amplexa
14.07 lib.
20, Cap. z,
amplas ciuitati & Templo donationes fecit. Er{/enrm
Cinquit )/ſamruoſa furt Herodss ſtruftturas, ramen _
PILL
OI a. 4 +
L1iBs,. 11, CaryrT XXV. 12;
- dubium eft,quim Diabolus conatusſit potrus laruam ob- | BY
> gcere Ines , vt definerent ſperare 1m Chriſtium. Talt- i |
- bus namg, 1mpoſturss acpreſtignss luſt Satan,ve abdnuce-
$ ret pros animos 4 ſparituals ornain, Quid verd de hoc
r auro & argento templi (cuubat , operzprecium elt hic
, ſubijcere: Curergs, inquit, Prophera bic aurum Cf ar-
$ gentum nominat? Nempe f acit hoc communs C7 recepro
L wore. Ouotres entmde regno Chriſis loguuniar,delime»
t
|
ant Fel adumbrant erm ſplendorem figurn, que ſeculo
ſuo connenrunt, leſaras dum Gatiermatur de Eccleftares
ftutetiene,predict Eccleſtam fore rotam argenteam Vel
auream, vel qua fulgeatlapidibus precrofis , & pracipue
caprite be celebrat magnificentiam ills Temply, quaſs
| Pndrg, gentes addutture eſſent im ſacrificrrum , quicgued
$b1que pretioſum erat. Sed byurate locutuas oft leſaias, pun price
quemadmodum aly Prophets. Sic ergo quod nunc legs-
mus de anro Cr argento, debet expont, Vt anagoge fiat ad
regns Chrifts naturam, quemadmodum cum pri Vids-
mus : offerent mihs ab ortu Solss V/q, ad occaſumpura ſa-
crificia, emqurt Domines. Qua nam 1114 ſacrificea ſunt ?
YONy M08
Ar nm *
argentums
fienratem
* terpreta-
An Vitult adhuc ſunt mattands, Hel agn , Vel alia ans- , _
malia? Minime: Sed pet andaeit nature Sacerdoty ſpro ,. Lito
rituals: ficut etram arerum , de quonunc loguitar Pro-
pheta, er argentum debet accipr ſprrizualiter: quia ex
quo apparut mundo Chriftus , 12m Dems non Vult colt ir
Vaſir aureus Gel argentens:Sicut errammnullum ef altare,
in quo Vitlima immolentur : nullum ettam candela-
brum : denrique ceſſarunr omnes ile figure legales. Hze
iile deauro & argento Templi minimde, vt vides leQor,
ludaica,ſed yere Chriſtianatimo aurea & argentea,
pre quibus vix ſpuma vel ſcoria inanis
| eſt aductſarij loqua-
Citas,
Ms CAPVT
Locus! X,
P/[endo-
Cal-page
140.
Limbae
Pairwm,
Jnterpre-
#air Cal.
NIE $78
hnn: ls.
C730
194 Dz Loto Zacn,. 9.
CarvT XXVI.
Explicatur locus Zachar.g.1.
Rofertur quoq; & Caluino obijcitur deprauatis
loci Zach.9.u Tx quoque 1m ſanguine Teſtaments
tusemi/1/ts Vinttos rn05 de licu,m que non cf aqua.
Faigitur cuiuſmodi fit videamus, Vulygo voluut, Pro.
phcram hzxc verba dirigere ad Chriſtum,q d., Tu quogq,;,
© Chriſte, virtute ſaoguinis Teſtamenti rui Patres des
rentos in inferni limbo, inquo nulla eft refrigerans mi.
ſericordia, ecduxiſti & liberaſti clementia tua. Limbug
verd iſte 1nferni fingitur veſtibulum , carcer Patrum
mortuorum ante Chriiſtura, cuius aduentu ac defceniu
ad inferos inde tandem edutti fucrint, & mulci multa
de hoc Jaco 4d» argute mapis, quam ſolide philofos
phanrur, SicLyracx Hieronymo, &communnter alij:
quosctiam ſecutus aduerſarius noſter, Zachariam dicir
predicate beneficium Meſiz, quod ſanguine Faderis.
ſui,h e Noui Teſtament emirtat vianRos ſuos credene
res in ipſum e lacu infernali , libererg; a peccato, da-
mnatione &inferno, Caluinii verd paulo aliter hoc ex-
plicantem accuſat, yt foler, admodum inclemeanter,
quod hzc eidiſpliccant, ſordeant: qudd pro ſua ſapicn-
tia aliterexponat :que dc Chriſto dicuatur, ad Eccleit-
am referat: ſanguinis vocem ad factificiorum ſangui-
nem referat , quiin alrari fundebatur: fezxderis nomen
ad antiquum 3llud fadus.,in quo Leuiticorum facrifi-
ciorurs ritus agitabantur:Chriſti vero ſanguiner par-
ceadmodun attingat:deniq; Latines & Grzcos luter-
prertes, qui verba Prophere ſtatuunt ad Chriſtum diri-
gi, omnino reprehendar. Caluini enim ſententa ch,
xc yctba non efle Prophets alloquentis Chriſtum,
fed ipltus Dei compellantis & conſolantis filiam Z1o-
nis, h. ce. Ecclefiam promiſſione liberationisa vinculis
Satanz,peccati & morris,per & proprer ſanguinem fer-
deris {yi cum eainiti, vt fit ſeals: Eran im, qd, heus
uy
rigs. > 26) 41354 9B
"ag
ErB, TE. Capyr XXVE 13y
ru,(vt particula gam,erram, lit excitantis ) © filia Zion,
ne adeo fis malis attonita, Ego enim Deusvel Rex tus
us,e-1/7, h.c, cmitram & liberabo: nam eſt promiſlio
benchctj fururi,ideo Prophetico more preterito veitur
pro fururo: $1fes rwos, hc, fatigatos & oncratos pec- pgae;h.ce.
cato,& Satanz laqueis conſtrictos : e prereo 17 que non 1g
ef aqua, h.c,cx mortis voragine ccu protundo gutgi- , 7,0,
xc,vbictia n fitis ipla conficeret mileros bomines, nift 2,
diuinirus inde extrahereatur:/ar;mmxec, h. c. facrificio
Mcſliz, quod quondianis victimis veſtris adumbrarur,
ſed {olum randem peccata veltra vere expiabit, vt im
yobis propitius: fe@ters 1#1,h.c. proptet fardus,quod
tiblmecumintercedir,ſeu quod int) recums Haclume
ma,nih quod pleniore paraphrali lenſum expreſli.
Atqut hac 1gtcerpretatio fruſtra ab hoc vitihitigatore Interpre-
ſapgillatur: quandoquidem ca fructi paſſionis & lan- p,z;o Cul-
guiois Chriſti non folum 2que declarar, & Eccleliz yz; c/1r;-
commendat,atque yulparis :11a;led multd etiam id ta- or ex /ols-
cir clatius & loldius, tum guia Deumipſum Ecclefiam jg, gud
ſpe certaredemrtionis erigentem tatroducit,mulroque ,t{zer,,
efhicacinsexcludit comenta de imbo & carccre Patri,
quz aduerſarius iacruſtar potits quam reijcit:tum ve-
IO precipue,quia mentem & vetba Prophertz veriſhme
exprimit,Primuim enim clariuseft,quam vt negar! pol-
fit, Deum hic contioua crationis lerie v.7.2,9.19, com-
pellare. & conſolari bliam Zionis, h. c Ecclefiam, pri- Dex 440-
mum promiſſione aducntus Chriſti regis; Exaliafilia guirnr file-
Zren:Eccerex twes Vent the, exe. Deinde commenda- a7 Zion.
tione dorinz & imperij pacifici, quod Chriſtus rex
in 0mnes geotes abſq; vi corporall tenebit; Excrdan
guadrigas, exc. Er logwuitnr pacem ad Gentes. Tertio
pollicicarione liberationisex capriuitate ſpiciruali per
cundem regem Chiiſtum worm 3; oem TOICUM ;Errm:
1 [anguine federu tnemſiſts ; tandem horrariad tie
duciam & conuecrfionem yeram ; Canweriomuns Vow-
4 ſper,
Deinde neq; Hebtea yeriias admittic alia ſemtentia.
in
Wo _ __
- oY EO "TO" —— _
«de
,
_ -<emr paces Benet
RA 2 TA, Ave A a 4 - 0 as
ww ni WAS mo om gt AI gps
os Cr I. wa
5 0's ir Gong - ES: Fa
EOS CCI
E409 CR er_—n__—
TR eo ora, Rs» Pon gs
Ld
- pr enny
90 Op re
OED] FILES 3 CE EC EN TRI * OY
oO yr ns hong PAIN” 1 is wt Dr o7 Too yr Ne LIPS rats re 7 pre 67a
* Ne Ce
Ny hea WC na egy Ain "7 4 4m eas, ">
- _—_ « "
4 7 *
.
ones a ts AE ee Rr er AR RE
186 Dt Loco Zacn, 59. 1t
Texts Iantextuenim Hebrzo non eſt chrllachra , ermr/ees , ſed
Hebrews ſchiflachir,emr,vervam primz#, non {ecundz perſone,
20x admit Deusergodeleloquitur,quodemittart: Et Pronomen
11t allam Ath, Ti, quod perionam, cut Deus loquitur, defignat,
Jententia, t&mivinum eſt ,non ma/culiaumt afhxairem Prono-
mina in Berztech, federn itz: & aſiraych, binttos ruos,
femininaſunt, non maſculina: certo ergoeſt certius,
hzceſle Dertverba, & ad Ecclefiam dirigi. Ided lona.
than etiam tanquam apoſtrophen Dei ad populum lu-
um fic tranſtulic: Yos quogque qruuibns cum 1mſangume
Sancitum eft pattum redems o05,e5c.
Caluini igitur interpretatio genuina & certa eſt.
quiacum Hebrza veritate connenit:alcerailla nec ge-
nuina nec certaeſt : quianon Hebrea veritate,(cd ran«
ram rivis,h.e.,verfionibus humanis nititur. Nam LXX,
ioterpretes fie tranſtuleruntlocum : x; ov cv azygrrx Aſg-
Ong $Zamioenra dV its os 5x Merxs BK £xo1107 vaue : Inde
verus Latigus 1nterpres reddidit : Ti qguuoque 12 ſangui-
ne Teſtament tus emiliſts Finfos mos elacu,sm quo non
eff 4qua: que verio cama fontibus Hebreis non pa-
rum recedat,an ſolidam gignere poſlit ſcntentiam,qua
& fides noftra niti, & Iudz: conuinci queant, alij vide-
rint,CertTnifi Hebrzam veritatem obelo configere, &
pro fontibus riuos conſeRari libeat, fatendum erit,
quod Caluinus ſcribit, Grzcos & Latinos ambigualo-
guendi forma deceptos efle , ve purarent, verba ad
Chriſtum dirigi, cam Deus Ecclefiam alloquarur, At
hoc, inquis, eſt caniciem illorumvcllicare. Negoeſle:
aut fi efle contendis, tu igitur Spiritus ſanRi maieſta-
tem potius, quam hominum -canicicm vellica,& dic,
iſtis magiscredendumeſſe,quam illi.
Quz cum ita fint, nihil igitura Chriſto ad Ecclefi-
am transfert,ſcd quzad Ecdiefiam dicuntar,caiure ad
Eccleſiam refert Caluinus:manenteinterim ſenſu vati-
cin1j codem, vtdixi, quod Chriſtus ſeu Deus per Chri-
Kum ft ille;qui vintos Eccleſizemittit elacuinferni,
expiatione faQta per ſavguinem foederis, h,c. per ſan-
guincm
ww 7 (as
Lis. Il Cavyr XXVI. 19$7
guinem proprium ,zunc quidem p1js victimarum lan-
guinc ccu lacramento adumbratum , tandem vero in
fanione noui twderis re ipla eftuſum. Neque enim
languinis nomen ad vidtimarum ſaoguinerz ( qui hde-
libus concerat ſanguis faedects, tcfte Mole Exod 24. 3.)
aliter Caluinus refert , niſt QUatenus pios ad exptatoti-
um illum Chriſti ſanguinem deducebar : quodg; tade-
ris etiam nomen ad antiquum tadus minime reftrin-
gar, vel id ſatis docet, qudd rotum vaticinium de furus
ro bencticio noui farderis aperte interpretatur. Satis
iraq; liberaliter ſanguinzm Chriſti artigit, dum ſum-
mam foederis huivs hanc efle dixit, qudd Deus pollice-
rur, ſe cis fore propitium, dum exprabrr Gnico ſacrificrs
peccatacorum. Nam hoc ynicum lacrificium aug»
nullius,nift Chriſt ſanguine peractuim eſt.
$i quis querit,quomodo Eccleliz competere poſlit, Fadas Des
quod Deus dicit: 1» ſangurne faders rus: cum fordus & Eccleſee
non fit Eccleh#, ſed Dei, quicſt author farderis: is pri- redte dics-
mum aflpiciat vocem Hebrzam Berzerech , cuius affi- ir mutne
xum certe forminiaum eſt; Credat ergo Spicitui lan- re/ar107e.
Ro: Deinde copiter, mutuam efle relationem farderis
inter Deum & Ecclehtam, vt vitiuſq; reedicatur: Dei
quidem tanquam percuricntis icxdus: Ecclefiz verd
ranquam confcederarz, Quarenihil omnindeſt, quod
interpretationi huic, tam menti & verbis Prophetz,
quam lolidz doCtrinz & fidei Ecclefiz de falutari fru-
Ctu paſſionis & mortis Chriſti accommodatiſimz ob-
ſtet:modd inancs arguriz & calumniz facefſanr,Tenc-
at ſane & defendar, ve poteſt, ſuam aduciſarius & riuis
hauſtam:dummodo alijs ctiam hanc ex ipfis ma=
nantem fontibus lſraclis alteri pre-
ferreliceat,
CAPYT
= _ oy apes oerceny wits
$ _ "_ _ 22 BU, "y
4 Es RE As. Ar PINE "IP "IOER _— at 46%.
188 Dr Loco Zacn. 14.v. 3. 4:
CaryT XXVII.
eli locus Zacharie cap.ig ver 3.4.
expenditur.
Tocu FX. Ltimusclaſhs huius locus eſt ejuſdem Zacharis#
P/endo- CaP.14.7.3-4. Egredietur {c hora, pup nabit contre
Cal pap. Gentes 1// a5, /1cxet dre, quopreliatu eft in dtepre-
179, ly: Et ſtabunt pedes eres tn dre rho ſuptr montem Oli uge
rum, quiet eregrone leruſalem ab Ortonte : > crnde.-
tur mons Oliuarum 4 dimidiaparie ſui at Oriente ad
Occrdentem Halls magna Galde; > diſceder dimidia
pars montrs ad Aquilonem, er dimidiapars ent ad me-
Interpre- x;diem, Dicam hic prius de 1nterpretatione Caluint,
rarro Cal Totum hoc refert ad ſcopum Prophet, qui vt Ecclefi-
11m:/ims am malis opprefſam erigat hac pe, quod Deum fit ha-
plex ad co hitura vindicem-oratione vriturtota patabolica, & an-
pirm Pro- thropopathica,vtiple Hieronymus agnoſcit.Proponir
phern, vrbem lerofolymam ab hoſtibus capram, direptam,va-
ſtaram,v.1. Dewrdentmer ſpolratua. Et Vt Capretur Grbs,
&> diriprentur domus multeresſiuprabunter ,e>c, Cui
extrema queq; patientiex improuiſo ſuperueniat Deus
Eccleliz vindex, quihoſtes ſpolia ſecurt diuidentes &
pro libidine graſſantes tepente opprimat, & refiduum
Populi in vrbe ſeruet: Reſrdrumm peprils non excindetur
ex vrbe : quemadmodum alios {zpe hoſtes bello op-
preſſit, & Eccicliam ſeruvauit, v.z, Egredretzer Dominus,
prgnabit contra Gentes 1/?asficut die, quo preliatiu eff,
Vt verd hanc Dei potentiam omnibus conſpicuam fo-
redoceat, & piorum fidem wagis confirmet , hypoty-
pol Deum quaſi viſfibiliter ante oculos corum ſtantewz
& pro iplis veluti excubiasagentem4n monte Olivertt
vrbi vicino proponens, S/abxnr,inquitpedes er2( lebo-
#4 )in diella ſuper montem Ouarum, ques ef7e regrone
Ternfalem ab Ortente : veg; terribilem c1us preſentiam
& maicſtatem deſcribat, Rampernr( inquit ) medews
P70ns ab Orrente ad Occidentem, Vna dimmdiacm pare
#e mm
a—_——_— a .£@a_ oc. aa cos oo 4 a
_ ; "Io
\.1B. 11. Cavvr XXVIL 189
pe 117 aquilenem, alterain Meridiem Gergente, Vf inter
Yrramgque Galln ingens pateat:; nempe vt leroſolyma
non fit amplius1n vmbroſa valle, ficur prius: led patcar
longe & late cius proſpectus, ta vt gentes omnes eam
ſuſpicians: q.d. nemons quidem vreſentiam Det lukfi-
nebit , quin ruptusd:\lltat: ne dum hoſtes : imo vobis
iplis mateRtas Dei terrorem ineurier, vt fugiatis per val-
lem,q aallin terrzmoru. v.s. Et fugretss in battem frents
fugr/tus afacre motus drebrs Vee, exc. Sed bent habet :
Deus vobis occurrer, & ex tuga atq; terrore vos recollie
et: Er Venter lehous Dens mens: Omnes (ants tecumm.
Hzc ine dubio vera & impliciſima eſt huius oraculi
ſenrtentla,
lam quid aduerſarius contratumultuctur,videamus,
Clamat hanc efle deprauationem vaticinij de aflceniu
Chriſti ad ccelos : eſſe obſcuram & contortam para-
phraſin:nullam audiri hic applicationem partium Pco-
pherici dictide quatuorplagis mundi, de valle magns
-Inrermedia, ſed rantum generalia quedam verborum
involucris rea & intricata: Omnia veto allegorice de
Chriſto & Apoſtolis ipſe exponit : quod ans 7 monre
Olnarum it Chriſtus aflcenſurus in celum: (cifſurs
montis Oliuarum ab Oriente in Occidentema fit able-
gatio Apottolorum in orbem terrarum, ad predican-
quatuor mudi playas pereoſders Apoſtolos, qua mans
Oliveri taquam monspacis quaſi fiſſus in omnes orbis
partes ſecellcrir & cuaſerit iv montera magni Eccleſiz
Det: Vallis deniq; intermedia horrenda, vr ait , 1js ipbs
inlocis,vnde mons Oliueti mouericceperat, nempec ir
ladza , ſeſe hortendum in modum aperiens , quem
averſentur & fugiant omnes pij , fit reieftio Iudaics
ſynagoge & ludzz valtitas. Hanc dicutefle expolitio-
nem Chriſtianam congruentem text, & rerum eucn-
ucxquiſitiſime reſpondentem. & perquam indign&
tnthac Chriſtiagorum laterpret meditatayvt vocaty
a Cale
b
Interpres
fatro ad-
, "PI Werſary
dum Evavgelium omni creaturz : Diſcedus monus py
adaquilonem & meridiem fit digulgario Euargelijin de ofſeenſa
Chriſtr,
MOSSDS a ar hd >= HI OI I) WO9g. 7
Ann RGB gs e976
ETEONS
_— CE re Per ET TIER
Mt a a ret RW
"” may
” 4 , (- 4 = 4 <4 WS; 24 cons) OI &
js Recs a , gee "wo - vw Ry 2 : "_
p »
_- ani Fo renin en a us > —_ a Jo er Aye a Nee PIES ” amen _ *
oe ov . my A yu vre au, RI OOO EI <q OR es aye 4 nents
Ce ea a Rn rn I PO IOEEEINY _ , 4
Ct "yu ee a pre nr OE COR NI F OTE. OM OI : :
- 0 *. "4 P ar "3
IN ps ans - om es * pon - Y * wwe
er ee cages reg ents Von) Flite 089" Baierrs vo ir lg @ Mo > » New
eee Eee ee A OO OO SU UN EN ITC "__
—_ _ Ty - jm
” (Oe ON named ing $2. Þ ? "0 anne po oe ge
0 lf A f : A al p wm
tn; 26 EY nn veke
A. ea a ny en valet oc gy.:t Ac <td tee 8c ;
to ; a
*
x o COON GOV. Ia wn 1p y_ COTE * (thef Ie > rominarigt ho5.6 As,
os TOTO.
ea. we CLE RECIR- 3 Rk Roa oa oma T
EEE EEE EE EE EE A ee nn OC OA
wy " _ is ns ng A 99> moat: Has wa Yo Ras 6A. OY :
l i _ vo et OI TO 14 AD eng, A <oes wa OO 10 POLES. 02a. _ FIR ER nad - REY Fe yt *
, : WO : a Rh TY nntg
= a EDEN Pe I
. - _ ” OG aICAD = a4 7 4-4 *% _—_ _ at —45 . 4 ——_— — —_ tony
= 4,96 on « hp —_ OT near megetic., «wei WY *: " rp —gacen ,
+ ” -oertys ' % DOLLS IX my wn 95 Os * Hg 2 Oy PEE OR * ” " n
——_ WWD Monat: ies AS 2 Ge. s A M8 oth fs Ou nts _—_ p1 "2; wa Page ante os bs bs 2 11279 - n _
Ss | EI EET Os a monggrg eye —e——R
< 5 Dr 2 No "02" nn In =. hh $4 3 6 s
_ _ " -
ts : habe 4 .
1990 DE Loco ZaAcn. 14. 3. 4.
a Caluino pro argutijsparum firmis haberi: ad que
nunc paucis reſpondeo,
4 Primum dicir quidem, ſed non probar, paraphraſin
Paraphras obſcuram & contortam efle. At contra clacam & cum-
non videt, ſenenihil vider. Nec referr , quod fingulis
partibus allegoricam applicationem non addir, Quam
conuenis; bella fit adueriarij applicatio, mox videbimus, Scimus
ditions Autem in hypotypolibus Propheticis divinze waieſtatis
Propheti- ſatiseſle propofitum ſimplicitertenere.Efſe verd hane
ciuſmod1 hypotypolin Propheticam rtremendz Dei
preſentiz, virtutis & maieſtatis, vel ynus Michez lo-
cus docere poteſt, vbi plane conſimili ichemate quaſi
preſcriptis verbis Deum ad vindiQam contra hottes
prodeuntem deſcribir, cap-1,3. Ecce Dew egredieturde
locoſuo, exdeſcendet ox calcabit ſuper excei/a terre :
conſumentur montes ſubtus enum, Cer Valles ſcindentur,
bent cera 4 face rgnzs. Quis non videat Zachariam
hunc Micha locum quaſi ad verbum exprimere vo-
luiſſe? Sic &leſaias cap 26. 21» & 42+ 13. Domrnz ſicut
forte egredretur ex conterer bellum , ere. Item Dauid
Plal.18,9, Commota ef? er imtremmn terra: fundamen-
14 montium conturbataſunt, commotaſunt , quontam
rratweteu. Nimisergo (ubtile eſt, ex ſciſſura montis
Oliueri allegoriam diaifionis Epiſtolarum exſcul.
pere,
"3 Piacſt fateor & ingenioſa inuentio:ſed hic de genui-
Altegorra no ſenſu yaricini) agitur. Siergo propius illam aſlpict»
admnerſary as, videbispleraſq; partes parum congruere, & argute
nec ſcopo magis quam (olide excogiratas efle. Nam a ſcopo Pro-
wee Herbss phetz vero &ſupradeclaratorotaallegoria plutimum
Prophets abeſt, Inroto vaticinio nec apex ynus eſt, qui Chriſti
eongrur, allcenſum incolum ſubindicer, nifi qudd montis Oli-
uarum , & ſtantisſupercum fit mentio: quz circum-
ſtantix ramen ad probandum myſticum ſenſum tam
reconditum ramg; vatium minime ſufticiune. Nam
quod P ropheta montem Oliuarum nominat , "=
1au
fois Calum: primis {copo ac verbis Propherz congruam eflt , qui
monest con
torialed
64,
_—
as ko
L1s. IT, Cavpyr XXVII. tat
haud dubic eſt, qudd isreliquis & nobilior & vicinior
vrbi, quaſiq; in conſpeu politus erat; vtilluſtrem Dei
przſentiam declaret. Qui vero pedibus ſtat ſupra mon-
rem Olinarum idem eſt,quictiam eyreditur ad pugna-
dum,nempeIechoua,cuitam ſtationem quamegretſum
tribuic Propheta arS2wm m3; , vt Hieronymus cx-
preſse annotar,lam omniacztera quam ſunt,non dico
obſcura,ſed coaQta & violenta: imo & magna parte in-
concinna7Aſlcenſum ſtantisin monte} ablegationem
Apoſtolorumt cuulgationem Euangelij vade quzio
exrundes? Quamenim eſtdurum ex monte facere A-
poſtolos:ex [c1ſſura montis ab Oriente in Occidentem
cercilum Apoſtolorum in vaiuerſum terrarum orbems
exdiſceſſudimidiz partis montisin aquilonem, & in,
meridiem, diuulyationem Euangelij in quatuot mun=-
diplagas? Quameſtcoatum, exvalle intermedia ſy-
nagogz ſudaicz interitum & Iudzz vaſtitatem exrtun-
dere? Siquisiahrmus Chriſtianus tibi non credat, vn-
de has metamorpholes plusquam Ouidianas ( cur e-
nim tuum tibi emblema non reponam ? ) probabis?
Nullus Evangeliſta hanc {ciſſuram lic explicat : nullus
Apoſtolus cicat :quos igitur produces authores/ quos
teſtes ſatis idoneos3 An Origenem allegoriarum pa-
trem? an Hieronymum ? an alios veteres interpreres$
Atquine Lyravum quidem, Friuolum iraqueeſt,quod
de meditatis Chriſtianory interpretum pretexis. Cum-
primis verd eſt inconcinnum,quod de l[ceefſu ſiue mo-
tisfiue Apoſtolorum in quatuor plagas affers, Nihil 4dwer/a-
dicit Prophetade quadrifida ſciſſura montis, {cd de y- r/40 ampls
na medij montis, qua dimidium cius in aquilonem, far «/le-
dimidium alrerum 1n meridiem ſecefſerit, inter ytrun- go7eam ex
que media yalle magna pateſcere, cuius aditus ab Ori- /#4 294n1-
ente, exitus ad Occtdctem efler. Nibil dicit de magno £4»
monte Ecclefiz Dei, io quem mons Oliueri fiſſus in 0-
mnes orbis partes (ecefſerir veleuaſerir. Nihildevalle
horrenda,quam auecrſentur & fugiant omnes pij. Imd
contra dicit,pios fugituros in illam yalle, ver.g, Quod
N ergo
bo 00G. p: » 2 5 Ns oth
>
Ar ogw ann ng ra
np eee eee ee eee ee ene eee ee DI Ie Eenyn Leno Ne eee re Re ee | - 3 : b
——_ , EC —— = "Xt EI P
Ce CN CC CR EEEES, THO « | b - dry e9e- = * - - -
abr * . h wn, OR Nr A EDI OW SF.net preg nth R=op RE : : - = _
DR. a ng 8 2 OR bes ——_ _ GIA IJ Fo bly; D _—_— 5 - - © <7 " * - % —O
« #2, yes pl RO I ID OV __ a -: . * v4 mnt A
a ©Y mh OO IA = - WS pe [on MC ac 0iy e.g = dy q $7 "
AT i Yb I , .
192 Dx Loco Zacn. 14.v. 3. 4.
ergo de reieftione Tudaice 'Synagogz inde exſtruis,
plus etiam quam cztera omnia, argutum eſt &infir.
mum. Quapropter vere a Caluino dictum liquet, argu»
riasiſtas 1icuti multis placent, ita vbi quis propius ex.
pendit,parum firmas efle,
Sed audio hic vociferantem; fic pro Tudzis vaticinia
de Chriſto deprauari, & fhidem Chriſtianam encruari.
Quin tu vero audis Thomam regerentem, ſic potius fi-
dei Chriſtianz derogari;cum ad eam probandam ratio.
nes non cogentes, {cd infirmz allegoriz inducuntur,
quas pro vaticinijs aut firmis probationibus fidei no-
ſirx vendir-re proditoria audacia eſt, ' Sic enim religio
noſtra infidelibus ladibrio exponirur, quaſi tam incer,
ris nicatur, Neciniuria quis aduerſarium nunc miretur;
obtrudentem nobis allegorias & metaphoras ſuas pro
yaticin1js,cum quories Caluinus Prophetatum difta
quz1am figurate exponit, tories ſceleraris & flagitiolis
metaphoris Scripturas depravariexclamirer,
An verd, inquis, nithil ad Chriſtum & regnum eius
hezc viforia Dei & Ecclefiz vindicatio pertinet ? Quid
ni? Chriſtus enim vere eſt Ichoua iſte hoites oppu-
nans, & Eccleſiam ſuam vindicans: & multa hoc capt»
rediciProphetico morede Chriſti regno,diſertt anno«
rat Caluinus in ſuo Commentario: vt, que deaquis vi-
uisexleroſolyma fluentibus, ver. 8. de lehoua vnorege
ſuper totam terram,yver.9.de vrbis purgarione ab omni
anathemare & Chananzo, ver, it. de ſpolijs omnium
Gentium comporrtandis lerofolymam , ver. 14. deque
Gentibus aſlcendentibus annuatim Ieroſolymam ad
feſtum,ver.16. dicuntur, Quid vetd hac ad allegoriam
aficz.\us portius , quam mortis & reſurreionis Chri-
ſti, quando vere ſterit victorin tumulo, & pertr# reuera
fciſlz ſunr,8& terra morta,& monumenta aperta?
Vervm de locis tertiz claſlis hate.
nus ſatis,
CADVT
uy OR PT OY Goon ”
Lts. 11. Cavyr XXVIIIL 793
CAST XXVITE
uartaclaſſis locorum controuerſorum:ac
primo de loco Pſal 2.7, Flies me'-
#5 es tH, ETC
Eceinceps loca ca, quz adquartam claſſem per
tnere diximus, patidiligentia excuticnda veni-
unt, non tam vi aduertario ſatisfaciat, quam ve
Prophericarum literarum ſtudiofis protir "pts noſtra
tractatio. Sum autem ſeprem: Plal.z.7. Plal 16.8, PlaL.
22,1 Palm. 45. 8, Pfalm. 68. 19. Icſa 40 3. lela. 50. 5,
quz Caluinus,quoad principalem & perfectam imple-
tionem, interpreztarurde CHRISTO : Typice vero
etiam typis accommodat: quoniam facra hiſtoria ca-
dem detllis etiam aliquatenus predicat, Aduerſarius
contra de {olo Chriſto, & nullatenus de typis accipien-
da contendit. Eth autem de his perſpicue iudicar! ex 1js
poteſt, quz luprade rationeapplicandi oracula quxuis
Prophetica ad Chriftum expoſita ſunt: ramen fic po-
ſtulance inſtituto noſtro, ſingula nune etiam perpen-
damus-
Primus igiturlocus eſt Pſalm. 2. 7. Frlx244 mens e511,
ego bodre genurre:quem ad Chriſtum pertinere, in can-
fello eſtapud nos Chtiſtianos, quoniam ter ciraturde
Chriſtoin Nouo Teſtamento, Actor. 13,33. Hebr. ts: 5.
& Hebr.s.s. An vero fic ad Chriſtum pertinear , vt
nullatenus Daundi conucniat, & an de ſ{ublimi 1lla ſeu
#tcrna Filijex Patre genitura loquarur, operzprxct-
um eſt aliquatenus dilpicers. De his enim video con-
rrouerfiam efle, & Caluinum ab aduerlario graui-
ter conueniri, vel pocius acerbe proſcindi, quodimpio,
& nullo colore vel provabilitare ſaltem excuſabili
glollematerefcrat hxc primd & ſecundum literam ad
Lauidem , fecundarlo vero demum & ſub typi dun-
taxart ratione ad Chriſtum , idque contra ſanctorum
Apoſtolorum, authenticam excgelin , qui & hoc
N a dictum
Lecas 1;
P/endo-
Ca l.page
18.
194 Dz Loco PsaAr. 2. ».
dictum & totum Plalmum de Chriſto vnice intelli-
endumeſle confirment, Ac. 13. &AR. 4. quod item
impie &vereludaiceſublimemillamex Deo genera-
tionem, de qua Pſalmusdiflerit, ad Danidem referar:
quod denique lingulari audacia Chriſtianos Interpre-
res,quihcde zterna Fily genitara mutuoque Patris
& Filt) reſpectu intelliganr, perulanter vellicet & ſug-
giller , perq; latus illorum iplam Scripturam ſacram
confodiat, | |
Grauia & intolerabilia hc ſunt crimina, de quibus
quidcu reſpondes Caluine? Audiamus, lnde etiam de
duobus illis quzſitis, quid ſtatnendum fit,cluceſcet,
In tota hac accuſatione vnum ſolum eſt verum : c#»
tcra omnla calumnioſa vel falſa aperte. Vnicu,inquam,
hoc verum eſt, quod hzc & quzdam alia huius Pſal-
mi dita Caluinus bc de Chriſto intelligat, vt aliquo
modo etiam ad Dauidem referart.
OY Sed calumnia eſt primo, quod impium hoc vocat
Genrentia plofſema. Nititur enim ſententia Caluini, quz mor
Calurmins plenius explicabitur gemina ratione, non ſolum pro-
Frivr gems habiliſed pene neceſlatia, Vnaefſtſacrz hiſtoriz veri-
4 ra110n7e tas de Dauide.quz negarinon poteſlt, Ea vero reſtatur,
neceſ/ari4, non paucaexhisctiam Dauidi euenifle, quz ipſe ver?
& plene implendain Chriſto ac regno cius Propheti-
co ſpiritu hic przdicit. Quis enim negabit varios ho-
ſtes ctiam contra Dauidem,vnctum Lomin!, conſpi--
rafle, & conatos eſſe obſtare,ne regnarer : & Deum ni-
hilominus eum conſtituiſle regEtuper Sion montem
ſantum ſuum? Nam 2. Sam. 243. 5. $. 16. videre eſt)
quomodo contra Deum & vattumeius Dauidemor
initio regnicius primum decem tribus Iſraclis, deinde
finitimz genres Philiſtzi, Ammonitz, Moabirz, Idu-
mzi & Syricum RegibusacPrincipibus cius ivfremus
crint, conuersarint, inſurrexerint, & hoſtilia omnia
tentarint: & ramen omnes corum conatus in vanum
ceſſerint, co quod habitaror celorum Deus vntum
Cluum tucretur.Hac inDaaide velutadumbratio quz-
dam
AS R144 2} *S 17.
L1iB,.1h CarvTXXVIII 19;
dam regni Chriſti przceſſerunt: in Chriſtoautem per-
fee randem ſunt implera, Act, 4. Ita negare eſt haud
dubit iplam ſacram hiſtoriam negare, & Iudzis calu-
mniandi matcriam obijcere, Altera cauſa eſt, quod ci-
tra omnem eubitationem Dauid cum ſuo regno fuir
rypus Chriſti ®ni cius. Neceflc eft ergo fareri, quz
elim Dauidisregno, & quz randemChriiti regno facta
ſunc & fiunr, ea ſead inuicem habere1nſeparabiliter,
ranquam vmbram adcorpus: tranquam rypum ad tubs
ſtantiam typi: ragquam impletionem typicam ad ime
pletionem realem & figniticatam, Proinde etiam ne-
cellecſt, quorum reatts & figniticata eſt impletio in
Chriſto,corum rypum aliquem (cu typicam impletio-
nem preceflifle in Dauide, Vel dicat nobis aduerſarius,
quomodo tandem & quare Dauid cum regno ſuo ty-
pus Chriſti, eiusque regni dici poſlit, fi nibil iſtorum,
quibus Dauid adumbraredebuir Ckrifti regnum, ad
ipſum vIlo modo pertinear.
Prius vero, quam ad alia accuſationis capita perga- Calum
mus,ne quiserrer, tenendum eſt, Caluintomnia, quz 97774 re-
hoc Plalmodicuntur, proprit referre ad Chriſtum, led 77 44
non omniacadem ratione, Nam vt ſupra pluribus cx- C#r:/#1072
emplis cuidenter eſt demonſtrarum,Spiricumſantum 79p7/0, 44
paſlim in vaticinijs, quzper typos editde Chriſto, fic D4#1dem
remperare ſermonern, vt ſzpe codem Plalmo coniun-
gat,& queſolisrypis , & quz ſol: Chriſto, & que rtril-
que,Chriſto ramen principalicer conueniant- ita Cal-
vinus hoc etiam Pſalmo obſeruat, coniuvgi nonnulla,
quzprincipaliter Chriſto, typice vero etiam Dauidi
comperant, nimirum ca, quz primis ſeprem verſfibus
dicuntur,arque etiam nono: Conreres cos Virga ferrea:
cx (1nquit) bellice Firints ſpecrmen exhiberecepit
Dex rm perſona Danids , 4 quo ſcermmhoſtes quam plu-
rimos arms fuiſſe Viftos,acproſiratos :ſedin CHRIST oO
plenior confſtar veritas, qus nongledro Gbelhaſtn, ſed ſpr-
F111 or# ſur 1mpios ad mteriturs O{que percutit : non-
nulla verb efle, quz Chriſto ſoli &nullo pato Dauidl
N 3
CORUE:,
quedam
rypice.
- " Ws 6th 6
o ——_ ym EE . 0
- —_— ns p yes 5
CSE _— y Ar 909 4g 9 AIDE, * _ no, = pre _
OE NORD - _ p
i o A
#4417 »10> Af 4 pr args
OR EB ING. ov arp IS LECER roo 4
. # _. .
Rwy
We tO 2a. AAR
o .
DR ER.
TS Hows wn 4 hy
Ls er er ca ie Cn 9 ans Rc are Ho bdagsags 2.
of (nnmns — Re arena ted ng
-
- $2 4 er ” ws us ” «0 be '* ”
"_ © OI IS Roo Mes b- F* |
—— c—_— — —— __—— _—_—_— — —
Fm
* a8 . a
en — a - vw Ft "OR
4 arvrege<Wge
en WA _—__ wv. as =
LIES G ler vo «
ne : _—_ — Oey
S vl IT but
l ny 2-90 OY Ns: aaa a Yn Ie = * —_
PI p > FEE Ee SD 4 $35. —- . - x by
_ a = _
TT,
P/eudo-
Cal pazs
Ils
296 DE Loco PSAL. 2. 7.
conucniant : vt cxrera omnia, & cumprunis verſum.yh
timum. Diftam ergo Filizezs mers es tu: et prioribus,
illis accenſet, atq;ad Dauidem eriam referr, quatenus
& ipſe fuir eleftus DeiFilius, & Chriſti typus: camen,
proprie & vere accommodar Chriſto, Filio Dei natura»-
li,quem P ater geauir turaarcana generatione ab &ter=
no, Proucr, 8s, 22. tum declaratione coram hominibus
in tempore per relurrectionem a mortuis , Act. 13.38, &
Roman.1, 4, Cur autem,&an recte locum de poſterio.
Ic potius,quam de priore genitura intellizat, pultca vi-
debitur,
Altera calumnia eſt, quod dictum de Filio, & reli-
qua huius Pſalmi, primo ſeu principalicer & ſecundum
hteram ad Dauidem : {ſecundarid demum ( nempe.yt
aducriarius Arianizans fupra dizit, nomen Elohim,
fiogalis perſonis Diuiaitatis ſecundarid attribui ). &
ſub typi duntaxar ratione ad Chriſtum referat, Nam
hoc neque dicit, neque ſcntir Caluinus, ſed contra, he
ad Dauidem , ranquam ad typum , eaque non 0-
mnia,ſed quzdamtantumz;adCHRIS TV Mvecro,&
ad rcgnum cius canquam ad ſubſtantiam typi primo
& principaliter omnia pertinere; qua de re iplum ay-
diamus: Sed :am (inquit Jad figure {a5/fantiam Ve-
niamms. Onod enim de Chriſto frut Vaticinatus Da»
ud , hinc certe ligne , quod {ciebat regnum num non.
niſi, Embratile eſſe, Atque Vt ad Chiiſium referre
diſcamwmns, quacunque deſeolim cecinit Dauid, tenen-
dum et preancipruem 1/iud , quod paſiim in omnibus Pros
pherus occurrit, lium enim poſters nan tam/ud cat'sd
furſſe creatum regem , quam Ot Redemptoru 1maga fa-
ret. Tametſs autembocſepius repetendum erit ,mpre*
ſenta tamen breutter monends ſunt LLeftores ) quid
zemporaleii{ud regnum Velut arrha quedam populo fu-
it aterniregnr, quod demum in Chriſti perſona Vere /ta-
bulitum fat) que de ſe pronunciar Darnid non vio-
lenter v6! allegorics ad Chriſiym torqueri , gy +
| Ic 0c
Erz.11l. Cavryr XXVIII 19
ie deeo pradiftacile, Nam/iregni naturam expendi-
mus , abſurdum foret, omif/o fine bel cops {nbſrtere un
groma Vmbra. Hic quiders Prophetico ſprrarre deſcribes
regnum , Apoſtals nozss udonet teſtes ſunt , qui Frdentes
impros contra Chriltun conſþirare, hac dottrina ſe ad
precandum armant, Act. capite quarto,Verſu vegeſima
quarto. Sedne quibus cauily, obnoxtaſit tides noſtra ,
ex omnibus Prophets palam conf#at, proprie in Chri-
ſtum comperere, quz ceſtatus eſt Dauid in ſuo regno.
Hzc Caluinus,quz aducrſarius conlultd prgteriue non
debuit,
Tertid: necillud eft verum, quod contra ſanAtorum
Apoſtolorum authenticam exegelin Caluni ſentenria -
yeniat, Apoſtolus AR. 13.33, & Hebr.:. 5, & Hebr. 5.5. di- Furs th
Qum Pſalmi: F-lrws mens extu :ad Chriſtum proprijih-
me refert , & diicipuli primitiuz Eccleliz Actor, 4. 25.
Pprincipium Plaltmi de Chriſto vuanimiter exponunt,
Recte. An vero hoc negat Caluinus/An non dilertis ver-
bis idem plane ſcribit, nempe #8 Volenrer bel allego-
S1 | | ,
rice, ſed vere & proprie hxc in Chriſtum competere ? geſn
Sed, inquis, ad Chriſtum referunt vnice. Imd & Calui-
nus vnice , qubadrealem & pertectam impletionem,
de qua diſcipuli fe loqui expreſs reſtantur, cum di-
cunt: YE RE conmenernnt aduerſus ſantium puernm
Mum leſum,crc.q.d. reipla impleucrunt, quod Damid
prefigurauir. Ercerie hacimpletioin nullo alio, pre-
terquamin ſolo Chriſtoreperirur. Quod verd fic vaice
ad Chriſtum referant , vt figuram in Dauide-preceſliſle
nepent, cx verbis eorum minime conficitur,neq; hiſto-
ra Dauidis ſtatuere id patitur,
Obijcicur locus Hebr, capite primo verfu quinto:
Cus Angelorum dixit:Filrus mers e5 1wtSinulli Angelo
rum;quanto minus Dauidi? Reſp. Eadem ratione dixe-
ris deteſtimonioimmediate ſequente: Cus Angelorum
dixit : Epe ero 01 Pater , & 1pſe erit mikbs Filrtge Si
gulli Angclorym , quantd minus Salomonj ? Arqui
« N 4 Gitta
eff con!r a=
- b= wo ne ad. oy poopy wu — —_ _ - ,
Fang , as aha
ar ee 4p eG 4-2 i WED *
þ ot OY EIS. FOO - .
- 4 ;
4 a , : x * wake.
ron b pagan © To.
— - as ef, oi ie IO <9 al: _ .
9 by: 4 = eat inoes Het es my WI es » os
A nn .
31
5 \
i
a en en nn rn wn CO OO "On
Ra ae rr Nr Pn EE OI
Fl g>
OY ln DO CO TSIEY WOO _ _
2.44.7,
14.
Legatur
Commens-
SATIHE 118
Hebrel+5,
198 De Loco PSALM. 2. 7.
citra controuerſitam promiſho hec poſterior, cumpria
mis quidem de Chriſto,ſed & fimul de Salomone Chri-
ſticypo,Dauidifataeſt, Nam ad Salomonem perrtiner,
quod ibi ſequitur: Our [i 1n1que aliguid gefſerrt , &xc,
Imo Auguſtinus cam ex Plalmo vg. ad vaiucrſum po.
pulumextendit,vr ſupra oftenſum eſt, Cum igitur viri-
uſq; reſtimonij haud dubie par fit ratio, & cadem ad
Chriſtum relatio; parictiam rarione vtrunq;, faluo A.
poſtol: argumento, ad Chrei//xm refertur,typo tamen
noncxcluſo, Sedadrem, Dauid, vr & Salomo, longe
quidem inferior Angelis erat ,1in ſe conſiderarus vt ho-
mo: &lic ci ditum hoc non competebar. Scd idem
longe excellentior Angelis fuic , quatcaus geſtauit
Chriſti perſonam: & ſicctetiamerat ditum?Frlrwe mes
% e514:vt & Salomoni: Eroes? Pater,e 1p/e erit mibs
Friis, VerbaCaluini non allcribo, ne fim prolixior,
Summa eſt : Verungq; teſtimonium de Chre/to intelli-
endum , &nunquam aliter acceptum fuiſle, quoniam
1n ſolo Chriſto nomen &dignitas Fil Des vere ac pro-
_ prie refidet: nihilominusenam prius Dauidi,Poſterius
Salomoni accommodarum fuiſſe , quatenus fucrunt
Chriſti rypus fiue imago:catenus cnim cos meritd et-
jam ſupra Angeloscuchi
Sed regerit aduerſarius,hoc patto &ſerpentem znc-
um in deſerto ſuſpenſum, 8&ipſas etiam brutas pecudes
gerentes typum paſſionis Chriſti fore Angelis excellen-
tiores, Ego vero addo,ipſam Petram deſertiiz{dem fuil-
ſc excelleotiorem , quatenus fuir Chriſti rypus:quia ea-
1-Cor.16, 3, *<2Uus fuir ipſe Chriſtus; ficurdicitur: Perrgerar Chre-
fizs , quoddenullo Angelorum ditumeſt. Sic ergo &
zncus ſerpens, &agnus Paſchalis, & reliquz vicime
Angelis cenſcntur Pile exccllentiores, quarenus fuc-
runt Chriſti typi: quia catenus quodammodd, nempe
ſacramentaliter, fucrunt ipſe Chriſtus. Ided Apoſtolus
Paſcha vocat Chriſtum , vel Chriftum Paſcha noſtrum,
1.Cor.;.7,& ram de Chriſto,quam de agno Paſchal ve-
> dictum cſt; Os no» fangeruimes; Exod.12, 46, 10ban,
Ol 19,36,
L 1s 1, Caryr XXVIII. 199
19:36. Nihiligirur abſurdieſt, rypos Chriſtinonin ſe,
{cd relatione, quam ſuſtinebanr, ad Chriſtum, Angels
excellentiores haberi: vt verbi cauſa imperatoriz ma=-
icſtaris legatus, licetin ſe ignobilior, perſona tamen ,
quam ſuſtiner,quouis Principe excellentior habetur.
Quarta calurmania cit, quod impie & vere Iudaice IV-
Caluinus ſublimem ex Deo generationem , de qua De Genre
Plalmus diflerit, referat ad Dauidem, Nuſquam hoc 774 Chre-
Caluinus facirt vel dicir. Imd genituram hanc ne qui- //- ho4se
dem deſublimigencratione Fil} ex Patre incelligit, ne facts»
dum vt ad Dauidem hanc referat, Erfi enim arcanam
illam genecationem,qua Chriſtus cſt ſapicnria ab zrer-
no Patre ante tewpus genita, diſerte hicetiam profite- Y/;de Coms
tur:ramen hanc genituram,de quaPlalmusdiſlerit, ad ment.
manifeſtationem potius, fine ad hominum ſenſum & .2&,1,zz-
notitiam referri debere cenſer, tamin typo, quam in
ſabſtantia. Quando enim Dauid mirabilicer e Saulis &
aliorum hoſtium manu ſeruatus, & ad regoum cuettus ,
eſt,tunc air genitum fuiſle a Deo,quoniam palam tune '
eſtcognitum,cum non hominum induſtria, ſed lingu-
lari confilio Dei regnare. Eadem, inquit, in Chriſto
quoq; relatio tenendacſt. Genicus enim dicitur Filius ;
Dei hodie, hoceſt, codie, quo, iuterprete Apoſtolo, a Att-13-33-
Parreſuſcitatus eſt ex mortuis; non quod tunc demum R922: 144.
ellentiam ſuam a Patre acciperct, & Filius Dei eflc in-
ciperet ( hc enim Samoſateni blaſphemia fuit Jicd
quod runc Filius Dei cfſe mundo innoteſcerer. Nam
quod quidam hodzede perpetuo generationis altu cx-
tratempus interpretantur:id argutum putat:quoniam
licFilius genitus perperud gignererur, & genitus nun-
uam eflet genirus, |
Huius ſcatentiz ſux authores habet omni exceptios Confirma-
ne grauiores, Primd ipſum Apoſtolum Paulum , qui zo {enren-
hoc di&tum Pſalmit Fil:#s mew es i: ad illam canleſtis rre Caluis
gloriz Chriſtidemonſtrationem aperte refert, qua per zs,
reſurreFionem a morruis declaratus eſt Filius Dei, «s
Act.13.3z. Nam Ieſumyeſle Meſliam promiſſum, probat 45 autho-
N s 1b1
Gs ee a Ee un OO OOO IEA TE EET ING 6h.-cahith 4 ; —
herd - *
Es eee tr A "<a qaqwmernar—en " Y — _ F 94d __ i rr Ne :
g or Wy p pete wort _— tf mn
5 2 4 As 4 » Boar 6+ EINE ORR ry MeL rs E
——_— 15-< a - edt 2 Pods > ung 16
EEC OED
20k: Ys - ea, 5 09” enEE
pr Ws III au SW ps
: " l *.
» *
” FM " *
, 7 OY <
en es a re Ar YO AE ETON Cc ls, tt, ah Nh hs. a erp 2 vu.
. . = , h ” » ama ten; 64 wake
, - 6s - 6 _ REIN ode duet. 6" 297 AF" WER 4
x - coy 4 tate. A ar wh oyomes Sas py rs 6 8
, __ 6 * ".. M ' ago wou «
IE AAP A SES os nj $41 Go "
_— =_ of
j m : — Mn
DN Or ee OT a et HE Rs Ho Hs ht Ba vine ee I Es OH HH; ah na Hh as ns tn 2s
. -
e .
' _ Ay mY m ” _ - on
" CENCE IEOIENY > Oy CCC EI TIEng - NG CE wei grammes _—_ .
Fog - * - _
""
C
-
m J
LE COnnY m_ ou - = » Por. 7) 93 CO ”
___ _ cm > 1a Wam=emgys we a Se CET”. oo. <<£ rs - a eerw Do tries : =
hn OED W196 » inc _ * __ - o ny POR 1 484 - .
.
"Ye 9-4 ns % 99 "_ my gm => oy _ <7" 594 -. a — _ "-w 4
- þ + te 1 rS) 46-0 = A. L ——- ” yo " ——_ ” ,-- _ -
Soc. 5488, CN. REY BY ct bo oy 9 B ers " pl. yeh a bad __ _ os 5
mm es es Her _ IO * *
W-g1
Fo -
hy = # a S pop net ONT” "i 3-8 -- 9m wa —_ - WV Gf / - Sims, - MM. tY = mhonetd ow
eetate A.-
poſtoir At.
M3. 33-
Vide D.
Orſin. Ex-
ercltb yt.
Or 4t1,de
Can] oF
#::(:6b.vre-
VEL ». Chrt
jr ame ba
6.1113 ant
#0 69s
Analy/rs
{o: F.
lfct\13 33.
299 Dz toco PsAr, 2. 7.
tb1inter alia ſuſcitatione eius ex mortuis: luſcitatum
llc probar dicto Plalmi: Flies mere es iu:Ego bodie ge-
nuite, Voiguisnon videat, Apoſtoloillud, hodre genus
re ,idem valere, quod, declarauite Meſſiam & Filium
meum, quando te fulcttaui , exaltaui & glorificaui?
Quan lceatentia ſuain clarius cxpreſiit Rom.1, 4, dices,
leſum efle deciararum Filium Dei potenter ſecundum
Spiritu ſanctificationis per reſurretionem a morcuis,
Aduecrlarius :ngegiola 52:24 hoc conaturcludere,
Apoſtolum 1þb1 perlone relurgentis #ternam Deitatery
veris Plalmicelebratam, ve fundamentum ſux pro-
bationis prxſupponere.Sed aimis apertum cſt, Apoſta-
lum non prezſupponere hoc probationis fundamen-
eum,de quo non crat quzſtio,imo quod arduum nimis
cratludzis, Chriſtum cle ex Parris ſubſtantia ab zter-
no genitum:ſed impliciter ipſam probationem afterre
exPlalmo, Non quidem eſt dubium , exdigauate per-
ſonz reſurgencis firmum petiargumentum ad neceſh-
tatem reſurcectionis Chriſt demonſtrandam, quo non
minus nos hodie contra infideles vtimur, quam olim
Auguitigus, Cyrillus,alijq; Patres vſi eflc 7 Sf8 Sed
nihil hoc ad Apoſtoliargumentum, quod lic habet; Er
0s Hobs exangel;2z,amm, quod promiſiienem. Patribuy
fatam Dems impleneri! frigs earum ,nempe mobs , exci-
tatoleſuc:ſicut & im Pſalms ſecunde ſcriptum et : Fi
lus meu C5 1u;ege hodie genx te. Quod autem ex-
citauerit enum ex mortun , non reuer/ſurum poſthac
17 corrupitonem,ſicdixit:Dabo Hobuſautta Danid fide-
l1a:preprereaty aliis dicit, Non permartes ſantiumity-
wm Videre corruptionem. ic maniteſtum eſt, Apoſto-
lum repetere iplam concionis propoſitionem : leſum
elſc Melliam prowiſſum : Deinde ſubdere argumen-
tum ,quodin ordine cſtquartum: quia fir ſuſcitatusa
Deo ex mortuis i1uxta Prophetarum oracula: Tertio af.
ferre oraculum ſcu probationem ex Plalmo, non ratio-
cinando cxeterna Chriſti Deicate, ſed ſimpliciter alle-
gaudo oraculum, quo fithec pond e gn0dgge
| | | th
E1B.H. Cary X XVIIL 25
Chriſto ſuſcitato vere fitimplerum : Deniq; addere gl
& vznoy Exlela5z.3,& Plal.ts.10 de modo & hne:{ulciia-
tum cllenonvtLazarum vel altos, (cd venunquam itge
rum moriturum , h,e.vr yicturum & reguaturum in Xs
cernum. Hecplaniſimaeit apoſolilcarentia, quam
contracluloriam rhccoricationem aduerliarij pro Cal-
uvino militare luce meridiana cltclarius,
Ad Apoſtolum accedunt preclarz authoritates ſan. #/
Rorum Patrum , qui hanc genituram non ad #ternam Ab amurhos
Fil1j ex Patre generationem, {cd ad temporalem cius r747e Or-
patiuicatem & glociticationem ta carae diſerte rete- 7hodoxe-
runt, quos aduerſariusIudaizarc vel Caluinizare voct- ram Pa-
feretur lane quamdiu volet. $icergo CHRYSOST O- 2ra7m.
MVS: Ss Geroer temporale aliqurd de ipſo( Chriſto) vos Tom.z.
Inerss cogutare: qua crem ſar Enigens/ ms Der Filizes, atcs- hom. de fr-
tur eltam Frilizs homwms 118 drſpenſatr one carnalt:cogn 0- deinChri-
ſee Socem lam Parr drcentem: Egohodiegenats te: bt fo,
guod ait:Hodtegenurte, Fills bominu natoex Maria af-
fſeribas, auferensprorſus temporalitatem ab illa incon-
wertibilt Dettatis natura, Clarins aducriarium retellic
Chryloſtomoveruſtior BASILIVS lic (cribens 1n hunc
locum : Nemo dinimi Datides dotiring fide m babens , gy Ep
hanc Gecem(hodre genu te) diumirait Chriſlt adapter. p /alterid,
De Manamg Deum Vnimer/orum per Danidem dicen- Plal.t.
tem audiemuns: Ex viero ante Luciferum genus te, Hanc
ian, Vocem Vthomo aimittit. Et Balilio veruſtior I'V-
STINVS MARTYR: Kar Dwnnsz 7 #01ay £ 1% $Anavut{, Dialoze
gs 3, Al g. Ae, A82p01n,ws 2.28 dQE90WTY AuTE ASQIVTES 07G £172 Tr y-
WA; >20 T& TTuTELS 7 668)s M49; Y:o5 gu 64 av :5 30 014409) Jf- FL one 1165
JOG OE. TOTE AVETUY UTE M5 enV 440% TOIS' 8 FP TOUS 15 ZOT% 1 MAO.
Y1AIvs abTYs 4s 14v20X; Lis pee 64 TV'S av THLEEPOY EYEIVANG CE.
h.e, S131 box de calo Fentt, quactiamper Dantdem et
hits, tanquamex perſona ſua referentem, quod ils 4
Patre dicendumerat: Filizu mens es tw: ego hadje genus
re: inn natinuitatem etram em contimgere hominibus
affirmans, cum not10 ers contrmgeret: Filizws mens es 11;
£29 boare genurre,Fulgentius item; Hanegencrationem
Cait)
COOEOE, in, 10a ys oy
_ : EN AC ITIEIT
—_—_— ——
fine» II RP
tb * 9s 1:
og 269
Se
"——_
We +
COR Mop
—_
a rr
Porky 4p
tk
MOON cn ets Fi
NB ants FA
ys EA-2
” .\
par gp—y _—_— R$. 44, ae
Era :
AN 4 i r e966 ti * * ing F
WES yu > _ A 00, 19. 4 Es. +4.
nl Ws: ming _—_ 06-cojd a Gelitg 7m ſev omg
we ” 4 " Ne On ns: Ne: mers - y þ
<7) fade 5. — 4. mY Os « Py ay we " V SY DE i) is en Is; we Oy $1.4
- 1 Ges 4 ge IF a 955 SW ** oo PF P
I \ eg ep ame. wy % 4
res gg eng "ow | ma —_— - .
ONT] 48 or ol Aa b p R X
_ . 0 wc * _ ad
4 \
a. ae HR
en rr
5-145. + tirintaghpong Wm ns
_ ew:
Y
" o
k COSI Ing
RR Ie PEARS A eo eerR ==> ere wow Omen .
4 G : rm _
p ———
. je” Tt: ns , -
-
ou
har rinſe -n oo
po
_—
by D - = Is gs. 8 Ge RIS C
At < IGG-- 4 MPR ay a w%9o-aroee -
ER bw + m_ CET 7 03/600 hs -
— Oo ſy pag nearer mEENE
enki - ><A * A pr ay 3 - -" : * od pie Poe
-_ #2. —- 299-4 [oo daripageS: 4 ging . By wy a = oder ec.o—-ag08 Ro erage Dpeaoopgs j-
"= » _ _ - o _
202 Dz roco Psar. 2. 7.
Reſpon. (ait)quam P/almms ſecundus imſinuat, ad incarnatia
C0n!re AVs- nu myſterizem pertinere Liber Aftuum Apoſtolorum,
an.a40b- Paulo ſynagogaloquenreteſtatur: cums Vox ad ludas
1043, 05 hunſmods reperitur : & mos Cobu annunciamm enum,
quaad Patres noffros eft f «tu promiſi10: quontam hane
Dems 1mpleust Fils noftru,reſuſout ans leſum,ſicut C3 mm
Palme ſecundeſcriptumedt:Filius meuses tu, ego ho«
die genuite. Hoc rgrimer, queod Pſalm dixit, ſecundum
1d Apoffolus ofterdit ad Filium diftum , ſecundum qued
4 mortuspredicat ſuſcitarum, Attendatur ergo, ques
morinsin Chriſto natura ſurrexit, Cr mielltigetwr (e-
cundum quid Chriſtus hodie genitus, rermenes terre
Comment, poſitdende accepit. AVGVSTINVS eth hodre de
zn Pſal.2. eternitatc interpretarur: ramen expreſse addir , poſe
etiamillum diem 1n prophetia vider1, quo Chriſtus ſe.
cundum hominem naruseſt. Sed nemo prolixius HI-
Comment, LAR1O dc hocPſalmiloco diſputauir. ls initio prx-
in Pſal,z, Occupans Arianorum errorem, inconueniens efle di-
Explana- cir , tutelligere de generartione , qua Felrws Dex elt ver-
r10enrer- bum: quaudoquidem fic Dei Filius non eſt genitus in
prerario- die, neq; cum tempotribus: ſed antetempora, & ſemper
Py Hilary. erat:hzc verd genitara,de qua Plalmus:Ego hodre genut
ze: faRa ct indic, proindeintempore: cum dies omnis
in tempore fit. Deinde vt diftt huius Prophetici ratio
pollirintclligi, monet adhibendameſle Euangelicam,
Apoſtolicam atq; Propheticam authoritatem, vr vel
Prophetam de Apoſtolo, vel Apoſtolum de Propheta
intclligamus. Tertio Chriſtum eſſe hunc Regem con-
ſticutuma Deo ſuper Sion, non terrenz ciuitatis mon-
tem, {cd Hieruſalem eius, quz in co&hs eſt, demonſtrat
Lnc23,42. profcilione latronis in crucependentis, a Domino re-
Matrh,a.z. cipiinregnum luum: & confeſhone Magorum quz-
Joh. i$.3z, rentium , vbi, natus efletRexIudzorum: & interroga=
Matth. 6, rione Pilatia Chriſto approbara, an eſler Rex Indzo-
63s rum? & adiuratione Caiphz, an eſlet Chriſtus Filius
Dei, a Chriſto itidem comprobara & declarata, qudda
modo yiſucieſſcat Filium hominis ſedentem a dextris
Mo
L1s. 11. CayryT XXVIIL 2063
victutis Dei, Inde inquirens, quid fitillud: Hodre: &11-
lud: Genwe te: declaratex codem Chriſti reſponſo, cum
ait: 4 modo Videbiius Filcem hominis ſedentem adextris
Frente Der, temps, inguit, quo Filrus hamenss, que £7
Chrift is & Des Filttes, © conceſſu Der dignandne eſſet ,
offendrr: Ecmor: Exordeo ergo bir reſurreftiony ſue ad
aſſumendam glortam dies eft : per quam ad id naſcitur,
quod antetempore erate. quia naturacarnpoſt re-
forreAionem glorificata, ad profettium era, quam an-
rteababuerat,claritatuprouehebatur:cum bomin Filt-
w conſeſſurus Pairs, ermimmortalitatem corruptione
rarns abſorpte, Er in Viuentem tunc © nonmorimurins
amplies Der Filters naſceretur. Sic 1gitur geniturany
hanc Fill) Deiinglorificatione carnis tatameſle, &in
catnis reſurretione cepiſle doce:, Adducir quog; te-
ſimonium Apoſtoli,Col. i. oſtendens, eumibi vrranqz
penituram ditcernere, &ratione beatzillius ac nullis
ciccumſcriptzx remporibus generationis Chriſtum vo.
care promogenrraum omns creature :\ed ratione noua:
huius & temporariz natinitatis promogenrimum ex 707
ts.Polt multainquit: id quod cf in Pſalmo:Filtus me-
wes tn: egohodie gen te: non ad Virginupartium, meg,
ad lanacrigenerationem(vbinempecalitus audicba-
turetiam vox Patris: Hiceſt Filius mcus dile&tus )/ed
ad primogenitum ex moriusupertmere, apoſtolica at-
thoreta5 eff, Etallegato Apoitoli loco AR. 13, 33. hans
eandem rvocem Dei Vatris: Friis mers £5 tw, 7c, 10 dic
telurretionis ad Chriſtum exſtitifſe tandem conclus+
dit. Hec de Hilartij &aliorumP atrum orcthodoxorum
ſeatentia,
Non addam deniq; authorirates lncerpretum re- Comment.
tentiorum, Pellicani, Muſculi & aliorum , quos nemo #» 7/al.:,
fuit ram impudens, qui propret ciu{modi interpreta» ex edsro-
tiones ludaiſmiinſimularit eciarn mulco ante Caluini ze
Commentarios editas. Audiamus vnius D.Bugenhagi) Bugenhe.
Pomerani iudicium de hoc }oco : Sc ſolemme(inquit) gy 4nno
Js
iþ[c2e8
port Augreſtrnum nterpretars , vt inieliigatur hoc ee 2.4,
Chris
- een 4 n
roe>. 2"
Ang, HR Rees ws oefrs. 1". HOT
OE OT III
— ——
ant X
_ _
z
«
w þ4
k Sree 9 ae; lp ig -
pe Pt Oe
hp III = de R445 ne, les «ws
+24 Gare=r iD
Bat 121-42), 1-28, "Og 2
* ny CO pd Sa erg. 612-4 rg ox P +6006
cence Ns votes not Hs rats ont og ee ine rt ne HR rey aa ot avoir rigs ov.
. . R _ ſ
_ neo __ a 90 gies
- " T*" —_—_
+ I ee G__g ay on pres: >" eng b
© ies - Ms ms, x ad
gan ehy <hhegs
buy
RO A RO agen eu e
9 er; 2G Was eons >
COTE EY yang
” 9 01h
__—
A ety > fs wt ep ves
SAP arts >. *
nay "_ CE IE _ peyote _
ed re rr ons —_ — *
"_ EO ION 9: ins TE. DD TE CO IT INIEIEnR " cs cups: 1s-_ghE0o> A a Ps ls
3.04 Dz Loco Psar. 2. 7.
Chri/?t Dinunitate, er eternaa Patre generarione dt.
centes: Hodie ſemper e/Je aprd Denm , non preteritun
neque farurum. Sed non Video, qu LS 2 » quod fie
premuttur: Domini dixit ad mee. Periculum hicfwue.
rit, ne Verbo genttrum Patru Film ſic imterpretandd
dricammnm, Dernde quod Hodie, adwerbinm {ic expont-
mus , eff preter conſuetudinem Scripture, & argutum
mags Videiur, quam Theologrcam, licet ſenten'tra berg
f#1 it. In Pſalmolegimms : Hodic fp bocem erm andineris
715: qicod Hodie Epifola ad Hebraos rnterpreratur de
rempere Chriſtiano: Item altbt:Hac eit dres,quam fecat
Dominws,exrtltemus &r latemur mea, quam diem Pans
lus tz. Cormth. 6, ex Efara mterpretarur diem {aluts,
& rempies accepium , 112 quo exanudimiur & Deo per
Chriſſum:. Ad ilud Hodie, 710d eft temps renvelata ſan
lutr poſt Chriſtiglorificationem,hic torus Pſalms reſpr-
cit ,ſicut Vedes, Er Paulus hacimterpretatur de Chrifts
reſurrettione At.1z3.dicens: Deponentes exm de liynops.
fuerunt eum im monumentum: Deus autem [ulciteut
erm 4mortns ,oxc. ficut in Pſalmo feriptum et: Filrd
menuses tu: egohodiegenuste, Tunc confirmatun eft re>
gnum Chrifit,co Vidit Pater Fultum mm (uoreſidere ſolts,
quando 1am ad emmortalttatem Deo per Verbum Des
regeneratuest,ucceptapoteſtare imcalo cr terra c,
Vt hac non intelligas de Chriſts Drumitate, ſed Chriſts
ſecundum homenem glorificatrone,& de eruwinregnum
con/titutione,de quatkic dicetur,z>c, Etpoſtea: Ad hane
anterpretarzonem pertiner,quod Chrilfus drcitur proms-
genium im mulls fratribus, Rom. 8.3 clarins Coloſ].1 &&
Apol primogenitus ex mortunu,trc.Sed quid dicemm at
Epr/tola ad Hebr.que cap.r. Vrdetur hoc crtare de Chriſte
Diumitate? Reſponlla Eprſtola duobus prime capiiibit
hoc agit , Vt offtendat Chriffrum angels ſuperrorem , not
ſolum ſecundum Dinmitatem , ſed etram ſecundum hu-
manitatem, cu omnia ſubrefta ſunt ſubpedes, Intuere
Epi/talam, Cota mmentes. Et de humanitate Videtur
fentire, cum rurſumcita;, dicens: Chriſtine non ſemet-
ipſum
OT = Bn thor Ht e
_—
L1n I. Cavyr XXVITI. 2of
ſam clarificanrr, Hxc Bugenhagius. Dodtor olim
VVirttebergenſis celeberrimus : cutus cum iſte cathe-
dram nunc tenear, non tenet tamen mentem, nec do-
&rinam , ſed vtimpiam & ludaicam damnar. Itaq; per
Jatus Caluininon modd hutic anteceſ{>rem ſuum, (ed
& Chryſoſtomum, & Baſilium, & luſtinum Marrtyrem,
& Fulgentium, & Hilartam, aliosq; DoCores 1ſtis con-
ſenticntes,1tmo ipſum Apoſtolum acfarie conkigit-
Hinciam iudicet Eccleſia, vrer iſtoram Chriſtianoy
interpreres petulanrec fingulartq; audacia vellicer , &
ſugoiller, & per latus iplorum iplam Scripruram Apo»
ſtolicam confodiar. Certe interpretum aliorum Calui-
nus toto huias loci Commentario ne meminit qui.
dem:tantum dicic, mulros argute philoſophatoseffe in
aducrbio Hodre. An verdideo quenquam vellicat aur
fugeillat? An non Bugenhagius grauius dixit,magis ar-
guram quam Theologicam eſlc ralem philofophatio-
nem? AnverdPſalmi dictumerx Apoſtol1 allegatione
imterprerari,eſtScripruram confodere?lmd an non iple
, adaerſarius argumentum Apoſtoli de induſtria tnuol-
_nit?Sed de hoc loco ſatis.
Prolixiorfui, quoniam reidignitas & calumniarum
ferplexitas non facile permiſit pauciora dicere. De v-
troq; aurem quefiro illo, quatenus de Davide, & an de
zrerna genirura hoc dium Plalmi fit capiendum,
_—_ vrramque partem ſtatui pollit, ſatis arbirror 0-
eaſum Sequarur LeQor , quod maxime videbitur
conucniens, Vtraq; ſenteatia pia eſt: vrraq; rariones ſus
as & authoritares habet : vtraq; reuera in idem recidir,
Sivecnim typum excludamus, five non, ſemper mantt
firum, ſubſtantiam varticinij effec Chriſtum, in qu6 ſolo
ſolida eſt implerio. Solus enim eſtrex ille habens impe-
mm ymuerſale: ſolusille Dei Filius,quem Pater ab &+
terno genitum , tandem in rempore ralem mundo doe.
elarauit: ſolus ille, in quo, qui confidunt, ſunt beatiz
Quorſum ergo inſeAationes ram acerve ?
$1 tamen reRe & citrs prxiudicium re penſitata ,
fy
ho rn ons nn oO
206 Ds» Loco Psar. 2.7.
Collatio ft facienda ſententiarum collatio, lane Caluini ſet.
Vrr14ſy tentia de vitog; quzſito & plenior & lolidior depre-
ſenrentia. henditur.
Ad poſterius enim queſitum quod attinet , Caluini
ſententia de geniturz declaratione per teſurretionem
a mortuis,nonexcludit geniruram #ternam , ſed cans
dem przſ{upponir:quoniam necelle erat, vt poſlet Chri.
ſtus declarariFilius Deiin tempore, eum talem clle ge.
nitum abzterno. Veranq; 1gitur genituram Caluinus
YU! retiner & coniungit. Qui vero omnia ad #ternam gee
| 108 nicuram reftcingant, alteram, quz in rempore eſt,con-
L491! tra Apoſtoli mentem excludunt,velialtem nullam eius
mentionem faciunt : cum ramen fine ca priornihil no.
bis profutura fuiſſer, Quis ergo non videat,ſententiam
Caluintiure pleniorem haberi.
Calum De priore autem quzlito, an aliquatenus ad Dauis
tents; dem Plalmus pertincat, aio tutius efle hoc affirmare
facilizs & quam negare,Ratioeſt,quialudzitotum Pſalmum de
fortius re- ſolo Dauide interpretanres , facilius & fortius retutan.
futantur tur typo aliquatenusincluſo, quam penitus excluſo,
ludti, Quid ita ? Quia facilius & forrius contra eos obtinerut
quam al- negatio contradiforia quam contraria. Negatio con-
rerd, rradiftoriaeſt:Plalmum non de ſolo Dauide loqui, fed
principalicerde CHRIST O: hanc rertinet Caluinus.
Negatio contraria eſt:Pſalmum prorſus non loquide
Dauide, (cd de ſolo Cariſto: hanc tener aduerſatius;
lam hxccontraria negatio, facilisquidemeſt, quoad
| | inter Chriſtianos res diſceptatur:quoniam authoritare
8 Apoſtolica probatur, 1n qua fideles libenter & meritd
| acquieſcunt, At cum conuincendi ſunt infideles ludzi,
quiNouum Teſtamentvm repudiant, argumentis cx
iplo Plalmoeſt opus, & tunc ſane difficilius obtinerur
negatioilla contraria, quod nihil de Dauide intelligt
potlir. Iudzicnim obijjciuntex hiſtoria, Dauidem quo-
que regem fuiſle diuinitus conſticurum ſuper montem
Sion, & mirabilicer defenſum : quod ſane negari non
poteſt, yr ſupra oftenſum eſty Ita vel obtincar ſalrem
qUZ+
ed og ear ron) orc ew er or tt 9,
nt Oita Wen te ce et
o
A” " Ort OT " af na -
ER Os OAT goon thor 2_ _ ow a. ors au 6
. Me *
Ms en hes IE Fen Ape 00: 169agp 00s 0049" Gy... me
yn 6 == is. - > _— EE IIEOIIEET PEEEIS
i 0 II 1 heros} WERE CES 7-0 yl reg i. Jy wh MA, gt
_ _—_ __ n
1k. oe -ted. I " Ai i ata
POANTEY"
erg: oma es
onde Gan».
p— _
__
ab. ASI 4 HS es
L1s. 1. Cavvyr XXVIIL 207
quzdam aliquo modoctiam Dauidi conuenire: vel ca-
- lumniandi materiam arripiunt, quaſi expolitio Chri-
| ſtianoruca fit hiſtoriz Dauidis contraria, !}!
t At alcera illa negatio conrradictoria non ſolum i- "fil
a tam calumniz anſam omnino pr::cidir, largicndo cis, |
» ad Dauidem pertinere ca, quz hiſtoria ei conucnire te- ,, gow. 2,
- ſtatur: ſed & fortius cos conſtringit: quiaduobusargu- ,...g1Q, |
- mentis pro vno cos conuincit, non pollie de folo Daui- if
; dePlalmum inrelligi: primam quia pleraq; in Daut- nit
. dem oullatenus conucniunt, {cd tv folum Chriſtum: 1138
- | Deinde, quiavt maximedarctur( quod dari non po- With |
; teſt, nec deber )omniain Dauidem conuenire :tamen Wl:
- | neceſlariovenicadum ecficrad Chriſttum,quoniam Da- 78
uidem cum ſuo regno fuitle Chriſti typum negarenou }
polſunt, Ergo oy eos confcflione cum typo nat- i
ceflarid coniungenda eſtrypi ſubſtantia,ing; ca princi- | {!
palis quzrenda vaticinij impletio, Subſtantia avrern ih
typiclt CHRISTVS, Hocargumentum multd ct- |
lam validins lndzosconſtringitquam prius, quaniam if
| ipſoramet cofeſſionc omnia ad Chriſtum principalites \if
pertinere demonſtrar. Vrroq; argumento Caluinus ty- Mi
pum cum Subſtantiaconiungens, contra eos pro fide "1
Chriſtiana pugnare poteſt & pugnat ; cam contra Ad- 11
verſarius, & quicunq; rypum excludunt, non viſt vno
| priore vti polliat ; alzero Chriſtianos neceſlarid ſpoli-
| eor, IndicerigiturEccleſia, an non fit calumntapetu-
lans, cam interpretationem dicere impiam & vere i
ludaicam,quatamen & fides Chriſtiana al-
ſtruitur, &ludzi refutantur ct- |
| ficaciſlime, | i=;
—_
preempt Apps = tie res
- "oy wr v* Anya w "oy -Y ME E$-4-
CROTE CE 2 eng oy
@ CADVT
DE oP.) as ac—_
4
* > Gra $0 id "
ac Ea ns a SO RE ans 4
=) es. naar TIE. ons Moran,
OOO AURA ©. ng, bo ongno mem nh eg, neon
=
»
a gs
EY
oo B —_— _
RS as an... ka
Ep omg mn
© OY ern ens PRE
Tocw 11,
P/endo-
Ca page
#46,
AA +T4 2Fo
AF, 13.36.
803 Dn oRAcylo PsALMi 1x6. 3.
CAPvT XXIX,
Explanatio oraculi de Chriſti reſurrettio- |
ne,P[al.16,8. Promidebam Domi-
num,C&5cC.
Ergamus adpreclarumillud oraculam Pſalmir6
P quo predictamfuilſe Chriſti relurrectionem, duo
prexcipui Apoſtoh, Perrus& Paulus teſtantur. Pe.
rrus cnimin Penrecoſte, leſum eſſe prowiſlum Mefli-
am,miraculi,quod videbaat & audicbanart ludzi,autho.
rem , hoc prxcjpue demonſtrat argumentco, quia liter
morceſalciratus:&1n caelum ad dexteram Det cucCus,
Virumag; conftirmat oraculis Plalmi 16, &T1o, editisde
Metha, De ſuſcitationeigitur Chriſtia Dauide prenun-
Ciata,quatuot poſtertores verſus Plalmi 16,altcgat:Da-
81d enum act de eo: Proſpictebam Dominum coram me
ſemper :quontam eft mibs ad dexteram , ne concuttar,
Proprerea obleftatum eff cor meum,&r exrlt aut imgus
med: Alg, adeocaromearequieſcit imſpe, QuontaMm non
derelimgques anima med iminferno, ne: fines ſanttu run
Viderecorruptionem. Notas mh feciſts Vias Viiecreples
Br me tucnditaterntus cofpettas Alleyation) huic,vr c6-
ſer cius certitudo,, mox tubdit demGſtratione xg ayas-
pears: oraculum de Dauidens poſleintelligi: cum iplius
hiſtoriz & experientiz teſtimonio Dauid in ſepulcto
mortu* coputruerit:deinde xg evewkey addit,intelligen-
dum cfle de Chriſt@,quippe quem e [emine Daudis na
tum iuxtca carnem , & mortnum ex Del iureiurando
non compurreſcere, (ed rediujuumin folio Dauidisre-
nare necetle facric. Tandem concludit,Propheta ©1go
preſciitiftoru de reſurreftione Chriſti variciuaru elle,
Eadem ratione Paulus 1n concione Antiochena hoc
oraculum ad Chriſti refurretionem afltruenda prola-
tum,non de Dauidefedde Chriſto loqui oſtendu.Naw
Dat d guidem , lwquitz cam (ua htare enſernyſſet Det
conſilio , obdorminu', & adimnitne eff Patrivan ſun, sf |
Gt
EY
O—_
L1sy. T1. Caryr XXIX. 269
Firgue corruptionem. Ac as , quem Den excitanit , nor
ſenſit corruptionerms. Axc non lſolum inter Chriſtianos
func cerra & firma,ted ctiam ludxzis opponi pofſunr.
Rurſns tamen acculatur ab aduerſario Caluinus,qua-
6 ab hoc ſimpliciſcnſu defleAacr , & perfuadere ſuis co-
netur, Dauidem de tc efle locutum: & ciranturquadam
_ eius verba ex Commentario Pſalmorum caſumni# op-
portuna, omifſis1js, quz mentem eius reftius declarar.
” Sed prinfquam adifta vemam , excutiemda videtur
L- queſtio, an hic Plalmus aliqua parte vel ratione ad Da- Pſalm iis
” uidem pertineat. Omnia Dauidem de ſe dicere Indao- aliquate-
T | romcſtercor, aPerro & Paulo refuratus, Nihil Dayi. ** ad Da-
3. | dem dee dicere, contraria eſt Aduerlarij ſeatentia, #- niderm per
G que twprobabilis. Nam ad Chriſtum omnia reftringe- HRC#t.
” re, typo ſimpliciterexcluſo, non modo nulla cogit ra>
F.
tio, ſed & rationes cogentes npn paucz prohibenr.
br Pcimum Apoſtolin& allegat omuia,zſed quedi ran-
'Y ti\m,quibus ſine dubio Daurd nonde ſc, fed de Chriſto
4 , ciusq; reſurreRione difſeruir. Allegatio igitur Apoſtos
* | - lican6cogitrotuPlalmi ad Chriſta reſtringere, Neg
- yerdnecellc eſt, Pfalmos moxinregros vel capita inte-
2 gra Propherarum Chriſto accomodare,quibus zlic'11d
z de Chriſto prxnunciatur, yele quibus aliqua $piritus
” S$.adChriſtumaccommodat; quandoquidem id ſzpe
p ratio vel abſurditas caideus prohibert id quod docu-
P mentis plurimisperſceſt manifcſtuin. Voum pro mul-
" | tisafferam. ExVſalmo 4..ipſe Chriſtusin fe a luda pro- 106.1318
" ditore 1mplerum teftarurid,quod ibi v.,10,queritur Da-
| uid; Comedenspanem meum ,contre me extulnt calca-
|; mexm. Nemo tameidcircd fingula cius Plalmi ad Chri-
j ſtum accomedabic vel reſtringet,nifi cundem velic pre-
' | _vaticatorem ſtatuere, Nam y. 5 precedit: £godrxs leho-
n w4amilerere mer:ſanaautmam medm:quiapeccanus tbr:
{ quaquerela ad Dauide ns ad Chrilta refcire fidei ana-
; logia nos cogit. Qubdenim quida per tropum hoc ad
Chriſtum quogq; referar, quati & is fateatur ſe peccaſle
non quidein fc, ſed in nobis: non modoeſt violentum),
Q 2 oy
Anhbre
Cn 9 1a w_
(5 "pn:
Gs aaa Roi pl, De ER
} _ - Au Db ve CIC bans nc
0
Sioux bas » bl
4 *. -
93 9 IV #1 oo ES os PA PIG 540.
47 a> 0 port as dh __
ER OE CEA ITEN
- _— Py 5M > ES 4? ane
x cence Coe
FW Faria ary" ara. 1p Ts
9) 19% þ or Ps as, A Me * DT ras nee I Rb tt Gs A ETOP RING ;
» .
nd PE UE Ch 5 en nl; 288.9 9 AER: -
ER
Pao vn
ti > eg 06 ee
ho % Heme Ne 0-6 DE ge - "
: a — —_— gens AK ame 8. Nees "
EI no oo ens . ihe SaieSs > mg wc Cm oy as wg PRTTER
= homo aks BR Aunt © pes $497 * It's 44 Ape y p
. > ho - y 4
an Ln tn —_— _ Me AB nr nn in ne wo = 4
. — ht aw es
» * Þr ” + o *
A Cr re IO" OS Are ee ring to ents
. __ .
- ark
49>
Rs ae ce yg CO ONE TIOR = p «m
A rn COIs
Tee TOLTa Pn, £2 ET IE a”
Aerts, <tc ea vs ou AE. ala ecc.. wi. OREN! > 76. We hath, > Y Pp Ay os
__ « "6
6 Cn TR
.
GS OR CHE WAG at Bnee $ds
paerognn 0 1s
. .
© Oe Ione Cans as <6 Hr corey ere area cr Pas
ou.
2109 DE oRAcvLo PSALMI 16. $
ſed & periculoſum ; & Scripturz Chriſtum vbiq; a pet-
catoribus longitlime legreganti minime conſentanc-
Pſal.69.5, um. Qx#0d non rapni, aitiplc, hecexſolur: Item: Quue
lob48,46 Voburarguet medepeceats :; Et Scriptura deiplo ; Out
2. Cor. 5.21. pecca/uum non nout:guipercarum non fectt:in cur ore
1, Pete2,12. mn Ef inwentue dolwe. Ad noſtrum Plalmum redeo,
Jeſa.53-9. Non 1nquam allegatio Apoſtoloram cogit totum ad
3,
Chrciſtum reſtringere, Sed neq; argumentatio Apoſto.
lica pro Chriſti reſurreione inde exſtruta Cogir. Ma-
netenim hecfirma,modd ſtetfirmum,allegarailla , ex
quibusdeducitur,non ad Dauidem, ſed ad {olum Chri.
ſtum pertinere,
Contra ſunt rationes, ytdixi, non paucz cogentes
nonnulla etiam Dauid! concedere, Nihil dicam deti-
tulo tribucnte Plalmum Dauidi. Vocatur enim 4rrh-
t4m Dauidrs,nihil deco, qued Dauidin prima perfona
loquitur. Ad hocenimreſpondebirur, cum perlonam
Meſliz induere,& in hac loqui:& recte quidem. Verum
ſunt plura hic conſideranda.Primum in alicna loquens
perſona,non ided ipſe non locutus,ſed murus fuir. Nee
Petrus Chriſto, ſed Dauidi loquenti hzctribuit: Non
dicit: Chri//z6s dreit de ſe:led: Oantid dicrt deco, Ergo,ins
quis, non de ſe. Vtiq; non deſc iſta ,quz citat Petrus,
ſed de Chriſto. neq; aliactiam de ſe principalicer: atra-
men deſe quoq; vtdetypo,quia Chriſtum adumbravit,
nifi forte aſlerere placeat eum, cum dicir: Cxy/7odr me
Dems , m te confide, xc. nonpetere etiam ſe cuſtodiri;
no ipsu etiain Deocotidere: & ſequetibus non ſua eria
fidem & ſua gratirudinem teftari: vel cert tam ardetes
preces in Ecltaſt, ſine ſenſu, ſine intelleu, finc afteu
ſuo,ficq; cocepiſſein aliena plova,vt nihil inde frutus,
nihil Glati aut comodl iple perciperet. Adde q inipli-
us perſona prepric,non in Chriſtam coucnitludta cum
concupilcentijs renum,aquibus ſe nou caſtigarique»
ritur yer. 7. Nodr,inquit,mmorepuerunt me reuves mer, h.
ec. 1aterprete Hieronymo: Deleftatrones carnales tune
we increpant,quum miki (uggernnt, v/ OM” de-
4»
—— 4 ff wud
L _ +
- a
p
OO WS. 4
Lis, II CaArvrXXIX. 211
ledatur caro: ſednifiin fuiſſes 4 dextres, forſitan mnfir-
vs marer Hoc quomodo Chriſto trribuemus? Non'tam dis
- cam, typum roto hoc Plalmo fic plane elidendum fo-
X re, quo ſimul elideretur argumentum a nexu typi &
br ſubſtavtizx duQtum, quo ludzos non leuiter couſtringi
v aulo ante oftenſum eſt, ReAeigirurD., Cornerusin
d : Plalmi huius argumento, typum cum ſubſtantia cons
* nettens: Damd,inquit, fats Eccleſia membrum peri?
oO ſec iplameonſernars.Chriſtues homoin Danidis perſons
T ſ#b agoneerat Gt cuſftodiaiur eg liberetur,t myloriam
7 re/ttmatur, |
Quare,vt concludam, miſcentur hauddubie hocer-
A iam Plalmo, quz typo, quz Chriſto, & que vtriq; con-
6 veniant, Typieſt infirmiras1lla,ſeu renum caſtigatio,
T v.7.mifi forte cit aonullis aliter phraſinaccipere beat,
2 | inquoparumerit fitum.Chriſtoſoliad literam conue-
n | piuntca, quz Apoſtoli de Chriſti reſurrecione alle-
G5: | gant,ac pon poſle Dauidicomperere,re ipſa denion-
b {iranr, Reliqua & typo & Chrifto:huic ramen principa-
© literrete accommodantur. Sive ramen hxc commu-
x nia viriq; fint, fue non, firma fixaq; ſemper manert A-
- poltolorum allegatio. & demonſtratio ex eo, quod fo.
» F lus Chriſtas yircute ſua videre non debuit , nec vidit
" corruptionem ſepulcri, Hanc veram & tutiſhmam efle
£ raticinij ac Pſalmi huius applicationem ad Chriſtam
© |F nondubito videre omnes,quialiquid vident.
oh Nune ad Caluini interpretationem venio, Is, fi ad- De snrer-
FP uerſario creditur, ab hoc voico ſimpliciq; ſenſu,quem prer4tione
Ss Apoſtoli prodiderunt, defleQens, & Dauidem de ſc eſſe Calwonr.
as locutum, non de Chriſtonobis perſuadens, ne Chriſts
% | laudemplenamconcedere cogatur, etiam rec|amanti-
” þ busPetro & Paulo, omnia ad Dauidem trahir:flagitio-
- Metaphora vocem ſepulcri & corruptionis depra-
” | vat: omneroburpradictionis Dauidicz infringit : Iu-
' |. dris valuas &.feneſtras effugiorum aperit, & quez alia
wu 1 grauiora maledica loquacitas aduerſario ſuggel-
£2 | ; t, |
O 3 Sed
We ctr. - rv MAS.
>
5 BAY BB A rrp As. A nr ke" 29 EE mer! pRB Ny. +6 WA Ir» As nas; d OY
Md cn n h pada
”_ 4 neuen " , :
x
22 Dzx onacvo PArwi tn. 8.
Sed murilar,deprauar,calumniatur aduerſaci? omniz
pro more. No nego,Caluinu,vtreliquaPſalmi,ita&hoc
yaticintum ad conlolationem Davidis rotiusg; Feele-
hx accommodare, qudd nimira & iple Dauid ture Gbi
iImmunitatEabarterno interitu&3 mortis corruptione
promitrar, Verim an hoceſt capuc interprerationis e=
ws?imoextrematatum eſt wpoovoan, Exprest dicit,Da-
uide prophetico ſpiritu refpexifie1n autorem vitz fibi
promiſlum,nempeCbrefur,quodolus boc privilegio
ornadus,h.e.a ſepulcri corcuptione prorſus &ſolide cx-
imendus forer, Vaticinii igitureſſe de Chriſto non (a.
lam agnoſcir,ſed eria primo,& ad literam, & ſenſu pro-
prijſlumo deChriſtociuſq; reſurretione interpretarur?
quod totu ab aduerſario veteratoriediſſimulatur. Erfi
n.in Comentatio Pſalmora breuius & obſcurivs reata
Reſo/utro tingit:altero tramEinAtaApoſt.Commentatio pleniug
entegra ms omniadeclarat,vbivrPetriallegatione & argumenta»
#erprers- tionem vera firmamg, efſe demonſiret,primd oſtendit,
#ronzs Cal, quidobijci poſlitaludzis, vidclicet vo vrgenda videri
s
1 PAWN ods, rd hor eee
I OE CEE CNET "_y EF 2s 8
ed deat %
: : * 7 NG eg IE ar ——— =
* ; * ——w— : =— . roy ee ect pre Mr PEIIIY — —— _
i — — _ S--= h
So % b
a * P MID . —_ OY - _— Rt _ w k-
* 204 -+402-40g _ . - h ,
Dp: rm pO " - c—_ bd wu ry by IT o I - " a_—_ —
— bu + w a wa ab gms, Ing I l
. _ =
E 2 envy —.- TIE
" CI Er Tg
= "7" Poul wah» _
K1, vocabula Scheol & Schacbat,ſepulcri &corruptionu:led
Is Dauidem hoc ſola velle, ſeab zterno 1nreritu ereptura
1r1 per Dei gratia. Neq; enim paſſuri Deum, vt cu mors
2 - ablumat,Ad hocdeindereſpondens, maius bic quiddi
expi1mi,quam commune piorum redemrtionem:oftens
dirScheo/propric ſepulcrum,Schecher corruptioneſeu
putreſcendi condicionem fignificare:iraq; ſenſum ora»
culiproprie huncefſe;no pafſuru Deum, vrin ſepulcro
pucreſcatille, de quo Plalmus loquitur, Tertidinfert,
cum Dauida neceſſitate pautreſcedi n6 fucrit immunis,
vaticinium igitur necſolide nec perfect in coimpletii
4 Ffuille,Quarto,P falmum omnind deCbrifo exponides
bere,cxre ipla convincit,quian6Dauid,ſed ſolusChn.
ſtusa putredine immunis efle debuit,quippe a quoſolo
N ſperanda fuit reſtitutio.Poſtremd demiChriſto adiune
git Dauideranquatypu imo tanqua membru clus, &
licde Chriſtociusg; reſurreione vaticinatum eſledi-
cit, yt ſeipſum in Chriſti corpore coſtituetet , &fbipri-
: vatum
_
o y—_ VS W—_> WW y—_ wo_ =rYy » b od F EF” OD «
——_
Ers. 1H. CavpvrT XXIX. 213
natim quoq; aptaret hac conſolationt,imdextenderer
eaad vmuerſa Ecclefiz corpus;quadoquide, vt priusin
Com. Plalmorum dixerat, Chriita a6 {1bi priuvatim, ſed
nobis ommibus,refurgedo immortalitate peperifle, Da
uid haud ignorabat: tandeg; cocludit: promms reſpettmm
Dauidis eſſe in Chriſti: ivde ad le & alios fideles oculos
eonuertere, Hzc integra & vera Caluinieſtin hunc lo-
cuinterpretatio,dequa ad Cometarios iplos prouocog
Vbivero nancſuntcaliniz Aduerſariz?Ana fimplich
fealu defteirzimdnelatum vnguem. An Dauidem de
ſerantum loqui nobis perfuadereNe conatur quide.An
Chriſto plenalaudem non concederegeſtiti[ms pleniſ-
ſima cocedit,foli corruptionts immunatate ſpirituP ro-
phetico Dauidetribucre oſtendens, An reclamantibus
Petro & Pauloquicquam ad Dauidemtrahit? Nihil,
nifi-quod-Petrus & Paulus Dauidi & reliquis Chriſti
membris vitro ip6 largiuntur. An flagitiosametapho-
raſcripturam deprauat 2:\md fagitiosa calumnia alie-
dam interprecationem aduerſarius corrumpit Nam in
Com. Actor. metaphotrz nulla vſpiam fit mentio: quod:
yerd in Commentario Plalmorum minus proprie de
applicationevocum Scheol & Schachbat ad Dauidem dis
Gum videri-poterat, id in CommentarioAQorum au-
thor ſiue rerraQar ipſe live declarat, An omne robut
predictionis Dauidice infringit? Imo promitecficacil=
fime,cum Apoſtolis expreſse demonftrans,cum,de quor
Plalmus loquitur, folum ornari hoc priuilegio, ne pu+
treſcatin ſepulcro, An Iudzis valuas & feneſtras effu.
giorum aperit! [md nerimas quidem apertas eis relin«=
quit, Nam ne ludzi obblaterste poſlint argumento-
' Apoſtolorum,atramen Dauidem hoc Plalmonon pla-
ne(ui oblitum videri: oſtendit Calninus, ſane non ſut
oblicumeſfle, quia & typus & membrum Chriſti fuerir,
& vere etiam GHpuay ifam, quam pradicat , ex im-
' municate ab interitu incorde {uo ſenſerir, ſed non, nilt
1 ipſo.Ghri/fo. Hanc rimam aduetſarius nec videt, nee
obſtrucre poteſt, quoad ſis pergit ryposab etaculis ex-
| | ©O- 4 aladea
1» Per?.1.%
Phol is tte
Epheſ. 2+F>.
PN CEO cs
yg
" _ ap—_—
i
= s
Ce a ates ae ee. A En I OOO LY UW TY TU CENT Ir Fr A I Ig
7 * .
d - - a "
8. 04) pes OM (n= FAY Yo AI: EN Ye SHS GIA 26) 69 pe to 1 SO NS. =p i Ws A+ ys + A; 0
a © =. x CHA Beto, hs FE he CC LCDECIRCERY RTE ay roger ny
_—_ yy " 4th SS > og 2p - 4 A. P »
Te INECNCINIY
NT NC ONE
- EY vg nges 5 Sans v1 EG
: y s Ho ru + A956.
CE te Nr EEO
- Bn Y
= 4 4 yy = no in Oe” ORE on -n- C TN.>ptms es et Eh 7
£0
Collatio
fententie
aduerſa 1
ey Calutters.
Interpre-
tatio Cal-
TITS: -
habert ar-
gnument 4x
contra 1u-
dAaos:ads
X werſary
Vnum
1antum,
16
Y
114 Dn orRacvro P$ALMI 16. 8.
cludere. Sitamen Iudaictiam nihilomints pergunrt ef-
fugia quzrerc, cum arctiſhlme conſtringunrur, quid
mirum 1n tanta,tamq, inueterata (xangorge!u? Hodre,
dicitibidem Caluinus, ror2ws fere gents ( [udeorum)
deſperate eff rmpudentia, Vicung, Grocantaur , eludunt.
Vss nullum ef efjugtnm tamenperrumpunt. Vidlinuns
quam cedent Nec dubinm,qam heciliiberaluproteruts
smpiotatseornm pena ſur.
Nunc iudica, ChriſtianeLe@or,quanto intervallo,
non dico vaniſlimas calumnias, ſed ipſam veram alio-
quide hocoraculo aduerſatij ſententiam, interprera-
tio Caluimipoſtſerelinquat. Nam non ſolum , quod
vtriq; commune eſt , argumentum Apoſtolorum fir.
mum efle monſtrar, ſed duo alia admodum przclara
continet : dulciſimam nempe conſolationem in @-
mnia Chriſti membra hoc oraculodiffuſam , qui yerus -
eſt cius fructus: & gemivum preterez contra ludzos
argumentum : vt Caluini interpretationon vno medo
ludzis reſurreQionem Chriſti extorquear , ſed pluri-
bus. Primd enim cum Apoſtolisdicit: Dauid vidit cor-
ruptionem: Atis, dequo Pſalmus,non vidit corruptio»
nem. Ergo veniendumad Chriſtum. Secundd , Iudzi
fatcnrur, Dauidem geſlifle Meſſiz typum. ReRt igitur
ad Mcſliam applicatur, quicquid magnificum & prz-
clarumScripturade typo predicat: quiain Meſlia per-
f:tins &plenius omnia impleri debent , quam inty-
po. Venientquidem etiam Dauid &alij ſanRiex (epul-
cro,ſfed non ante putredinem corporum : nec propria |
vittutereſurgent, ſed ſolus Chriſtus, Ad liceram ergo |
impletum eſt in Chriſto , quoddiciturs yon ſincs ſan-
um tuum Videre corruptionem: in Dauide & alijs ſan«
Ris implebitur tantum, quoad finalem corruprtionem,
quam Deus eos videre non liner, Tertio, neq; perfe?
neq: imperfeAe poterat hoc impleri in Dauide & in
ſanQis alijs, niſi Chriſtus reſurrexiſler. In Chriſto eoim
iplisludzis fatentibus reſtitutio fieridebuit. Oporret
crgd hxc& himilia oracula primd & prigcipaliter _
rc
hes. af _ OUT Ry"
,
L1s. 11, Cavyr XXX. + 25
relligere de Chriſto, ranquam ceſurrettionis noſtrx au-
thore:proprer Chriſtum demam & ſecundarid de no-
bis , ficur dicitur : C:mper offen/zs mortm efſemus, vn4
Crmrfroamt nosper Chriſ/t rem. Eph .245.Haxcde przclaro
ito Plalmi 16,oraculo dixille (aus (ic,
——4 I
CaDvryr XXX
De vaticimio Pſalmi 22. Deus mens, Des
mens,quare,&5c.
Nrer vaticinia Prophetica de Chriſti paſſione 0-
| Sa Chriſtianorum conlenſu eminer Plalmus
22. quoniam plucima continer , quorum 1mpletio-
nem veram in Chriſto pendenre de crace Evangelica
hiſtoria faftam confirmat : aded vt Dauid Prophetico
ſpiritu-non tam de futura c1us paſſione vaticinari,
quam przſentem deſcribere & oculis Ecclehe ſubijce-
revideatur, Idedertiam appellarur P/almm ſwper cer-
#4m maturimam , per quam veteres Chriſtum 1intclli-
gunt:necdeſunt, qui hinc colligant, cum quotidie ſub
auroram in Eccletia veteri fuiſle decantarum,vt animi
fidelium ad medicationem paſſionis & beneficiorum
Mcſhz eucherenrtur. Verba verlus ſecundi: Dems meces,
Dew mews ; quare me dereliquiſt? Chriſtus in cruce
pendens inter vitimos ſpiritus, quaſiextiemam vocem
emilic, Verſu 8, & 9. Ommes Vrdentes me, (ubſannant
me,crc. ludibria,ſannz, & Sarcaſmideſcribuatur, qui-
Locualll.
Pew do-
Cal pap.
lz$,
Matth,t7.
JE ET > . 4 C . 4
bus Filio Detincruce cum doloribus infernt & 1nortis
luctanti Principes Sacerdotum,Seniores & Scribzillu-
ſerunt. Verſu17. Foderun! manu meas, er pedes meos;
ipſum mortis genus exprimitur, quo Meſliastollendus
erat. Quod v.t9,dicitur : Diurdunt (ibs Seſtimenta men,
&c. Matthzus &lohannes reſtantur implctum efle 2
milictibus, poſt crucifixum Chriſtum diuvidentibus inter
ſe veſtimeata cius, & ſuper tunicam inſutilem mitren-
tibus lortem, Deniq; v.23; Nearrabonomen tuwm —_
| Q $5. £46
Matth«27
43s
hy rye iN
ISL
v .
+. mg Gat a RIO erat Ny nh h SS. ed "Ou pions A NE > ang a= CIs A ei vp ov
_ - , 2 ves tae a4 =
.
rr en; npmemancring mamn——m _ ——_ —_ Ry A fats Bn "4
ens "IT #62008 How: ua AIDES Ds 190--h 4 GT. 00g: A w—_ As 5-6 _ a 'E .
—_ hoes mm—— a m_—_ ji K -
: 7
Peggy Bow ws , CEGACS , _ a — NO Ar are
. + # -4 = - pa 2
_ Ge eG Rs a ty De ASA rt HBAs 68% x 12a 4 highs: 840969 30 2 ads ets a $, Hb ag eee Rb ter 4 ons com_—_ EINER n—_ a
: L
re . . . F
X ' ren oy - NN - G94 artiPre.—— =
2s Dre onacyrto PSALM 22.
64 meu; Epiſtola ad Hebr, accommodat ad Chriſtum,
inde oſtendens, cum elle fratrem noſtrum 5wugs5:% noe
bis ſecundum carnem , & fimilem per omnia , excepto
peccato. Ita plurimis documeanris certumelt, de Chri-
ſtorotum hunc Plalmum compoſlitum eflc,
Feenſatro) Nterum yerd Caluino aduerſarius dicam ſeribir,
Calami.'
l,
Calums
quod his omnibus ſypecbiſſime ſpretis, proprie de Da»
uide exponat:-zgz2ws tantam ad Chriſtum referat : 0.
raculo yeritatemudzisprodat: cvggmiumy duvaw cius.
encruet,yt nobis Chriſtianis ad refellendos ludzos viui
elle nequear, Ad cuius tam dirz accuſationis probatio-
nem,producitex Commentatio Plalmorum,quod ver-
ba: Foderunt manu meas > pedes meos: metaphorice
ad Dauidem refert : Item ; quudillud de yeſtibus v. 19,
Diniſerunt ib; Seſtrments mea,crc.de Dauide tranſla»
ttium efle:;& Commentario in loh, 19. Dauidem,dum
queritur,ſe hoſtibusprxde fuifſe, meraphorice ſub no-
mine veſtiuntſua omnia delignare ſcribit.
Non exaggerabo homiais proieftiſiimam vBew,
quia hoc loco & mortuo inſulcar, & me prouocat. Au«
diatEcclelia, quid reſpondeam,& iudicet. Reccnſebo
autem ingenue Caluini iacerpretationes de hoc Plal»
mo: & cum his breuiter conferam calumnias,
Primaw jgitur audiamusex Caluino Pſalmi argu-
mentum,quod lic habet: Dawid bee Palme im eas angu-
enterpreta Hraxredatiun fe conqueritar , vt ſimilss ſit homenide-
to mm Pal, ſperats, Poſtquamtamen male,que ipſum miſere ange-
Tho
bant,recenſurt ,ex tentationum abyſs emergens, 4ni-
mum colligtt ad bene [herandum. interim Vero 1nſuns
perſona typum Chriſti propontr, quem Prophertico ſpirits
Screbat deyer oporrere miru Cr 1nſoltts modn,an tequanm
Pater exem extolleret .lta Pſalmms dnobus membru riind
deſaria Vatrcinmm explicat: Ecarcere &r 1mdicro ſuble-
21s eff:o7 generationen erm 91646 enarradbit,leſa.s3.8. Ec
in tituliexplicatione: Prophe/ram, inquit, ef/e de Chri-
fho, Apo/tolr Imenlents ſunt teffes Inexviicationev 2.De-
Us Meus, &c lic icribit; Minime Vero dubenm m_
,
\
Ern 1, Caryr XXX. 217
ell clamarepalamoftendertt Chiiſtus, quammis hic ſuas
miſcriaadepioret Dantd, P{almum hanc tamen Prop hes
tco ſpiritude ſe fuifſe compotitum. In v.19, Diuiſeruns
fb1, &c. Ono certines [ctr mms,an hoc P[almo C hbraſto e-
bs Propheticoſprriin deſeriptu ſſecenn,queadumbrats
ſoon 12 Dauite, Viſjbile complementum Pater caleſtss i.
perſona Fill) exr/fere volur Invazi.ySerua mecx orc lco-
nis.S: ro; er ques/þramgquomole hec Chrilto aptars poſirt,
wer Pater nin eripurt 4 morre;re/ſpondeo \\noverto,
fmrjſe porerimns Creprem quam [ipericiels occurſum fore:
quanto ff cdicet plus erfreſurgere 4 morte » Gam grams
merboſanars. Quare mor5no obſtritt, que mins teſt a14
fit demum re/nrreftrs,Chiiſtum fasjeexanditum. ln v.
2;3-Narrabonomen tuum, &c, Hanc Yerſum Apo/*olus
«4d Hebr. 2. 12. ad Chriſtum accammodans, colleprt ern:
dem nob1/cum nature fnje parrreipem ,nobugue vers
carns ſecietatefuſſe commeum , quos pro fratribus 4s
gnoſcit, tamqgne honorifico nomimedignatur. Dixi 1ans
alrquoties(quodidem exfine Pſalms enmecere promimns
erit )/ub Danids typo Chriiftia hic nobrs frfſe adubratn,
Scite ergo Apoſteliuns &> prudeter abſernat ſub hoe nomes-
ne ſancitum nov fniſſe cum Chriſto rus fpaterna cormms-
dons. lav.23.Recordabiitur, & coucrcenturad lehouz
cunct fines terrx,&c. Hir locars citra controuerſiam 9-
ftendrr, Damidemin/naperſonanenſub/ftere , ſed pro-
miſſum Chriſtum deſcribere fub typo:quratuncnermums
prencipinem efje debebat: druwrniins creatumm efſe Regem,
ve ſaab Gno capite poprelons in beatam Vitam coaleſcerere
quod ſolide tandem in Chriiſto complerum fruit, Fateor
- quidem magnum Cx celebre fuſe enter Vicinacgentes
nomen Danidn:ſed quaniuls hec fuit mandy portio f Et
poſtea; Porrocamerbemterrarnm non ante (16+ Demo
ſubegerit , quan dum Eunangely pradicatione ſponte ſe
Po/fs fuant 1n ordinem cogs , quipreus endomurts frerunt.:
Concerſionem bane n0 nll Chriſti dafacy ouſpicys fa-
Rameſſe colligere licer:Tandemg; in v. 31. Semen icruie
«Key C calebituc Domino is gencecationem? Carerem
2544
Da een A NE ny PAs VEG OS 34% IRA as ot
— IE TIN S is
oY _ OY owes. 1 p. by
ds. a AY , NR NIAIEEg n ——_ ia
ang CE Cy TEC
9 ELIT. . , a
* _ S bs
out peray Ah - 63-0 A+ 4th " * "
.
| y-o0grs ons I =
, . J - . ?
CIMEQRERRRQARRMCCCQR=n,, AMES TM
-
218 Dre oxacvito PSALMI 22.
guiahic non legitur efſentiale nomen Der lehoua, ($8
paulo ante )ſed 4donar:non improboeorum ſententiam,
gquibus Viderur diſerte Chriſtus Eccleſia prafict, tin
cenſumſuum referat, quotquor nomen Deo Patridede-
rints
Prima ca) Nunc,Chriſtiane Le&or,quiſquis es,perconſcientis
lumnis:; amrtuam, imo per ſanta Chriſti vulnera, paſlionem &
god Cal- mortem, quade agimus, te obſecro & obteſtor, confe.
win Dal ras cum his omnibusprimum accuſations caput,8&co-
Mum Tg pites,an Caluinus huncPſalmum proprie de Danide, de
#20: ad Chriſto tantim mggus exponat, an verd hoc potits
Chriſium ſit impudens Diaboli mendacium. Quomodoquezlſo
referar, Pſlalmurm magis proprie mayisq; Suk; ad Chriftum
referret, quam cum identidem dicit & inculcat, in Da-
uidis perſona hic typum Chrefr propenit vaticinium
Jeſaiz de Chrr/fs deietione & exaltatione explicar:
' Prophetiam efle de Chriffo : prophetico ſpiritu Pal.
mum de Chri/fo compoſitum effec: Chri/tum nobis pro-
pherico ſpiricu deſcribi: ſub Dauidis typo Chrtxmr hic
nobis adumbrari: Dauidem promiſſum Chre/fr de.
ſcribere ſub typo : Conuerfienem totius mundi hic
promiſlam ſolide tandem in Chri/fo completam : imd
non niſi Cbri//s duftu &avuſpicijs fatam efſe: Deniqz
Chriffum Eccleliz diſerte hic prefici? Hotcine vero eſt
Pſalmum proprie ad Dauidem, impropris & Trgigas
ad Chri;tum teferre? An typi ad ſuam ſubſtangiam rela-
tio improprie & Tzgs2305 fieridicenda cſt? Vt taceam,
qudd non pauea nullo modo, ne dum proprie ad Daut-
dem,ſed ad (vlum Chre/tam pertinere oftendir.
At, #nqzus, refcrt tamen pleraq; etiam ad Dauidem,
Non nego, Dicitin Dauidis perſona, tanquam ſub ty-
po Chriſtem deſcribi,& prophetico ſpititu Plalmumde
Chre/fo compolitum efle. Idem dicut Cornerus in at-
gumento Plalmit idem Muſculus: idem non pauci alij
On
Qneftio: 1nterpretes. Queſtioclt igitur, an ſub Dauidis perſona,
4 P/al- deChriſto hic agatur.Nihil ad Danidem pertinere,con-
24s kc us rendit aduerſatius Audiantur rationes, Voicam _—
quo
j_ " Ws mn... Ol I og ow Ml... __— — Yi. a.
4
-
a
-** » 4 WW a vwW O
Lis. 11, Carvr XXX. 219
guod Euangeliſtz & Apoſtolirotics Plalnium de Chrs- bil ad Da-
feocitant, eiq; loliaccommodant, Sane bonaeſt ratio, #/4em per
quoadin Chri/ti Ecclelia & inter Chriſtianos verſarur. 717 ear. |
Quid vero opponet ludzis? An alicgationes Noui Te- Senrenss
kament?? Arquiiſtas reijciuar, Promatergoaciemin adrecr/arf
genij ſviz protundatcorum flumen loquentiz ſuz, &, 11 & 74/50,
poreſt, -os conuincat, nihil, nihil iſtorum, quz roto
Plalmo dicuntur, ad Dauidem vilopadto referri poſle,
ſed ad Chritam (ub nulla typiratione omnia fivgulag;
pertinere, . Caucat vero,ne hereat, vel manum tollere
cogatur. Interim dum hoc expetitur: ego ad Caluini
{catentiam & rationes progredior.
Is igitur Pfalmum, ranquam Propheticam deſcri- g,,,-.
Cbrift#m,vtpote in quo loloeſt, clicq; poteſt vera, ſoli-
da & perfeRa ciusimpletio, Cum Chriffo autem con-
jungit Danzdemtanquam rypum, qui hxc omniain ſe
typice preſcuſir & pretigurauit,olim in Chreffs literali=
ter & vere implenda. Sic oraculum retert inter Typica,
&quidem inter ea Typica:, quz partim ſunt Gimplicia,
nempeaverlu z8.viq; ad hnem,partim compokita,vt re-
liqua Pſalm, Pro.hac ſententia rationes ſunt cuidenres
& cogentesplurime |
Primo typicum cflcho@oraculum vegari non po» 1
teſt:quoniam atypo Chriſti ad Dauidem eſt edirum,ri-
tulo eſte,
Secundd aliqua parte ad ſimplicia, in atetis ad 2,
compolita pertigere,attributorum diuerhras oftendir.
Quadam enim ſunt ralia,quez non potlunt nifi Chriſto
&etusregno conuenite: vt, Conmerten/ar ad te lehos-
ham cunttifines terre : & proſternent {6 corem face
ers omnes ribs genttum: quia lehous et reguum: vt
Domnator ſit in Gentibus. Comedent Cr adorabunt oe
mnes pingues terre, coram facie ene ſc inclinabunt 6.
mnes d:ſcedentes in puluerem, cx n02 Vinficans ans.
mam ſnam. Semen ſerniet es. Cenſebitur Nome impgea
| beratronem; Venient & narrabunt 11/'1tram en po.
| | £48,
YAFIGRES,S
ptionem Chr , propris & principaliter refert ad Calnrni op,
3.
x29 Dy oRACVLO PSALUT 22.
prlo,quinaſcetur, quia fect: Quadam vero ſunt raliaz
quzryponon ſolam altquatenus conuenice & cuenire
potuerunt, (cd etiam telte hiſtoria Dauidis cuenerunt,
vt pleraq; alia. Quories enim Dauid etiam viſus eltfibi
& altjs efle a !Deo delertus/ Nenneclamando ad Deum
Ipſceriam clamauir?/ n6une &ipſe ab hoſtibus duriſſ-
ma quzq; cſtperpetſus? & quidem'ic clamande, &iſts
pperiendo, quod Chri/tsadumbrarit,quis inficiasibit?
Accedit,quod,niftrypusadmitratur non video,quee
modo totum Pſalmum ad Chriſtum pertinere aduer-
ſus Indzos obrineripothe. Nam Apoſtolicas allegatio-
rs fruſtcacis obijcim*.Ex Platmo ipſo couincettunts
Altquiderit,fi poftertoresverficulosin Dauide ns pole
<opetere ottederimus, Queret, ad que 1gicur? ad Chri-
Qan,inquics. Art vnde tu hocyhi vera no cit, Dauidehiclo-
qui vr iypu Chriſti, & quicquid maguihciia typo velde
typodicitur, id tort ad Chriftum perniuere ? Preceden»
tia verdctiade Chriſto diciporzns,quam de Dauide vn»
de oftedes?an quod Dauid n6 potuit clamare de (e: Df
mus, Dem meus,quare me derelrpgui/tielime nimiy, An
quod 1n cu no copenntt: Swper re procettus ſum ab vere?
Quin idem de {c predicarPlal. 71,6, &139.13 '& paſhm,
Augquodinlſola Chriſta cadirquereſ]a: v. 7. Ego verms
In Matth. 13 homo? md Chryloſtomas apertt dicit aliquott-
8011.26 -C
73 Jrem
es, Dautdemdeſeconquen: Nihilominas altbi alia 0»
mnia Chriſtoaccommodats An qudd non Davidis,ſed
hom.38.«4 Chriſti veſtimenrta diuila, & manus perfoilz tunrER&
yp Atd-
F#0ch,
hoc trmum.Sed pergunt tamen obſtrepere, hes figura- -
te drci, ftcur precedeutia &feguentia: Corcammdederumt
me tanrs Valtds :fient aqua dif fiuxs: aruit tanquam te-
{ta v1207 mens: Crim pruluerem mortu poſurſtt me. Cot»
exermdoderunt mecances:eripeemunu cans Cnicam mes
873 .SCr Wa mecxore leonm:e cornibus Vnscormmm exatts
&rme, 5c. Hunc nodumanfſecabis negando hgurate
dici7 Arilli vegebuar antecedentes & fubſcqur nies fi-
£4145, quzncgarinonpoliunt, Autergo hic herebis
au ad typuna decurres, indeq, concludes, a typo _
oo id Xt ty ow ww wv oo and wh
= a
>» Q _ >=.
WW” ©”
Lis. II Cavryr XXX. 221
farid venicndum eſſe ad Chriſtum: proinde hac omania
verias&plenius inChriſto coplera efle, quomodocung;
tandem de typo difta fueriat, Hac vna ratione iudzi
convincuntuntotum Plalmum adChriſtum perrtinere:
alizvel cos non conuincunt:vt N, 7", authoritates, vel
de parte tantum-conuincunt, vt reliquz omnes,
Liquerporro etiam, hanc ſenteatiam n6 modo non
labefaRareallegationesApoſtolicas, ſed & mulcum cas
conſtabilire. Quoniam enim 1mpletio oraculorum ty-
picorum (vt & omanium aliorum) vera folidaq; in ſvlo
Mcſha querenda ecft;cuidenter concluditur,non ſolum
retediciab Apoſtolis, cavereimplera in Chrilto elle,
quia hic Meſſias eſt: {cd &viciſſim,neceſſarid huncMel-
tam cele,quiaines oracula prophetica de Meſlia vere
impleca ſunr,
Ex quibus omnibus manifcſtum iam efle confido,in-
rerpretationem Caluini, quacum Chriſto typum con»
iungir,no modo cationibus euidentibus niti,ſed etiam
mulcd ſolidins adem Chriſtiavam aſtruere, & Iadzo-
rum cavillos efficacius diluere, quam aduerſarius cum
omniſuarhertoricationeid poſlir,
Quod porrd ex verſu17, excerpit de metaphorica fo. Se#nds
fionemanuii:tam apercam calumu:;am haber,vemirer © alumni
hominis frontem, muulantis & peruertentis omnia pe-
tulantiſime,Libri Hebraici legunt caar:4ada;;/icrnr leo
man? meas;(ed null* cſt ſenſus, Mazzorethergoludgoru
mdicaticgendu,cart 1adat foderur nan? meas: & lic lc-
giſle apparec non ſolum LXX,interpreres,qui reddide-
rant @ puZar foderenr: ted & paraphraſten Chaldzi,qui
verba & ſenſu cognato reddidit: Morderes mane meas,
Hic igitur Caluinus non folum aperte coniectura pro-
babile efle dicit,hunc loci fraude a Iudzis deprauarum
elle, ſed corra eolde prolixe diſpurar, & corcndit,literals
ſealum vert copeterc in Iefum crucitixu , quem, inquit,
us Onion fudin oft ſpoltare ſuis mnljgnibus, ne Chriſtie
EGredemtor appareat.ltaq; & leioneEillisextotquet, &
quodde crucitixionc obijciut,cxlegis preſcriptonemb
BCA
"
a ag
WT
a re ER
A rl ng nn OOO"
TertiaCa-
lama,
222 Dy oRaAcvLo PsArtmMI 22.
nem confixum fuiſle clauis, 1n eo crafliam hiſtoriz ins -
{citiam cos prodere oftendit. Hoc vero rotum aduerſa.
rius, quaſi Leuita ſeminecemillum, mucus vel cxcus
pcxterit. Tandem ſubijcir Caluinus: $4 Dawidem obye
crunt nunguam fuſe cruc affixum , facils ſolute,
metaphorece conqueſtum eſſe , non ſecus ſe con/trings ab
hoſt16u9, quam que perfoſits manibus ex pedibies ad li
guum affigitur, Hocarnpicnsin margine aduerſarius ;
apage /is,1nquit,cam tua metaphora,Quin vero tu,apa-
ge is cum tua calumnia. Quis enimnonvideat, Calui.
num non categorice hoc aflerere, ſed ex hyporheſi? Iu-
dzi Dauidem obijciantzdequo ſane alitcr,quam meta-
phorice hoc 1ntelliginon poreſt. Quidenim tu aliud
teſponderes ludzisf Anad Dauidem Plalmum nthil at-
tinere ? Arqui teimplicares varie,vr vidiſti, S1ue aurem
\ubtali meraphora 1intelligatur de Dauide, five non
ſempercontra ludzos manet certum,in Chriſto cruci-
fixo oraculum vere impletumelle,
Quzexverſu 19. de veſtimentisprofert , pari mutila-
tioncincalumniam fuart detorta, Non dicit Caluinus,
udd de drwrſcone Se/trumdicitur, efle tranſiatitiumde
Chriſto,ſed tantum de Dauide, De Chriſto enim pauld
poſt ſubdir/ quod rurſus quaſi non ſcriptum alter ſup-
preſſit)lirecalicer &abſq; tiguralocumbune citare Eu-
angeliſtas, qud certiusſciremus, in hoc Pſalmo Chti-
ſtum nobis propherico ſpiritu deſcriprumeſle,
Exclamar hic tragice aduerſarius t Hocciae huma-
manum fa&um aut 1nceptum? hoccine officium Chri-
ſtiani interpretis? audere ſcilicer ſanftorum Euangeli.
ſtarum & Apoſtolorum explicationem ociolo animo'
nepligere, &efhngere talem, quam lures a czcis ly»
dzorum Rabbinisin odium crucifixi nuper excogita-
tam ad debilirandum roburtam inuicti teſtimony), ne
poſthac cius impetum reformidare auſint. Summa
aicquid dicant Euangecliſte, ipleſuam merapboram.
ſenſui Dauidis congruentiorem ſtatuit quam Euanges
liſtarum interpreratronem. Hec ille, lacrepet yero Do-
minus
_—
SrL89
-
Lrs. 11, Cavyr XXX 223
-minus tc Satan, Virulenta hzc ſunt adeco, vt nemo le»
pat ſine vulncre & line dolore. Sed & omnia apert? ca»
lumaioſa Nunquid cnim ſaatorum Euangeliſtarum
& Apoſtolorum interprerationem ociolo animo ne-
ligere dicendus eſt is, qui oraculum hoc rotum in
CHRISTO lireraliter &vert impletum efle docet}
An czci ludzorum Rabbim excogicarunr,quod Calut-
pus ſcribit,literaliter &reiplain CHRIST O crucitt-
xo fuille exhibrrum, quod Dauid fib faftum ſub figura
conqueſtuseſt/ Dauidemg; ſpiritu Prophetico pradi-
xiſſe , quod paſſuros in cruceerat CHRISTVS? An
hoceſt, Meraphoram ſenſu1 Dauidis congruentiorem
quam Euangeliſtaram jacerpretationem ſtatuere,
quando ex Euangeliſtarum interpretatione literalis
oracult impletio in CHRIST O primo loco ſtarui-
tur,demum ſecundarid,ad compeſcendos ludzos, me-
taphorica qualiſcunque adumbratio in typo concedt-
tar. At Enangeliſtz Meraphoram excluſerunt. Certe
excluſecuntiaCHRISTO. Intypo autem vbiquz+
lo?Implerionem literalem & veram def:runtCHRI-
ST O,hac pofita ſatis habent, Typicam aliquamolim
preceſlile nuſquam negant: imv tories confirmant,
quories {cripturasolimdetypisditesinCHRISTO
impletas dicunt. An enim verbt causa Iohannes excls-
dit vel negar, typicam impletionem preceſlifle in
agno Chriſtitypo,camia CH RIS TO dicir imple-
tam elle Scripruram: Os m9» fangerss 13 eof Minime,
Calumniaex Commear. 10 lohan. cap. 19, 23: plane
eſt intolcrabilis, vade hec verbaallegat. Loca ramen,
quem addurunt Exangeli/izex Palme 1: Videtur m-
remp-/i1ue adpraſentem caunſam trahi. Nam cumulltc
qacratur Daxeid, fe hoſtrbus prede fu'ſſc, metaphorice
ſub nomine veffrum ſna omni deſignat , ac fi vno Verbo
dreſſer , ſpoltatmm fe ac nudatum ab improve fuſſe;
gnomfhiuramdum nepligunt Enangeliſfe,4natmeſen-
ff driſcedunt. Cecte geminumhic crimen admittir a-
perte: Calumaiz & Sophiſticz, Calamnia cit, quod
P hee
15h.19.16.
Ou2 rid
Calummntd
2s 64 -
OO aORpoanogy Protein od yy eng "ES
. 4
CE DEI my 9h
OW 7h 0g
—_— ——— N
bay 4062 > Er i ip
PINS 471 oj Wes mf n papa
ng or rar wr».
4 rn as ge eg =
'
wh _—
=
OO EIN =
wy 4 ons. a ns
- att »
at an Hr TG $
RN NIE ,
Ws ON IR
by , . . UN ade. m
* 4 COIN TOR .
. A ak" Pn, _ .
, WX * oF —_ k -
as pe $7508 hy w——_ x Fe b " - + 1 SOR Hy
a a ne o_C , _
IE
s ” L ” : - ED TAO TEEN —
a k ON kc DD 1 - "
Ty " _ mY EX I.
8 o_ gy = - _ wo.
PREVI F a. n 2+" -
nn De tas hen - a4, po - n _ " w_ . -
. 9 Po: PE os _ — - = s : - ak T, h
4 - a y MELIS 1 Ro rs "PPT 8 oak . : g %
Ourmta
Calunia.”
224 Ds» onAcvro PSALMI 22.
hzxc citat ex ſenſu Caluini,cum apertum fit legentibug
rotum contextum ,<fle occupationem obiectionislu-
dzorumiucaliorum , quivus V 1D E RIpothc, Evan»
geliſtas locum Plalmi ad diuifonem yeltimenrorum
Chriſt incempeſtine trahere : & negligehdo figuram
Club qua cixerar; proprer 1adzos ad Dauidem referri
polle)anatiuoſcuſ{udilcedere, Non, inquam,dicithze
exi\uo ſcnſu, quia mox reſponder. Habet enim Familia»
rein Commeatarijs obiectiones occupare & loluere.
Calumnaia igitur hzceſtnimis aperta, Nec minus $e--
phi/tica eſt aperta. Nam reſponſum obieQion! fubie-
Ram aduerſarius rotum pretermittit, ſententias C0»
hzcentes maniteſtafallacia dinifionis diſcerpens. Sie
enimibiſcquitoer : Sed 1enrndauem ef? prime loco , Pſal.
mum ad Dautdem reſtrings non debere , quemadme»
dum expluribus ſententys pater preſertim Veroexclatte
fulx , Ver habetur: Celebrabo nomen tuum im Genus:
quod de Chriſto exponere neceſſe ef. lam Vero non mit
rum, ſiobſcurcim Danide adumbratum fuer, quod
Chriſto expreſiizes cernitur : quants (culicet berrras ſub
rypo clarror efſe deber.
Reſtar poſtrema calumnia grauiſhma , Caluinum
vericatem facroſani huius oraculi deploratiflimis
Domini noſtri Iclu Chriſti hoſtibus, Iudzis, prodere;
825 /xmx3» duvapuy cins liceneruare, vt nihil ad refellen-
dos ludzos ampl:us prolit, ſed atum fit de propugna-
culo Chriſtianorum omnium firmiſlimo,quo demon-
ſtrarum hatenus contra Tadzos fit, Dauidem rorohoc
Plalmonondelc, ſed de Mefliz paſſonibus in Spiritu
vaticinari,
Czterum, vtabvitimoincipiam, quis dixit, Daui-
demdeſe vaticinari?Rurſus vel caluwnia hzceſt, vel
ſophiſma ignorationis Eltenchi. Non enim dicit Caltit-
nus, Dauidem de ſe varicinar!t, fed de ſuis milerizs & ate
| 9g querendo, ſpiriru Prophetieode Chriſti, quem
gurabar,paſſionibus vaticinari,& Chriſtum 1n ſua per-
ſona deſcribere.
Reli«
L1s, 11. Carvr XXXL 225
- Reliqua vero quid ſunt, nifi mulcoties jam audigi
'a9x<v7 491, ſupra in-generalireſponiione, &pauld ante
in prime calumnizdilucione refurati? Non eſt iyitur,
curillis denuo refellendis aftum hic agam. Maner dyre-
ps 425 /xmz9 huius oraculi : manet propugnaculum hoe
firmum & 1ncoacufſum contra ludzos, & quoſuis ho-
ſes fidet noſtre alios, five ſub nullo typo, fine ſub typo
Dauide hc referamus ad Chriſtum, dummadd hoc
manecatratum fixumg;, in ſolo Chri/fo hac Here perſes
Reque impleta clic: in quo balin ac fundamentumeſſe
interpretationis Caluini aduerſarius negare non po-
teſt, Omnibus igicur iſtis calumnijs, coronidis loco,
5 |
breuem & dilucidam hanc demouſtrationem oppuno,
quain 010 L<Rores ſemel expendant diligenter, Valer
caim de alijsetiam huius generis oracalis compolicis
omnibus,
. Quainterpretatioueludzi Plalmum ad ſolum Da- Demon-
uidem crahentes refutantur ethcaciſiime : & contra fratro hue
coldem demonſtratur folidiſſime , leſam crucefixum ime mmter-
Dowinum noſtrum elle Meſham: ca , quod veritatein preratie-
huivs oraculiludzis prodat: quoduec Juvarwcius 5x nai,
nacncruet,vt adreftcllendos Iudzosnthil profit, ci-
traaperraminiuriam &calumaiam acculati non pa-
teſt, | |
Talisefſt interpretatio Caluini cum Chre/fo typum
hoc vatic:nto coniungentis. | | bs
Accuſariigiturin hunc modui citra iniuriam & ca-
lumniam non poteſt.. | 4
Wk propolicio ct manifeſta. Minor bimembiis
eſt.
Prius fic demonſtro: Non rno (ed duplici atgumento
contra ludeos pugnat, & vaticinium neq; tancamnegs
precipucede Dauide intelligi polle demoſtrat hecinter-
pretatio, Vnizeſt ab authoritate ſan Roru Euageliſtara
& Apoſtolori, quz ci authoritate propheticacſt eade,
Scd hoc Ludzis viderurleuc. Addict igitur alterum ex
Iplis ludzorvm hypothelibus: Dawid de ſe loquitur : &
P 2 loqui-
:
x
E
os I E
»* ? o
Ge . P OE Ow : .
F 0 —— — — — a er OE O .
© 7 RS ae rs Ces i - + s
DE a y _ Dy _ dd #9" W_s 4 n= .
« ESO were. any _ wm Ga a— Phat Ave n
. " <a > 19g
- 6 IR ln * we ct Ss
by . * Rf 9s, "h
* f Y - 4 0 p _ _ a
Y pe OO OO Ts — EN _ ,
IE _ _ r A PR CESS
. OO Oe tn Snape ano nare- moms : ew Wien L— on
Y F = " _ ” #4 a eva ara yew chs
o i your . I Eg. 8
RE” _ n * :
: _- bs 7 J n 4 WE oe Ap ar FE TOR
—_
- wor . + IT bs
By _ _ 4
»25 Ds orRacvrto P$sALMI 22.
loquitur deſe tanquam typus Meſliz, Non ergoloqui.
turde ſc ſolo,necdcfeprincipaliter,ſed de Mctha;evius
eſt typus: ex regula cernſhma: .o 73pu ad Chriftumtans
auam a medys ad [copum , 4 figuru ad ſub/ienttam mm
Varicmmygs neceſſarims et iranſirms. Item : Ovrrcquid ext.
911477 Ae types vel a rope drcrtmy ,ndiorum pracipme «4
Chriſtum ptrimer, Verungq; hoc argumentum haber
Caluinus: Aduerſarius folam prins, ludicet Eccleſia, y-
rer fortius contra iudzvs puynet,
Poſterius quoq; eſt cerrum: quoniam cx ea interpre.
tatione ſolidifhime fic concluditur: in quo vera S& plena
eſthorumoraculorum impletio, is eſt Meflias promit-
ſus. Io !e/es cr37ceffxo Domino noſtro vera & plena eft
eorum impletio.ls ipitur vert eſt Mclhas exhibitus,Ve-
let conlequentia 4 proprio quarto modo ad ſpeciem,
Maiorpatet exeodem principio. Eftenim impletiove.
ra oraculorum Mefliz propria quarto modo, vt ar
mentatio Chriſti ad diſcipulos lohannis reſtatur,
Matth. 11,4. Minorem collatio biſtorix Evangelice
cum oraculis oſtendit: Omnia enim ad literam 1a /eſs
craceſixoimaplera ſunt,
Accedit probatio arQiorex fine Pſalmi. Non deD&
uide, ſeddeſolo Meſſiapradicitur conuerſfio & adorts
tio omnium Gentium, Hzc auremi ſecuta eſt pradica-
tionemcructs Chriſti. Hic ergo Meflias. |
Excutiat nunc contra aduerſarius pharetram , vt vi-
deamus, an tantus fir Goliath, contra ludzos, quantas
eſt Thraſoccontradefuntum Caluinum,cui impuneſe
pollcinſulrare putat:quias Jzwer6 rexgos Sed viuit
yeritas:perdentur vero labiz loquen-
tium yanitatem & men-
dacium,
CAPVT
L1rB. II. CayrvT XXXI 227 \ap4
— 4 ts þ
AY Caryr XXXL
2 Y De ditto Pſalmi 4 5. Thronus tuus,o Deny, y
: m {eculum [eculi,CE5c. |
| X Plalmo 45. proferturlocusy, 7 .& 8. Thronus 1#- Loew 1).
t | , 4,9 Dems, in ſeculum ſecult:ſceptrum rettituding Pjendo-
7 feeprrumregnt tus. Dulexa/tiiuſtttiam,cy adiſts im- Cal pag.
quitatem: propterea Vnxitie Deus, Deus tru, olco late 30, *! |
repre confartibus rw: qux lantverba ad Meſſiam diri- þ
| ,non clt curdubiremus, cum Apoſtolus Heb. 1. 8. ad
bo
a
[. probandam Chriſt Diuiaicatem ea producat,
I; $cd curlus de coto Plalmo quzſtio incidit, verum Queſts,
b- ſimphlicirer, an verd (Ub rypiratione de Chrsfolit incel-
n, ligendus, Vereres pleriq; ad literam Chriſti ſpirituale
» connubium cum ſua Ecclelia decantat; volunt fub
t- pullotypo; quorum vriq; ſcatentiam non iniprobo;
Z non ſoJum. quia fingul: tere verſiculi aliquid habenr
" diginius vel mains, quam quod io Regem mortalem
a competcre poflir; led etiam, quia ſaniorcs Hebrei ipſt
fatentur , Plalmum tractare de Meſha : & Thargum
9 Chaldaicum expreſs aliquoties nominat Chriſtumzvr
"R V.3e Pulcritude tua, 0 Rex Chriſte, praſtantor eff filgs
'h bemimnum: Etv.v8. Tu autem,o Rex Chreſtepropterea dts
lexiftr infoutiam , erce Vade non neceſle videtur hie ( ve
iN ſzpe alibi propterIudzos hieri oporter ) ad relationem
os
le
typi & Chriſti confugere, yel alia argumenta prater al-
legationem Apoſtolicam anxie quzrere, quibus Plal-
mum ad Chriſtum pertinere demonſiremus. Sic igitur
inter oracula rypica fimplicia torus refererur,
LYRAvarijs ſcatentijs reciratis dicit, quoſdam ets
iam Catholicos Docores ad literam de Dauide &
'# Batbſcbainterpretari. Sed harum nullis facile, quod
T 3 fciamprobatacſtlententia.
| LVTHERVS Plalmum mert facitAllegoricum.. Toms 3 p4p.
Verba cius ſunt: Sed hie redsgend a ſrnr rm anmun, que 471.0
ſupra drximue, quod/i mee Allegoricus P[almms 'S \Pſal.45-
3
li
i
|
| '
© 07 En overt ace. att,
—— .. : 7 v X
: a ann ma CO I TE EET ng " — TEES wks " = i y_ þ w a yes may. one ner ares Sys uy x 14g by Ry
Fe $3 + FEW ADA po 1 NG one ts ora SO 94a Vs 4 PAINS + |. ts 4 * - Ain 65 _
£ - mm bi I NO ft OSS IT OI 7 b E 3 h x ” : as) L
engage em paaas2 me el 4 v6 = — bg i Shs -
4 hog COPE IS S974.
” ® wth OI TO We? GLAD. oa 4 eres [ABA _—_ - Th © 2. 5 : 44
ON IE ICURPEINCEIY
In 4rgum.
Plalms,
Comment,
ow P[al..
Retiones
poſterior
fe entent 18,
7
2,
2238* Dr onacvrio PSALM 45. >
Sub Gerbu iis metapborecu regs & regni entelliyi fpurig,
tale regns m > Eccleſtam Hac ille. Que vero firlitera,
huius Allegoriz vel Mertaphorz,non exponit All igi-
turliceralem hue hiſtoricum ſenſum de Solomone &
Regina ctus precipuaintelligunr, & ſub hgura nuptia»
rum ejuscum hilia Phacaonis omnia adſpirituale Cons
nubium Chr///, cum ſponſa ſua Eccleſia transferunt,
Sic Cornerw ait clic hymnum encomiaſticum , conti«
nentem magnificam defcriptionem & laudem non;
tam Solomonis, quam Chriſti Regis. Mru/cxls: elle Ex
pithalamium Regis & Reginzt ſecundum rypum Solo-
monis & Reginz e1as, ſecundumyveritatEChriſti & Ec.
cleliz.In eande ſententia Caluinus dicit,fub hac edgie.
magn:ficentia,opulentia & ppagarionem regniChriſti
ſuis titulis ornari: & ſub Solomonis figura ſana &dt-,
uina Chriſti cy Eccleſia coiunQionem nobis propunis
Rurlus igitur ab aduerſario petulanter vexatur & cx.
apitatur Caluinus, quod hoc yaticinium de Solomone.
coarrer,quod [udaizer, & neſcio quid aliud. |
Dixi curpriorem (ententiam non improbem.Dicam
etiam, curneciſtam poſteriorem reijciendam vel exa»
girandam purem: Cerrum eſt, Solomonem cum regno,
ſuotypum Chriſti gefhiſle: & multain cum iuxta hifto=
riam vtcung; conuenire poſſe. Non jgitur abſurdum
eſt,ſalrem.ca ad cum referre, quz hiſtoria patitur. Neq;,
enim Caluinyus vel alij, qui ſic ſentionr, viri pi) necine-
ruditi, &quos nemo ha@enusludaiſmiſuſpeos ha-
buit vel fecit, omnia Solomani applicant, fed quzrdam,
tantam, &quidem &s 2v7w propter cauſas diftas: O-
mnia autem ſoli Chr;/oplene & lolide: quzdamn Solo-
moninullo pato: vt, quod Rex iſte abſolute vocatur
Deus, habens thronum #rernum :quod vnRus fupra
conſortesſuos :qudd filios habens numero & praftan-
tia patribus non. cedenres,quos orbi vniuerſo Principes'
przficiet: qudd deniq; tznens nomen admirabile in o-
mni generatione & generatione,celebrandum a popu» -
bs ia ſeculum & yiq;,vt eſt y17, & 18, Hac omnia Calut-
; ; nug
s #
Erts.1Tt. Carvrt XXXL 229
nus de Solomone vel alio quouis morrali rege prolixe
docct,non poſſe jocelligi,jed ad folum Chriltum pert-
nere ; vtut alia Solomonis nuprijs & regno prehgura-
ta, vel potins obſcure delineata tueriar. Quin 1mo18
loſtirurtone Chriſtiana 1nter reſtimonia Liuinans '
Chrilti hoc ipſum primo loco numerar, vt videre eſt (a-
pra pag. 24. ita ht ocracuhumrypicum partim compoſfi-
cum,partim vero fimplex ſtaruunr.
Vnde porto liquer, horum fenrentiar prion illt ni-
hil deregare, nec vIloincommodo laborare, quicquid
aducriarius obijciat,modd caui:lndiſtudium faceſſar.
Rurius em ſine fub nullo,fuc ſub aliquorypo,Chri-
ſticum Eccleſia fpirituale connubium hic celebrari dis
catur,dummodo omnia plene ſolideq; ad Chre/fam re -
ferantur ; ſemper manet frmum, Chr:///xm lolum efſe
huac Regem, Eccleſiz ſponſum, #teroum , & verum
Deum.. Manet proinde & firmum Apoſtolt argumen-
tun, Filium eff angelis omnibus ſuperiorem, quippe
rerum Deum & Regem erernwm,ad quem vere dictum
fitia Pſalino: Thronmn1n?,s Dems gn ſeculumſecult, 7c.
Deniq; longe non (olum tolerabilius, ſed & turius&
foldius eſt,ſub rypo cerro hec ad Chriſti referce,quam
bne typo, & fine literacerta Plalmu mere 24egorrcs 8&
Metephoricitacere; quod tamen Lutherus facn,, Cal-
vinusnon item. Namarypo ad veritatem typi, Chri-
ftum,relatio necellariacſt.Allegoriz verd vix probabt
ks.nedum neceſlarias rationes | hank & gignunt.
Sediam videamas,quid aduerſarius contra obijciat,
Nam cum alibi fert convitijs crantum & calumaiis pu-
gact,hic rarinnculis agere velleviderur.
Primum obycit, quod Caluinus hanc pericopen de
fa
FL.
Solomone enatrec, & in neſcio quem modum Iudai- Commenty
Zans (cribat, fimplicem & genuinum fenfum efle, So. 2» Z/al.45.
lomonem non tyrannice dominari, vrpleroſq; reges » Jo
ſed reftis & xquis legibus: ideog; ſolium cius omnibus Commesnr,
kculis fore ſtabile. Irem:Farendu efle quidem,de Solo- ad Heb:1.%
mone hiic Plalmii fuilſe compolita ioftar Epichalamij,
DP 4 quia
23o Dx onacyto PsALmt 45. 7.
gyPptij, &c. |
Scd quis non videat,vtrung; hoc allegatum efſe my,
tilum, & aducrſarium aperia dimfionis tallacia icnten,
tiam Caluintcorrumpere? Pecrindecaim hxc citat, ac
6 Caluinus nullu de C4rgaverbum faciat: {cd omma
ad (olum Solomonem referar, Arqui tes longe ſecing
haber, & pefſ1ma fide aduerlarium agere palam eſt. Ad-
. d<nda ergotuerant vicoque loco proxime his cohx.
tcacia,, quibus ſententia authoris plene demum cons
Lnetur. |
Aduerla- - Yriore enim loco mox ſequitur: quanquam Deus
1145 mats. VOcerur, quia regibus aliquam gloriz luz notam Deug
{inde cor- inſculphic; non potuifletamen hocclogium in homi.
rumpir nemortalifubſiſtere,quia nuſquam legimus, vel homis
Calum; nem,vclAngelum hoctituloornatum fuillc ablqueyl
ſententias: laadicctiones Vnde colligi addit,canticum hoc alas,
quam advymbratile regaum ſpetare. Poſt paucaaty-
poad Chriſtum trauficum faciens: Hae V/2, (inquitYhe-
Per l:1erd-
lem ſens teralem ſenſum expoſus ; nunc Selomon cum Chrifle "|
__ comparatio , quam obicter atirgs, | year Vberms nobuelt |
ſum inrel.
lige hiſt a-
FIC 18778,
rratanda. Ea compatatione id agut preciput, vi et
iplo contextu demonſtret,pattem corum (retincociug
verba)quz hic dicuntur, nec ſolide nec perfeCte in Sa-
Dmo arg#- lgmonem comperere: idque duobus argumentis per-
menta Cal (yjcud preſtat; Promo:quia manifeſtum lit,ſermonem
#171, 940d haberinonde quoliber rege, ſed de memorabiliillore-
7M Solem. ge cuius lolium Deus ſtaturum pcomilit,donec fulgeat
hacnon jncaloſol &luns, Plalm.7r 5. qua regoi perperuuas
competral, nec in Dauidis nec in Solomonis regaum competers
le \poſlit, aded vt ludzictiam ipfi cogantur hac ad Mct-
fiam referre. Propheramergo quamuis de filio Daul
dis ſermonem inchoaverit, ſpirirutameca altius aſlcen-
dere , & regnum veri ac perpetui Meſſiz compledty
Idem deinecxnomine Elohim, quod huic regi tribuls
rur, euincite Ef7 enrm(inquit banc ber/nm ſr cant
lus eladere Ind: conentarr; Solium tuum Deus1n (ee
culum |
quia illic celebreturg cjuscontugium cum filia regia, F/
oy + X SM ng ct” 8
" s NP $4 <© og a At > .
5 Gs 1 :
5 TE
ea. SS. © =«£4
— = cc _- mo +4 «G5 Kwon #6: |\o WS _ W— tSc®
—
» *
EI
a ww. a XA ca was YY”urocyurer
4
.
|
|
k Lrz. 1. Caryr XXXI. 231
; , evlym ſcculi:/ar ramen $alct ad xternam Chriltti Di-
uinitatein probandem: quis dum nomen Elohim vel
j dngels bel hommebres adſeribitur, {[imul addi /alet nors
alrgnes , qua diſcernat +05 a Verney Vno Deo, Hic autem
ſemplicater confertnr on Chri/tium C& 4b[2, $ll/2 exce-
102E.
Poſterioreallegato immediate (cquitur hc aduer=
ſatiua ; Sed negears rurſue non potef? , quod hic refertar ,
multo efſe excei(ins , quam Ge ew Solomonem competar:
cuiſubijcirur, quot modis huac textum ludxicorrum-
pant,uc agnoſcere cogaatur, Chri/fum c//e Denm,8& re-
; faratis eorum cauillis concluditur, quiſquis citra ri-
xandi ſtud1um huncverſum legic, non polle iuficiari,
Mctliam vocari Deam,& quidem ablolute.
Hzc & aliacum ED rrroq, loco pro appli-
catione huius oraculi ad Chr://7am, & ciuldem contra
ludzos detenfione prolixe diſputara viderit: omania ta-
men veteratorie ſuppreſlit, arrepris rantum ijs, quz de
typo obiter przmilla obleruauir cauillationi opportu-
a: qui Sophiſtarum wos eſt. Erclamattramen:Calu-
pum ludaizare: quia ſcilicet Iudaizareidemeſt, quod
ludzos ex profeſlo & ſolide refurare.
Sed vrgerex ApoltolozadFilium dixitz Non ergo ad
_Solomonem. Reſpond. Certe ad Filium ; ſed Solomone
praxfigurarum, Ad Filium er20 vere, vtadFilium: Ad
Solomonem in figura,vt ad Filt iypum;licut pauld an-
tt ad Fillum Solomone prefiguratum accommodat
; Apoſtolusillud:Ers erm Larremcy pſec erit mibr en Fr-
| L lum.
in/tat : Argumentum teſtimonio Pſalmi ſuperſtru-
Atum faciſcere rorum, imdocorruete, ft ad alium,quam
Chriſtum verba ilJa Pſalmi pertinere contendas, Re-
ad. Sane corruit, fiadalium vere & (olide pertinere
quam ad Chriſtumcontgudas: minime verd,ſi typice
tantum ad typum, quatcaus cius ratio fert, etiam refe-
ras.Sivecnim cum Chriſto typum coniungas fiue non:
acmo non videt, ſemper mancre fixum & immobile
P xs CON.
1h
IT,
ws OO
-
- < &+.- ou” Bs he
CE ET ICY __— . —_—
Pp Ms.
# .
o
4 es ii
FF,
232 Dre oRAcvro PsArmi 4f: 7.
contra hereticos & Iudgos,folum Chri/fum ellcRepem
ilum,quithronum haber zternum, &eſt Dew:proinde
& fixum manere Apoſtoli argumentum : Filum , ad
quem bzc dita ſunr, Angels tantd tuperiorcm eſle,
quanto Deus creaturis , capur membtris ſupereminet,
An verd ſter, tatiſcat, corruat argumenrum, (i Pſalmug
mere clt Allegoricus aut Metaphoricas, ipſe viderit.
Perget 1nſtare vel porius cavillari; Quamprimium
Caluinuslargicurludzis, Platmiſtz dictum ſcqſu fim-
plici ſuo & genuino non Chriftam ſpeQare, ſed Sole-
monem: protinusreddi Apoſtolicum argumentum hi--
ulcum valde 4a&9(tovoy,vt quod ncc fimplici nee
genuino ſenſu airarur, |
Sed fruſtra cauillum caprat in vocabulis. Senſumy
fimplicem & genuinum Caluinus vocat literalera, hc.
hiſtoricum,quod ad Solomonem attinet. Hinc non ſe-
quirur, ſenſum Prophericum , qui litcralieſt admixtus,
de Chrifo, non efle ſimplicem & genuinum, Exprelse
enim dicit, partem eorum, quzv. 7.8, dicuntur ,non
competere in Solomonem, ſed in ſolum Chriſtura,idg;
duobus argumentisex litera ſeu contextu ſumris , a re-
ni videlicer perpetuitate & a Dei appellatione de-
monſicar, Prophericus ergo lenſus de Chriſto non mi-
nus, quam litcralis ſeu hiftoricus de Solomone ſimpler -
& genuinuscenſenduseſt: quippe qui zque aciftein hi-
rera {cu contextueſt fundatus: imo hac ratione & ipſe
eſt literalts, Quid nicnim &hiſtoricus & Prophericus
liceralis ree dicarur,quando vterq; in litera fundarut?
Quare vel quatuor ſunt termini, vel minor falſa eſt in
hoc aduerſarij cauillo:
Argumentum non nitens fimplici & genuino ſcaſu
eſt hiulcum & daxey(dioweo, |
Apoſtoli argumeatum de ſententia Caluini non 1y-
titur ſimplici &genuino ſenſu. _
Ergo eſt hiulcum & «a&9{{9owerr.
Denzg, cauillatur , Caluinum incafſum laborare,
dum hzc ſub typiratione refert ad Chriſtum:Qvox:am
| (inquit)
(inquit) ob/repent ludei /c im eoſ nſu, quem Caluinus
roſe arcareJeſtmplicem 2» genninnmacqueſcere,cy als
Ers H, Caryr XXXE 239
rerem anagog:cum lum tanquam mime natinuum
aut genuimum Calime relinguere, ingenioſum hog
{comma videtur, Exiricemus1gitur, &revocenus ad
formam,vt fraus apparcat: |
Senſum anagogicum Iudzis opponere, eſtincaſſum
laborare, k
Caluinus ſub typiratione hec ad Chriftum referens,
anagogicum ſcnſum opponir ludeis,
Incaſfam igiturlaborar.
Rario maioris: quia anagogicus ſenſus mipime eſt
pattuus aut genuinus, ſed tolam lireralis, ipſo Calumo
teſte. Hunc gitur arripientes ludzi, alteram Caluino
rclioquenrt,
* Reſpond Primdm, fitorum conceſſero,quid rum?An
ſcelus velhzrefiserit farert, Caluinum incafſum labo-
rare contra ludzos,quort pertinacia iplis ſanQtis Apo-.
ſtolis {zpe tnuicta fuir, & huculq; omnibus indomira
permaniir2Veram hoc mitro,& minore falſum eſſe aio.
| Neq; enim tam anagogicum quam propheticu ſcnſum
enmq; literalem Tudz1s opporit Caluinus, quosfſenfus
' relimpcrite vel lophiſtice aduerſarius confundit. 4n@
f9z1cxes proprit eſt,cum Verbavel res abexternis ad di.
vina,yela terrenis ad cceleſtia Hgnificandatransferun-
tur : Verbicauſa, quod. Plalm 95. Nen rmgredientmr
mrequiem meam,erc,deterra Chanaan dicirur, ana-
gooice ab Apoſtolo ad vitam ateraam transfcrrur
Hebr. 4.3. Huncalij my/frcum & allegoricum vocant:
quicum per fe firma argumenta non gignar, ſang in-
cafſum laborant ludzis cum opponentes,quodaduer-
farium nan rard facere, ſupra {7 OR ct, & Luthero
cum ſua mcra allegoria multd quam Caluino labor
iſte caſſus eueniet. Art Propherricas propric eſt inva-
ticioijs , literahs vel rypicus., vel vierque neceſlaria
argumenrta ſemper gignens, vel cxipſalitera, vt in va-
Ucinijs abſolutis & rypicis implicibus,vel ex necefſaria
cla.
Prophets-
x65 {en(us,
. » tg Fenn Go F
? # - , . 9-25, ny
_ . b - . l
a . # - v
WY Pn I rat rt 1 RAE at ar" 19 ha Os HO Ma rk eY ARE ADs No os; 11% i h
s p : Rn TI jo en re trenggs
& Tl rs Y) OE #4 * "_: : % - x
FOE mcg thee _ at. bs y _ .
O_o. A a 3:3: . a hn
RR EEE 9 mm , .
_ N
Mp” WM 4 97
-þ
ER Ines — WE
,
234 Dz Loco Psat. 68. 19.
rclationetypiadſuamveritatem,vtin compoſitis, Ta.
lemcflcſentum, quia Caluino ludzis opponitur , ma-
nifeitum cft: quippe quem non folum io celationerypi
ad Chriſtuw, icd &1n ipſa litera fundari cſt olteuſumy
s- Tertidigitur xquefalſacſ maioris cauo, qudd 1s ſen-
ſus (qua aducriarius perperam , & pretcr Caluini
mentem , apagogicum vecat ) minime (it natiuus aur
genuinus, Aque enim ac hiſtoricus1n litera eſt funda-
tus: proinde & natiuusac genuinus , & liceralis que
habcadus eſt, rametfi Caluinus ablq; meru cauillatios
pis loquens per literalem hiſtoricum inrclligat- Negz
ablucdumeſt, & hunc & illum liceralem vocare, cum
nihil prohibeatciuidem loci aliquando plures lirerales
De dofiri- ſenſuscile, Qu1denwm (aitAuguſtinus ) on drwmss elo-
ne Chrs: quys largites or Vberms poruit diwimins proniderg,
ſtrange lib. quam Vt eadem Herba pluribus mtelligantur mod,
3-C4p.17, quo alianon mms dimas conteflantsa fauciant appre>
bari?
Expoſuivtriuſq; ſcotentiz rationes , & poſteriorem |
\ acauillis aduerfarj) vindicaui. Indicct gunc #quus Le-
tor. Vtramuis (cquerur, necin errote verſabitur , nec
Caluivum ſuggillandum cum hoc maſtige iudicabit
» ſcio,
—_
"Caryr XXXAIl. ,
De P[almi 68. applicatione ad
| Chriſtum,
LocwY. Ty Orrdquoniam ex Pſalmo 68. aduerſarius obijcir
Pſendo- Caluino deprauationem verſus 19, 4//cends/ts m
Cal pag. altrum ,captizam duxiſti captiutatem ; acc
32 &'l65. dongimbominiiia :de co ctiamdilpicere eſt operzpte- |
cium. Conſtar Apoſtolum Eph. 4. 8. huoclocum Pro»
pherz deaſſcenſu Chriſti incoclum & donorum effu-
fionc in ſaam Eccleſiam interpretari Non igitureſt du-
bium, Pſalrem dc eodem Chriſti aſſcenſu ibi vaticina-
tumeſlc. Iterum yero,vidixi,Caluiuus accuſatur,quah'
## 4 . CoON-
\ i.e 27 w
:
:
Lin, Il. Cavyr XXXIT 23
tontra luculentiflimam interpretationem Paulinam
bzc terreno Dauidis regno aptare maluerit , quam
Chriſtos quddq; Paulum locumbunc ſubtilins defle-
xiſle, &ſub figurz ratione ad Chriſtum retulifſe pro-
nunciet: quorum illud purum patum commentunm ef.
ſe,hoc nunquam,nunquam in vitimam perperuitatem
euinci poſle clamitar :1raq; incum debaccharur, vt vix
yſquam perulanrias.
Nosvt nugistheatri contemtis de re ipſa agamus,
rimam has alias; cauillationes paucis excutiemus -:
poſtca deapplicatione Plalmi ad Cori/tum aliquid ad-
demus.
Priacipid qudd Caluinus terreno Dauidis regno,
quam Chriſto hec aprare malir, ſane purum purum
commentum eſt, vt ne quid grauias dicaty, Nam in
toto hutus Plalmi Commentario (qui aliquot eſt pa-
llarum ) de regno terrcno ne iota quidem teperire
eſt. Ait quidem, hoc Plalmo Det viftorias Ecclefiz &
Dauid: conceſlas celebrari-ſed verba hzc: 4/cendrſis rm
#lrum,capiinam duxiſt,err,nequequam ad Davidem,
ſed ad Deum ipſum referr, obſcurins id quidem eo lo-
co, ſedclariis Commentario ad Ephef. 4. 8, vbi hanc
iplam aduerſarij cauillacionem in Iudzis refutansfie
ſ{cribit; /#d a7 go plus babeant colors ad maledicendum,
watiralem ipſum ſenſum calumnioe depranant : quod
de Deo predicatur , id ax Dauidem Vel ad popmlim
transferendo. Dazid, inquinnt, vel populus in altum
aſſcendit, rum tor Vittorys elatins, fatttse ef? boſtibus ſun
ſupertor, Atqur [i quires 101m Pſalm: contextum expen-
dat, reperrer foli Deo ptoprie hoe rr1b#8, Hxcibi: que
ad purumn putum illad aduerſarij commentum tctcl-
Indum,quis non videatfſatis effec?
- Quod contra Juculentiſlimam interpretationem
, =
Ag regnd
Ferrens
apter,
In.
Paulinam ad Chriftum non fefcrat, calumnioſum eſt. A» ad
Quzenim inſania vel impietas foret, in dubiumrevo Chri/fzm
care aut negate,quod ſacroſanAa Apoſtoliauthoritare
con.
non refe.
hcwarum elt?Vrroq; Commeatario aduetſarius videte x47
© Re.
torr udp outro a.
, 1
. + avs
=_ , 4 - es 4 - ID 4
yok 1%; i +. oli b a
[
Ge wie Dn 5. OE hw a Hed wing
n
+1 Qs , n , F t
awd Wh-trogtit Ap Oy A A 64 AtGie DDE; lard”.
CO LENOIR m——_
oO EA OIIng Z x
CA TY me EY mY te oe. cath re _
——_— Oe _ _
2338 D=n Loco Psar. 68. 19.
tiam defletens Chriſto applicat/1nſuper pro, Yreeprſt
donambommibas,dicit, Deder dona bominitbrest Nune*
quamne hzc deflexioin vitimam perpetuitatem pro.
babitur/ An pocius ta ſuperariſtas ſuperbe incedens, &
verborum apices maliciose carpens , incptum calu.
r1niatorem agis, & nodosin {cirps Eccleftix monſirare
ſatagis?
1”. Regerts,nunquam hoc,nunquam in vicimam perp&.
Anſimple- tuitatem euincer Caluinus,quod verbailla, 4/cendyfi
C:ſen/u ad malm,primo & limpliciaccepra ſenſu Chri/fwm ns
Chri/ium hil attineant, ſed gloriam & victorias Dauidis canant}
referar. adChriſtum vero non niſi per ſenſum {ubulivs defle.
xum refcrantur. ;
Arquitu , bone vir, nunquam hoc, nunquam ing.
manem ateruiratem euinces, quod Caluinus iſta dicat
vel ſentiat. Quidenim falfrus eo, quod ciaflingis, hee
verba gloriam Dauidis canere? primo & {implicit lenſy
ad Chriſtum nithilartinere? Gloriam lchouz ex victo»
rijs Eccleſia & Damidi concellis celebrari dicitzAn verd
Ichoua fimplici ſcoſu nihilad Chriſtum / Antu neg;
bis ſenſu ſubrilins deflexo, h,e. co-quo oſtenlum eft
modo ad Chriſium applicato, Apoſtolum hzc referre
ad Chriſtum? |
V. AMmabirer, inquis, ruinam hac ratione argumet-'
An args tum Derra/s Chri/t ſaperPlalmit: Pauline rappdgys
mentum owscomparatione cxzdificatum, Quodnam illud? +
Deztatr Allcendens in altum iuxra Plalcem eſt lehoua,
Chrifts Chriſtuseſtille allcendens1m alum ex Paulina pz |
exeriat, Yaphraſi: ; |
Chriitws ergdeſtIchoud. + « |
_
Sant bonum & iouitumeſt hoc argumentum, I
yerd Caluinieſt, non tuum. Caluinus enim maiorem
renet:tu oppugnas, Viden'-que te liuoc ruus priecipt-
tet?Sedbene lane Paulinam mazyFexon appellas.aguc
{cis crgo,fimplicem allegationem non elle, lam vide
an zex@exo able; omnideflexione,quam tu aded et»
agitas,darepoſlis, c 4, £49
Pergs
Nr
ad
|
a >. © 7 & && we ©
"I ad.
”
L1s. Il. Cayyr XXXIIT. 239
Peres :fimul ctiam Dauidicus ille locus Plalmi ad Y7.
obandam Chriſti allcenfionem in ca&los valde lan- An probe.
nidus eric, & infirmus. Reſpond. Sand crit,ſtante rua, ti- r:0nems af*
ne Caluini,ſententia. Quoad verd manec firmum in /cen/fomre
Plalmo, quod lchoua aſlcenderitin altum , quodg; als Chris [4»
ſcenderit per ſuos triumphos de hoſtibus : ſane firma befadter,
maner aſlcenſus Chriſti cx co loco probatio, quia al-
ſcenſus Chriſti in ceelum, 1uxra Caluini interpretatio-
nem,fuir precipuus & conſummatas lehoue incarnati
triumphus.
Quod tandem garris, Iudzisex ore Caluinireſpon- Y/1,
dere promtum fore, ſe in proprio ſenſu acquickeere, nec 4» laden
moratri cum, qui a natiua ſenrentia non nift per ſubtili- commoder .
tatem quandam defleRaturt Vides iamipſe, nifi cxcus
es, quam fit nugax hec &«4x44.. Ex ore enim Caluini
hec,quz finyis,tu cum tvis ludais nunquam audiaiſti:
& hancſtropham 1am ante ſub fhnem precedents loci
ſolide diſcuſlam habes,
Calnini interpreratione iam ſatis vindicata, detoti- y, ,,,;m
us P{aimi applicatione ad Chrs///zm pauculaquazdam Palms ap
ſubijcicada videntur. Video varias Interpretum ſenten- ,j,.,,,,.,
tias, quascomplexus videtur Placsdzs Parmenſis hoc , 1c...
ſuo argumento: Qurdem Volunt,hunc Pſalmum Salua: ſerum
rorss aduentum & demonum deſiruttionem manifeſte
prenunciare., Aly ſequentes Hebraos Doftores afſerunt,
effſe gratiariim attionem pro egreſſu fillorum |ſratl ex
AEgypro &x progreſſs 1m deſerio, ac iHorum wmgreſſu 11
terram promiſitonss. Dicunt Vero aly, quod tranguilts-
ratem pepuls I[ratl traftet, quod clarum eftex decurſwn
mpſetes Pſalms, Nec obftat , Serba hun Pſalms mdutts
eſſe ab 4poftolo Eph. 4. de afſcenfione Domint er d1ftri-
butrone donorum ſprretralium per Chriſtum , quia aut
Hpoſtolias ex (165 eftru ſenſu myſ/tico ; aut ſub eadem lt-
rerapluresſen/us literales contrnentur. Axcille,
Prema 1gitur eſt veterum Patrum , qui trorum ad 1,
Chriſti reſurceRionem & aſlcenſum literaliter aptant:
quoniam familiare habenr, Plalmos, ex quibus aliquid
Q in No-
2#;s DE Loco Psar. 68. 19.
contrarium porerat, nifa calumniaci waluillct , quark
ſcorentiam cius bona fide allegare. Applicationemigjs
tur Apoſtolicam huins lociad Chriſtum ab aduerſario
diſſimulatam, cx vtroq; Commentcario paucis aflcri.
bam: Commentario Pſalmorum poſt alia, quod de le.
bona cit diftum,fic applicat ad Chriſtum: Scar ergoper
manum Dauids Virizuten ſuam aſſerurt Dene, vt m al.
tum eneiius ( Dems) poprulum ſuum erimeret: ttamnFilio
ſuo vaigeniro /ammam ſuam alrutudinem monſ/tramt':
& quz 1bi ſequuntur prolixe, Sedclariis Comment,ad
Eph. 4-8. Paxulaee,inquit;cam Videret « Danide celebrg.
rs nmmphum Des Viftorgs qnaſcung, in Ecol: (ie ſus
Salutem retulerat: merito bune Ver/um de ſ/ecnſjone
Det accomo4ant ad Chriſtiperſonam. tic enim eft pres
cipures Des irmmphies ; quem Dew Vir gmarm eg17 ,crum
Chriſtzs denrfopeccato, ſubatta mort, Satana proflige-
ro ,m celum magnifice ſreblatus , Ot glorioſo imperra Ec-
cleſiam regerer. Haflenw(inquitporrd )non es?, cur ob.
gurat qui/quam , Paulum hoc teſkimonio at uſum ef
prater meutem Dauidus. Namecnm Danid in perperus
Eccleſie/fatz Der gloriam conſideret,nullacerte reperts
tur mags traumphalss & memoranda Der afſeenſin,
quam ga ſubl.n ef Chriitus ad Patrudexitram, vt
ſibs omnes prineipaius Er dommationes (ubyceret,
atque ita fieret aternus Eccleſia lne Gindex er culty, '
Hzc ibi, Hoccine vero eſt ad Chri/am hac non
aptarc? | : ,
Ih. Poiroquod Paulum dixit ſubtilius hunc locum ad
uomodo Chiftum defiecterce, Dew bone, in quantum crimen;
Parnlus lo quam acerbe ab aduerſariovocatur? an non (clamai)
cumſub- hoc et flageHare ſantum Ape/olum Attu qualo mor-
zlinsde- raos flagellare define ram manifeſts calumnijs-Si quid
Heftat. irreverentia baberer defl: tends verbum, non excula-
rem Sedquilcripra Caluinilegunt, vident cumin ap».
plicatiovibus Scripturarum promiſcue, & fine met
cauillationis verbdodefleftere , uem rrahere, vti, pro
aprare , icfeure, accommodarc ad Chiiſium, Exempli.
My Calls
ag we - Rs & C
yan On eng De a rn re ea rn RB On « : 4 n
SO Why 990" 2099 106999 4 > 51 mſgs gar PS. GAR, SAR? 1990 rg de ——_— eg - - - : Y e . p
_ - apt aaa ro wt ea nagy = mana w CEIES ec cap IRA a Irv
owe = uns.” oa eeeregacats : rk m—_ 4 A RREns 5s oo __ a _—_y pTE $$.ag "os p
mf 4 TS < , "8 en AH Prom NN
4 on =
LIry 1. CAnrvr XXXIE 27
F eausz, Commenr.in Plal.s. 7, Apoolms ( inquit ) ad
Chrr/fr exrnanitionem trahit. Mox vero: Yidendiuem eff,
qu”: conneniat , quod de tory genere humanoditium et,
| Chri/tiperſaneaprari. Rurius pailo poli: .4poſfoirer vg
iTiZ563440:08 4d [wrem enffiitcimm deficit, quod alto ſcn-
fuditum fauerat. Tandem verd de huivs iphus loct ap-
plicatione loquens: Eodemm fere acceder expoſirio its
Paxliad Epheſ. 4. 8 qualocum P/a1.68. 19. non tam mn-
terprerater, quam pia deflexione a4 Chriſts perſonam
accommodat. Sic Inſtitut, lib. 1. cao, 13. ſe. 13. hunc
ipſem locum, & alia quzdam ex P{-lmis, quz Hebr.n
de Cbr:/ffo citantur, ad probandam eius Ormmutatens
producens:Neg, ramen(inquit) 1po/tolue rilus abmtirur,
mm 4d Chriſtum rrahic: Mox vero: Er car drebrtaſſer
fehannes Des mareſtarem a4 Chriſtuerm reterre? Cuius
generis placima in Commentarijs cius palhim occur-
runt. Vndcapparet, deffe fend: verbum ab aduerfario
non ram defleRi, quam raptnimis petulanter in calu-
mniam,
- Quicquid fir, rem ipſam perpendere eſt xquum; que
Eb6averonon diſcrepar, & reuera nthil corum incomme-
dorum haber,quz aduertarius ſtentorie oftentac, calu-
{ mniam quid morabimur3 Quod Apoſtoh non ſemper
integras ſenrerias Scripturz verbotim cirtent, ſedquan-
:;ad verbavel ſenſam alicuiusloci rantam alludar,
; ſex nonnulainſtirutofuo aptent per hmilirudinem
aliquam : ſupracſt expolicum, & exemplis vbiq; obuijs
per fe patet. Tam fi eiuſmodt aptationem hic vocauir
" F lubtilem deflexionem Caluinus , quantum queſo in
hocerit piaculum/Certe 6 nullam hmpliciter deficxio-
nem ſenrentiz Dauidis adinſtiturum Apoſtoli conce.
dit adnerfarius, res ipſa pertinaciam eins redarguers
Jlicronunc, an aliqua in fev(ſu fir deflexios hee. an ats
kenſum Ichouz non localem ad allcenium Chriſti lo-
elem 10 calum transferat Apoſtolus. Verborunmr an
j ulla quzſocſt fafta deficxio, cam apoitrophen Davis
"I %adichouam Apoſtolus ex ſecunda perioua in tet=
\ | ctam
| of
+6. 36.3» 4% 44 ot i 2. od a oh.
. M5 Po. be... an
LG tl rent MEE ni Fon JOE nn ES. 48AOY..
"BY;
edn” 2.0 ERIE? 48, "= Wea
OT , het Bow as 4a
_ t 8 *”
WR. $3 147
3 OS © REY os *
Sf
T *-.
a...
I PORTING
x —_
Ws wt ——_ L .
. s .
- . _ mc * C——
of "os KA £ + 7 ed *
bile ah Aalial7D.- bs 03 ow n oy
L os a 4 alt? PS an. of p "Y Pr gee
o —_ Wants, an CE —
GO ET EET : 4 GE I Met. Cik-@"YW —_ _
_ = = —_ _ « m
4 A =
4 C —_—— , _"
_—_ n je an _ ET 4 _ pg p< pron yoke »
4 nn 2 ———— —— Cs _— rn , Weng CAI EIEIE: :
my , - f - my — ITO At op nw. x
b Se y 2 0 tas +s ""M OLI vS- 4 4 I
i my - . + OT VIE ENS EL WS” ales; b >
4 LY STR a coma L 7 - Bf -
© 16 M * - £ - Wo a AB + Pn ry [55 pa + of P_ %* 3 Y oY * " :
ey ER, ES WS ED wan nn 2s. x : hs 1 S Ea: 2, 4 n 4h
Js
249% Dx Loco Psar. 68. 19.
in Nowo Teſtamento ad Chriſtum applicatur,integroy
eidemaptare, rantum quod Chriſtiano populo conue.
niccr,attendentes:quid ludgis reſponderetur,non xque
ſemper curantes- Hanc (i aduerſarius ſequendam hibi
exiſtimat, bent vtiq; ſentir; an ſatis ſolide, cettamine
cum ludi1s experiatur,
Altera huic contrariaeſt ludzxorum,qui ſola benefi.
cia veteri populo exhibita hoc Plalmo decanrari vo-
lunt, Hi verſum :9. L/cendr/#1 8n altum, exc. varic tor.
quent, Ali; enim volunteſſcapoſtrophen ad Moſen afo
ſcendentem in Sinar'q.d. Tz Meſes,ſerwe Der,cr dux pee
prels aſſcendi/?i in galitum ud eft, in cacumen monts St-
me: cepiſts caprivutatem populum educens &r litberant,
erc. Altj ad Dauidem refterunt,, ahj ad populum $ quos
non lolum Calutnus refutat, ſed & textus antecedens
redarguit,vide Apoſtolo noſtro nihil dicam,
Tertia deniq; iarer vtrang; media corum eſt, qui ſub
typo prophetice Chriſti regpum & triumphum cele-
brariſentiunt,in qua ſententiactiam Catholicos quol.
dam DoQtores fuille Lycaſcribit, Hanc Caluinus tenet,
vtvidereeſtexargumento Plalmi: Nec bero dubrume
Cinquit ) guermagnificam Dergloriam, qua im Chriſte.
demum apparmt, [ub hoc typo deleneer, Sic Muſculus:
Qu pre(1nquit )»or Veder, in regno Dauidy, ad gued
Pſalm: hiſtors:apertiner,typum fuiſſe regns Chriſte? Ihe
ante omnia declarandus ef , nf; ridicule elimi ulld
neglefto confeſitm ad regns Chrifts erruere myſteria.
Sed quz fir illa hiſtoria typi , rurfus hi non conue-
niunt, | |
Caluinvs, vedictumeſt, refertad preclaras Dei Ece-
clefiz & Dauidiconceſlasde hoſtibus viorias, quibus
in fublime cxaltauit gloriam ſuam; ſed ad nullas te-
ſtringie, Quidam referunt ad vitimam vitoriam Daut-
dis de Philiſtz1s, Moabiris, Syris,Idumeis & Ammoni-
tis, quos partim concidifſe, partim.triburarios fecille
legitur1.Paral.18.19. & 20.quoniam in Plalmo verſu zo.
eributorum fue muncrum fit meatio, Sic Cornerus: |
7 | Eccles '|
GY aw. YT Sy —_—
& O.
(Co
OW ou at Gu Fo 8. + he ep 1 Ge 3. Hh
Li», 1. CAvyr XXXIT. 241
Fecleſtaftacms eff :Cinquit ) Canrr Deo Epenzerom pro Vi-
Rorys 4 porentr/irmis boſ{ibus reparata. Occaſio: Vitto-
ves fuerunt Hierefolymatani contra Syros, Ammonitas
& Edomtas, Mlegorra: Eft Prophetiacy carmen irivem-
phale de Chriftt oilorrareſurretiioneyredetum calum,
wuiſſrone Spire: as; ſantti,orc,
Alij deniq; Plalmum dicunt panegyricum decanta-
tuma Dauide & populo in lolcantilla pompa,quaaics
tdomo Ahinadabiinarcem Sionis ſumma celebritate
& planſu tottus populi rraductalegitur z. Sam. 6. & 1,
Par. r5, quam ſententia Muſculo in Com, Bezz in Plal-
rerio: lunio in Parallelis,nec non alifs placere video: &
ego ſane congruentifi ma iudicohis rationibus marus.
Premam ,uaitialis tatim verficulust Exfurgat Dewan
diſpergentur 1m 1mecs er ,& fugientoſores ern a facie
#/1u : haberilla ipſa verba, quibus cx Moſis inſticuto
compellari folebararca Dei, quotiesa Lenitis ad pro-
ficiſcendum leuabarurc:vieſt Num. 10.35) Camelenare»
tur area ,ticebat Moſes: Surge Domne , & diſfipentur
enamcs trn,t flegrent,qui oderunt tt, facie ues
Deende, typi huius applicatio ad Chriſti eſt maximZ
Nauſtris, Arca cnim feederis cam Propitiatorio repre
fentabat Filium Dei carne noſtra indutum: Arx S1onis
ipſum ceclum ſeu rabernaculum non manu fata: Ar-
cztraductionn Sione Chriſti allcenfione tn calos, &c.
Terrro, ratio allegationis Apoſtolicz ſic omnind clt
pſpicua & firma. Quodenim de Arca faxderis{que lym-
bolu Chriſti, & meronymiaſacramentaliiple Ichoua e-
rat) Prophetaolim dizit ſecudum typu: Ex/argat leho-
ame,cmrdrfipentur immuce:item: Mfſcendi/is 11 altum,ce-
piſti captiuicratem, accepr/ts donaun bominibus , ſen,pro
bomimnibrs :id lanttus Apoſtolus manifeſta & certa ra=
tioneimplerum dixit ſecundum veritate in Chriſtore-
fargente cx mortuis, & traducere exipoliataimperia a0
poreſtates,palam triapharisillis,per morte &aflceſum
In cclos,&dcluper cffundente dona,queex zterno Pas
mis theſauro homiatb?* dadaaccepit, licut Pertrus dicits
Q 2 Ene-
ſ
MH. 2433+
Locw Fl,
Pſ[endo-
Cal.pag. $34
AAatt har $o
Marc.1.1,
Loc. 3. 4,
lohani.:3.
Onrng, pec
E4t4 Cal-
Gs
242 Dz Loco IrsA. 4o. 2.
Enctlivs dextra Der &r promrſſum Spiritum [anitum all.
eprucs a Patre effwdrt hoc quod Videts & audits.
CAaryrT XXXIIL.
Locus Teſaie cap.40.3.Yox clamantss
in deſerto.
Pſalmis cedeamus ad Propheras. Locum lefaiz
Dommo:complanate im ſolitudime ſemitam Dev
no/tro,e&c,a lanCtis Euangeliſtis omnibus ad Iohan»
nem Baprtiſtam Domini leſu praxcurforem aptari con»
ſtat, Marrheze enim dilerte de Baptiſta: Ho e#(inquit)
ie , de quo ditumeFfper Eſaram Prophertam dicenteme
Voxclamantrs in deſerta,urc. Marcie principium-Eaan.
oel1j capit ab eo tempore, quo prodijt vox clamans Io.
hannes, baptizans 1v deſerto, & prxdicans baptiſmum
relipiſcentiz in remifſlionem pecceatorum, Lc eune
dem lohannem prxdicaſledicirt ad lordanem iuxta vas
ticiniumleſaiz:Yox elamants madeſerto,orc, Iple deni-
que Bapretalcgaris ludzorum querentibus,quis efler,
reſpondet: Ego rm Goxclamants im deſerto: complana«
te iam Domuine prout dixit Ieſaras Propheras. Quin igl
tur leſaias de Baptiſta eiusq; predicatione in deſerto
Tudzz, quaDomino iam przeſcnti &in carne exhibito
viam preparauit, omnes ad fidem Euangelij & adreft-
piſcentiam vocando,hic vaticinetur,nemo Chriſtianus
dubirare poreſt.
Iterum tamen Caluinus erumba 1n ſ{cenam protra-
Aus, flagellatur inclemenriſſime, tanquam Iudaica-
rum preſtigiarum architectus, quem nemo non peyfe-
&o 84:0 odrſſe debear & auerſari;quippe qui haud verea-
rur Evangcliſtarum interprerationi medium digitum
oſtendere, ſfibiq; gloſſam fabricarealiam , quz textui
(f1Dijs placer ) magis congruat: nimirum per yocem
clamagtis non Bap:iſtam,led indefinite quollibet P fo
- phe.
Ccap.40.v.3,Yoxclamanti in deſerio.parate vriam
—m—_ FF i — i. _
LiBy.-I. Carvr XXXIIL 243
phetas intelligere: deſcrtum non xg 72 p12», fed mera-
phorice capere:partein vaticinij hanc: Parare 644m Dos
mmi:n0n ad penitentiam hominum, qua viam ador-
nent aduentanti Meſhiz , ſed ad vias repurgandas, per
quas Dewesreducturusefier populum e Babyloneinter-
pretari: Vaticinium non in lohannedemum comple-
tum concedere, ſedad duram Hebrzocum ſeruitntem
in Babylone referre: deniq; concionem illam angguren-
wi: Parate, &3c. nondirigi ad populum ludaicum, (cd
ad Cyrum,Verſas,8$& Mcdos,quicaptiuum populum te-
nebanr,ſentire.Ita,fi huic credimus,Calulnus nibil Eu.
angeliſtarum ſacroſanftum conſenſum de vaticinij
huus completione moratur ; nihil Baptiſte de ſciplo .
tcſtimoniurn curat : ſed contemtis omnibus nouam
iple fibiexpofitionem fabricar, nihil ad Iohannem, ni-
hilad Chriſti cempora pertinentem.
Sed qauzs tam impudentem Sophiftam non deteſte-
tur, qui ſemiplenis ſententijs arreptis coh@rentia alia,
que cranr przcipua,aſture precidit, exreliquisſpecio=
fas calumnias machinatur ? Quod priuſquam hic fieri
demonſtrem , de applicatione vaticinij huius premit-
tcadaquadam videntur,
Omnuque/tioincoverſatur: An concio leſaiz cap. Ona/tr0.
go.vnde yaticiuium devoceclamante in deſerto ad Ba-
priſtam ab Euangeliſtis apratur, ſolis Iudzis captiuis
promiccat liberationem cx Babylone per Cyrum: an
tantum loquarur de fpicituali redemtione Ecclchiz a
peccato & morte per Meſſiam: an potius loquatur de
vtraq; s
Primum Tadzi pertinaciter tuentur. Conuitti ta-
vw
!.
men, vel qui alioqui ſaniores ſunt, ad temporaquidem #d2orwm
Mcſhz referunt, ſed nondum exhibiti, nec ſine ineptijs er70r de
fioguac, runc ſuperficiemterrz habitabilis ira diuini- /o/o7empo-
tis complanandam vallium elcuatione, & montium #4770 bene
depreſfrone,vtludzis vbiq; rertarum diſperſis ablq; im- ficro,
pcdimentis in ludaam reditus patear. Porrd fallitas
| 7 0 Opi-
manly ape en 2h >
Roma ce bo bes org ears
— o T » ”
a —_—_— Gin — l on X -
tenet RARE; pom Yo pon ues Sno, a be 1 = as rr uu rr tt ji
; -
n "” <3 patch noo £654 EPR. .
* A y
5 y
——
eter eetre Greaag nentwerenenberewes
Og GO 1 oth
y
>
2:44 DY Loco Irs A. 40. 3
:
o
.
þ "Y
a b :
| opinionis huius ex contextu & argumento concionis;
| Propheticz varie oftendipoteſt,
| Refwtartio. Certumeſt,Propheram moxin primo verſu promit-
1. tcerereconciliationem Ecclehz cam Deo: & de remiſ-
| one peccatorum coucionari, 'Eaamem fic tantum per:
| t Mediatoercm Chriſtum.Omnia item bencficia Ecclelig
promitruntur & przſtantur per & propter Meſfiam,
Atqui hic fuammum-quoddam beneficium promittitus.
Imodiſerte pollicerur redemtionem.zternam Prophe-
w
.
berationis, manet in xternum. Non autem maneretin
#ccrnum,nifi io teroum cireſponderet fructusia Ece
4+ cleſia. Satis irem manifeſte loquitur de do&rina & pat»
tibus Euangelij,v.6.7, necnon de Meſh aducntu,offi-
5 Cio &bencticijs, v. 9.10, 1, Neq; eſt dubinm,pios intce
Iudzoscx hiſce promiſltionibus fidem in Metliam vene
rarum, veramg; conſolationem hauſifle aduerſus ten-
& tationespeccati & mortis.Deniq; nos Chriſtianihabes
mus interpretem ipſum Chriſtum,quiverſumz. de ſe &
de lohanne Bapriſta interpretatur: nec non quatuor
Euangeliſtas, qui Chriſtoconſentiunt. His alizsq; de-
monſtrationibuserrot ludzorum ad beneficium teme
porale has promilliones reſtringentium ſolid? ſatis re-
furacur, |
H. Alrerar ſententiam erroti Fudzorum. contrariam
Serntentsa pleriq; interpretes yereres & recentes tenent. Ratio co»
plererum- rum eſt:quia SS. Evangeliſtz confentienter iaterpretan»
gue inter- tur hoe oraculiide ſpicitualiredemtione per Iohapns
greinum, Bantiſtzannunciata, 8 per Chriſtum exhibita preſticay
| Videturergo de nullo aliobeneficio vel Propheta, in-
telligendum cfle, Libencer aſlcntior ſententie & ratio +
ni.P1a enim eſt yrraq;.
Quibuſdam ramen nec firma ſatis, nec tuta viderur.
Non firma:quia Euangeliſtz folummodd de vera &(ſo-
I:da implerione oraculi agunt, & hancin ſolo Baptiſta
clamante in deferto proprie fatam eſſe teſtantus,quod
ne dubitatione yerum eft,, Quod vero Baptiſtz, -
Chit-
ta,cum dicir: Verbum Domini, nempe de beneficto li-
E rs, 10, Caryr XXXIII. 245
Chriſti, & redemtionis ſpirituaiis nullus olim preceſle-
rittypus in Prophertis, in Cyco, & in hberatione popult
exBabylone,hoc oraculo prxſigniticatus & promillus:
Id yerd cx allegatione Euangeliftacum concludi non
pole arbicrantur. Nec tara et1am farts. Nam vr maxi-
me pie credatur & facile obtineatur inter Chnihanos:
Judzis ramen Euangeliſtarum tetiimoma non recipi-
entibus difficulter perſuadecur vel extorquertur; 1qui-
dem omanesaliz rationes modoexpotitz contra Iudz-
os, corumquidem ertorem de {olo temporali beneht-
cio lolidecuecrtunrt: at {cntentiam. contratiam de fols
ſpicituali beneficio non plene ſtabiliunt, ſed tantum cx
arte : quomzam enincunt quidem,[piritualia & aterna
Cacts Meſhz promitti: ſed non cuincunt hc {ola
promitti, ac non fimul ctiam temporalem liberatio-
nem ex Babylone promitti- quandoquidem rtalis pro-
Mmiſho kmul ettam ad Eccleſiz ill1::5 temporis conlola-
tionem requirebatur, & de temporali beneficio non
paucaſunc,quz ſatis aperte loquuntur.
Alg 1gitur interpretes non pauci ,preſertig ex re-
centioribus, ſpeRatz pietatis & doin Theologi, ve
facilias & fortius ludzis reſpondcant, tmediam ingreſli
nam, & tertiam ſenatentiamamplexi,literam huius va-
ticiniz & aliquor ſcquentium dupliciter accipiunt
(quandoquidem plures eiuſdem Prophetie literales
ſenſusefle nithil prohiber )primum de liberatione Cyri
tanquam de typo-deinde de redemtione ſpirituali per
Chriſtum, canquam de typi vericate, Hi igitur apoſtros
>= exordij:Conſolamins,conſolamms:iuxtatypum ad
erdores illius temporis-at iuxta typi veritatem ad A-
poſtolos dirigi: & vocem hortantem ad parandas vias.
dc Danicle, Haggzo, Zacharia, reliquizq; cius tempo.
ris prxconibus redemcionis iuzta typurn: ted de Ioban=
acBaptiſta Chriſtum preſentem oſftendente, & redeme
tionem #rernam annunciantein deſcrto,, iuxtaverita-
tem, interpretanture
Sic Bucerwe in ca rerba:Hie enim eft iHlede quo dixis
Q 4 Pro-
TIT.
Sententte
mediade
beneficie
v7 r 04,»
Briceer rs
Fecognrirt,
A72130 36.
Munſter,
82 Bribl,
le/440,
O-colamp.
Cormm.sn
246
Propheta : Voxclamantis indeſcrto; /d battenxe in ie.
Comment, hannen: peculiariter greadrar, quod Vorem hanc Emaen-
193 Matthz, gelicam, de quaillic Prophete Varicimatun legiturr , pri.
Ds Loco TesA. 40. 3:
musextulir Omnino enmultic Propheta depredication
ne Euangely , que arſpicands quidem erat per lohan-
nem, at non # oluenda: nam pereletos ad boc ad finem
V/a, mundi ea perducendaef?, (ub typo liberationis fae
ctz per Cyrum, Va/1conarme eff, |
Munſterus 4 Exangeli/te docent , quw /it Germ ſenfu
hui loci: Johannes Baptiſta fut ox: er liberatio e Ba-
bylone fu typus iberationsfiendeper Chriſtum:
Occolampadius: /ncider autem non temere 1m men-
tonem illus ( liberationuper Chriſtum) Nam cum ſu>
leſai.40. fpraadfinem 39. cap. pradifta efſet Ezcchia captinutasfi-
Pelliean.
on B:bl,
4 ef. 40,
. Hyper
Annot 11:
$0444 0.
horum ems; refte ad liberationem filrerum Dez m tots
munde diſperſorum lub typo liberation e captinutare
Babylonicaprogreditur,
Pellicanus: Hr £477 encipiepredeicere liberationem 4
Babylene per Cyrum ſuo quog, tempore futuram, 7c.
wulto autemperfetiiar redemitofatts eff per Meſſram,
exc: |
Hyperius: Onuod ad materiam corum ,que hic trad
Aantur , attimet , ſats fuer ſeire, digeſiam eſſe hic ves
ram Cr perpetram concronem multis & Varys ration-
bus refertam, quibus populuem ſer antegunam aucatur
en captiuitatem, ſeu Vos captinens detineretur, conſolas
tur ,certo etiam pronuncnans, quomede mirabiliter ſint
liberandi, exc, Trm Vero &f Cyrum nommatum expri-
mit ,per quem liberars debeant : cumque hic Gocetur
MeſSras:clarum e#, emnia qua hic dicuntur ,accipiends
Gs rypice dia deliberatione totrme generss humaniper
Chriftum, nquem ſolum, que hic de Cyropradicanrur,
Gere oc proprie comperunt, Onamobrem' etiram praſents
Eccleſia ftaru accommodar: plerag, omnia refte pote-
rant: Ecpoſtca in verba: Voxclamansin deſerto} Care-
rem qua hic pertypum difta ſunt per Prophetam de fu-
tara liberatione pepuli ex capiimitate Babylonics _
Lis IE Caryr XXXIIIL 2457
ual; , eadem 11 4 Ty p17 & 12 Seritate rete G/aarp ares
lohannes Baptiſta, annuncians pepuls ltberationem per
Chriiſtum ex capiomitete fprritnals > poteſtate Diabols.
Redtc etram Euangeli/e canſe & officio ermſdem lohan-
ws 1/74 accommodarunt. Nam, vidiere caprmm,omne,
« bic dicuntur , typum referunteorum , qua in ſpirs-
tualt generss humant liveratioze per Chiſtum debe-
bantperbics,
Hi omnes, nifi fallor, ante Caluinum iſta vel docue-
ruar yel ſ{cripſecunt; ne quis cauillerur a Caluino cos
haufille, Sic igitur etiam Caluinus ſub typi rationc
hanc prophetiam ad Chriſtum & Baptiſtam applican-
dam ſtatuit. rc locae(inquitin eaverba:Voxclamans) Comment,
ctatur ab Enangelilts & lobanns Baptiſta applicatur , in leſ.4,9.3.
qualiderpſo becprediftaſint:necimmetito, Fuct enim
primaries mer nuncios & precones nofireredemtrrons,
Cures illa ec Rabylone redemtiiotypus taninummodsefurt,
Et ſane,quo tempore emerſit triſtis & ſquallida Eccleſia,
deformitas deſerra furt ſemiltor , quam exilizem Babyle-
wicum, Sed Holuit Dems apertum im deſerta, Gbidocurt
lohannes , figuram & effrgrem ex/tare miſere diſSipatis-
ns, qua torus Eccleſia decor rmnuerſus er prope delerns
erat. Scdrtotius Prophetiz explicationem & applica-
tonem brenitereſt complexus Commentario Harmo-
nico, quam aſlſcribam: Po//quam(inquit Yde excrdro Harmone,
Gre 5 ex extrema populs clade locxutus eff Propheta, ne- Maith. ja
#47 1n(faurationem promueriit, Verba ſunt: Domenue
sternumancer: Cen(olammi,conſolamin:populum menm,
Poſtqueam enim enerſotemplo cx abolitss ſacrificys in eas
priniatem poprelus addudtre fut, res erant quaſi deſpe
rater Erquia ſurdefuerant aures ad continuum Geocemm
Prophetarum , Domini ad tempiu quaſi obmutuit. In
sllo triftt filentio neconcederent pie mentes, dewnnciat
' Propheta exorituros rurſms 0105s gratit Precones , qua
poprelum in ſpem ſalutss erigant. Tales fnerunt Zachart-
<, 1ggere,c; Malachias,Efdras & ſimiles:Sed quia pers
$114 1hies reftirurio non Vain moments promurnnr y,
Qs id
TE OW, 8 OO OP EOeY NY
be
Ar one a NEE A. AE,
Bs
ih AA al CET ds Ret
15
%
I P
my 'S
- GW ents "IP FR Ris 4 0 " _ F
b 995 RANG + 9. 9 Ben» "1 5000 fs res anew OOO jo - ho v w
BS — + a NG, ang 0 q « A - - a NN = eats Rr» com My 0 po 9 fog tre Eava_s >—__ _ ny = n as ——
£5 OM 7 k " F 9 L Re by 0s. I: ah
: 1 " ack "IR (9s & 6682 FS" Ch 7 $ . " —_— s "IM : " AT'4s SELF IST on oat, £1 Oey 3 4,079.» 18 EO] 5
; a NO SRI I hl 2d Ha” Mp ae REI 1 ha F *s, _ To OT OY" WE EF al} ou” + 206
" : 7 WOT q Ea bet at w; EIT. : A 4 Y O YE OT FERaeT PPC AI ANC as hf > gs ea A Mon 4 jo "yy F . p Ae IG TO RIERTOTY __ __ _—_— > n GET as" "_ a 1 s
. — : 1 , 7 -
G x £ ——— FR Y ——_ _ . - . w__ h =. agg. 4c 44 Fw mis _ us
:
« : _ ba . . 1 OY ONBIEP ” - i; Ws pag a) s IVY
= _ ante - ; * ; F Ars We ps at es % + DIGIT” Wt” Foy .
64 , n p M0 262-4 me tne 6. | Gas thera - ten "EP "FARO TRE h Fx OR, {00P" 5 Gs Mm 44 . % wh
% k Y P, . . . 5 n K w CITY
© # . » -
Rad oi doe Ge or I ft EEE OT PEA A I 9 rene eee ret nge amy
de x
243 + Dz Loco Irsa. 409+. 3:
emo maxime reſpicit leſaras adredemtionem, que Chris
fh1 aduentuſperandaerat, pracipuune inter conſolation
miniſtros ture cenſerur lohannes. Sequitur demde m
texts Prophere: Vox clamantis in deterto, Opponitur
autem vox ills temperals [Hlentio, cur nuper memmn,
Nam ad alrqued tempus dottring, quam impic conrems.
ſerantprivandserant Iunder,Ocicrti nomen metaphort-
ce poſitum ef? pro Saſtitate Fel deſarmy populs ruinds
quels exily tempore furt.Erat enim tam horrenda diſfi-
pate, Vi deſerraconferripoſſer. Ita amplificar Prophets
Deigratiam, acſi diceret; Ounamuuproecul apatria ere-
Aus fuerit populus, imo ablegatus extra homanum con-
fortrem ; tamen reſonabet Vox Dereitam inaecſerio, que |
exanimes lata conſolatione reficier. Quo tempore capit
concrionars lobannes , Hierofolyma hoc ſenſu deſertum
Er41 , quis V619, 0mniam Vaſtamer borrendam confu.
fronemredatiacrant, Sed oporturt crafſſos homines &
Mupridos aſpen ipſo deſerts G1ſibilis mags afficr : que
aud oblatam (it mw morte ſalutu promiſcronem accie
perent, Nunc Videmus,quam Gere mm lohannem compe=
tat boe Satrcmimm, er quamproprie ris apterar.
Hzc eſt Caluini integra intexpretatio, quam non
ipſe confinxic , ſed authoritatem aliorum Doctorum
ſecurus,rationibus non leuibus firmaram eftamplexus.
Rationes Premo, nunquam in Eccleſia eft dubitatum, redem-
-1edie /en- tionem ſpiritualem temporaliilla Indgorum liberatio»
:c111490, nNefuiſle prafiguratam : vtrangq, igitur 1n vaticinio hog,
L vtfitinalijs multts,coniungere nthil abfurdi haber.
3- Deende,certum eſt, conſolationem huias Prophetie
pon ſolum dari Eccleſiz futurz ſub regno Chriſti, ſed
etiam populo tunc przſenti, &eorum poſteris, quippe
quos maxime antegreſis comminationibus penarum
non ſolum ztcrnarum , fedetiam temporalium in Ba-
bylone, Prophetarerrucrat. 'Confolationem igitur, vt
{olidaeſler, etiam omnibus malis cppolitam efle, 8&v-
rriuſq; generis bona,temparalia nim:irum & ſpiritualia
promutterc conucniebar. Erhucipſe Lyra referens 2"
mille
Ers. 1, Caryr XXXIII. 249
tmiſſionem v.2.Suſcepit de manu Domini duplicia: Pro-
murict ys(mnguit aAuphiem conſolationem. ſerlrcer in bo-
mas tr 1m por alrbre Cx ſpreitualrbus:quanquaalioquiLyra
- Interpretations Catholicorn Dotora, quiet videncur
male hec ad litera de redvtu ex Babylone exponedolu-
daizare, eO inter prima ludzora & ifta Chriſtianorit
Doctorutententiadiſcernere nelcit, non ampleRatur,
Accedrr,qudd controuerliacaret, ab hoc capitecon« y,
ciones Evangelicas de Meſſiz aduentu & toto redern=
tionis opere, codem prope tenore continuari v{q, ad ti=
pem Prophetiz, Atresipla loquitur, paſhim affpergi ta-
ha, quzetiam veteri populo liberationisex feruture
Babylonica ſpem facerent,vr co beneficio tanquam ty=
po & {ymbolo redemtionise ſcruitute peccati, mortis
& Sacanz diuinirusdatode 2tcrna falute per Chriſtum
conficmarentur. Hinc toties Cyraws ipſe nominatim vo-
catur modo paſtor Domini,modd ſeruus Domini, mo-
dd ChriſtusDomini:ranquanimiri in externg redetio-
nis opere yeri paſtoris, &ſerui, & Chriſti cypus farurus,
Adde,qudd,vrdixi,hoc ſenſu facilius & rcibs refel. 48
latur ludei,tanti abeſt, vr patrociniii eis pareture Facs-
bus:quia quicquidillide beneticio reporaliobijciat,ta-
eilius inxra hunc ſenſum cumChriſtianorum ſententia
cociliatur,quarm tuxta alter corra torramg; firmas ra-
tiones tori negatur. Forrexs;quia omnibus argumeatis
alijs, quz ludzis opponipolſuat, hoc ſenſurerento ac-
cedir aliud,a neceſlario nexu typi&yveritatis,Cum cnim
negate non poſlint, bencticiu remporariz liberationis
fuille rypum altiotis beneficij per Meſham prazſtandi:
netelſaridabillo ad hoc pergendum efle couincuntur, Lrgamen<
Sed an non colenſus omma Enavgeliſtaru kuic ſen- 7472 prect-
tentic repugnat?nonne _—_ S. Euavgeliſtarit hiſce pur ad-
rerborum preſtigijs( venoſterille aitYeliditur velelu- werſarg. 4
ditur, cam quddiphi adſohum lohanncm Baptiſtam a- con/en/
_ etiamdealijsintclligitur? Ref, Nulla ex parte, Ernange/s-
am eriam juxta hanc medta ſententia firmi fixumg; farum ea
Wager , yoanimi Buangeliſiazum conſcalu lelaiz vatlt- caortmr,
civium
Ty a AR P y IMA nas 6 4
Bd 8; 4" b Sr 7 8 A te 3
ee en OC EEE ET VETS
_
. : d I” w vs 3 .
ee an er rr i EO GEERAOTREEEEEOSETETEN OS. "INE
y
OR SAYS NS <3 od ene 9-oy. —me-aaages
» * _s » hw
24s þ av” F4 4s Rn & * - 3 =y "a
f ol : os I Peres... at . & 555866
_ * , .
—_— = OE
Mean. © k wg gn gr 29 " 8
” 0999 "PAO pd arg GURNEE _ 6 bs: un ergy nn ant ene TG Sn. GS 41 ae —_—— 2 pas
CO OIEES o bo... oy BET Rs + 4: by ys te en a LOANS oy A
_—_— ” = mp: ade Fe
t on Os; 1 « w , :
os —_ RI
an «9% coupon 7 © PO ASTRO a * » D Pl . , you ,
_ * my REO 1; -- ata age a a Sci WR". ARE 4 - "2" « acts An oe,
- : - * i A MBs rs " _— a aps ks
F ” - eg ti _ _ _ a
v ; * W WP - 09s ol. 2% 6 - $ 2 _
> OO RO” <—q Ons. 2-69, 7 "- « —_ a - bend
a 4 ts Free _ oy tle
—. p -
— ”
(9 + SANS = 4 EE
a
Reſponſs
ed quing,
peccats
Calnims,
250 Ds toco ItsA. 40. 3.
cinium proprio, natiuo & genuino ſenſu non ad quens.
quam alium vel Prophceiam vel Doctorem, quam ad
Meſliz ae99)gy : nec ad aliud aliquod congrefſum
tempus,{cd ad Noui Teſtamentiſeculum vaice reſtrin«
g—_ elſe,quod ad typr Geritarematiiner,de qua ſo.
a Euangeliſtz nep in hujus folum, ſedin omnium ya-
ticiniorum typicorum allegatione & applicatione ad
Chriſtum ſe agercteſtantur:In toto enim Nouo Teſta-
mento $piritus ſan&us, quortics Scripturas Propheti-
cas ad Chriſtum applicat, nihil ceucra vult & agit ali--
ud, quam vtſolidum perfetumg: rarum complemen-
tun ſecundum Verizatemin Chuſtociusq, regno vnice
factum eſfle declarct , fiue ea veritas typis olim fuerit
przfigurata, fiuenon, Iam iftius veritatis, quz in ad-
ucntu Domini &in Iohanne completa eſt, nullum o»
mainortypum olim in beneficio liberationis Babyloni-
cx & prxconibuscius prxceſlifle , & conſolationemil-
lam Propheticam : Conſolamenr,conſolamin:s: mbilad
populum captiuum, nthil ad rypicam cius liberatio-
nem pertinuifle : hoc vero Euangeliſtz nuſquam dis
cunt,nuſquam ſentiunt,nuſquam teſtantur. |
Hocergocft, quod interpretes ſupra dicti ab iſthoe
Archuneds,dioito indice,medto vel cxtimo, in vno Eu-
angelittarum 4 bidemonſtrari poſtulanc. Quod ti fece-
rirz berbamei,vt magno Apollini,vitrd porrigent. Sin
gutemtnon iam Caluinus cum tot interpretibus Iudai-
carum przRipiarum archicetus,ſed iple ſophiſticarum
calumniarum machinatoriure audiet : qui ſcicatie &
Joquentiz opinione ranz Homertcz inſtar totus tut-
gidus,quaſiin ſinu fortunz pedem verſans, mortuis1u-
xra & viuis a magiſterio cius alienis, taudiu impune
maledicit,imo digitum bifurcum oſtendir, dum gage
ua tacentis Deicuiliger. ; |
lam deniqz; illa Caluino obieRta quis non videat ellc
ſophilmatavnius generis, aſecundim quid vr fimplici-
terdicto :extruncato ciuslococxſtructa? Quz cnim
Caluinus de ſola applicatione typica dixit , its hr
mpli-
-
ad Ka —_—_ ch. i ic __-
man ty py oa, 4} _oyv way
Ls. TIT, Cayyr XXXIIL zfr
ſimpliciter dicta cxagirat, & quaſi cum applicatione
Euangeliſtarum pugaantia per manifeſtam clenchi
ignorationem exaggerat: cum typus & typi veritas non
pugnent, ſed correlate ſe habeant, Vno igitur yerbo to-
tailla e&7::35,aducrſarij in nikilum redic.
Caluinus per Voceinclamantem indefinite intelli-
git Propheras redemtionem ex Babylone preconian-
res: recte: ſedin typo: Euangeliſtz contra vaum & ſo-
lum Bapriſtam norari contuactis ſuffragijs decer-
nunt:ſed in typi veritate.
Caluinus deſertum capit metaphorice pro vaſtitate
Iudzz , quz crat durante captiuitate : rurſus quoad
typum, Euangeliſtz deſertum intelligunt zgme 7» puGy,
deſertum repionis circumiacentis lordani, vbi pradi-
cabar Baptiſta: nempe rurſusin typi veritate, Sinulla
plant meraphora hic placet aduerlariot dicat ſane cli
ludzis , ctiam valles & montes ſub Mcſhz aducntum
literaliter complanandos fuile.
Caluinus paratum viarum intelligit propris de re-
purgatione viarum ,quibus populo redeundum cratin
patriam ex capriuitate: ſedin typo, Evangeliſtz me=
taphorice de vijs cordium per icflipiſcentiam aducn.
tanti Meſliz parandis Baptiſtam przconiaſle referunt:
led in typi fignificata1mpletione,
Caluinus raticinium ad duram Babylonis ſeruitu-
tem referr, rurſus quoadtypum. Euangeliſtz comple-
tur docent demum Iohanne prodcuntc ad docendum:
quoad typi veritatem,
Deniq; Caluinus przceptum: Parate Vier Domines
ad Cyrum, Perſas & Medos dirigi intclligit ; iterum
quoadiypum. Nam per iſtos tunc viam reditus parari
populo Dominus voluit. Populo autem reducto , &
Chriſto exhibiro,Euangeliſte rwognrmw»illam concios
nemnon amplinsad Cyrum, ſed adiplum populum, a
pracone lohannedireftam eſſe perhibent: nempe quia
impleto olim typo, h. ec. paratura viarum exrerna, pee
Cyrum , rune cxigenda crat vericas, nempe paratura
COT+
CI ee Ee EC EIT apvaieg tht 4
PEI.” io 5
* NN STE OI Vs alata ©
-
Prey a —————_—_— "2
% _
9 ys caveats Am
a p « were acai ma Sd
IT Os not 6 in ang - _
an fiprr day iprendegty — —_ Ps es oe pen, 6 praying
LL CO I On ER Dore Sohn RAGL4 wemggrets vn v4
De CO EIS
I ARE. e114 69S
» war = Sdn: ag? £ $4 - -
——_— O_o
4 v4
[1 4
nv want prog
II
han
_—_—_
* w Bs + 3 Ges 0p
pr
_
FO... P
_ i {
inc EACH ons A. At» > > es 72s
Ae Deas
ee. Aa ates et Es aa CAE Ar A rr ME EE none
- he - * a> 4 . - DR doen
_- > - - Js ju: pa
Ply ara -_
Blew HFLR>s 08s. nyc ro: 4
——_ ——— ——
I pas
OI
7 ders YT,
P/endo-
Cal pap.1:1
252 Dn Loco IrsA. fo. F.
cordium internaab ipſo populo:yt non fit mirum,cuti
przceprti figniticatione tranſiaca , etiam apoſtrophen
tranflarameſlc, Neq; cnim neceſſceſt,iino nec ficripos
teſt,caſdem ſimplicitercircamſtantias cfic1n typo &in
Yeritate.
Ex his liquidd apparer, inter Euangeliſtas & Calui-
num non mods nullam pugnantiam (quz cnimeſle '
inter minimes(avrws dicta? )ied planumommad cons
ſenſum cfſe. Nam qua Caluinus dicit de typoab Euan-
pcliſtis minime negantur: que Evanyeli dicunt de
typiveritate,aCaluinoſumma vencratione accipiutur,
Iudicent nunc omnes boni, Caluinus an Caluinos»
maſtixperfedo odzo & agecriatione lit dignus,
L Carvzt XXXAIV.
De loco Teſare 50.5 /Domunus Deus ape-
ruitmihianuremn,c5c,
"7 Laudemus tandery hanc quartam locorum Prd«
'$ phericorum claſſem loco exicſaia produRtocap,
jo. V.5, Domnus Ieboua apermt mihs aurem: &
ego non fus rebellis:retrorſum non reuerſw ſum. Corpus
menm expoſunpercutientibus , er genas meas depilant-
bus: faciem meam non abſconds ab egnomimta ex ſputos
Nam Dominus lehoua auxiltiabreur mihi:proprereanot
um pudefattune:ideopoſu facrem meam quaſi /zlicem:
& (cro gquodnuon confundar. Aduerſarius vult hoc efle
vaticioum deijs, que in palatio Potificis & Pilati prz-
rotio perpeſs? eſt Domin?® noſter:vbiilluſus,corumeclys
affcAus,coſpurus& fAagells c#tus eſt;& huc fine dubio
reſpexilſſeDomini, cum ait,de flio hominis prediRtum
eſſe, fore vt illudatur,cotumelis afficiarur,coſpuarur&
fAlagelletur, Caluinu coctatanquaiudaizante vellicaty
qugd hec ad leſaiam potius,quam ad Chriſta applicar.
Nolo me1iudicem fiſtere Pram & probabilem aduer-
farij ſententialiberer admicto: ſed vt omnind certade-
$cndere n6 yalco,ncc aduerſarius yalery Nuſqua citarur
| tas | ii
mm a =— .o ct A_2ffv I «a
Liz. Il. Cavyr XXXV. acg
in Nouo Teſtamento pro oraculo: pleraque quidem
Chriſto contigerunt : ſed talia tamen ſunt, quz ctiam
Prophetz contingere potuerunt ab ingrato populo, i-
ue vt DoRori , five vt Chriſti typo, Vade & interpretes Pelicanm
nonoullidieunt,aliquouſq; hzc Propherz competere: Hyperias,
clarius tamen & magis proprit Chr;/o Domino, Ided
ſimpliciſimum quidem erir, iſta accipere ranquam &
Propheta in perſona Chriſti dia, Sed an Caluinus ad
Prophetam referens idediudaizct , adaerfarius videtir.
Vulg o,inquir, bunclocum de Chriſto exponunt, ac/i Pro- Comments
hete non connentret,quod poſteacolaphis ceſum ſe fuiſ0 cn leſ>0.%,
(edicit,quod nnuſquam de leſaialegitar. Verum hoc ar-
mentum haud ſatu firmumeit. Nam Dawid quers-
tur,diuiſas fauſſe Veſfes [ac a , guod propree in Chriftuns
comperrt. Non ſequitur tamen, hoc 2 Danide furfſe alie-
num, Mibs certe dubcum non ett, qui leſaiasm meds.
um prodeat, Velut is, quis omnium ſeruorum Des perſo-
nam ſuftimet, &r qui fuerunt ab nin, Cr quipoſtes free
rari ſunt, Quihzc candidc interpretativolunt,vident
cum adPropheram iſta referre tanquam ad typum: ita
tamen, vt proprie deipſo Chriſto, quiomnium ſeruo-
xum Deicaputeſt,intelligantur.
CarvrT XXXV,
Quinta claſſu locorum obieforum: &9 primods
loco Gen.3.15 Semen mulierss conteret,Cgc.
Equiturquinraclaſhislocorum obietorum,quar
I ſupra diximas corun efſe,que alij de ſolo Chriſtor
Caluinus de Chriſto principaliter vr de capite ; ſe>
eundarid'etiam de membris interpretarur :1jsq; yelv»
muerſis h.c, de rota Eccleſia: qualiain PſcudoCaluini
elencho inueniohzctria:Gen.z.is. Gen, 2.18, Plal. 8.5,
yelcerti ordinis,h.e,de Prophetis,vel Eccleſiz DoRori-
bus:cuiuſmodi video hectria-Deut-12. 15. lef,61.1,Zach.
3.7.10 horum interpretatione cum rurſus ei ſtrophas &
corruptelas ludaicasaducrſarius obijciat, quam fit ve.
rabzc acculatio, breuiter de ſingvlis cl dilpicicadum,
Pris
*%,
PIR ago yes _
Ai Wis 2 ys ER. -
IO. Ie EA ants es pen te Fe
Oy ORE IEITER,
Locus l,
P/erndo-
Cal-pap.
V6+77 loz,
Fxplicatio
Fecepre.
254 Dx Loco Gen. 3. 15.
Premmum igicur locum iurc fibi poſcit prima illa
primzuis parentibus noſtris in paradiſo fafta promil.
110,dicente Deo ad ſerpentem,Genel 3.15. Prerered mnt.
mucitias ponam mter te ex inter muliterem ; C enter ſe-
men tuum , Cr mmter ſemen ere: lpſum conteret bi ce.
pret,er in conteres ercalcanenm. Hec,inquam, prima
fuit Euangelij concio poſt peccatum edita ,*qua pri-
mum Dcus diſſidium aaroy inter Satanam & homi-
nem ſancit: deinde miſeris peccatoribus medicinam
peccati oſtendir, & vitoriam de ſerpente Diabolo re-
promittitin morte & reſurreftioneFilij ſui, ſemen mn.
lieris,h,c.caraem humanam ex virgine afſumturi: bre«
uibus quidem ijs, nec non figuratis yerbis: ſcd ſums
mam Euavgelij de redemtionis opere fignificanterex-
primentibus : cui proinde hauddubie in iplo paradiſe
& dceinceps alias declarationes addidic, nequid ad ve-
ram ſaJatis intelligentiam ſolidamq; conſolationem
afflitis menrtibus deefler : ac ſubinde acceſlerunt aliz
repetitiones, explicationesatq, illuſtrationes patribus
factz perreuclationes , per typos & per Propheras, ne
hzc conſolatio animis piorum vaquam effuerert ane
elangueſceret : donec tandem ſemen mulieris promil-
ſum, Chre//«s,zterni Parris, & Mariz virginis Filius,
mundo exhibitus, capireſerpenris aotiquiper mortem
ſuam conrrito, nos mileros ab ciustyrannide libera-
uit,
Hance ſimplicem & receptam inter Chriſtianos in+
terprerationem de ſeraine mulieris libenter retineo:
Prmum, quiapromittitur ſemen mulier1s, yon virt: h,
e.partus miraculoſus virginis:de quo partu poſtea dixit
Iefaias: Yergo conceprer, ex pariet filrum,cyre. Cum vero
omnes homines naturaliteredir, fint ſemen virizſolus
Chriſtus ſemen eſt mulicris, non viri, Deinde,quia hic
promitrtitur victor Satanz, & quidem certus,ex mulic-
xe prodirurus,qu1 conterat capur ſerpentis anriqui,h.es
Diaboli. Hzc potcautiagullius hominiseſt, ſed Chriſti
* |
Cal-
> \ a = 2 5 Iv
L1s. H. Cayyr XXXV. 2s
Caluinus ſemen mulieris colleiue accipir, & gene- Sentenrss
faliter de mulieris ſobole ſeu poſteris, h.c. de genere Calnrmy,
humanointerpiecarur; ſed ita, yt ad vnum capur, h.c,
ad Chr/tum venire necelle fit, quiſolus Satanam vin»
cere,& pedibus noſtris ſubijcere potuit. C--1iſtum ergo
ſeminis voce non quidem folum, (cd ramen principali-
ternorari & promitri intelligit. Quo nomiae, acerbc a
maleuolis nouarum inſectationum materiam vndiqz
aucupantibuslacerari nuper ccepit: praſertim verono-
ſeriſte criticus, licet cauillos aliorum prefatione mea
breuiterdiſcuſlos viderit, candem tamen crambem in
PleudoCalujno recoquere,&duobus locis(clenchi au-
'gendicausa') reponere non dubitauit: nempe vt Cal-
vin in ipſo Proteuangelio peſlime iz2wgp vulgo per-
luaderet.
Quanquam autem ſententiam Caluini nunc expro-
feſlo tucndam non ſuſcipio; ramen certumeſt, cam ab
aducrſario partim malitiost deprauari, partim nimis
morosCexapitari;z & neque rationibus, neque autho-
ritatibus vererum deftitui: imd reuera cum ſencentia
recepta code tendere, nempe quod promitrtatur Chri-
ſus, hamanigeneris liberator , & cum cadem coniun-
am fortins Judzos reprimere- Quod vt yerum eflc
apparear,integrum cius locum aflcribam,quemaduer-
ſarius moreſuo truncatum citauit fraudulenter, omil-
fisijs,quz ſtrophas cius cliſura videbantur.
Sicigiturſcribitinverba: /pſum Sulnerabit) Locus Commun
hic nm luculento documento efh,quanta fueritin Pas Gen ef. 3.13,
parit Doftorum eommunm Cer inſcittacy ſocordragy in- P4g, 3ts+
cnrta. Obrepſit femininum genus loce maſculims vel
nextri. Ous Hebraos Sel Gracos coatrces conſuleret,nems
enter eos fult, Hel quiſaltem Latina exemplarta inter
ſeconferret, Communi igutur errore VitioſjSima lefin
recepta fuit. Deinde inuenta eff ſacrilegs expoſure,
dum [anfts Chriſti matri aptarunt, quod de ſemime dr-
anmerat,in Serbis quidem Moſis nulla et ambiguitas:
deſenſu Gero mubinonconnenttcumalys, Nam ſemen
R pro
————————
RN ONE EEC nies ts - _ -
EY ENREGS INIT GCE IRENE a PTY CO TT Im $9 »
ph OY n EO Way "TEEN CE Nngne nw ey oe ING "On Fr
=. pou 2 in _=_ - s 6 _ he phony dvingh To
+ roy 41
"_
W224i 00ds>. op Bc 2G NOR As bv Pa A As in, 7 ett -
LOLLI © 3 oi; ECB
oe ann paige
F Tan.” > gue
PE er INI ere
a0 qt - paN-4"
nas as
A OL I _ my a_ -
NE ee oe es rn eng es arte 4 A Mtg WS pe -
$4) A con _ Rar on, * 25s Ds IOE $4
" 19 p_ ppt.
CO I EEE EIT es.
OE + q OD)
256 De Loco GEN. 3. 1s.
pro Chriſta ſine controuerſia accypiunt: ac fi drfturs fe
ret , exoriirnm ex multers ſemine aliquem ,qut ſer.
pentsu caput Vulneret. Eorum Sententtam libenter med
ſuffragrio approbarem : miſt guod Verbum ſemmu nims
Vealenter ub illis rorquers Video, Quis enim concedet,nos
mencoll-tinum de vnotantum hemene accipri Deinde
ficurt diſSrdyperpernitagnoratur:ttaper contimuam tte.
tum ſeriempromittitur Vittoria ſoboli humane. Gene.
raliter ergo ſemen mmterpretor de poſters, Sed cum expe-
rientta doceat, multum abeſſe,quim ſupra Dsabolum Vi-
fores emergant omues fily Ade , ad caput vaum Vemere
neceſſe et , vt reperiamas, ad guos pertineat Viftorrs.
Sec Paulus 4 ſemine Abrabe ad Chnſtum nos deducete
quia multtfrerunt fil degeneres, &r bonapars adulte-
r1na proprer infideliiatem;vnde ſequitur, enitarem core
poru acapitefinere, Quare ſenſus erit (mes 1adrcro )bu-
manum genis, quod opprimere conatus erat Satan, fore
tandemfuperintiainterimiengndus eff Hincends modun,
gualem Scriptura deſcribit. Falios homuenum c apriues
ſeculu omnibus duxiu Satanproſunalibidine,cy hodie lu
Auoſum illum triumphum continuat: adeo or Drinceps
anunds Vocatur, Sedquiafortior emerſit ecels, qu th
lamſubingarert, hinc fit, v1 1H (emultter tata kecleſiaſub
caprte [uo magnifice mmſuliet, Quo ſpettar illnd Pauls
Rom 16,20, Dommu breut conteret Satanam ſub pedys
bres Veftrus, Quibus Gerbu Satane conterends Viriurem
diffundi in homines fideles, atq,ita communem rating
Eccleſiz benedittonem eſſe: Verum ſimul admonet,mmes-
ars tantum inhoc mundo; quia Domenus non coronal
1ſt beneprobatos athlerus HaQtenus Caluinus: quzan
plane fint aaeze vel Ludaica,videamus,
Semen mulicris non interpreratur indiuidut , {ed
colleRiue daas ob cauſas. Primum,quia ſemen cftno-
men colletiuum, quod non concedit de vno tantum
homine accipi. Hzc ratiolicer communiter non fit fit»
ma;quandoquidem moxcap.4.v-2s.Scth indiuidue vo-
catur ſemen:tamen hic yidetur locum habere, Nam le-
men
L1s, 11. Capyr XXXV. rg7
men muleris & ſemen (erpentis opponuntur, Iam ſes
. men ſcrpentis colleiue ſuminon eſt dubium. Signifi-
car enim rotam ſerpentisnaturalis progeniem , totam
item Diabolorum familiam, ſeu omnes Satanz ange-
los, in quibus1nimicitiz police perpetud ſinr daraturz
contra lemen mulieris, Quare & hoc collectiue totam
mulieris poſteritarem fignificare videtur. Dermde quia
ytinimicirias Sarang ad omnes homines pertinere ma-
nifeſtum eſt: itapromiſſio vitoriz ad omnes cxtendi
neceſlarid viderur. $1 hic ſubliſterer Caluinus, ſpeciem
haberer, quodeideiudaizatione obijcitur. Sedaltius
pergir , & ex proxima ratione cuincit, nihilominus
Chr:/fam proranti, & ad hunc neceſlarid venicndum
eſſe:quia vitoria promiſſa de Satana & angelis eius ir-
refragabiliter in foloChriſto hominibus coringit. Nam
cotererecapur Satanz noGeſt quorumuis hominy,, nee
humang puterie, vt res 1pſa teſtatur:{ed divine virturiss
Quare calis victor ex ſemine mulieris promitti 1ntelli-
oitur,qui quidem fir mulieris ſeme, h.e.verus homo,ſed
diuina ſimul virtute coterendi Satanam inſtructus, h.e,
yerus Deus. Hic vero eſt Chr:i/f#65, vnaus ex omnibus, &
omnium ramen caput:cuius proinde victoria eſt omai-
um:tuxta Apoſtoli dicta,Roman,16,20. & i. Cor.1s.57.
Hzcreuera eſt raricinatio Caluini & ſcntentia:quz; Collarrd
vt dizi, codem nos ducit, qud interpreratio receptaz V'77*/4z
nempe ad Cbri/tnm, lictt via paululim diuersz. Nam /er/enrva
receptadirete Chriſtum monſtrat in vocabulo Sem.
#z,(cu ad Chriſtumm ducit via ſubieti:Caluinus conſe-
quenterex vitoriz promiſlz qualitate Chiiſtum no-
tari demonſirat, ſeu ad Chriſtum ducit. via artriburi.
Vrraq; igitur pia cum fit, non ſolum poteſt,ſed(fi quid
tudicare poſlum ) omnind debet coniungi, qud iudze-
rum cauilli diſcutiantur tutius,
Obijciunt enim ludzi:Semen mulicris colle&iutto- Commu
tum genus humanum fſigoificat: non ergo Chriſtum, fro bere-
7 nos corra? Primaum ex icntetia recepta negamus {qwue es}
antecedens, Secundo probationi corum extextu, quod neceſ/arie.
Qui,
R 23 ſemen
258 Dr Loco GEN. 3. rs.
ſcemen colle&iuc inteſliparur ; opponimus authorita- |
tem Apoſtoli Gal, z, ſemen 1nterpretantis de Chr/fe,
Ter/10,quoniam authoritatem Apoſltoli non recipiunt,
extextuſernen mulieris, gon vitl, h,c. partum virginis
promitti vegemus, Tndem cum & hic o-ganniant,
quemuis hominem efle ſemen mulicc1s, h.c. prolem
Zeſaes7.3, matris: vt leſaias Indzosalicubi vocat ſemen fornica-
112: Chriftus Baptiſtam maximum inter natos mulic.
rum, &c. ne de phraſi litigare {tr necelic, Caluini his
contraludzosecuidenter valebitreſpontio, per concel-
fionem antecedentis, & per inuerfionem conſequentiz
exnatura & viattributi. Quoniam enim ſemint mulic-
ris-h.e.gcneri humano promattitur victoria de Satana,
hxc autem omnibus hominibus extra Meftiam cſt im-
poſſibilis: neceflarid ſequitur, Mefliam etiam &qui-
dem prxciputin hoc ſeminepromitti, Hoc {cilicer eſt
isduilyv,
Caercium videamusetiam ,an Caluinus primus vel
Authorita , kh 0
res Gere. olus interpretum Chriiſtianorum ſemen mulieris de
rum pro Ygenere humano 1nrerpreterur. [taquidem ſycophantz
Calumi in Yolgo garriunt, ſedfalso, Habet enim ante ſe & proſe
zerpreta. grauiſlimos Scriprores Eccleliaſticos,quos nemo dixe-
__ rit is9a1%»; Chry/o/femwm , cuius 1nterpretationem ex
homil 17.in Genef. pauld pdſt ſubijciam Item Exchers-
«#1 , Epilcopum Lugduncnſem , Hilarij coztancum
ſab Theodoſio iuntorc, circaannum Domini 440. cu-
Lib.t.cap. iusdottillimeexſtantlucubrationesin Genelin. Is in
29.53 Gen, hunclocum ficf.ribic: Semen mulcers eff rotum genus
humanum,/emen ſerpentss carnalia deſiderra : que duo
ſemma continuum ainterſegerere oatum debent , 6t non
Libaliicap. facrammus ea,que Diabolrs Gult,gze. Item Auguſtinum,
36. de Gen. qui fic ſcribit:/» has Verbus rentator ile deſeribituur qua»
ed (it, ls generi humano fwtrrms efſet i quod genus humanum
propegartiunccapit ,quando hecin Diabolum eff tan-
quamin ſerpentem prolataſententsa, Pauld ante ibi-
dem dixerat, totam iſtain ſententiam : Poram emmece-
ria, exc. clle figuratam, &liberum reliquerart ne” 5:
atbl»
Fd II . ©. = 5
—_ %
bo wy A wo &
k% an q R>_Q bt
Lis. T1I CaryrTt XXXV. 259
arbitrio, ytrum propric an tigurate accipi debeants, De
Chriſto nec hic vilam mentionem facir, nec Commen-
tarioin Genel.contra Manich, vbi figuratc tantum ex-
ponens: Qod a:tem,inquit, erramenicr ſemen Diabols Lib. 2.c4þe
& ſemen muliers ponuntur inmicutie,ſipnificatur ſes It.
mine Diabolt peruer/aſagge/tro :femine auirem multerss
fuk bont eperis,quo perucrſs (1 ggeſtions refoſtutwr. SiC
Gregorius & multi ali) allegorizanr, rart literam attin- £76. r. c4p.
ount, Item Procopium Gazzum: Dehine hoſtiles enems- 20.mmoral,
anas (err inter 6r711u/ ſemen. Semen Diabols nims- Comment,
rum intelliit eos, qui ſecundum ip/ius imaginem conds- in Gen.zs
u& format ſunt; ſixecoprtationes malas, que nes a ves
ritate abducint aut dopmata Veritats reclamantse.
Semen multeris 4rcer r/os, ques exipſa naſceuntur,t Virs
tutepredintſunt. Mulier nang, 1yprum gerit Eccleliz ,
&c.Sed nunc Sophiltarum cauillos audiamus,
Princ11o grande netas habertur, quod Caluinusint- 1
micitias poſicas interpretaturde odio, quo ſerpentes & 4 de /ols
homines h1bi murud fun inteſtt; quaſirnimirum nihil dear ſer
de his ſcatiart altigas. ira cum calumniatur author Pſeu- perrmum oc
doCaluin rediuiui: ita alius in ſua PſeudoCaluiniſtica #09m1man
Theologiat ita nuperus quidam 1 heologaſter in ſua #7e7pre-
Margolyna Theologica,impudenter ſcribens: AMeriro femur 1219
reprebendendus oft Calum , qui primam promuſite- MIcHtias
nem Geneſ,;. non de /emimebeneditto contrituro caput
ſerpents, [ed de naturatt odio &r diſSidroſerpents & bo-
mimis,Erhoico moreenrerprerarues ef: cuitamen venia
viderur danda non ram ſcienter peccanti, quam cum
lupis vlulare cupicnti ; quippe qui ex Commentarijs
Caluini nunquam haud dubi? vilis aut IcQis, fed cx
peſſima fide compilatis frarerculorum centonibus ta-
leemblemapro margaritaeſt mutuarus. lra deniq; nos
ſteriſte Caluinum perſtringens: Cerre(inquit )usſ ver-
bulls concedammns Diabols $aſtitatem regns , nobu Ge-
rogratam ex iþſins tyrannide liberationem mdics: ad
bunc abſurditatis ſcopulum smpingemus , Vt Adamo
quidem &x Eua tum ſerpents naturals ſuam cut pe-
R 3 Nam
260 Dsz Loco Gen, $. 1g.
wam 4 Domino denuncatem eſſe Moſes referat: Sata
we bero tots i/rrcs feene/f1{$1me ſeanutlions architefo
nullam in hoc attus 1udiciaria putemm c/e ptrnam m-
Hiitam,
Verum enimuctd tam apertam calumniam , que
non caditin virum bonum, ſola Commentatr1j inipe-
io refel)it. Neq; enim Caluinusin odio naturalisler-
peatis & hominis ſubſiſtir : ſed illico quod ſerpenti di-
tum crat, ad ipſum Satanam transferr, ac literali ana«
goge przcipue adeum pertinere dicit, Verba ipla aſlcti»
bam, veel as iſtorum hominum omnes magis in-
Ca/urnus telligant? Nanc(inquit)rranſitum aſerpente ad wplum
penamer maleficy authorem facere canuentt:neque 1d per com-
animicus- parationem duntaxate Eitenim Here liueralt anagoge:
465.44 Sata- quianenitecuommuutiramſuam Dcuws in externum or.
4m trans ganum, vt Diabaloparceret ,penes quem reſidebat tots
fer f,
2.
culps, Etpoſica: Con/frivo rteque Deum ſub nome
ſerpentss Satanam maximes hicperere, er in eumſtirins
gere marry ſus fulmen, quod factt duplicide cauſa: pris
mum, vt ſibecauere homimes 4Satana diſcant,tanquan
46 hoſte mortsfero: deinde, Vt certa Hincends fiducts
cum eopralientar. Haxcibi Caluinus Etnon pudebit
hos porrd mentiri, Caluinum de naturali ſerpente &
edio, Ethnico more hec interpretari? naturali lerpenct
ſuam pcornam ſtaturam, nullam Diabolo in hoc iudici-
atio actu inflictam putare?
Sed contra exclamat noſtert Quanta 1am obſecro ri-
An ludes ma ludes apertaeftelabends,ſilargiaru per ſerpentens.
hic aperts ermpue ſemen ſerpentes naturales,per ſemen multern
fot elaben- poſteras omnes per inimicitias naturale iikud odimm ne-
darima. tarii lamcertenullaratione comprehend: (e patientsr,
Gr deMeſSfra quicguam hic habers concedant, ſed in ſen-
rentiaſemel 4 Calumo conceſſa nice Volent acquieſces
re, Atqui tune metue,nuſquam elabcnturtnulla hicr-
ma eſt. $i per ſemen ſerpentis & mulieris id ſolum,quod
&icis,1utelligeret Caluinus, faccor lan nog rimam, ſed
pobk-
P
t
C
1
C
£
I
i it. qc a fa $_Js
Lis. II, Carpyr XXXV. 26x
. | . \ -
portameis apertam fore. Sed vides cum altius aſſurge Nulls bie
xe, expreſseq: addere, Deum nov ita evomuiſle iram parerrime
ſaam in exteraum organum, vt Diabolo parceret, fed {dane
pomine ſerpentis Satanam maxime perete : itern., non
omnes filtios Adz ſupra Diabolum victores cmergere>
proinde neceſlario ad vnum aliquod caput , quod hoc
przſter,venicndum eſſe, vewpe ad Chri/fam Huc igi-
tur ludzos nolentes volentes ſccum pertrahert? hoc cis
extorquebir, Minime gentium vero ip co quaſi a fe
concetlo acquicfcere eos perwittet , ſoli ſcrpenti naru-
rali animali bruto anathema dictum efie: Hoc enim
neq, dixit , neq; conceſht, neq; manifeſta abſurditate
caret, Multo minus huc eos elabi patierur, 6 genert hu-
mano contritto Satanz hic promurtitur, nihil igiturde
Meſlia hic haberit ſed in ipla hac rima comprehenſos
xetractosq; concedere coget:cum generi humano con-
rritio Satanz hic promirtatur, exdem ergo etiam ca-
put cetrum , per qued Satanz caput conterat, promit-
ti; quandoquidem experienriateſte, tantum abeft, ve
omnes promifcut homines Satanam conterant, vt et-
jam potentizetus ſuccumbere omnes neceſſe habeant,
donec prodeat caput aliquod fortius omnibus, quod
et Chr;/fws- Sic igitur pater omnes ad clabenduim ri-
mas ludzisa Caluino peniciſhime obſirui.
Sed age demus rimam eſſe. Quis cam aperuit} Ss rime
Nonne tu ipſe, dum fateri neceſſe habes, etiam natu- ef, Cals
rali ſerpenttſuam poena a Deo hic ſtaturam eflo; cuius wwe nor
certe peene pars aliqua ſunt inimicitiz inter femen ef aperiay
lerpentis & wulictis poſitz Naturales igitur ſer.
pentes penitus exclucere ab inimicitijs non vales,
nifia pornaetiamexcludas- Ipfe igitura culpa Calui-
num liberas- Id ramen fi molefte audis, nec tanrum
Caluino faues , age accerſamus Chry/o/ommnm , qui
vitrd,ſcio,ab viroq; culpam in ſe recipiettvel certt Cal
wno gratificabitur prolixe. Sic igitur ille locoprins di.
Ro,Dca ſcrpenti loquentEintroducit:Nem & mwemmce-
A 4 $1448
CER 4 RY OO TIE ”
KS bg Foot br) EP, PH
©3208 aa as. _ ah RR or Rees ws a9 _— my
Patty ANGER 9795 299% 32 2
We 6" 2 OA ane, ny
. Ms ane a En ee er OO On
. Os rn OE Eg I Rats,
I a nn PIE Ip CR ET oh a _ v ar
o
To v6 my
PS," "ON
__
oy
_
CET ITE none ©
; 4) 7 s
« NY ” E == : a ve es on _ - - i | £
OE EET EDD ET NE ES ET ITT In MI EE
0 Ang
ET" on errno... a ona
PR
paSrOpney
*%. ie = I
PEDRO <5!
—4
_
o
119/00 0066 ET re RN AI 4 ans IF Os - PAPTHIPIa1- -13
ng ues nt at hers <2 pry wo neva
F005 4 OGG... oi ee
Rm EE
REGARD en WE
Py TO
wp Frag >. eng
eto
OE EI
_—
re
EC IATEY
__
4 00S" ape at
£54 6
- a7 ++ 9 RS rs,» pt, p<
- Dna —— x. he peny >
A Ns a pc
ht nr 68
Hemel 11,
os Gene,
Comment,
87 Gen.i.
262 Dz Loco GEN. 3. 15.
11as ponaminter ie C mter mulierem, inter ſemen tn-
um; ſemen ers. Neg, boc contentus erg, qui ſuper ter-
ram reptes,ſed & mimicam rreconciltabelem faciam
ribemulterem. Neg, eam ſolamyſed & ſemen erm ſe mint
rro hoſtem perpetuum facram.tpſe tunm ſernabt capur,
C7 74 erws ſeruabr calcaneum. Tanium enim ills rabur
concedam , br contiuno immineat capits tuo , re autem
faciam /ub pedibue ers tacere. Vide hic dilette, quome-
doper penam huic beſtiz decreram , quanta humani
gencris car. fir Deo, dewmonſiretur. Et hoc quidem de
viſibili ſerpente, Lecer autem Golents polt hoc conſidera-
re Scriptrornum tenorem, Cr apnoſcere, quod /{7 de (evitbili
ſerpente bec diftz [#1:t: multo mags accipienda ſunthac
de (pirituali ſcrpente. Eremm ex pedibus noftrs ilum
Subiectt humiltatum , Ex nos mcnmbere ins capirt fe-
cr.Hzcille, Videmus Chryſoſtomum in omnibus qua-
ſi ad verbum Calvuino aſitipulari: pre-mz7,qu0d inimi-
citiz fint polite inter hominem & lerpentem vitibilem:
dernde quod mulrtd magis inter hominem & Diabo-
lum : zerr/0 quod ſemen mulieris fit genus humanums
dentrg, quod generi humano promitratur victoria non
de ſerpentibus ſolam, ſed magis de Satana , idq; per
Chriſtum, per quem ſolum Deus eum pedibus noſtris
ſubiccir,& nos incumbere capitillius fecir,
Audiamus & Procopium Gazzum in hac verba: Ad
ſcrpentem vero dixit: De apparente &r Viſebrls ſerpente
quaſiper excellentiam loqurture. Nam hbomo,biſerpens
rem anwenertt, i017 e146 corprs dexerberat ; imprims
Gerocapirs enfert lethaless(Ims, quo Vulnerato ſerpens
interit, Serpens queg, torum , ſs pore/t &r datur , bhuma-
num Violat Genefico morſu corpm: ſed cum hum repat,
mags ladrt homimu calcaneum. Nequit enim ftants at-
tingere caput: At home facile deſuper ſerpentss eaput
conterere Valet, Perlla Yerba innunrr , quanto nobw
erferrorem Dems Diabolum fecerit,e5 ce
Quod vero obgannit aduerſarius, Caluinum vocare
J+
Reſpon, de ſub fcrulam ipſum Apoſtolum ad Gal. z,16, ſemende
Vale
CC I ai «a «wc. «4 24 a aac #o© oo £@asnn an ou wy a
c
E1s 11. CaryvT XXXV. 263
enico Chriſto interpretantem : ſcommaeſt, non magis
in Caluinum comperens, quam in Chryſoſtomum, &
reliquos orthodoxos Patres, quos oſtenſum eſt ſemen
multeris xque de genere humano interpretati, fic ta-
men vtneceflario veniaturad Cir/fam. Operapreci-
nin <ft ramen 1d diligentius excurere, Nihil contra
banc ſeotentiam facit Apoſtoli interpretatio, Neg;
enim Apoſtolus 1bidiſpuratde hoc loco Gen, 3. is, ſed
de promiſhone tata Abrahe & ſcmint cius; que licer
eodemtendatcumilla, fitq; illus declaratio cum re-
ſtritionead Abrahz poſteros: ramen vyerbis & circum-
ſtantijsnon patuimeſt diuerſa, Dernge cum dicit hoe
ſemen Abrahz , cui promiſſiones fatz ſunt, ele Chre-
«m :non negat ſemen eflc collettuum, & multitudi-
nen: Ggnificare (nam fic certe ſumiturin promiſſioni-
bus: Era /ermen trum int arena marn:Ero Deus 1umus
&/cmmwatur,zrc, led contenclit,erfh plura fintſemina
ex \brahamo ſecundum carnem orta, tamen numero
fingulari promiſſiones reſtringi ad vynvum ſemen, quod
eſt Chrs/fzes, h.c,infemine Abrabz cenſeriſolum Chri-
ſtum cum membris fidelibus, Iudzis iuxta & Gentibus:
rcliquos ſemen adulterinum & a promiffionealicaum
eſſe: ficur alibi dicit: Now que filg carns,g filg Des:ſed que
filg promrſſronu,cen/entar em ſemme.
Hunc {cnſumeſlec, ſcopus &rextus iple Apoſtoliſa-
tis clare oftendir, preſertim inepilogo capitis: Now ef
Ind aus Beg, Grecus : 207 eff [err ,neque liberrnon eff
maſcrlus cr famina:omnesenim Vos Gnus eftts en Chre»
flo leſu: Quodſibos(efts) Chriſt: nempe Abraheſemen
efts © [ecundwum promitonem heredes. Eſt enim Apo-
ftolo propolitum oſtendere: ctiam Geates abſq; cir-
cumciſione beneditionem conſequi & iuſtificari hde
cum fideli Abrahamo, Id probat,pr-mo, cxipſa litera
promiſſtonis, v.8, Secaxdo, quia promiſſio omnes fide-
les concernit,yv, 9. Terr#o, quia 0” ctibus legis nemo iu-
ſtificari poteſt , quod probata conmtrario legis cffeQu,
V-10,Qx47/0,teltimonio Habacuc 2. 4. His argumentis
R 'x$ poſt
lace obre-
qo Gals Is
Rors.9:ts
Analy/;s
loctadGal,
3.16,
Ne Ot OE T3 08 STOR IT OO * FO ARTIE
*
#
-
l
264 Dz Loco Gen. 3. 1x5.
poſt interietz obieRionis ſolutionem verl. 13,14. addix
guintum ,quia Geares fidelcs ſuntynum ſemen cum fi-
delibus Iudgis,non diucrſum,v.16-Rarro ex numero (in-
gulari;quia promiſſio non eſt data ſeminibus,([cd ſemi-
ni, quodeſt Chr;/ta , nempe totus cum ſuis membris,
quz ſunt omnes fideles ram genres quam ludzi, Eſtq,,
vt hoc ſaluoaliorum iudicio addam ( video enim varie
inſtituco Apoſtol aprari ) boc argumentum interrex-
cum aperta occupatione talis obiectionis contra pro-
miſliones var5.16-t7.
Sanctio poſterior derogar priori,
SanQio legis poſterior eſt annis 430. ſanione pro-
miflionum Abrahz,v.17.
Sandtio igitur legis irritam reddit ſanionem pro. ,
miſtonum ,q.d. vt maxime ante legem benedito fuc- |
rit ex promiſhone: tamen poſt legem diuerſa critiuſtt-
ficationis ratio. Reſponſionem diſtin ione maioris ins
nuit Apoſtolusv x5. ſanionem poſteriorem derogare
priori , nempe, non ſolenniter confirmate : at pactio-
nem authoritate diuinaconfirmatam , qualis omnind.
firpromiflionum pactio, nulla re irriram reddi polle,
Probata waiori: $i hominis pationem xaxveopdun nee
mo abrogat vel mucat;quanto minus Dei? ve1.
Comm, ad Deniq; huc allcribo,que Hieronymmws 1g verl 19,caps
Gals. 3.ad Gal, annotar, quomodo & Chriſtus & nos dicas
mur$Scmen Abrahz: Qur14 reprom/ſrones ad Abraham
Cr ad Semen cite fafte ſunt,quod eft Chriſtus Telus: com-
Sequenter br, que Chrifts fil, 1deft, ſemen erm ſunt ,ſt-
wen quogue dicuniuer Abrabam , cum ſunt ſemen ex |
Semine.Verum, quorteſcunque Dommuenoſter leſa ſe-
men Abrahe nommatur ;corporaliter ſentrendum 7,
guodexereſtirpe generaruer. Ouottes autem nos, qus
Seruatorss ſermone ſuſcepto credidmue on eum,etr nob«
hitaiempgeners Abraha, ad quem eHpromſtrofatta,ſu-
Seeprraras : tune ſprrutwaltter ſemen fiderey pradications
ecciperedebemus, exc, Allcribo. etiam interpretatio-
rem teuerendi & clariflimi Theologi D, Hemmungy »
quz
- ww we © © = = #*z=> $»= is oo ,., Aa
Ers 1. Carvr XXXV. 265
que huic loco maguam lucem affert : Quando ipirur Comm. ad;
(inquit) /ndet caurtlintir explicationem Pauls Grgent Gals apes.
us /ingularem numerum , cum con/tet ſemins Vorabns
lam in Genelſicollefiue accinr: quemadmodum diſcrie
$ex1165 art : Erat ſemen tunm /icut arena mar > tells
celi:reſpondendaum ef, Paulium non /oqus de Gno homn-
we, /ed de Gnogenereſemimu. Di//rnguendum ef enme
enter ſemen carns ſemen promiſiions, Pauiusitaque
bicexcludrt ſemen carnss tantum,c>1n Chriſto,St im ca-
pree, ſemen promulvions , ad quod ſolum pertinetpromiſs
ſro, comprehendit. Ita enim l, Cor. 11. Chriſts nomen trs-
buttur Gniuerſos fidelizm catur, Ys differit de Fnrone,
4ddufttiſimiiinedinecorpors humant , quam ſymiltrn-
dinem accommodat hs Herbs: tac Chriſtus. Hic ma-
nifeſte Chrifts nomen t11buitur omnebus fidelibus , ques
Chri/to tanquamcapitt membra adherent, Hxcille.Ex
quibus omnibus appater, non ad vaum hominem, fed
ad vnum leminis genus, colleiuum illo Apoſtoli loco
reſtringt, Non igitur Caluinus Apoſtolum, ſed aduer-
ſarius Caluznum , & alios vertcres ac recentes Docores
{ub ſuam ferulam yocat.
Czrceras calumniarum & ſtropharum quiſquilias
cid multisperſequar?d4«Mizr (untnimisimpudentes,
Ces fundamentum Euangelicz promiſhonis
egercere:Payli declarationem ſuperbiflime reijeere:lo-
cum hunc heberare: anagogico demum ſenſu & quaki
waep5pzus in Chriſtum conferre: & lic laterem lauare, &c,
Res enim contratium fatis iam loquitur,
Clamat Caluinum 74 ba Pvrantew, quod toti Ec-
clefiz contritionem capitis Diaboli rribuit, An igitur
Ecclefia non contriut Satanam in Chriſto? An Paulus
Tl bam Ag Furate,cxclamans, viforiam nobs efſe da-
tam per Dominum noſirum leſum Chriſtum: 1120 nos
ples quam Viftoreseſſe per exm,qui dilexit nos ?
Cauillatur,frutum diuini huius operis,quo contri-
Welt caput Diabolt,ad nos pertinere:at opus iplum c0.
teLcas
fs
1,Cor.ls. 55
Rom, $:17,
6,
266 Dez Loco Gen. 3. 15.
rerendi caput Diaboli nobis competcre , nunquam
Caluinum cuinccrepolle, quia fit folius Filij Dei opus.
Hzecvero velin(citia vel malitia in homine Theologo
planceſt intoleranda, An non cuim ipſum opus conte-
rendi&yincendi Satanam etiam ſanctis tribuirur,cum
1-/0h,2.13. Iohannesdicit:Scr+bs $obes adoleſcentes, quontram Vice-
Apoc-15.2. [?15 malum To mrongort Item: Er Vedt eos,que Vreerunt be.
Ap0c.t.21, /fiam,ltem:Vaincents dabs ſedere mecum inthronames,
Rom.16,
20,
ve &3 ego Vier 7 ſedeo cum Patre meo mm thronoemmm Ft
Paulus: Dews pace conteret Satanam ſub pedes Veſtros
x70. Quis tamelſt rerum diuinarum imperitus, quine-
{ciar, Filiam Dei non fibi, ſed nobis Satavam contri«
uille: proindeillud conterendi opus ipli agus vt capi-
tl, nobis ſecundario vemembris, & tamen vere, in iplo,
competcre, quia ſumus vaum corpus, imo ſumus ipſe
Chriſtusinip(o,
Erſi autem Apoſtolus non dicir, nos conterere, ſed
Deum conterere Satanam: dicittamen, Deum conte-
rere {ub pedibus noſtris, h.e, ita vt & nos cum conters-
mus noſtris pedibus, ſedipfius yirtute. Non itaq; Cal-
uinus deprauat locutn Apoſtoli: ſed aduerfariusdulci(-
ſimam doqrinam & conſolationem Ecclefiz de noſtri
cum Chriſto ygyw4@ impic corrumpit,
Tandem non pudet hunc ctiam in ſacrilega Papt-
ſtarum corruptela huius loci zex(Pvyer» querere, ſal-
tem vt mulraobganniat. S-( inquit YJ/#6 /emime rote
comprehenditur Eccleſia , er per conſequens etram Ma-
. . . \ ,
T1 mater Domens, Gt Eccleſia membrum apprime no»
bele : cur ergo ſacrelegam expoſitronemnominat, aptan-
tem ſanfte Chriſti matri , quod de ſemine diftum fue-
ra!?An vero tu cauſas neſcis? Dicam ergo:Y»a eft,quia
Papiſtz ex Latina ſua verſione, errore licer inueterato,
rextum ſacrum deprauant, pro: /p/e Gel rpſum conterer,
legentes; /p/aconreret:; pronomine maſculino Hm, 1pſe
( eſtenim Hebreis Zerang,/emen, maſculinum) infa-
mininum Hz, 5/4, nempe mulier ( Mariam Seats 3
tes ) mutato: contra omnium Hebreorum exemp ari-
um
hwy wa Ky ws @ & = AQ _«« £-if
L1iB.1l Carvrt XXXVI 267
um fidem.Fruſtracnim Bellarminus authorictatem vni- £562. cap,
us codicis obijcir, habentis Hef pro H#: cum eiuſmodi Thde ber.
corruptelam non patiatur verbui Thefchuphennr ,
contereses,conſtrutum cum altixo maſculino, quod
neceſlarid ad ſemen, non ad mulicrem reftertur, {ers
eſt, quod precextu huius expolitionis Papiſtz omnem
prope redemtionis & falutis noſtrx landem & hono-
rem a Chriſto in matrem tranttulerunt, atq; adev cam
lupra Fillum euexeruant , ficur blaſpheme canuar in
proſa:
O felixpmerpera:
Noſtraprans ſcelera:
lure matruimpers
Redemrors,
Er tu miraris facrilegam a Caluino dici hanc expo-
ſiciovem ? Quid vero huic attine habercius interpreta-
tio , qua Ecclefiz vniucriz & iingulis membris, proin-
deg; ſane Chrifti matri viRoriam de Satana quidem
allcribit cum Scripturafſacra, (cd noa nifi in ſuocapite,
quod eſt Chri/tas ?
Caryst XXXVI.
De loco Geneſ.22.18. In ſemime tuo
benedicentar,&5c.
—lw—
bo Des,
Roducirurlocus Genel, 22. 18. Er beredicenturen Locws 10.
ſemine two omnes gentes terre: qualia Caluino de- Plendo-
prauatus. Sed nihil aduerſarius habuirproferre, Calpag.73
przter calumnioſum hunc ſtrepitum : Nonne eadem
corruprtela, qua nobrs locum Genef. 3, deprananit , cor-
rumpet ſimul omnespromiStones , quibres fpondet Dewns,
m ſemme Abraham benedicendas eſſe omnes gentes ter-
re? Sicentmneque hc colleftiuum nomen Vu Chriſto
accommodart ex opinione Calumipeterit. Atqui de pri-
oris loci corruptela, vel porins calumnia, iam ridimus.
Ad hunc quod attiner,fi a Caluino corrumpitur,cur ni-
hil profert/Curdiflimulat,quod ibi inuenir,hoc y_—
=
ONE OUS Doigec es "ap
*\P % 2h L -* _ CERT Gt . \<M- _— a = <
- es” ET Sb, ANCE os " PO 3 ne SONY +. - tg hoon. ave IR ELDERS > ge Trang ,
q c oO fo OR cent xo» He > 4 p ”% 9g iv WI 12 \
, # ho” et 0 8 Mom BN, oc AA Age. ie Are i. TG
As pc cre oonat org OT HRDP © 3-22 : w—_— % wits 0.
bal _ res - CE TE EE AERIE . "<< ray Fe < .
vo
268 Dx Loco Gen. 22. 18.
elle Chri/am ? Sic enimibi Caluinus; Porro(1nquit )
memortatenenduumest, quod de ſemins Gnitate pris
ex Paulo diſſerns, Hinc enim intelligimus non quibuels-
bet Atrahefilgs, {ed Chiiſtg prom bitiors.um 73 ens
membru, quatenusmierſe (ub vnocapiie coherent Nie
fienimtencamus notam aliquam , que mier legrttimos
& degeneres Abrahefilios diſcernat, promiſcuc hacpro-
miſito tam lſraclitas er ldumaos, quam populum 1ſratl
comprehendet, Atqus Vniras populs a capite depender,
Idea Prophere queries ratam facere Volunr hanc Des
promiſSronem,hocprinciprum ſumunt, quod fuub Dane
coaleſcent mm Vnum corpers, gut [ine ills drusfi ſunt. Relt-
quaexcapiteX11.peranizr. Videamus ergo, quidibi
{cribat: Zgo(inquit in v.z.Benedicenturinte) /arou65 ex-
rendo, quiardem hoc locopromitrarbirrer, quod Deus
anf/ Aa rui8.clarims repeter. Aligue huc me deaucir Pauls
authoritas , qui promiſcronem ſemins Abraham , b. e,
Chriſto daram effec dicer quadringentes &3 11igenta ante
legem annu, Atquiſupputatio annorumfſlyzitar, St pro-
miſſiſitin Chriſto benediflio, cum Hentrer in terram
Chanaan. Ergo Deus ( meorndicro )benedicendas pro-
munciat gentes'omnes in{cruoſnuo Abrabam , quia mm
duembis ents incluſms erar Chriſtus. Hoc modo non tan-
rum ſignificat, ipſum fore exemplar, ſed cauſam omnts
benedrtions: Ve fit tacrita antitheſis mter Adam or
Chri/tum. Nam cumnaſcamur omnes maleditti,ex quo
alienatus eff prom: homo a Deo, hic nouwum remedium
wobes offertur. Nec 04/tat, quod ab ipſo Abraham mnt-
mepetenlaſitbenedifio, quia dicirur hoc Chriſti re»
ſpet# Hecibi:quzadrefurandum,quicquid alter ram
de priorts, quam de iftius loci corruptcla gartir, ſatis
Junt, Nonneenim S-22/24 vocabulum a quibuſliber
Abrahz filijs aperte ad vaum Chre/tam transfert? Sed
Chriſtum non ſeparara ſuis membris, Ad vaum ergo
Chriſtum transferr, non vt ad vnum fimpliciter homi-
nem, ſed vtad vnum caputcorporiſuoconiuntums.
Ne tamen ille nthil habcre,, quodiure carpat, videa+
cur,
Lis Il. Cavryr XXXVI. 269
ror, exalioCommentario tria arripiens Caluin verbat
Paulum non ni ſingulars numero, Vt de Guo bomins
diftum hoc farſſeprober; exclamat, (c mirari proietam
confidentiam & frontem hominis, negantis Paulum
niti fingulari numero, cum tamen fingularem nu-
merum eudenter vrgeat , pluralem reijciat , &c, At
ego miror tam impudenicm ſophiſticam hominis
aſtute lacerantis cohzrenter dita, & falsd rorquentis
particulas, Integra Caluiniverba ſic habent: Paws er-
go non ſongulars numero nititnr , vt de no homine dr-
Aum hoc fuiſſe probet : ſad rantum Vt oftenJdat , nomen
Seminu m alsquoreſidere, qui non tan/um natw /it ex
Abrabamſecundum carnem: ſedetiam Der Vocatione
ad hoc ordinatxs, Hic quis non videat,cum minime ne-
gare, quod Paulus fingulari numero nitarur, vt habe
calumnia( hocenim negare nimis manifeſtz inſaniz
forer, cum textuPaulitam fſitexpreſſum )ſed negare,
uod finpulari numero nitatur ad hoc, vt ſemen de
Chriſto quaſi de vno homine dium fuiſſe prober. De
prioce non eſt queſtio, ſed de poſteriore. Hoc aduerſa-
rius contendit: Caluinus negatzreRe an ſecus,ex tots
contexru atq; ſcopodiſputationis Pauline facile indi-
catur : imdexiplis verhis liquet, modd nulla interpola-
tione obſcurentur & corrumpantur, vt ab aduerſario
fir, Eraſmianam verfionem potius, quam Paulinum
rextum ſequente,& conuertente Datiuum:s, re avzpuge-
n0%,in Ablatinum cum Prapolitione: Er #2 /emrme 10,
Sicenim habent yerba: 4brahe Sero 41a ſunt prome(..
ſtones , Ex femme ers. Non dicit: Erſemmibua, quaſi dt
mulrys : {ed Gt de Go: Er (emini tuo, ques eF Chriſtus?
quory apertus ſenſvseſt, promiſhones Abrahz & ſemi.
niciusdatas, viſingularis numeri, n6 ptinere ad multa
ſemina ab Abrahamo ſecundam carne orta, ſed ad vnil
ſemen, quicſt Chriſtus,ſeu quod ſemen Chriſti nomen
haber : cui fideles Iudzi pariter & Gentes #quo iureac-
cenſencur. 5 enim pro - ori idiotiſmo dictum
eſt. Nec loquitur de vnaſolam promiſlione Gen,zze 18.
is
_ Ts i A 6s
RTOY WIR HI
4 = ——— 4
"YOTs . ”
%
CT CE EE EE AE NE ntnn "EE : OO WET. Ih "ena
6 MP F - WE. ETD Or NS , P .
Wo et I. Ws. 4 ad we We i hp NT IE =
——_ 2 + a ER
|, DE Ing EIT Os p es by ”
Ll h i "Ove Ss 2; A yi
ao mat Fg aca Ar ARE — Ck BRA Or i 2 FORE OR Saree pts pe ep
»
Locees 111,
P/enao-
Cal. pap:
I22,C7 1704
270 Dn toco PsAr. 8. 5.
In ſeminetuo benedicentur emnes gentes: vt putat ads
uerfarius: ſed de reliquis omnibus Abrahe & ſemini
cius dictis, Gen. 12. Bewedicentier in 16 ommnrs Gontes:;
quam Apoſtolusexprelſse citat ver[.8, Gen.i7, E790 Dems
15 Er ſemmmmn tus poſi te. Et: Daboribs o> ſemmme tus
terram peregriaaltions me, Ided enim dicit,sv«4-
Nias, non 7ray{ixa: quod incerpretes quidam,, & ipſe
Hicronymus in verſ.29, ad Gal.z, non {inecaula obſer.
uant. Quareex his manifeſtum eſt, Caluini mentem
& rerba duplici ſophilmare: diuifionis nempe, &a ſes
cundam quid,vt fimpliciter di&i, ab aduerfatio depra-
uari,
Cary T XXXVII.
Vindicatio loci Pſal.8.z. Ontid eft homo,
quod memor es ein? Cc.
D hanc porro claſſem refero locum P{almi 0.
Ctaui vcr. 5.6.Qu1d eff bomo,qued memor es en,
C7 files beminu,quod VGiſat as enmiguia minuiſti
eumpanlominns ab Angels: gloriat> decore coronaſti
eum,ec, Nam & hunc,quia Caluinus de Chriſti ficin-
rerpretatur gloria, ve ſimul aliquatenus ad totum refe-
rat corpus: rurſusingentew aduerſarius pulueremex-
citat,idq;non vno ſolum, ſed duobus inlocis, nempevt
& hac accellione numerus deprauatorum ſcilicet ora-
culorum ficrer auctior, Contendit ergo , hoc torum
non quenquam atrinere al:um prerter Chri/frem, ic 7;
perallegationem bearorum Apoltolorum 1:quidiflime
patere, Hebr, 2. 1,Cor.1s, & Eph. 1.Nam Hebr, 2, 8,id
quod de imminutione hominis ab Angelis dicitur, ad
exinanitionem: quoddecoronatione,adexaltationem
Chriſti referri:Er1i.Cor.15.27. Epb.i.22, dici Chriſti pe-
dibusomnia ſubietaefle. Hanc vero diuinam maicſta-
ecm Chriſti hominis ( hoc dibapho illocalitatem &
vbiquicatem carnis Chriſti amiciuat Y clamat ſude.”
eſſe in oculis Diaboli, iccircd cum conati ſpicndidilli-
mum
— oY ts Dean — PO RO ROY
Su are ac eo... oc ©
3,
L1y. 1. Capyr XXXVIIL mw
mum iſtum locumarra &retra fuligine per impictatis
ſuz ſarellices & adminiſtros denigrare:Caluinum ergo,
Ariſtarchumillam, & Dotorum DoRorem,illas Apo-
ſtolorum allegariones comme denre allatrare: declara-
tioni Apoſtolicz nugatoriam ſuam &impiam gloſlam
przfcrreaudere: aliquam [ant Chriſti mentionem af:
ſpergere, (ed nimis parcam & modicaia,& quidem non
ex profeſſo, ſed mzxg;2zas, occafione conciliandz allcga-
tionis Pauline cum ſuo, quem przconceperit, ſenlu:;
ſed neq; hoc fincere cum facere, quando totum Plal-
mum, & hos ſpeciatim verſiculosde roto genere huma-»
no cnarrer, &aproprio ſcaſu,qui Dauidis & Apoſtolo-
rum fit , fic deijciat, vr appateat ipſum a ſpirita non lu-
cis, ſederroris & tenebrarum in cthogendis hilce tro»
phis agicarum faiſle,
Ad probandam autem hanc cjrculatoriam xvbelas
profert ex Commentario Pſalmorum quedam fruſtilla
yerborum,ſed caqua ſoler fide truncata omnia: ad qua
proinde non alio reſponſo nifi inzegri Commentarij
inſpetione opus eſt. Reſpondebo tamen paucis ad ca-
uillationes ſpeciem aliquam habentes. Prius verd inte-
oram huius loci applicationem ad Chri/tum iplius
Caluiniverbisex Commenr. in Epiſt.ad Heb. cap.z. vbi
compendio & mira perſpicuitate omnia complexus
eſt, recitabo,
Sic igituctbiin verſ. 5. Nox enim Angels: Alio(in-
quit) arguments rurſu probat, obediendum Chriſte ef-
fe: qurarlls Pater torus orbus tmperium contulit, a quo
honore procul abſunt Angel, Vnde ſequitnr , nthil An-
gelicum debere efſermpediments, quo minus # , quis pri-
matum ſolus tener, immineat. Sedprimo loco excutien-
d14 097 P/aimm, quem adducit ; quia Videtur mmepre ad
Chri/tum trahi. Commemorat «lic Dauid beneficta,
quibues humanum gen proſequi:ur Dew. Po/iquam
entmin celo or fielluconſiderauit Deipetentiam,ad bs-
mines deſcend, in gurbrs peculiariter apparet mirabs-
in errs benitas, Ergo non de no quopiam homie logut-
iT,
Caluims
mierpre-
Allis
Obrettio
ex P/alms
argnumens-
#8»>
WE RE FEE Ts AY hoy a VF
Gn Meer
Mecnp0 ea ene an Ve
c 5 EE eg
4 At" {1 PE NE Lf An -—.- 1% -28- 1 CON ond <\-Y 2 wy po. 9M ng
vihou en as Oh ar k - Ms Dvopearanyt Wael ow 4 vas -
OM es HS,
aw - air ub: FA
> SF I: :
Ce NT TO En” © ER ” : ak
5 _"
WOLF Rs MA an _
nIry " : <. » F L PP
CO ND CIenY - - my Cee OO I AC CENEEINN N INY "EPS a
; | pi 4 '
. Og a a .
» . 5 .
* Fe ; Ay Y»
anne 35, +106 vros > » AAP 72
Solutros
272 De Loco PsAL. & F. +
err Jed de Gniuerſ;5. Reſpondeo:Hoc rorwm non ob/tare,
quo mms reſtringi debeaant iſtz ſententiz ad Chriſti
crionam, Farteor guidem mitro collocatum fruſſe bo-
miaem nn poſſeſirone munds , vt omnibus operribus Des
preefſer: Gerum /ua defetionepromerut,Vt dominioboc
abaticaretur, Hec entm iuſt a mm benelictariopena ef, ve
Dominu , quem agnoſcere & debita fide colere recuſat,
enre pris 4ſe conceſſo cum ſpoltet. Ergoſomul 419, Adam
fe a Deoper peccatum altenauit, bonus omnibus que ace
ceperat, meritoprinatiu eft, non quod Yſumperdiderit,
fed quia 115 legrttmum retmere non potrut, poliquam
Deum reliquerat. In $ſu ettam Deus ſignaexſtare pri>
wations Voluut:quale eff,quod bellua ferocrter in nos ms.
ſergunt,cy queno//rum conſpetum reuerers debuerant,
ſent nobrs formidabules : quod ad obſequinum, alia nun-
quam , alta Vix aſſueſcunt : quod nocent Varys mods:
uod terraculture non reſpondet: quod calum, ar ma
re Cr alia nobs Sape rnfeſta ſunt. Verum Ft omnes cree»
ture in officio ſubrettonss manerent , guicquid ramen
V/arpantfily Ade les mm furtum emputatur.Quid enm
ſurm eſſe dicenr cum pſy Der non ſent ? Hoc 1atts funds-
mentopatetiſtam Des beneficentiam nihil ad nos pertt-
zere, dexecper Chriſtum reſferzrxm fucerrt ens, quod 18
Adam perdidimus, Ones ratione docet Parlus ſantifi-
cars nobus cibos per fidem, Er altbs 1, Time 4.5, Tet, b Ig.
pronunciat , infidelibusnihilefſe mundum , quia pollus
tam habeant conſcientiam, Hoc eff, quod habusmius im-
tr0 hun Epr/tole , Chriſtum 4 Patre ordinatum eſſe hea-
redem Vnimerſorum.Certe totam Vn hereditatem Hen-
dicando, reliquos omnes excludit, > Fanguam altenos: of
merino, Exulamu enim omnes aregno Dei, Qua ergo
ſmus domeſtics alrmenta deſiinaut, ad mos rapere fat
nonef, 4rChrifſtus, per quem im fFamiliam cooptamnr,
ſemulinſocretatem rurs ſusnos admarret, Ft rote munds
cum benediftionefruammwur. Vnde & Paulus fide docet
Abrabam fattum eſſe heredem munds , quatens ſcilt-
cer Chriſts corpres enſitus fruit. Quod ſeab w—_ Des
enes
L1s 11 Cavyr XXXVII. 273
bemejrcentta arcentur bomimes, donec per Chrifftum fa-
Ars compores fmermt: ſequitur Dominum llud , cums
memmit Pſulmus,nobxperyfſe in Adam: Ideog, de rmmte-
gro oportere nobis donationem inſtaurars. Porro 11/7 au-
ratro a Chriſto ranquam acaprie mcoxpit, Non ef ergo
aubrem, quin reſpicereiniplum debeammgguories ags-
rur ae hommu preneipatuem creatures. Hattenusille:
quibus perſpicue exponit, pro, quorſum & incuius
rei probationem Apoltolus ex Plalmo has ſententias
alleget; deznde Plalmiargumentum non obſcure ſub-
jjcir,quod deeo Dauid przdicer admirandam Deitum
magnificentiam in calcſtibus creaturis effulgentem :
tam bonitatem in hominis lucentem dignitate, quam Cur ad
eius beneficentia cum imperioin omnes creaturaspri- Chrs/fune
mitus acceperat, amiſlam in Chriſto recuperat, Terrz0 4po/folus
conciliat,quomodo, quzde tora hominis naturadifta re//ringat
ſunr, ad von Chriſtum Apoſtolus accomodetr,'idq; iure drum
heri, & has ſenrentias ad Chriſti perſonam reſtringide- ®/al-s,
bere demonſtrat rationibus, quarum hacſummaz1i, 1,
Quia homo ad imaginem Dei initio formatus dignita-
tem tantam habuir quidem , ſedeadem per peccatum
excidit, vtnuſquam & in oulloca hominum amplius
apparcat,donec ad Chriſtum vcniatur.,2.Quia vniverſo
nere humano fic orbato ſua preſtantia,Apoſtolus ſo-
um Icſum Dominum noſtrum monſtrat cum efle, in
quem tantaPſalmi przconia vere competant. 3, Quia +
per Chriſtum homo dignitatem auitam , ac longe ct-
iam auguſtiorem recuperat:quoniam Chriſtus infocie-
tatem ſui iuris nos rurſus admitrit, & poſtliminio reſtt- 4
tuitauguſtiſime. Heceſt ſcatentia, & hx ſunt rationes Senrentse
Caluini de hoc loco, Vetermm
Videamus verd, gum ſolus fic interpretetur: an in- e&x recent
terpretu veterum &recentii aliquos habeat 6ugynÞvs. #72 luter-
Baſilezs locum Pialmi fimpliciter interpretatur de prermm ds
prouidenria,qua hominem nihili & vilem initio digna- 4oc /aco,
tuscſt De®,quaq; poſt tran ſpreſſione,morre quide mul- £7n974.
Qauir,&dono ſuopriuaty minorauit gloria;ſcd ramen # 7/al.8.
$ 2 pro
| E
4 $
2 Wade ” ts "
wu pA jor . Y 2
wie Wa 1te Mn —_ $4 ny AecO0ts bins here va LY - OS WES P ee, "rn % N Ore DA 4 4 .
8 - - a Fe TO OA gen” ages 24 Mo ral % Dar WE Rs wy ie *
nn wy gen ", - % i yy +54 v "wn I # yk bin
nm” ” _y os —— 41 0 OG A: ——
e _ tha __ R
»
P v g
i - = » + . E 3
4 . n :
. + 6 FI p -
a EO EIN
OO. OS Is SI Aras oo. et 9 CD TTIEY _
Sitheat &
_—_ =
294 Dsz Loco PsAr. 8. F.
pro ſua benignirate rurſus deſtruta morte per vnige«
niti ſutaducarum, cum honore cotonatri pcermilit , &
principatu non priuauit, Nam ante quidem mobediens
#1am(inquit) e3 beſtys dommaraun ef:peſtea Hero pa-
rumperſucciſacit 1h fattaporeſtas Etramnum quidenm
domunatur, Verum artibus quibuſdam , & cum ttmore
ac itremore , vtexhumſmois folicitudine Seterss adme-
mearur fpeccatts
In Hebr.2z, Chryſo/tomws inca verbat Quid eſt homo: minuiſti
Homil,q, cvm,&c Hoc(inquit Jde commune humanitate diftum
ef : Veruntamen proprie aptatur ad Chriſtum ſecun.
dum carnem. Namillud: Omniaſubieciſts ſub pedrbus
erw:adillum magupertimet, quam ad nos. Filrws quippe
Det , cum nihileſſemus, nos muilit, & carne ex nobs aſe
jumtiaſibrque adrnata,ommumbusſuperioreft cffe tus,
Comment, Auguſtinus: Homo (1nquit ) rMe hoc loco oft terrenue
in Pſal.ss Adam,qu1 /onge [errntimns et 4 Deo: Filttes autem hom
nes, celeftu, qu pramus Viſtratus eft inipſo homine Ds.
mimico ex Maria Virgine. Alibi ad (cle applicat : New
l © - . .
Solrlog eramererealtsme( 0 Dems )nihil fueram , cx de nihile
anime ad | Era;
Dea me aliqguri feciſts, Ouale auter alrguid? Non fiillam
capr7e aqua, non ignem,non anem,non prſcem,non [erpentem,
Gel aliquid exbrutis animalibus, non lapidem , 0x lt.
grnnm, Velexeorumpgenerr JE tanium habent efſe, vel
exeorum,que tanimm eſſe poſſunt no ex eorugenere,qus
ranium effe , & errſcere ex ſentirepoſſunt: ſed ſuper 0+
mnia bac Folufti me efje exhu, que habent eſſe, quis
ſum ; erexhes, gue havent eſſe e&r creſcere » 91014 ſum &
creſco:2x ex bu,queſunt,creſcunt er ſenttmmt,quia ſum,
creſco ex ſenrro. Et paulo minus parem me creaſti Anges
lis, quiara/ionem te coguoſcend cum ip/is 4 tecommus
mem accepr.Sed paulo minus b722, drxe: nam vile tam fes
licem notr1am ram habentper ſperiem , ego autemper
ſpem: 11 facre ad facrem: ego per ſpeculum in aniygmatet
all plene ; ego autem ex parte, Locum hunc aſſcriphi,
quia cſt p1us,crudirus,& preclare ad rem faciens, Quoe
modo caim Auguſtiaus modicam illam 1mminutie-
nem
ns bo 299. P—=g A. aw Tlie dit tot
Ln 11, Caryr XXXVII. 27x
nem ab Angelisex Plalmo ad le traxit fine blaſphemia,
Gnon quenquam alium artinet prz:er Chriſtum ?
Hierowymns quo; hunc hominem de genere hu-
mano iaterpretarur, procuius redemttone Deus cat-
nem ſuſcepir.,Erhi autem ſubrile diſcrimen eſt, quo vrer->
que horum per hominem genus Humanum,pec filium
homiois Chriſtum 1acelligir, quod proinde nec Luthe-
ro firmum videtur:tamen vtriuſq; zeſtimonio hoc con-
ſtat, genus humanum bic non penirusexcludi, & Chri-
ſto hac omnia fic competere, vttamen fidelium forte
non ſintplantaliena.
Audiamus &recentiores aliquos;
Pellicanus , quinoris pijs & cruditis perpetvis ſacrs
Biblia illuſtraca ante annos prope 5o, cuulgauit , in
hunc Pſalmiloeum fic haber 3 Quorqued do Bomprue d1-
gnetate Scriptures predicat,Ebrifi 0-inpromw, Of geners
woſtr1 exemplart,capt 1;primogeni!o,ae inſtauratert iris
bur &3 connentt Ft rele Jpoſfolus 4d Hebr. hunc le-
ewm de Chriſto mierpretaine/; ſ;t : rue dignitars tant's
quify, amplius participat, quanto maneribues dones Chri-
ft Yi reroes fuerct affiarre.
Muſcalwe in Plalmi argumento : Celebrat Prophet
admirabilem plane Pramas Der, qua ille genre bu-
manuminſe admodumbumile ex miſermmr prom tame ry-
preemn Adams, demde Gere ox perfette im Chriſto (uper
emniaexaltanit. Etinverſ, 5. Oued attiner ad locum
Ahoffols ad Hebr.cap. 2. foe ſentrendunreſſe puts: Apoſte-
(we conſfulium Dei penttus mtroſpicrens ea, quade degns-
fate Ada ante pecearum iil; con ceſs ſeriprars bavet,,
Chriffo tribuit, Necimmerito. Nam w Vereef, in quo
«miſſes bomins dignttas nom modo recuperata,ſed & au-
As. Is vere Dommnenm accepit in omnia, non terreſſria
fenimm , fed & caleſtia:nonſuper beſbins duntaxat, (ed
& ſapre ngelos exaltatme:cr queſequun'er.
Quod 6 forte horum illereſtimonium faſtiditt cert
fea faftidierfoum Corwersm Concordiz Bergice aa
PuAer , quiPlalmum ad liceram increccak _—_—
uMae
Commen!,
en Pals.
\
. s
& EE PEI Ct ec ——— .
— "= rc * 4 ET INEIY Fy > w ”
” TITER ns y p
4 RR I 6 a EE I I OE NETS: : &f % p a
F I-24 Y gs
i DE 5
he + as
i = TE are Pos. nd oass erp.
4G a
OI TOES
oo 6
. i
ns: > ERS .
” Os RESIN CE 70 49Gb Antares "= Wn *
Ms EE EE eh o_ as Gor oipi a
"2" "TOI Ws CEP ,
.* 0
GE ee a ER
by oxy -
Canta-
276 Dz Loco Psar. 8. F.
humano miſerabili alioqui & xrumnolo0,quodtamen
Deus pro ſua $awFwme bonis praclare ornatum fer?
Deo xquauerit, & ad fimilntudinem ſuam condirum,
przporens ac honorabile reddiderir. Ab hac litera de-
mum per allegoriam omnia ad Chriſtum & regnum
cius transfert. Horum igitur omnium, tam vererum,,
quam recentium DoQorum Commentatios & ſen-
tentias, fi iſte nunquam afſpexir, error vix excuſabilis;
fi aſſpexit, impudenria intolerabilis eſt, qudd ſoli Cal-
uino tanquam neſcio quas blaſphemias impingere
non crubeſcit, Sed nunc quid contra obijciat audias
mus.
Princspo reprehendit verfonem Caluini : Minxrfts
tones ads eumpanululum 4 Deo. Pro Angelorum, inquit, vocaba-
werſary.
1,
lo ſub[t1turt Der, Sed hi Hebrzam vocem meelohim , fi
veifionem Hicronymi, quam hic ſequuntur non pau:
ci: i ciuſdem Hieronywi & Munſteri notas : fi quz de
hac particulainter ſe duo praclare doi viri Eralmus
Comment, &Stapulen(is prolixe diſceptarunt; fi quz Lutherus de
wn P/al.s, cadem 1n vtrang; partem fic diſputauir, vt mapis 4 Deo,
C1,
quam «6 ngelzxredditam prober: quin imo ti Germa-
nicam ciuſdem verfionem: Du wirſtjhy laſſen cinklei
ne Zeit von Gott verlaſſeu ſeynz Momus iſte ig vita lus
vidit vel aſſpexit vnquam: quomodo tandem a culpa
inſignis maliciz ſe liberabir,quia Caluino ſubſticurum
fingere auder, quod ante & poſt iplum 2 tam multis
fuitreceptum , vel ſalrem non omnindimprobatum$
preſertiin cum rationes ab codem in Commentario
expolitas viderit , cur cum Hicronymo & Leo. Icti-
near,
Poſtea fAlagitium obijcitin aternum, vtair, incxcu-
fabile, quodlocum Plalmi ad praſtantiam hominum
Caluinus torquere ayfit, Sed fAlagitium obijciendo
Caluino,reucra conuitium facit Bablio,Chryſoſtomo,
alizsq; DoRoribus , quaxums. ſcatcntiam icrinere Cale
vinum yidumyse. = |
| MN
—_—y_
any Ao, jon £a Suns ws i. eas =» mc DO wa wa ac ia.co cc x
c
&
ELns T1E, Caryrt XXXVII. 27»
Art; contraPlalmiſtz {copum torqueri, Fallum cſt,
Plalmiſtz cnim ſcopus avavnj;y7zo; clt, magnificentt«
am Deicelebrare ex praſtantia operum, quz ſunt fur=
fum 1n clo, &quz ſunt infra in terra. Hominisergo
etiam vt nobiliſimz poſt Angelos creaturz dignita-
tem ad gloriam Creatoriscelebrat, fic ramen, vt fimul
abicctam <1us fortem admirantis intercogatione cogi-
tandam ſubijciat : Qurd ef homo, quod memor es ers?
q. d. indeclarins perſpicitur mirifica Dei Qua pome ,
quodrantus opifex, cuius refulger in c@lis maicſtas,
calamitoſum hoc & nullius pretty animal ſumma plo-
11a ornate & innumetis opibus locupletare velit,
Asr :torqueri contra allegationem Apoſtolicam ad
Hebrzos , qua non ad preſtantiam hominum, led ad
imam czinavitioner lelu Chriſti palam referatur,Fal-
ſum & hoceſt. Quod em dicitur: Gloria gy honore con
rona/Hs exm,t3c palam eſt (iploctiam conficente).non
ad cxinanitionem, ſed ad gloriam pertinere, Hocigi-
tur non torquerur, Nec torquetur, quod precedit; Mir
wns/ts erm panelo minus ab Angels. (cd proprio ſcuſu,li-
cet nonnihildiuerſo,diuerſis locis accipitura Caluinos
in Plalmo.de przitantia hominis per Adamum amilla,
& per Chriſtum recuperatatin Epiſtola ad Hebr, de hu-
miliatione Chriſti : quoniam hoc ram diuerſo ſenſu
banc locutionem ipſec Spiritus ſanRus duobus iſtis lo-
cisexpoluir. Neutto igiturloco cam torquer Caluinus,
{cd vrroq; loco expolitionem S$pirirus ſaoQti fideliter
{equirur, quod ante ipſum quoq; Chryſoſtomum , Au-
guſtiaum, & alios interpretes fecile oſtendi.
Quezres,qui fieri poſlir,vt Spiritus ſancus eadem lo-
curione res tam divcrſas, imd contrarias, preſtantiam
Cabicticnem byaificarit?
Premaum,cauſa cius rei non eſtobſcura.Conſtat enim
modicamillam imminutionEhominis,abAngelis ante
bomincm lapſuni fuille, & per Chriſtigratiadenudeſle
| | S 4 homis
$ 2 2 7 p_ y A. 1 "0 Is ©...) arena we _—_ $a wage * het pane Yn A: ara
1 » p 9 bbs OBA. $'F FIG 7b <3 be ad: i FEL# THe Ml”. Xp YR. ne > © AB 2 ok -
Socs Rhee WD ben cntd nate moe ot ed, no res brink rd Go GT A 1 has Hoes Fr v +. <3 " "hr
$ =y p * on Shd3caves Fran " Dh. 15-7 b-, oy you ads
= 4 4000 © a _ TEES n wy os " _ Poon ha "oy w v mp
th ,
F.
28
Dre Loco Psar.8. 5.
hominis ſummam & Angelica pauld minorem digni-
tatem. Hanc (peat & pradicat Davidin Plalmo. Ar
png cadem conuerla cſtin ignominiofiſhhmam
ominis abietionem,non infra Angelos modo,ſedin..
fra iplos prope dzmones walos. Hanc ſpeCtat Apoſto-
lus,& Chriſto accommodat : quia reparandz dignitatis
& (alutis humane causa Deus Chriftum, Angelorum
& omnum rerum Dominam , paululum ab. Angelis
minuit, vel potius infra abieiſſiimas creaturas abie-
cit, licut ipſe queritur, Ego erm, &> won hemo: vite-
ſtante Apoſtalo multos filios ſecum in gloriaio addy-
ecrct, h,c, vtamiſſamin Adamo preſtautiam & fclici-
tatem eleRis in ſe muled, auguſtiſimam reſtitueret,
Quid mirum igirur, eandem phraſin ram dincrlo re-
ſpeRu rebusetiar tam dinerſis ſignificandis adhiberi?
Verwm vimaxime cauſa tam perſpicua non cſſer,an
non licuirt Spicitui ſanRo in tanta circumſtantiarum
diucrhiare alio atg; alio ſenſu ſuis verbis vri ? Fatetur
Auguſtinus,in hoc ſummam Dei ſapicniiam patere,
quod 1jſdem Scripruris ſxpe diuerfi ſenfus latent, Quid
mirum igicur , Apoſtolos Spiritus inſtinu Scripturas
penitius, quam nos, introſpicientes , non ratd ciuſdem
licerz diuerſos ſenfus promere, ſuog; inſtituro conue-
nienter aptare? Itainrerpretes non pauct obfcruant,
Apoſtelum particulam Begxvnaſtatu ad rempus com-
mode cransferre : quia humiliatio. Chriſti ad breue
tempusduraredebuir. Ita Chriſtus.ipſe very, Ex ore 1ws
fantimm., exc. ad pucros, aduentum invrbem ei gratu-
lantes, & Hofhanvaclamantes accommodar, quos ta-
men, litexz rigorem quis vrgeat(ipſe Luthero anno-
tanteJnec infantes nec lactentes fuiſſe conſtar.
Deng, Auguſtinus, vt oſtendi ſupra, phraſio Pſalmi
citra derorfionem Apoſttolica interpretationis de prz-
ftantianaturg humans intclleAtam fibi ipſi accommo-
dat.Cum hoc igirur potits,quam cum Caluino, aduct-
Grius litiger.
c/ : notorie falſum &impium elle, homin as con-
1ti0=
Lis. I. Carvt XXXVII. 2799
ditioncm divinavclangelicanon.longe inferiorem di-
cere: &citat ſcripturas, quz omnes habicatores trerr#
apud Deum #:bs/ elle, qualizihil/zorm &inanc reputari Dan,4.
dicunt, &c. Sednimis vel cudis vel malitioſa eſt hact- 1eſ2.,0.
gnoratioclenchi. Quisnelſcitcuim, Scripturas verungz
predicare de homine, diuerlo. refpetu? Inſtaru ſane
corruptionis nthil homine milcrius: cinis, puluts, fo- 2, 150, 25.
mnium, herba mane creſcens,veſpere areſcenseſt,iuxta P/aleg0. 5.
Plalmiſtam. Ad Deum.comparatus ft nihil eſt, quid mt-
rum,cum fic ne Angeliquidem fintaliquid? Eece , qu
ſernmnt er (ait ob) non ſunt tabiles, or 11 Angels (us
reperitprauutatem. Ouantomags br, quihabitant do-
mes lateas, qurgue terrenum habent fundamentum ,.
conſumentnr 4tmeatAtcontraexiua originc,adopiio-
pe & ſtatugraciz @ſtimatus, vel cum brucis compara-
tus homo, predicatur imago Dei, Deus, & Dominus.
creaturarum. z fideles. membra & cohercdes Chriſti,
templa Spiritus ſanAti &Filij Dei nuovcupantur.'Hoc
omneverd ancſt 4/2 Facellar ergo tam blaiphemus
luſus,.quo.iph Spiritui ſanto nororiafallitas & impie-
tas impingiture
Au: Apoſtolumnon adplurium, ſed: ad'vnins leſw
' Chriſti exinanitionem &exaltationem. hecrefexce, &
veriiculos.ex Plalmoallegatos. non de toro genere hu-
mano,ſfcd de ſolo.Chriffornteiligere,longe haud dubie
rectius, quam centum Calumos ,cr tortdem Bezas, &
Pareos: adde & centum. AEgidres, er totidem Sophi(fass
Santitacſthocpoſterius. Sed nihil ad ſtropham aduer-
ſarij. Falfum.cſtcnjm, quod Caluinus Apoſtolilocum
teferat ad plures, nedum ad! torum. genus humanum.
De lolius Chriſti cxinanitione & cxaltatione cum. A
ſolo interpreratur. Hinc verd non.{cquitur, Plalmum,,
vade locum Apoſtolus ſuo inſticutoaptauit, non pate-
re latins ad kumanum genus; ſicut viciſam non fequt-
euc,male Apoſtolum,quod latins patet,ad folutmn Chre-
Snw reſtringere, Quidni enim, quod derora ſpecie dt-
-Xcrat Dawid, ipſc 0b cauſas prius expolitas,xg/ i$0x4w ad
- S s
nobt-
{66.4.18.
Fl.
I OE a "Ir" "IAN
EEE ry ot mm mpeg re OT 2 Te
an as, ww Eos = les I Fw: _ Be ogg s ups Weg,
4 Oe _— 4.
——————— — — — — — —
-
4 Rr 1s bs WS; oe. - Ae $24 9M tie 4 S 4
top ly 2p re q
at, 4a ; © ge er oe e,. / ova _
- ” OR EE I NIRO coor td > hi nn ! _” " © = - .
LM PO ace, Vs es D 7 +: O « - 0 : _
. OR ore Ar Aer a ea + OI GS GO non ES ne Orr oe 6» waprel Fo MC
; a b 4 >
_ w PII #0" ae ue ape per, —_— .
4 . : * 4 F ® ry @
. 4 * F
pens, x
6 HR; Ee”
RT "
280 DEt Loco Psar. 8. F.
nobilifimam parttem iure aptarit? Neq; cnimeſt iufre.
quens Spiriruiſando, generales Prophetarum ſenten«
tias1n Nouo Teſtamentoad ſpeciem aliquam memo-
rabilem reſtringere:y.g.Generalis comminatio cft con«
Pſal.69.26. Wa hoſtes Chriſti « $7 palatium eorumdeſertum : 11 tas
bernaculiseorum non fir habetans: Reſtcingit ur tamen
AQ. I420.
Comment,
ad Rom.s.
T1h 16.
C4p-15,
ab Apoſtolis ad ludam proditerem, quaſi hoſtium 0-
mnium Coryphxum : idq, relatiuo plurali conucrſoin
fingulare. Vrergo hic non ſequitur; Apoſtoli hec de
folo ludaallegant: ErgoPſalmus ad alios non perti-
net:Ita non fequicur:Apoſtolus de ſolo Chriſto hos vers
ficulosallegattErgo in P ſalmo nonlarivs pateur.
Addo excwplum aliud illuſtrius. Moles commen-
dans poputo legis diuinz ſtudium Deurt.zo. 14. Yerbun
(1aquit )prope te ef Valde, cx more rmo, Hoc berbum
ple aduerſarius de rota Molis dotrina 1fratlitis pro-
polita,Lege & Euangelio fimul tntelligut, & xefte, Apo-
ſtolus ramen torum Molis locum ad folam Euangelijj.
doarinam &iuſtitiam accommodat. Iam fi colligam:
Apoſtolusde ſolo Euangelio intelligit: Ergoin Mole
non latius patet: vel, fa latins patet, male Apoſtolusre-
ſtringir ; vel, 6 bene reſtringit, malt & contra Apoſtoli
mentem aduerfarius adtotam doarinam Molis tror-
quer:quidquzſo reſpondebir,quin ſuum ipſe cauillum,
etiam tacente Caluino,chdatr}
Pena ipitur ſophiſtice fraudis' & calumniz ſunt
'Jauca & lepida antitheta,quibus luteum ſermonem (vt
Avguſtinusin Fauſtum Manichzum ſimiliter ſophiſt-
cantem loquitur )quaſi colorare ac pingere vokns: 4-
cent Furſt, poftolze (inquit)de ſolo Chriſto enreliger:; Calum de
yore genere humane. Apoſtolue de omniperente domenio
Chre/fs an throws dextre Des ſupra eomnes creatures
exetts : Calninus de domino, quale haburt yds arhys-
I'& autc lapſum in natnra miegre. Apoftolus de maie-
ftate reſultante ex admiranda. Chrifts glorificarrone:
Calummus deea,queex creations beneficrocollataſir ho-
91m:bres Nimis can erallacit ignoratio clenchi, a
Lis. I. CaryrT XXXVII. 28r
ans difta, item umaRnau; (c habentia, hc. ſpeciem
& indiuiduum, torum & partem quaſi pugnantia op-
poncre. Quod 'yerd de dominio 2g arpors, & beneti-
cio creationisgarrit, commeatum eſt aperte calumni-
olum,
Arterram: Caluinum nimis parcam & modicam &
997225 tantum Chriſti mentionem facere. Sedinlpe-
Qio vitiulq; Commentarij cauillum refellit, Initto
uidem in Commentario Pſalmorum exponit Daui-
dis verba ad ſcopum,, vi c{tditum : ſed mox occafione
Apoſtolicz allegationis, minime Tag;2w5 , nec parce,
nec modice, fed ex profeflo,prolixe, & clare dicitac do-
cet, hxc 6zs Chr:/toproprie conucnire, non folum apta
& congrua anagoge a membris ad caput, fed ariori
jure:quia Chriſtus fic primogenirus omnis creaturz, &
neris hamani 1onſtauratoc. Alters Commentario,
quam prolixe ad Chriitum omnia referat , pauld ants
vidimus. Neccerte, quodoccaſione allegationis Apo=-
ſolicz facit , mzpsezws facere dicenduseſt. Vnde cum
alias occaſio fuicſumenda, cum nuſquam aliunde, nifi
ex Apoſtolica allegatione conſtare porucrie , bc in,
hunc modum ad Chriſtum referenda efle?
Neg; eſt fucus, quod dicit, vs Chrs//o propric hae
conucnire: uik forte pro fuco aduerſarius haber, quod
vnus Chriſtus proprigeſtis, quiſolus, ad reparandam
hominis dignitateny amiflam , infra Angelos & infra
omnia abicctus,rurſusq, ſupra Anpelos & ſupra omnia
cexaltarus eſt:quiq;rotum i]lud, quodcapiti.& Principi
falucis copetit,fibi proprii vedicaylicer interim fideles
in participationegloriz ac dominij ſui yere admirtats
Ad extremwm , voi amplias ſententias non poreſt,
yerba & phraſes ſugillart Caluini, dicentis, Apoſtolum
Pſalmi dicta xgT# ww ad luum inſtitutu defiete-
re: pia deflexione ad Chriſtum accommodare: Apoſto-
tos quandog; ad cerras Prophetara voces alludere, &c.
$cd neati hic aga,leRor ad hacreſponsi ſupra requi-
cat, Corcadir iſte, Apoſtolos in allegationib? Scriprura-
| Iym
Vl;
VI.
282 Dz Loco Psxar. 8. xc.
Explicloce ram nuſquam vlla verborum velſenſus deflexione vri;
Hoſ.13.x nuſquam ad ceitas voces alludere : & plauhbilicer ex-
Pſal.68,
clamat, nullam Scriprurz ſacrz certitudinem manſyu.
ram: Iudz1s mille rimas, & viam latam aperiri, & ſterni
ad inuchendum ſceleratas Epicureorum opiniones or-
bi Chriſtiano, &c. fiin inueſtigando Scriptorum Pro.
pheticorum ſeuſu fucrit Caluini porins ſtandum 1iudi-
ci0,quam Apoſtolorum,
Sed loquacitare iſta yAuvxays letorum oculis af.
ſpergir ; rem ipſam & Caluini rationes nec attingit nec
foluir, Multi ſane in componendis & explicandis paral-
lelis vrriuſq; Teftamenti locis non param ſudarunr,
vtilemq; Ecclefiz operam nauarunt. Sed qui dixerir
aut demonſtrarit , Apoſtolos in allegatiomibus vbiq;
Scripturarum apices & voces przcise numerare: nul.
lam penirus pcerePpgor, vel deflexionem, vel alluſionem
in applicando adhibere : nuſquam etiam pro verbis
ſenſumrantum, eumg; vel literalem apertum, vel Pro»
pheticum latentem proferre: equidem vidi vel legi ne-
minem. Neq; id Auguſtious, Hiezonymus, Eraſmus;&
quortquot in conciliandis Scripturis diligentias vn-
quam ſunt verſati, tentandum vel demonſtcandum fibi
ſumſcrunt In multis quidem perſpicua res eſt. Arin o-
mnibus fi noſteriſte Eccleſig monſrauerit,primus ſane
hanc palmwam feret. Ne loogius abcam,periculum faci-
atvel vnoilloprins allato exemplo Apoſtoh Rom. 10,
6. deſcribeatis & aſſtraencis tuſtitiam tidei teſtimonio
Moſis Deut. z0. 12, quoda Caluino hic produftum vi-
dir. De hoc aliene an ſecus Caluinus ſcribat, 4pofolum
non ſyllabatim Herbs Moſisrecenſere , ſed per expolitie-
nem duntaxat ſuomſiitute accommodare, quiiudicare
neſcir, verunq; locum exaAe aflpiciat. Molis verba
ſunt: Mendeium hbor,quod egoprecipro tbr hodre, non
effoccultum ate,neg, remorum: nounm caloeft, Ot dicas:
99635 {Jcendet nobo i1ncelum , Vt rol{atullud nobs, or re-
extetiiiud nobu,Stimpleamusilind Nea, trans mare eh,
G1 dicau, qui transfretabit nobumare , Vt auferat Rt
moous
|
Lis. 1. Caypyr XXXVII. 283
#obsy,cr receretnobs , & empleammm iliud. Sed propi-
uum et t1hs Gerbum Valde more tuo, Vt factas iiiud,
Hec Apoſtolus lic recitat: Ne drxeri rm corde two: quis
#/[cendet in calum?hoceft, Chriſtum ex alto dednucere,
Aut quudeſcendet im abyſſumtboceit,Chriſtum ex mor-
Ins reducere Sed quid arcar? Prope re Verburm efFimore
ro Cx mcorde tus. Hoc eft Gerbum illud fider, quodpre-
dricamwe, Numeretiam verba,ponderet ſenſum virobi-
que noſter iſte, &explicer nobis fine tergiuerſarione,
nam in Commentario ſuo ſuſpenſa manu hunc no-
dum tangit,imo nequidem tangit,an allufoneſaltem,
an piadeficxione,, an vero {implicit & direta allegatio-
ne ſcatentiz & verborum Molis Apoſtolus hic viarur,
Hac vſum fi contender, res ipla cum refellet. Aliud
quodcung; dixerit, nolit velic ſuis illis Iudzis & Epicu-
reis,quos frequenter in ore haber, pro Caluino reſpon-
ſum dabie. Nunquidcnim paticmur iitos ponere leges
Spiritui ſantoZ Sed de hoc argumento, quod arduum
eſt, & doiſhmos quoq; haftenus exercuir, malo alios
audire, quam hic fuſius difſerete. Regulam ſaltem af-
{cribo in gratiam pij & ſtudioli leAorts minime conte-
mnendam ; cuius fi authorem racucro, atridebit ſcio
huic noſtro admodum:fi Caluiai dixcro,fordebit: Q#0-
ries aliquod Scripture teſtimonium cirant Apoſtolt,
wamun noxreddant Verbum ex Verbo, tmo imterdum
longe arſcedant; crongruenter ramen C> appoſite ab iitis
ad canſam accommodater. Ouare /emper attendant le-
Aores ,quorſum adducant Enangeli/is Scripturg locos,
ze ſcrupulose mſingulu Serbs inſeſtanr, led contents {one
boc 6x0, quod Scriptura nunquam ab ills rorquetrr in
alrenumſenſum,ſed propre in genuinum Yun
aptuier, Nunc pergo ad locos
lequentes,
CAPYT
Ex abuen-
dan'iacor
dx 05 logus
IVY,
Comment.
in Maith,
2.6,
Rationes
ſententte
235 Ds Prorn, Davr. 18. 1s.
de vno tantum Pſeudoprophera, ſed indefinite de &-
mnibus,pernumerorum Enallagen.Viderurergo ante.
cedens promiſſiocandem Enallagen poſtulate.
litz rationes neq; null neq; leues ſunt: quas proine
de nec aduerſarius refellir, niti quod primam cludere
rentat non itnrellectam. ReAe tamen,fateor,vrget ſen-
tentiam ſuam exeo,quod Perrus Apoſtolus vaticinium
Moſis przcise reftringit ad Meſliz tempora, dicendo:
Omnes Propheraprenuncaarunt dies ilſtos : & expronoX
mincex&r@-, cumdicitPerrus; Q7:ms ansma, que now
adnuerſari enſcultarit Prophetam\llam(Ts avnreixivs) diſper-
Concelia-
detur epopule. Acuxmxds enimixar©@ ad certum cumg;
ſummum Propheramdirigitur,quicſt Chri/fue,
Oxdergo? In hocklententiarum & rationum diuor-
770 Virinſ- tigvixin procliui eſt, quodſequatis, oftendere. Neg;
que Sene
$EB Ih,
enimrationesſententiz, quam ſequitur Caluinus,tam
ſuotclumbes, vt facile fiteas eludere, cum praſertim
negari non poſit, bencficium perperuz F cophetiz hic
Eccleſfiz promitti. Rurſus argumenta alcerius ſenten-
tiz nihilo magis patiuntur ſe per Enallagen numero-
rum infringi,ve mox oftendam.Conciliandis igitur iſtis
expeditiſhma viderur ratio, ficum Burgenſi & Gloſla
interlineari promiſſionem de ſuſcirando Prophetapri-
orc loco (bisenim repetirur Jde loſua & alijs Prophe-
tis ſequentibus ; poſteriore de Chri/o lolo intelliga-
Aor, 3.23; mus. Sed obſtat, quod ram Petrus,quam Stephanusde
Ador.7.z7 Chriſto non poſteriorem , led priorem promilſionem
alleganr,
Saluis igituraliorum iudicijs ,cgo priorem de ſolo
Chri/to: poſteriorem indefinite de Prophetis Moſfis ſue-
celſoribus accipiendam arbitror. Neq; enim Deus ine
raui cauſa promiſſionem ſemela Moſe ad populum
SeeQuin ver. 15. iple candem denud ſubijcit ver. 8. ſed
haber ea res fine dubio fingularem emphaſin at; «vix-
o71,vt fit (cenſus: Largrarnon id folum,quod prenunciautt
Moles,ſed addam amplins : Suſertabo e gente Seftra Pro
pheraniullum magnum , ques Moſrſuecedas Vere & per-
pernee
L1s. 11, Cayryr XXXVIII 285
perm Eccleſia Doftor ac Mediator inter me 75 Vos,per
e172 nou/S1me Vabes loquar > quemgue ſolum 1 finem
v4, andiers, h, e. Chriſtum. Verwmmeanteremper duo
annorum millia ſuſpen(t hereats, 07 Dottoribus Vos de-
fteructos queramint : sn/uper (uſcitabo e medio futrum
beſtrorum Prophet as mini/tros per quos, Moſe defuntto,
ubinde Vos edocebo, mgue fidem 0 obedientiam ma=
gne illizea Prophere dirigam. Sic meo indicio & (cnten-
tiz ipſe fimul confiſtenr, & rationesvtrinq; militabunr
optime, vtnullum prorſus diflidium appareat, Naim
antagoniſtz ſenatentia cum rationibus ad verium 15,
Caluini contra ad ver. 15. admodunm concinna crit. In-
commodi , quod hinc neceflc tit {equi , nthil videos
Commodum contra non leucerit ram diſtantium ſcn-
tentiarum conciliatio, quz fic vbunebitur: qua non
obtenta vix vnquam hic ad pugnz tinem peruentccur.
Nam quod dixi, aduerfarius eludendis Caluint argu-
menrls fruſtra ſudabir, cum ipſo contrextu ſatis ſolid?
npitancur. Viciſhmiſte pro tucnda Enallage numero-
rumin promiſhone verſus15. contra tam apertas alle-
gariones Petri & Stephani itncaſlum laborabur.
Nam premo nimis obſtant duzillx circumſtantizin Rarcowes
allegatione Perri,quas aduerſarius reae,vr dixt,vrget. contra
Mulrto dernde formuus obſtaripſum arguimentum Pe- Enaligen
tri, quo probar, Ieſum efle Mcfliam: ed quod hit ille »umers-
Propheta per Moſen promiſſus, Sumirt enim pro con- rwm iz F,
fello,Prophetamillum Mcfham efle:alioqui ratio crus 1s.
nulla forer, fipromillio indefinita efler,
Sed omninm fortiflime repugaar, quod Perrus alios
P rophetas omnes ab hoc Prophera exptelse diſtinguir
ver.18. & 24. O-znes(inquit) Prophere a Sammele Cr 4s,
qu deinceps ( ſecuts ſunt )quotquet locuts ſunt , et14m
prenunciarunt diesi/tos. Non ergo omnes hi Prophere
x9/$12245 numerorum includuntur ia illo Prophera:
alioquideſcipſis prenunciaſlent,
Adde quod communis ſententia in populo Dei ſem-
per obtiauir, Meſliam fore Propheram a Mole hic Wor
0 ML»
COT TOS Pry
EI
ON Oe "IN
hits Si tb; thn tet, 1 at at > be Is Sas "h — " FR.
Ce See Ee HEE es a A ee moron ro ew +
: b- » fs "
.
- "oy —_—_— mo 9 mncnayt - CPSEFINT PReY PY - yon __ Pony
. * . * s *. . Y
[ * . s
ney
IIs rg EDO
os wt 6-6
I En <7 OO 4
We Ge Ne Ee ON EEO TOO IR NEL DEF EEO oO
; 4 .
N ;
5 : o
F n
235 De Provn, Devr.. 18. 15.
miſſum. Hinc Iudai apud Iohannem dicunt : Hric e#
Gere Propheta elle,qus Venturmwerat im mundum. item:
Joh.7.40. Hiceit Sere Propherartle, Decodem enim haud-dubis
Job,1.46, &iſti loquuntur , & Philippus Nathanaclidicit: /nwe-
nimm(illam)de quo ſeripſie Moſes mmlege : vbiin omni-
bus concordantijs marginalibus hoc oraculum anno-
tatum yideo. Quod vero eruditi nonnullt exlohan. 1
verl, zi. conijciunt, Iudzosinfignem aliquem Prophe-
tam exipectalſle prater Mcſham, neſcio an fit ſatis
firmum.
Denique Prophera hic Mofi fimilis promitritur,
At nullus Propherarumad Chrciſtum vique ſimilis Mo-
fi fuit. Neqween:mſurrextt Prophetapreterea nm i/racle
[im iszs Moſt, vt quem copnouern lehowa facie ad facrem,
Deurt.z4.10,
Joh.6.14.
Obiefiol, Nec obſiat , quod cadem fimilitudiais nota eſt
Eadem vetlu 1s. Camons,ſicur me: & verlu 1s. Camecba , fient
Grrobicg, te Nequeenim neceficeſt, candem verobique ſimili-
noraſims- tudinemnetari;led ſumenda eſt iuxta analogiam ſer.
lirudins, worum ad Dominum, membretum ad capur. Nam alij
Prophetz in co quidem Moſi fuere limiles, quddet-
1am iph ſunt a Deo ſuſcitati:quod on etiameorum Des
us verba ſua indidir : quodque & ipfi audicndi fuc-
runt Dei loco, Hzc cnim ara communia elle
orucre Domino & ſeruis. Art inter Moſen & Chri-
ſtum haud-dubic notarur plenior & illuſtrior ſimili-
tudo, aqua omnes ſuccedanei Prophetz expreſse cx»
cluduntur, Deur. 34. 10, res ipſa vero in ſolo randem
Chr:i/to declarauir,
Collario Vr cnim Moſes propter fratres calamitoſus viuere,
Moſys cum quam in aula P haraonis deliciari maluit : fic Chri-
Chriſto, (tus poſthabitac@lregiacam eſlcr dives, propter nos
Hebr,u. $. fatus eſt pauper , vt nos cius paupertate diteſcere-
2F. MUs,
2.Cor.8: Vr Moſes volens componere fratrum lites repelli-
6.5, eur:fic Chriſtus nos Patri reconciliare yolems, reproba-
tus a ſuis non recipitur,
Ve
Lis. 11 Cavyr XXXVIII. 287
Vr Moſes populum AEgyprtia oppreſſum ſeruiture,
&illaſtribus liberatum miraculis, non fine ingentibus
moleſtijs,& vitz dilcrimine per mare rubrum,perq; in-
via deſertarraduxit, Pharaone & AEgyprys mari ſub-
merfis ; fic Chriſtus nos, quotquot metu mortls per 0-
mnem vitam obnoxijeramus [cruituti miraculis ma-
ximis, proprizq; vitz diſpendio liberatos , per vitreum
mundi mare, perq; varia rerum diſctimina Erenebris
in lucemillam Dei inacceſlam randem traducirt, hoſti
bus omnibus in #ternum perdins,
Vr Moſes1nter iratum Deum, & populum peccan-
rem precibus interucnire non deftitit : fic Chr.ttus
AR.T 28»
lob.ly Lis
Hebr. 2.15/
Apoc.15. 2.
I, Peto2+9,
l, T172.6416,
.
pro tranſgreſſoribus orauir , & perperad interpella- Rom v.34,
rec non cellans » apparct nuac 1a conſpectu De1 p10 Hebr.9,244 |
nobis.
Deniq;vt Moſes nouam legis docrinam, &cultus
formam a Deo acceptam de monte atrulit , quam
populus & Prophetz alij poſt cum tenerent : fic
Chriſtus nouam Evangelij doctrinam & finu Parris
prolatam, Ecclefiz ſux tradigit, perg; mundum vui-
uerſum ynivetfis gentibus in finem vique tenendara
propagauir, 7 527, przcipuc illud eſt , quod dicic
Moles: «5s 5þ66; [ic mt ze. In hoc cnim nec lotua,nec Pro-
2 quiſquam, ſed folus Chciſtus Moh f:milis
uit,
Porrd nec illud obſtar, qudd ne hc quidem inter O6-ed. 7 1,
Moſen & Chriſtum fimilitudo abſoluta, ſed & in mul- Chri/7z5
tis diſlimilis reperitur.
Varie quidem , & in con- Moſs ais-
tcarias blaſphemias iſtam 5ug.smm hererici olim quatenus
diſtorquebant, Hinc enim Ariani arguebant : $1 d4/7mulive
CHRISTVS eſt limilis Moſi : Chriſtus igitur J4-
avs rRwt@,,vrt Moſes. Illinc contra ManichzitSinon
eſt (milis MoG: minime igiturad CRR1IST V Mhoc
dium ſpectat. Similem verd non cfſe multis coa-
ceruatis antithetis docebanr , vt videre eſt apud Au-
guſtinum: quod Moſes fuillet homo, Chriſtus ſecun-
T 3 dum
R - . ke Wo - al th F
- F _ x NE AS > bg 4 65 all
OS OO OSS too Ae UII GE > oo te Oe i eh i - 0 ws "5 COT ” mw
. . T « »
. - o
_ 4 EEE CNN _ Toms tr $40 ren OUS Dae _ 0arm—"ot _ $
_ ” O .
L *
_
oe Ot, 60 OS eos n+
. "
EN es thn. Shy wap ef « es + tink HS
NT ll em Sana
4” .
HS te pe
oh beg
INIT
—_ — De ENT
4 Your
IR ne ” + Ki = i
by;
+ bivr,
(Se | Gas;
+ 6p Ms
ped: ales 1 RE A ao Boe” <a Ee qo De A SING _ - =
. p ey,
My ——— RI I Er yen PS
OE OO Ee ee UE eats Hos
o j
_—; ans Hs S
ho nee 5
” L NP" We {and OT _——— IIS as; ar OP Fg Ree ENT . rs nts
, «
p f 0
> 000t grGS"oGe->
OR
3
"RI Pn * 4
Ly "2&7 vs m2 7
IC: PER 2 s, , n Fr ; " _ -
4 NO" oY j 4 bs + + me X 1
ME an Ar CE CO OC OEIIee Weg gens _
yr tt pe ry re men oy.
reel o
_— — — — —— a
a" Rea hea am ee OE On CO""_RC I EINER _ wi FR Pg als
7 HO ESI a2 1 *
ge > wy . ior omgts -
pn
. -
DINER
Ge a pr i PH ITTIEa _—s _ _
- Ge" WOWI0s > at's > n
A a PE ER _
w Wet
Contra
Fauſt wm
Mamuiche-
#6712 lib,g 16s
£q4-Z7' 15s
Metaph.,
{ib, IS+C F*
288 Ds Prorn, Devr. 18. 15.
dum nos Deus: 1lle peccator, hic ſanctus : ille ex coita
natus, hic ſecundum nos ex virgine, ſecundum ipſos ne
quidem ex virgine : ille offenio Deo occitus eſler in
monte, hic Parci perplacens paſlus fit propria volun-
tate,
Verumvtriq;ex falſadefinitione fimilium ſophiſtt.
cabanturaſccundum quid, vt fimpliciterdicto, Neg;
caimcum quid fimile alicuidicitur, moxabſoluta vni-
tas per omnia1atelitgitur, Quz enim per omnia ſunt
fimilia,non vriq, fimilia,fſed eadem ſunt. Nec ad fimili-
tudinem poſtularur eflcatiz, ſed qualitatis identitass
0/4964 4>,inquit A tiſtotcles,w» 77760THS ith.
Hoc modo ctiam Auguſtinus Fauſtum Maniche-
um refellens oftendit, noneatantum fmilia dici, quz
cx Oinni parte, & ex omni modo fimiliaſunt, fed multa
etiam dilparis naturz efle & dici limilia, vt oliuz olca-
trum, far rritico, &c. Ve maximte igitur Chiiſtum Mofii
non ex omni parte, &ex omni modo, ſed inillis anti-
thetis diſſimilem non difhteatur: fimilem ramen ni-
hilominus in 1ij{dem, non quidem iuxta idem, ſed iuxta
aliud,agnoſcendum efle, De Seripraers Cinquit) agno-
ſeo drFrmulem : de [criptuern mecum agnoſce tr tu ſims-
lem: non made diſSrmulem , ndeſimilem . fed alia canſs
zud,aliariid,dumtamen Viruny demonſtrem. Diſtt-
mils homin Chriltas, quta Dex. Scriptumeft enim de
Rom.9.v.9 io: Oureft ſuper omnis Dem beneditlne in ſecula. Etfi-
þ Tims i,
V5
mul:s homins Chriſizs , quia homo, quia de lo 111dem
feriprum et; Mediator Der &r hominum, homo Chriſfus
leſws. DiſSrmilys peccators Chri/fre,quia ſemper ſantiu:
&r ſamulzspeccators Chriſtzes,quia Des Filtum ſuum mis
fit in ſemilitudenem carns peccats , bt de peccato das
Rom.8,Y.; mnaret peccatum im carne, Homins ex conn nato diſit*
Lac, 1,35.
mails Chriſtues , 11 quantum ex Virgine natus et: Sedhe-
mintnatoſimalss Chriſtus, mm quantum &x ipſe ex fam
nanatueft,curdiftum eff; Onuod naſcetur exieſan-
tum , Vocabitur Filizes Des: Homn propter peccatum
ſnum mortue diſitmilis Chriſtzue,cm quantum [ine pecc ar
#077
L1y, 1. CAryr XXXIX. 239
fo C> propria poteſtare mortums ef : ſed rurſus homint
amoriuoſimizs Chriſt us , in quantum cx ibſe beramorte
eorporrs morturs es, Hac Auguſtinus. Plura decolla-
tione Moſiscum Chriſto videre cupiens, legat Cyril-
lum lib. 8- contra Iul, pag. 198. Item Procopium Gaz,
Commenrt.in Deut.1s, &c.
—_— ——
Cavryr XXXIX.
De applicatione Prophette Teſa,61.0.1. Spi-
runs Domini ſuper me,Cc.
Equitur locusTeſaiz cap. 61. v. 1. Sprrizzs Dom! Locu I,
lehouetſuperme,co quod lehoua Vnxit me: ad an-
nunciandum manners miſit me, vt alligarem eon-
tritos corde: Vipredicarem capiomnslibertatem, 3 Vino
Ars apertronem carcers: Ot predicarem annum bene-
placite Iehouca Hanc propheriam Saluaror noſter Chris
ſtus Nazarethiin ſynagoga,cxplicato libro leſaiz Pro-
phertz, publicelegir, & ad ſe accommodans hoc epi-
phonemateclauſir : Hodre rmmplera £7 bac Scripturanm rc4 21,
anribus Seſtris. Ad Chriiſtum igirar pertinere hanc
Scripturam, in quo eſt impleta, dubirari non poreſt,
Explodenda proinde eſtludatca corruptelaf quam ad-
uerſarius Caluino libenter impingecer Jexponentium
hoc ad liceram in perſonaleſaiz, quaſi dicentis de le:
Sprritus Domini ſuper me,eo quod Vnxit me, nempe Sp1o
rite propherra, Neq; enim de remporalibus beneficijs,
aurde|1beratione corporaliex Babylone hic agitur, vr
ſomnianr Iudzi, ſed de ſpiritualibus & zrernis bonis,
que nemo przſtat nifi ChreZre5:de quo perſpicuis argu-
mentis ex textu conuincuntur, Mzſrr ze, inquit hic
Precgy ad ewangelizandrum manſuctt: ad obligendum
fatoFeorde : ad dandumilly 6rnatum loco crners: vt
Vocentur quercns inff1ite ; omnes Vocentur ſacerdores
lehonua, minif*ri Der: Ve ex fit lertrtraperperna: Gt fadus
perpetunum Dominn pangatcumes, oc. Hac & alia
non poſſunt niſi de beneficijs Meſſiz #rernis intelligi,
* Inci-
Pſerndo-
Gs/-p47.96
Vide Lys
ram ain lef.
61.1,
TRE,
EWA
- KS I 9s 5
wo CT Dep need .
WG cs AS LECT” rage: nt erin 2005;
MM» > 2 4 2 ge _
bs 2
# ___ >
5+ : 5 _ L We Ge
CC a rn as i ee A NCR _
* 4 s a
———
OR RO Rn YR.
ES LEES
"
=_
-
Yrs Wh 97 WO BS ARR 2 4149s
aw pe Sy
aw — + Bot nagnt 0,09 99m
—_— EE IE oe
MIA vo 3; ANY ot > rar og
w LN. nar a AM RE tn
_ renee re f
Onuaſ/tro de
290
Dr Prorn, Ir $A. 61. t.
Incidit tamen hic quaſtio de applicatione ad Chrt-
#pplicatio- ftum, an ſimpliciter in eo ſolo bit impleta hac Scriptu»
ne,
Comm,nn
Jeſ2.61.1s
Commentd?.
Harm un
£8ce4-l8s
ra:anetiam leſaiz & Doftoribus alijs iſta ante & poſt
Chriftum preconzantibus aliquatenus aptart poſſir,
Poſtcrius hoc cenſert Caluinus, non tamen lic,quah efs
fcAaiplavilo modoiſtis conueniant;ſed rantum,quod
Iclaiz Chriſti perſonam ſuſtinentis miniſterio hc be-
neficia promulgentur, a ſolo Chriſto re ipſa Ecclehiz
przſtanda, & in Nouo Teſtamento complenda., Ex-
preſse-cnim ait, fic intelligendum efle hoc capur, ve
Chrif?ws: qui capur eſt a aiazigem locum
obtineat, & ſolzes exhibear iſta omnia $Ilelatas cxrerigz
Prophetz , & Apoſtoli, ſyuam operam Chiuſtoimpen-
dant, atq; ſinguli ſuas partes agant in publicandis
Chriſti beneficus: Item , Ieſaiam quodammodo indue-
re Chriſti perſonam , quo efficacius piorum animos in
bonam fiduciam erigat, & certum eſle,quz hic haben-
tur , 20 21; 1n ſolum Chriſtum ob duas caulas proprid
competere;primum,quiaſpiritusplenitudine ſolus do-
natus (it,ytteſtis ac legatuseſſer noftrx cum Deo te-
conciliationis: Deipde , quia ſolusSpirirus ſui virtute
quicquid bonorum hic promittitur, efficiat ac praſtet,
Hac cſtinterpretatio Caluini..
Iudicent pix mentes,quam meritd ab aduerſario ac-
cuſcrur , quod expolitionem Saluatoris audacter vel
plane reijciat,vel plurimam debilicer. Sane hoc ſtanre,
qudd /olws Chry/tzs exhibeat iſta omnia, quddg; no nifi
ww {olam Chr:ftum competant t ſtat procul dudio fit-
mum , quod. Saluatordicirt,inſe & quidem ſolo hanc
Sccipruram vere impletameſlc, nec habent Iudai,quod
= A
obgannlagatquicquam, «& P
Sed adhucquaſtioreſtat, annon in leſaia impletio
winiſterialis przceſlecit, Equidem nihil jincommo-
di, video , fi quis dixerir, oraculum habere geminam
kieram , vaam hiſtoricam ,. iuxta. quam hic preco
etit,
7 > SY . WT” w
Ls TH, Caryr XXXIX. 291
erit Prophera , beneficia Mefliz annuncians 3 altc=
zxam Propheticam , iuxta quam ecit Meſſas iple , pet
os Propherz de [ec iſta proclamans. Malo tamen in
fearentiam receptam concedere,iplum Chre/fam indu-
cide yocationec, officio & beackicijs ſuis. concionans
tem.
Primd enim Chriſtus diſerte in ſe ſolo impletionem
oſtendir. Siquisexcipiat, non dicere Chrittum: Hodre
premum, Cx in me ſolo, impleta eft. ſed hinpliciter. Hodre
gmplera ef bac Seriprura:parum eſt irmum,cum Chr.s
ſtus aperte ad preſens tempur implertionem reſiringar,
& quidem omnem. in nulloenim alioimpleri poruit,
quod innullum alium, nift in folum Chriſtum proprie
competir: przſertim cam conſter,non de typica, ſed ds
#rcrna redemrione, deq; proprio ofhcio, & beneficijs
Meſliz hic agi. Vadc ſane conſequentia firmaeſt: law
pleta cſt in Chriſts:Ergo non in Propheta.
Accedit, quodidem haud-dubie eſt loquens capite
precedente, Inſule exſpett abmnt me ,ce & hicdiccus:
Sprretue Domini ſuper me,exc. ls veroet Chriſtus,
Adde his duas illas cauſas Caluini, primim-qudd
non dequalicunq; Spiritusdonatione & vnCione hic
ſermoeſt, ſed de plenitudine Spiritus, & de yntione
ſupra omnes conſotrtes ave pres, quz in lolum Chri-
ſtum conuenit:zDeinde quod lo!us Chriſtus hec pre-
Rar Ecclefiz, quz hic precoſe preſtiturum promitrit.
Noa lgitureſtaliusdicens hic;Sper/24 chow ſuper me:
quam 15,de quo Prophera alibi: Super guo qureſcer $ps - E/aulhua,
rzrae lebouen, Spirrtne ſaprentia er entelligentta, Sprrirne
conſily £3 potentre , Sprritue ſcrew tn EC renerentra leho.
ze: Er dequoPſalmiſtay Delexr/tr inſteriam, cx odifbi Pſal,45+Þ,
emiquiturem, propteres Gnxitre Des, Dees rmne,oleo la-
rite pra conſorritbucs twis, Hicverd eſt Chriſtusab yo-
Qione ſolus nomenſortitus. Ex buius enim plenitudi-
ge alij omnes ſpizicum & yaCtioncm accipiunt,
T & Adds
_ x
On ETSY "_ R n TIL a : _—_—
Kc s.. aac. ob og WR INE _,.
my =
4 9 "
or ey ras
2 lbs ——oewat
Z $a. 28 Boe:
a ge-1,3 hes- Fe -,
OED Ide Os
' oy
F s CONE IRENE s . þ4 .
1 K— b WERE VO} 00) ARS EGO 10 tA ef Bretins FWE. >W3 0vS% rs Ae een OTIS OT NO CER "NI a __C
- apt ax tf OT es OS BOT ny _ 1s <0 Ara AFIOt ” DEITY + 4s id
LE 1 ce ” wy _ gaps 7 _ PIER pt A" _ _—_ _ IOW _ pe\hin cet i Geet nes MY arnog/s erate wn AC a_-t<p. ANN w* aut eath —_— picctyoate ear tc Apes cm
| _——— - "ION * "M * : Py eee : ; £2 * LY k — - * De nan: - Mt os Bog ones <oay - men ” . I, # {0 een hp aan <p a = i i; PO OEEY EEE hos URN tes tg: by - * gre —_ r
om —_ —— wa nn > _—_ _ i, "7 ”, ak i co thy He Ec © OO Os; AM as --
Locw Fl.
Plewdo-
C al. pag.
10 44
292 Dn Loco ZaAcn, 13. 7.
Addeetiam,quod Deus 1j{dem prope vetbis ſupra le-
ſai.4z 7.non Propheram,ſed Meſſiam compellatt Deds
rem adm popult, enlucem Genttuum : vt aperias ocules
Cecorum, 3 educas decarcere Vinftum , Cr de domacar-
cers/edentesmmtiencbru,Cc.
Ueniq; omnes Chriſtianos interpretes in hoc con-
ſpirare video , Chriſtum ipſum hic concionari de ſua
vocatione, & vnctione ad officium Meſliz, & ad danda
Eccleliz #terna beneficta,quz randem 1D carne exhibi-
tus, reipſaſecumattulit, & Eccleſia in ztcrnum pre-
ſtar.
His rationibus induttus, iRorum ſententiam hic lt-
bens retineo, tametli interpreratio altera, qua res ipla,
ſeu cfecta hic promilla /ols Chriffo, Propherz cxter-
num pra'conum deiſtis tribuirur, nihil reveracorum
incommocorum habet,que aduerſarius obijcit:de quo
eruditioresiudicabunt,
Cavyrvr XL,
Locus Zacharie cap. 13.v. 7. Gladie expergiſcere
ſuper paſtorem meum,E5fc.accommoda-
turad Chriſtum.
Imilis locus ex Zacharie cap. 13. obijcitur,vbiPro.
phera de gratuita remiſlione & ſanQificatione Ec-
clehz per Chriſtum vaticinans,ſubijcir,verſc7. Gla-
die (vel, ffamea Jexpergiſcere ſuper paſtorem menum ,0&
ſuper Virumſocrum menm( ſex adhereniem mii) diet
lebona exercituum, Percutepaſiorem, & d:iſpergentur
enes:Cr redueam manum meam ſuper parunulos, Quis lit
gladius iſte,quis paſtor, & viriſte adherens Ichouz,quz
percuſſio,quz oues,quediſperſio; forſan obſcurius fo-
ret, niſi cx hiſtoria Nout Teſtamenti conſtaret, Sed
Chriſtus complementum ifſtorum in ſe ſuisq; diſcipulis
clare nobis oftendir, cumiple, qui magnus eſt paſtor
animarum, &Filus Deidilectus,a rurba gladijs fuſti-
| busg; armatain hortoprchenſus , yintus, percuſſus &
cru-
Fg
L1is, H. Carpvr XL. 292
erudeliternecatus eſt: diſcipuli verd, ipſo.capto, quaſi
ours diflipatz amiſlo paſtore , omnes diftugerunt-.
Omnes Gos Cinquit)sfa note offendement in me. Scrs- Mart h.16a
prumeStenim: Percutiampaſtorem , cx diſpergentar o- 31.
Wes greprs.
H1nc intelligereeſt, hc verba; Ex/argegladre, ec.
eſſe vocem De1 Patris exponentis confilum ſuum de
percuſlione Filij (ui, 8& de fcandalo acyifſipatione diſci-
pulorum ctus. Eſtautem Apoſtrophe non imperantis
aut 1mpliciter approbanris, ſed przdicentis rem lude-
orum malitiacucnturam, non tamen abſ{q; confilio, &
prouidentia ſua, in quantum percuſſio paſtoris futura
erat ſanatio vulnerum noltrorum, Neq; cnim temere
aut ludzorum tantum libidine percuflus eſt Chriſtus,
ſed a Deo! teſtante Propherat Yadsmus quaſipercuſſnum 1e/7.5;.4,
4 Deo.lnde inflexa paulum apoſtrophe,quod Pater gla-
dio,Chriſtustribuit Parri dicenti: Percarram Paſtorem,
pro: Tregladre percaate,grc.nempe, vt oculosa gladijs &
fultibusludzorum ad confilium & manum Dei attol-
lendos elle docerer:quod iplum Apoſtoli randem,cum
ſe ex ſcandalo &tfuga recollegillenc, reipladidicerunt ,
& predicarunt, dicentes; Herodem & Pbilatum cum
mn & populis Iſrael vere coactos elſe aducrſus
anQtum Filium Dei teſum, ad faciendum , quzcung;
manus & conſilium Dei prins definicrar facienda. Ex
his itaq; conſtar, oraculum & vere ad Chriſtum perrti-
nere, &precedenti conciont Prophets apte cohzrere
per ae92mwrad ſcandalumypiorum aucrteadum, ne of-
fen6 ram iniqua & inopinata Cbryfs Paſtorisſorte, fi+
duciam promiſſorum bonorum cum {pe onintabijce-
rene, Nunc adcontroucrfiam venio,
Obijcit aduerſarius Caluino, quod ditum Zacha-
riz primode Chr//fode ceteris Dooribus ſecundarid
intelletumvchir. Sic quidem Caluinusiple non loqui-
eur; fateortamen buc redire cius ſenſum, Accipit lo-
cum pro cominatione & denunciatione horrendz dit.
Gpationis : quoniam Deus cfler populum priuaturus
S:-& fuis
AT 4.27
Es re a i OE EO IO OEEIER 0 .
. (2
, tes An
294 Dr Loco Zacn. y. 7.
ſuis paſtoribus, maxime paſtorum omnium Principe
Chreſto. Quad de paſtore(inq uit)4rcermur probable ef? ad
#$01um ordinemextends, 5c, Qrontam bero(Chriſtms)
paſtorum ef Primceps & Capmt: merito boc comperit m
er perſonam:ſedgeneralutamen eff Propbers dodr-
24. Clarins Comment. Harmoniz Euangcl. in ca ver-
ba: Percarruampaſtorem, clic explicat: Quanguam
autemomnes fere mterpretes locum Zacharie ad Vnue
Chriſtt perſonam reſtrengunt:ego tamen larites extenda,
acſt dittum efſet, nullum fore amplins regrmen , quoſa-
les populs COntIRetnr : qrita rallentur e medio peſtores,
Neg, enim dubito, quin totum iliud temps complets
Dominus Voluerit , quopoit tyranuidem Antioch nu-
dara vonupa, Doriba Eccleſia un Saltttarem redatta fn-
it. Tunc enim Deus gladium horrenda Vaſittate graſſa-
11 paſſus ef, quit exftinitlis paſtoribus miſere turbarerpe-
peels ftarum. Neg, tamen obſtat hee diſperſio, quin Domt-
nu tandem onesſuas extenta manu colhiygerer, Caterum.
guangquam im genere denuncrat Propbeta, orbandam
paſloribus ofſe Eccleſiam : ad Chriſtum ramen vere &
proprie boc apratur. Nam cum paſtorum omnium Prin-
ceps fuerit ,4 quo ſolo pendebat Eccleſia ſalwus , eo morine
preciſa Videripoturt omny ſpes. Atg, hac extrema ten-
tatzo frut, Redemrorem, que ſprretues Cx Vita poprls erat,
C4678 gregems Dercolligere capſſet , ſubiro ad mortem ras
Þ*. Quo wiiuftrior fart Dergratia, dum mirabiter ex
drfSipatrone & mreruu reſidumus grex rerum coaluts
Videmus ergo,Chriſtum hoc tefttmonee appoſire V/nm ef-
fe,nefuturadiſperſiovitre modum terreret difcipulos:
& tamen., Vt ſue mfirmiuats conſcy m paſterem ſuum
recumberent. Senſwwergo et: Putatu quidem, quia Ve-
ftram debilitatem noudum experrs eſt 15, Hos ſatus Valides
& robuſtos efſe ; ſed pawlopo?t vere prediftum eſſe 4 Za-
charta, occrſopaſtore,di/Itpandum eſſe gregers, Sed nte-
r1m recreet vos acſuſtineat additapromiſito quod Dene
w41178.ex/endet., vi ad ſe redncas diperſas ones. Ha-
| LY &enus
— —_— — hd
ErB. It. Cavvrt LX. 295
Qenus ille , quz an {udaica fint, an vere Chriſtiana, pia
& erudita,iudicent pix mentes.
Mc quod atrinet, libenter accipio priorem ſententi-
am ,cacumprimisratione, quod Deusin fingulari pa-
ſtorem ſuum, &virum {ocium ſuum percuticndum di-
cit; haud-dubie paſtorem cerrum, eamq; non gregart-
um , ſed xg7 54 magnum defignans, quiet Chri/tus,
Nec ramen abijcienda eſtaltera , qua quod proprie de
Frincipe paſtorum Chr,/o ditum efle agnolcitvr, ad
altos etiam paſtores propter communem ſortem ave-
ao5w5 transfertur, Neg; enim amembrisalienum 1udi-
cari deber, quod capiti cacnit: & requirit hoc oveugePs-
os & xg99w1e paſlhonum Domini & ſeruorum, de qua
plc Dominus paſlim, Chry/ofomm-quoq, lic de Chri-
ſto 1nterpretatur,vt ſimul alijs paſtoribus accommo-
det. Nece//iria( inquit Yq«s# Dodtorss fungitur munere, jy, Tims,
pericula ſuſtmet,gr mulioplura,quam diſcipuls. Percn- pamyyl,cv
14am enim,inquit,pa{torem,ey diſpergentar ones,
Nec vera eſt cauillatio, ad idem noſtram contra lus
deorum blaſphemias firmandam precipuum roburin -
fringi,quam primum non vnice apratur Chriſto. Quo-
adenim ſtat, Chriſtum ſolum eſle Proncipem, & Caput
paſtorum: ſtar etiam firma fides noſtra, hoc in Chii-
tum vere , proprie & principalutec competere: & fit-
mum eſt argumentum;
Oraculum hoc in paſtorum Principem maxim.
competir.
ChriſtuseſtPrinceps paitorum,
Jn Chriſtum igitur mazime comperit: fiue iam ſe-
cundarid in gregariosctiam miniſtros ſuo modo com-
petat, five non. Eſtenim aproprio.quartp modo du- -
aum.Quddverd & gregarij paſtores [{xpe communem,
cum ſuo Principe ſortem participent, vt &ipſos gladi-
ys percutiat, & iplis percuſhs diſpergantur oucs.
gregis: nimis expericntia con-
CAPVE
A - Ongar vt; __ A a —_—_
——_— Omg y It, capa rene to pre rt ” my ” PU «x
ow: _— RS OO -
wo 7 wo a - Ont CNTOER Sade
= "y ry » Ne
RT OP TIRE » ODE 7 rs OS BEE nt a 4s 4 oa OS SINPEPIG AS PETS, 2D 90: 85 en —
, a pon
_
+> OA SIP Es a oe ts AO Hes tabs is bc bes 43 or ns Bm 599 VE Ev.
% .
'S;
$S
'Y}
FyY
+
«a
te! 74:12: Way
b,
[X
Log
<A Act Andi Es 4% v7 A re TR 6%. ar tons Ro ids", rome — PIUS. po Ss - -
Py rl b
\ « « ”
t\-12c 00a
onngbn + —-e———y We n3s an oetmtrie. 1.
wc ” 07mm tg >a Mp <n
ee dee rr te i i nn WS” © SANTOS a erp tn A nal He we eG eto oa, arc REAP Els EPs a ->
o ” ES lbs -_- Ly
* a bo mag” -—_ RC we a wear
+ -_ Y NC Is neon
LecesT,
P/ends-
Cal.pag,
156,
296 Dx Psarmo no. 1.
et hs CaryrT LXI.
Sexta claſſis locorum obiettorum:E5 primo de
Pſ[almo 110.1.Dixit Dominus Do-
M110 meo, EC,
Ccedotandem adclaſſem vitimam obietorum
OR quam eorumeſledixi , quz cum non
minusa Caluino , quam ab aduerſario de ſols
CHRISTO acciptantur; in calumnjam tamen qua-
licunque prxtexturapiuntur, quaſi parum ſyncert ex=
polita. Taliaſunt , Plal.no.1. Mich.5.2. Zachar.g.9,
Zach.1.12.Colol.:.15.Videamusergo, an hinc aduerſa-
rius Iudaicas fuas glofſas verins , quam adhuc fatum
demonſtrauimus,cxtundar.
Princtpio hic occurricdiviniſſimus ille Pſalmus no,
Dixit: Domenus Dommemeo , ſede « dextris menu,
quo Chriſti regnaum & ſacerdotium decantari manife-
ſtiuseſt, quam vt abimpudentiſiimoquoq; Iudzo ne-
gart poſhr. Caivinum tamen aduecrſarius £:iminari
non veretur, quodaliquatenusad Dauidem eum refe-
rat, tam inſulſa dicacitatemanesdefun&icxagitans, vt
ſine nauſcavix legi poſlit, Air, licer negare Caluinus
non pollic,Plalmam decantare Chriſti in ccelos aſlcen-
dentis maicſtatem & gloriam:ideog; fateatur,precipue
verliculum quartum 2 1arawut Dommes,oerc. ſatis cuin-
ccre, nondealioquopiam haberiſermonem, quamde
Chriſto: ramen libidinem corrumpendi Scripturas fic
medullicus inſedifle ci, fic velut innaturam cius abijl-
ſe, vt cohibere ſe nequear, quin verficulo de gloriobill-
ma Domini noſtrileſu Chriſti ſeſſione ad dextram Des,
Iudaicz corruptelz fuliginem aflpergar,Er hic particu-
la quadam Commencarijprodudti,ſed improbe detor-
tainterpolata & abrupta,exclamar: Hoc ſ#nſm r/le Magt-
——
fter i/raelis autumat poſſe al:quatenus Dauiduperſons
congraere, quod hic dicatur: Dixit Dominus Domme
neo, /ede adextros mers, Hanc laruam mox ratiunculis
&
Bw #aWw m#o aA _ aa _ JA — < mKHK<4 Xt Py dl. eos acts acc
A «ah , Aa fs Hes A, fins ww.
DD NY JJ] =
L1iB.11 Cavryr LXL 297
& farcaſmis oppugnare magno ſpiritu agereditur
qudd {cflioaddexcram Dei Apoſtoloteſte ad Hebrzos,
nulli Angelorum, ne dum Davidi competat: quod (i
Dauidi aliquarenus aptari poller, Deitas Chriſt fticmi-
ter inde demonſtrari nequirer.,, quod ramen Chriſias
tecit: quod Dauidem ficineptientem fingere non lice-
at: Dixit Dominus Domimomes, ud eft,mibts: quod deni-
quenecPſalmum rcotum,nec lingulatin hun verlicu-
lum fiueex parte fiueextotoin Dauidem quadrare, fed
ynice in Chriſttam Dominum,nullus Chriſtianus difh-
teri poſlir,nifi qui ſoporis,crroris, ſtuporis & furorisIu-
daici ad nauſcam & vomirum viq; lit incbriatus & de-
mentarus: fic nimirum perſtripgens Caluini pram ani-
mam , cul paulo ante {udaicz cecmulentiz ſoporem , &
neſcio quos ructus obiecerar,
uzſo autein te Chriſtiane leAor , quid iudicas?
Hzccine Chriſtiana cum mortuis diſputandi ratio ?
Heccine grauis Theologi oratioz An porins audire tibi
videris leuiſiimi hominis popinales ruftus & vomitus?
Nonne iuraueris obtrectandilibidinem (ic medullitus
inſedifſe huic,vt nuſquam & unllis parcere poſlit?
Czrerum qui Commentarios Caluini vel obireraſ- ©}, uw
ſpexerint, calumniam ecfle, ctiam me tacente, depre- hunc Plals
hendent. Nam neq; primum verſum, neq; vilum api- ,,,, 44
cem Plalmi ad Dauidem, fed merum ac torum ad fo- c,,/2,,
lum Chriſtum,ciusq; xternum regnuin & ſacerdotium folum re-
A[«;;n9w,8&in lolidum referc.
Tettabirur hoc argumentum Pſalmo prefixum,
quodtalceſt: Celebrarur erernum Chriſti tam regnum,
quam ſacerdotinm. Ac primo quidem Damnid ſummun
emperivzm diumiuns Chriſto datum eſſe affirmat , cum
muidtapotentia,quacunttos hiftes, bndecung, ſurgant,
velproſternat,Sel cogat m obſequium. Del nde addzt , fre
nes hue regni lenge lategue ee 4 Deo propagandos.
Tertid, Chre/tnm non minns Sacerdots, quam Regis ho-
wore efſe ornatum, & quidem (olenni iuremrando, Po-
firemd, nownm fore Sacerdoty ordinem, cunts aduenties
fuen
fert.
m__—_ , ; > wy Crt an 2hy tr Praga; {= 03 2235 Ras of Rs t wy yy on CES
Kher ERIE CIT DR ITO nn or EEE . rack A =_— n OI =
. __ "_—_y l om i hy _ _— _ a
PINE 1 inter ntl"
A A LE I ee a. Li nid
5 _ ; y ny
-_ fo} altos
s
,
OE 5. ry wy p 25 ve on IR
4 _ Þ Jp lr _—_ FFI wy WO NOR " ee a nine—s : SES I TD
_ \
_ PIERO . 5 7 . " POT P
. . NA MITES 2 DO Sq
CE Oe CO OE CE cd ad a on an aa EE Le 5 as vl dog +
pe *
Noth.
298 Dy PsALNoO no. n.
finem Lenrtice, quod remporale fur, 1mponat: perpetu.
tas Hero careat lines
Teſtabirur idiplum ritulisnrZyyas , quz fic haber:
Crem de [e compoſitum fuiſſe hunc Pſalmum teſtermr
Chriſtues,non alrunde quidem nob1u,quam ex ore eruepe-
rendaeit certitude, Verum Vt ceſſet erns authoritas,at
erram Ape(ſtols teftrmoninm: P/almms iſe clamat,ſe non
aliam expoſitronem admttere. Nam vt nobucertamen
fit curmpernicaciſi mrs quibusg, ludars firms ratronbus
extorguebrmn, neq;in Dauidem, neq; in alium quem-
piam, excepto {olo Mediatore, comperere, que hic ds-
cuntur,Faicor quidem,en Dauidu perſona fuiſſe adums
bratameffigiem regns Chriftr,ſed neq; de ſe,neq; de vllis
ſuccefloribus af/erere porut , Regem late dominatu-
rum , qu ſimulſacerdos eſſet , non legalr, ſed [ecundum
ordinem Melchiſedech ,& quidem aternms. Neg, enim
noua tt imſelita Sacerdoty dignitas erigr tunc porut, nt-
\ . \ -
ſt ablato At Lewis bonore. Negue Vero #03 hominem 10Yr-
talem competere poturt eternitas, cure hicfit mentto:
quizalysprater hunc vnum ,breut & fiuxo Vitae curres
culo ſtattm honor finiter,
Teſtabitur id deniq; reliquus Pſalmi Commentati-
us adeo prolixe,vt quibusvel mica Chriſtiani candoris
eſt reliqua , nunquam ſcio diuerfum fiat iudicaturig
Pluraigitur huctranſlcribere ſuperſedeo,
Vnicum locum adijjciam ex Commentario Harmo-
nizEuangeliczinlocum Matth. zz. 43. vbi contra er-
rorem Phariſzorum de Meſsia,qui efletyias5 ar1jpwr@,
argumentum Chriſtiex hoc Plalmo deſumrum explie
caus atq; aflcrens ſic ſctibit: Qzod Danidem in ſpirits
locurum efje Chriſfus admonet, emphaticumeit. Nam
res fruinre Varrcinium preſents teſttymonio opponit,
Canilium Namcanuillum,quohodie effuiginnt Indei, anticipat hat
Indeorum Voce. Dicunt boc preconeo celebrars Daneduregnum,
a Caluimo quaſi Dewmſibiregnands authorem flatuens contra m-
ex profe/ſoſanos boſlrum furorum conatus inſurgeret , ac quice
refurarh, gnam Deo muito profeituros negarer, Ne guid rale ob-
eee
wits watt. wu 8 ww «a f@. © ac. a
———
dy * Q Qimw oc. co i t»
% zo @a Www. Aa.qc %. a »
a wv wn
L1B.11 Carvr LXIL 299
wrerent Scriba ,prefarns oft Chriſtos, Pſalmum dePer-
ſona Dauidis minime efle compotitum , ſed dr&a-
runs [prretzee Propherico, Vt futurum Chriſti regnum de-
(cribere: *ſicat1 erram ex contextu enmcere prommm
eF , ncq; in Dauidem , neq: in alium quemptam ex
gerrenss Regibus competere, quia illic leguntur. Nam
elic Dauid Regem enducit nouo Sacerdoiro ornatum),
wo neceſſe erat abrogarr Vereres legrs Gmbras , Cc
Non allcribo pluca , ne videar lumen Soli 1n-
ferce,
Sans his defenſacſt innocentia Caluini, quocung;
judicenon dicam $mexWs , icd plane xg 7h vouuugy dt -
zo cauſa dilcepterur.Satisiam liquer,cum non modd
quartum verſiculum fateri, ſed torum Yialmum omai-
bus modis contra Iudzos contendere,de nullo alio,
quam de Chreffo, ac minime de perſona Dauidis com+
pofitum efſe:Liquer,aduerlarij rationes firmas alioqui
contra Tudzos & hzrericos, contra Caluinum nullas
elle: Liquer deniq; ciuſdem Sarcalmos,ruftus & vomi-
rus ,quibus tumbam Caluini conſpurcat, nihil niki ce»
rebri mal? ſobrijimpuros halitus eſlc,
lam verd {i placer , ipſum adverſarium pro ſua calu-
mniaex Caluino argutantem audiamus. 74 bers (in- Cal pag:
quit ) c#rca ez Gerba: Sede 4 dexiris mens : nugatur Cal 1»
#mzs : poſler aliquatenus Dauidis perſonz congruere, 5
quod hic dicitur;quia neq; temert ſolium ipſe conſcen- ©
dit,neq; illuc penetramt malis artibus, neq; cuctus fu. *
i ſtul:is ſuffragijs, ſed Dei mandatoregnauit, Imdde ©
cunis mund1 Regibus meriro dici poſſer , dininitus *
locatos efle in ſuo folio: quia celeſti decreto diſtin- *
Ri ſunt mundi ordines, nec eft poteſtas, niſi a Deo, *
tnterim tamen Datudt bac decanſa magu oftendit hae ©
competrere, quia(1mqauir Caluimm) ceteris Repibus de-
fir lacra maicſtas, qua excelluit Dauid, vt eflert vnigeni- «
t Fill; Dei imago. Er peucs mreriedts : Dauid au- «
&m , qui hbi probe couſcius erat divine eleionis, «
icq;
_
I PP v4 af peel "PIROq "_ !
hee nee: ms io Eh re ryan tons on 09 PE CODY Mey 2 men mee jj pr RC M__—_— "___ « Ai Ks aug 5-68 4 ” -
y S Sag 10 Sm 16.7 Ke pps 2 w hs «6, 2 Gab _ * eo "_ ;
n 7 hey wy RULES on i —————_—_ be o_ m_—_—_ _ Jo RR ng eos
= nA em——_— kai o : i
. — = _— CO -_ . _— i "VEE _ o a
- _ gre MF yr Co nr a AR FY ” nega i OI ' mn «
. om bs ; : ex 0 fe 400
. 4 Up
ans As Sai. 17 0s g 75 0 2 |
. a . PEPOIIEOS = 9-1 0G RH ei <oR=gbes o SED " _—
py, 4 ” Tan fo Lager aid > - RENTERS - 70s ppl nigh, 14h. Fs, a I : = w] EAI TS * Wes vs
Jag we en" a. oat atten * RS OE) . inks
EE ny: and breath ET» nnd» Fare SS ws oo
- ST » Ws . _
» * / ©
L #! l
ET IE—— —— CS
300 De PsALmwo mn. 1.
» ſeq; modefte continuerat in priuato gradu, donec voce
> Deiregnarc iullus cſler, non abs rea communi gregele
»» ExiMit:ac 1 diceret;Deum fibiefle regnandi authorems
»» Hoc ergo ſenſu wlle Magiſter lſracla autumat , poſſe als-
» quatenus Dautduperſonecengrutre, quod hic drcrtur:
» Dexet Domtnus Domimnomeo,ſede adexiris men. Has
Adwuerſ/a- Ecnusadueriarius; cuiusfrontem ſane mirari cogor,
5175 b15ca- quod bis nudo capite calumniantem nibil dum tup-
lunmma-
TRY,
pudet: ſemel, aperta fraudetruncando & interpolando
contextum,vt ſcntentiaauthoris percipi non poſlit, de
quo adiplum Commentarium prouoco:lterum,mani-
feſta ſophiſtica torquendo eius verba in ſenſum plans.
contrarium, Nam qua Caluinus at9anxkus, & prez oc-
cupatione quadam cauillorum ſcriplir, quibus Inde1
hunc cextum corrumpunt, iſte fingit ipſummer autu-
mare, & ex {uaſentengiaſcribere,quonthil eſt falfius,
Premium gamgq; ex argumento Plaimi, & locis ſupra
allegatis certo certius conſtat, totum Plalmuma a Cal-
uino inſolidum refcrri ad Chrefzm, minime vero ad
Dauidem. Aurigirnr fingat, cumin tribus lineis foede
ſecum confligere: aurfi hoc commentum nimis abſur-
dum eſt, calumniam agnoſcats
Dernde monſitcarum eſtiam ante ex Commentario
Harmoniz Euangcliſt, idiplum , quod autumaredicit
Caluinum, a Caluino exprelse refutari canquam cauil-
lum, quo hodic eſtugiunt ludzi, quaſi hoc preconio
cclebretur Dauidis regnaum ,ſtatuentis Deum bbi re-
nandiauthorem, &c, Hzc, inquam, ipſa verba in ca-
uillo Iudaicoiſthic retucato, & 1n alleyato aduerſarij
expreſse leguntur, Quz igitur veſania cit,id ci tribuere,
quodex profeflo impugnat ?
Sed omnem dubitationem tollit ipſe contextus. Non
dicit: Pote#f congreere:l(ed, P;fſer congruere:quod occu-
pationem habere alicaz (enrentiz nemo non videt.
Mox ſequitur aduerſatiua: 4rgur Daunid regnum de
qug nenc diſſerit, ab omnepumn alys Gout diſtinguere,ſo+
CHets CHTAIWPECKUATH C128 Taro fr, Inſtrum quidem
*
—
F "—\ "yp © he
wv © yp: OH up OR I TIE
Se = &CQ &Q.Y «w
L1s. 11. Cavyr XLI. 301
Dewe poteſtate Reges, ere. Hec,inquam, aduerſatiua
(quam aduerſarius callide ſuppreffir ) eſt Caluini ad
przcedentem occupationem reiponſto, Summa occu-
pationiscauillilIudaicieſt: Poſſet hoc : D-x#r Dommwe: Canit/atis
ſede, exc. aliquatenusetiani Dauidi congruere: imH & {udeorum,
cunctis Regivus alijs. Ra/70:quia & Dauid Dei manda-
to regnauir,& al1j Regesa Deo in ſuo throno ſunt loca-
ti;Ergonon neceſſaciode Chriſto intclligitur.
Ad hoc reſpondet primo negatione anrecedentis:
quoniam Dauid hoc regaum,de quo nunc differir,tam
aſuo, quamabalis omnibus regms longitfſkme diſtin-
Rum velit, nempe ( vtprins ofteuderat YJlacertdotio &
#cernitate, Serz72.40 ad rationem xgd wePogyy ov{pwpyn-
zi», Nam quodad Reges alios attinet, inſtrui quidem
cos poteſtatea Deo, & cius perſonam quodammodd
ſuſtinere,imd & Deos vocari Pal 82.6, attamen omnes
mults modis iplo Dauide inferiores eſſe,ne dum Chri-
ſto: arq;eacausa maicſtatem Dauidis (upraalios reges
extollit: nequaquam vero idev, quod oftendere velit,
Dauidi hec magis competere, quam alijs, vt alter calu.
mniatur. Quod verd Dauidis perſonam ſpetat, licet
eius pre alijs fuerit excellens maicitas,vt efſet vnigeniti
Filij Dei imago, &c. tamen ne iph quidem voſl hoe
omn ex parte aptarit idq; parere ex Chriſti reſponſe
Matth.22.44 Nam( 10quir Jeum Phari/ar fore Chri/tum
Dawuidu filrum dixiſſent,obyrir:quomoderyitur 4 Dant-
de 1pſo Voratur DominuwtNec ef, quod obſtrepant Indar,
caullo &ſum fnifſe Chriſtum, quia non ſuo nomine los
quatur Dawd, ſed popult, Hancexcepiionem refellere
promtum eff:& que ſequuntur,
Tandem ex alicra parte verſus: Sede adextra, &res
addir reſponſum aliud,premifſafimili concefſione:Erfi
pimirum derur, Reges terrenos aliquatenus ſcdere ad
dextram Dei, Jaxouimicum ſenlu, quatenus ſecere ad
dextram Dei eſt dignitatem & potentiam vicariam Dei
nomine1n terris cxercere: ficut etiam 64wweuws 115 vYO-
cantur; amen hic ſublimius aliquid exprimi, newpe
Re-
Q
= « =
x þ 4+ #5 & 2 ED IT IX", ”. bt Dn Pap Th) at)" Omen. *e © NE Et re” IRIS ew oh, 9 7 =,
* = -” my * p. E 5 * ? "Xl - , _ ——— EE ELITES ies, Re 7» Re RE IS "RG ". "y-AR L
hn is yr errctbd a Wont 3k Be mori 3 | FS Soargaconpe ho \ p—_ k ORE - ” II EE pon” IFC, "=" ch y 54 wy i a. I
_ i ou 8, " —— IO Le COVENE eye. Apa Weens vane op ery nn Bogle By", 21j "2,910 _ "x Le WP Sr ons ag * *- wo er Big 15s F
b "7 8 L Ws 9 {4 by
Te" od f * 5 #+ , : mn p ON ——__———
8 : phage und: td — eg o
- ow - v ; mY OE orbuatiind
; F ——_ __—_—_—_ y _ 0 _ 4
7
: [ 2 "
pa er atone > re pag aa
3 BE
ET I WORE TIRY
"as amd 4 NECENGT RA ANGETIE Yotyauhs oi OT TRY
: = 63d: LINE RLCGCEEE . wary -
NN os .
ea p — 0141 ge co by >
ore) PE : a a tina
Slag Sz WI EIS E - , %
" a PROT IR - *
- _
_ Pw eeemagos wy ;
- o » _ ONO ROO
pet ge re os oa w a
CO IS I CHACE EE Don" po ——_ MP "0
: —_—_— —— ED _ =
Fe Es" "9" "Is " <a OOO . _
IE 4 .
We nr TE BEA > rt
AGE It 4
AY 0 ets | as gt Ae ns
_ - ppc pains
. ee err re en NOOR
Ne co hg 005 _
— wn OT » -
; % ©
y .
er a ea ee eg ro OATS
bg —_ = # p yy
* BEN IP OTY . k ; be 3
_ LI In Po ” TRAY P ns
_ o F 99s bd > +
292 Dre P$SALMO no. 1.
Regem vnum peculiariter cligi, qui ſecundum 3 Dev
poteutie &1imperi) gradum ohtineat ; cas dignitatus
C inquit Jexezgu4 ranrium ſeentilla emicurt in Dauide:
perfeta autem claritas emmwurt m Chriſto, Nam cum
dextra Net longe ſupra Angelos emmeat , ſequetnr 0.
mnibus creaturupraferrs, gut llic locater : Porro, non
dicemus Angelos, Vt Damidiſubycerentar , mm ordinem
furſfe coattos, Quid ergo ſuperest , nifs br ſprritu Prophe-
rico ſupra caleſtes prencipatiue in ſublime tollatur Chri-
ſi /ol-am. Ex quibus omnibus liquet ſane cuidenter,
non minas vtrang; primi verſus partem, quam torum
Plalmum a Caluino ad Chri/fam lolum , ciusq; re>
enum referri, Satis igitur calumnia deteCta eſt atq,; re-
preſla.
Arripit quidem aduerfarius & illud, quod Caluinus
dixit, non polle ozzz7 exparre Dauidi hoc aptari 2 quaſi
autumet,poſlctamen aliquaex parte.Sed nimis friuo«
lum eſt, voculam vnicam contra apertam & indubita-
tam authoris mentem torquere, Non patitur hane
gloſſam argumentum Pſalmi,necdeclaratio tituli,nee
aliaantecedentia & conlequentia omnia,prezlertim ra-
tio ſabica, ſeu Chriſti ratiocinatio, ad quam Calut-
nusprouocat. Quomodoenim hoc dictum eflert Do»
mino Dauidis,fi ipfi Dauidivllopacto dium cle cons
cedererur? Negatio igitur Caluini vim haber vniuerſa-
lis, nonparticularis: ve ditum fir, ne quidem omnier
patte, pro: nou vlla, velnullacx parte; quod loquendi
genus necablurdum,necrarum eſt. Ita enim Siracides:
$1r4.42.12+ Ne CinquitJconrempleriommwem bomimem,hoceſt,non
Pſal,143. 2. yllum,ſeu nullumy ira Dauid: Non #uſtificabrimr im con-
Matth.19. 2 /þebtue tr0 0197115 Graens,hoceſt,non vilus ſeu nullus, Er
in queſtione Phariſzorum de digorcio, fitne licitum
xg/Tes 760%) ona, omne de cauſa,omnis ponitur, pro,vl-
lus. Sed bent eſt, quodin re manifeſta Criticus hic aph-
ces vocularum inſeRarur. Perditz enim id cauſz,8
| conſcientiz non bonz indubitatum
clt argumcatum,
CAPVT
L1isy.1l. Caryvr XLIL 303
LE KAY T XL1I. 2
De prophetia eMich.s.2. Et tu Bethle-
hem Ephratah,&5c.
Ergo ad prophetiam Michez cap.s.2,E2 4 Berhle- Locrnt 1.
hem Ephratahparuaes im null;bis Inda.Exteegre- Plendo-
dietrr, qu fir Dominator it 1ſr a6! : & egreſitones Cal pag.
er ab initino,a driebus eternitasty Dt Chrifto ciusq; nNa- 39»
talitio loco ſecundum carnem hoc dici, aded in ludai+
co populo ſemper fuir extra dubitationem poſitum, vr
Sacerdortes & Scribe requiſiti ab Herode, vbi naſciturus
efler Chriſtus, hoc oraculo locum cius natalem iono-
bilem vicum Berhlchem tribus luda defignatum eſſe
reſponderint, HincIonathan in ſua paraphraſi nomen
Chriſti expreſs poſuit: Ex 7ecoram meprodiber Chri-
tas, v7 ir Domininm exercens in 1/ratl , cus nomen
ditum et ab eternitate, a diebus ſecul;, Nemo ipgitur
Chriſtianorumeſt,qui hoc non pro confeſls tencat,in-
deq; firmiterconficiat, loco natalium Meſh iam pri-
dem deſtruQto, &tribuluda cum reliquis diſpersacon-
fusaq; , ludzos fruſtra cx Bethlehem exſpeftare Meſſt-
amalium, preter eum, qui ibiex virgine, plus quam
quing; tticteridibus ſeculorum iam elapſis natus, in-
terq; immania illa Herodis infanticidia mirabiliter
ſcruarus eſt, leſnm Chri/tam: aquo Catholicoconſen-
ſu proinde nec Caluinusdiſcedit,
In expoſitionetamen vitimz patticulz abalijsnon Calums
nihil diſcrepat, Quod enim dicirur : Er egre//u ers ab diſ/enſis
inztio, 4drebur aternitats; communiter ad Chriſti di- 46 algs 18
vinam eſſentiam, & #ternam ex Patre geacrationem , ex!rems
{cu emanationem referunt 2: & quia Propheta dicit , par/1culas
epreſſrones , plurali numero norari volunt geminum
egrefſum , & geminam naturam Chriſti ; vnum 1n
tempore ex Bethlehem juxta carnem: alterum a die-
bus eternicatis iuxta Diuinitarem,Caluinus ver0,quo-
miam cxiſtimat, hoc nunquam poſſe extorqueri a Ius
2 dzis,
" Y
m—_ + am_O ——_— ons ————————_——————— et A 29s _ nt
pads b gr rag to eg ponders Feng ad ons ESSE . ou
, G bp La i - wi a —_— "_—— Page <5" . "
par ts HEE I Oy Ryo Pa aan, + es r= yh p7_ Any and 5 9-164 ang mo —__ : - - G ws es we TR a hy "9 PT 3 a * A _e A, up? +4
infng--f Hog ” a i Jon a , ” q q s NED —_ $5.20 & a
a _ _ avthidgwnx PETR wt een png - —erbBen CARY > tos — 0" 6 — : an "e's FRI .
v * - . K- oy . -
, " "7 INNS AS: perro etna C5 5y gs IO TINEET I { — _—
- h
Irs
, <P racy
6 Near. hang RE, 19a
- =
= L : .
" IY FO Rey - a <
Ov - mg Cs and mea
ep re” ys 4
_ OP on oe nn On
wh, 10900, 09g per einctnr avv. os
I er Pg
one worm ew oe wade a +
IRA IINEIOER EIEInY
V
—_— . -
leſa49.6.
304 Dn Provn, Mica. x. 2.
dzis, quod Prophera hic loquarur de #tcrna cfſentia
Chriſtiz & ſubefſe abſurditarem, f1 Prophera dicarut
plurali numero egre/s vocare propter duplicem natu-
ram Chriſti , quandoquidem nec proprie nec {cite con.
ferret naturam humanam Chriſti cum diuina, quan-
tum ad 2tetairatem ::ideo hunc dicit efle ſimplicem
ſcnſum,Chriſtum non ira repente prodirturutm ex Berh-
lehem, quaſi deco nibil Deus olim ſtatuiſler: ſed egref-
ſum,fbucegreſſuseius{nam Hebrzisrritum efle nume-
ros confundere )clle ab initio, vela longa veruſtare, &2
dicbus #ternitatis:quia Deus iam olim ab initio ſtatu-
crit dare perpetuum Regem populo ſuo. Iraq; & futu-
rum #ezc, egredrerer, & nomen plurale, mozaothax,
egreSiones erw,decodem egreſſu intelligir, in tempore
ex Bethlehem facto, ab eterno autem divinitus de-
CcIctO,
Erfiautem(vtingenut facear )propter tales rationes
a communi conſenlu mihi celigio eſt diſcedere? quan»
doquidem Propheranon aa decretum,quod con-
ſtaromnium rerum in Deo zternum elle, (ed egrefſum
ipſum adiebus zterniselle dicit? & egrefſius Meſhe a+
ternus non poteſt alid, quam ad eternam generatio-
nem pertinere: nec meo 1udiciodithcilius extorquebi-
tur hicaludzis, Meſhiz egreſſum dicia dicbus @rernis,
quam alibi Meſham Parrem eternsrargs appellari: &
deniq; Prophera diſtine cgreſſum ex Bethlchem, &
cgreſſus #ternos conjungit, ve non fit neceſſe, nomini
plural: infiſtere: Tamen interpretatio Caluininecim-
pia aut [ludaicaeſt, nec #ternz Divinitati Chriſti dero-+
gar, vel infidelibus fauctylla ratione. Nam non modd
expreſs profitetur ipſe, quantum ad ſe ſpear, libenter
ſe agnoſcere, hic probari nobis Chr:/?s Drermitarem:
ſed & Indzorum commenta & cauillos nominatim te-
darguit, &quamodolocus ad demonſtrandam Chriſti
Diuinitatem faciat,demonſtrat.
Alſcribam c1us verba, vt res fit clatior: Drce? ergo
egreſſum Chriſts efſe aternyem , quia non prodibir mo»
mew-
A Firm nw a©« tm Ac oma
L1s IT. CaryrT XLIIL zogp
menta ex Bethlehem, ſicurs temere qui/p1am ad opem: fes
rendam exſurgit, Vbs omnza deſperata,ſed tamen 114
fergar , Or nihil fuerit antepronſum: Propheta autem
fore altum egreſſum Chri/t1 denuntiat , quod Dew ſcilt-
cet ab initroſtatuerit dare perpetunm Regem poprloſue.
Interea repudtandum nobs ef commentwum illnd , im
quo [161 placent Rabbins, Nam dicunt,aute munds crea-
tone creatum fuiſſe MeſStam , [icutr erram ſolium eters
nitats, Ct legem ,c*+ alta: ſunt 1nſul/z fabule. Sed Pro-
heta [impliciter offenart, ettam ante conditum mune
dum Chriſtum faufſe Caput , ſicurt etram Vocatur pri-
mogenitis ommn creature , quia per ipſum creata ſunt
omnia.ldem Veroſermo Der,per quem creatus ef mun-
dic, debuit eſſe Caput Eccleſia , er per enum oportnit ime
faurarr,queperditacrant, Nanc ergotenemue, quid ſi
br velit Propheta,crm dicit:Egreſſus Chriſts eſſe eternos,
Catermm ludeis non concederem, tantumperperua Des
ordinatiane egreſſus Chriſt fuiſje ab initio, Sel ab omnms-
bus [eculrn; ſed dro nobr notandaſunt: Chriſtumſecilicer,
quimAnifelt ate furt mm carne , vt Eccleſiam Des reds-
meret, fuiſſe xtetnum ſermonem, per quemcreatue esF
mundia:deinde fuiſſe deſfinatum aterno Dei conſulio,6t
efſet premogenttos omn creature,preſertim vers, vt eſ-
ſet Eccleſia Capwut , tr mmfkanraret gratia er Viriute ſus
mundum collapſun. Nunc erge Videmwus, quaratione
Propheta hec dro ſemul conmugat, vb: dicirgrodiuturune
ex Bethlehem, qus damineier im 1/racl: Cr tamenegreſ-
ſ* er865 eſſe aternos,
Recitaui integram CalJuintinterpretationem, yt vi-
deant zqui lefores, nimis iniquum & moroſum hic
elle aduerſarium in cocxagitando, quaſi imum funda-
menrum Prophetici dicilabefaRet; aciem probatio-
nis aduerſum infideles obrundat atq; hebeter:Chriſtia-
nos interpretes petulanter vellicert & corum pias ap-
©2708. ſententias pro cenſoria ſua ſcueritate repre-
endere peſtiar,&c.ln medio res politaeſt, Iudicer Ec-
clelia, quam fit hzciuſtacriminatio: maxim cum fit
8 aper-
ms Ra rrang
w (7 es
» [7 od ;
of i Sears a; 0 hots" <8 ». <6 \ 6h = .. wits yd» « a. do. Hee 4s
" 4 Aid: 0y m—_ g wo eg47 me ay FRTes
« > $4-2 5s _— EY
MA Peg nag
aa 094" Mp pe Bris 4 ts "Et De IIs" oa. +
Lecws 111,
P/ewde-
Ca Ip4fe
99.
306 Dz Loco ZAcn. 9. 9.
apertum, codem ytranq; ſententiam tendere: nempe vt
Mefhiz zternitas contra ludzos ſarta tecta defcndarur.
Cavyrz XETMIL
De loco Zacharie g.g.Exſulta valde,
Filta Sion, ESC.
N tot exemplis proieQtifſimez libidinis cauillandi &
calumoiandi alios,qua aguerfarius peſlime ſtimula-
rut , vix occurrit aliud, quo magis miratus fim mali-
tiam &ineprias cius, quam ce0,qui nunc ſequitur, loco
Zachar. 9.9. Ex/mlta Galde,Filta Sron; Iubila Filia lerm-
Salem: Ecce Rex 114 Venter tbr auftue, ex ſernarrs iſe:
panper,iz equitans ſuper aſnum,cy ſuper pullum,filum
a/ona. 4«m, Fatetur namq;, Caluinum concedere, hoc
vaticinium in Chriſto ſortirumeſle ſuum complemens«
tum. Sed moucteilitem de aſino; dictitans, Exangele-
ftas im propria /liynifrcatione ſumere aft, rnum ſjuc aſinam,
nec quicquam aliud mieligere, quam 1p/am lam ale-
nam muſuatuum,cus Dominus leſws inſedit, na cum
lexus pullo: Calurnuum contra proferre aliam gleſſam,&
aſs, 12167 enterpretars metaphorice pro contemribili ſpes
c16: Gt genuimm ſenſus Prophete ſit: Chriſium equitatn-
rumſuper aſmum, h.e. foreobſcurum bominem,queſeſ
non extoltet (pra communem Gulgs modum. Ad quo-
rum refutationem in contextu quidem nihil affert,pre-
ter yerborum aculeatas quiſquilias: Calurmumu ſits 4
Gereratorro luſu er ſtudio peruerſo Scripturas flettends
A proprio ſenſu ad peregrinum temperare non poſſe + - pri
reginemillam rorquends berbum Der adeopeniines enim
natam ; Vt iropss ſurs tn ve 14m gram nibilo ſantrare
mente ludar , quam agyrteludunt ſun preſtigys & offi-
c5,c5c, In margine yerd hunc Achillem quali pro ca
Kris ſtatuir : Sr br1cſorgenmimms ſenſu, quem Calumws ex
praconcepra metaphora exſtruit: Apoſtolos ergo agenu-
80/en/u aberraſſe, Quz omnialegenti mihiin men-
tem
. > CM.
'0.D > & Dn Ys 8+ 6
zz
Lis. 11 Caryr XLIII. 307
tem venit cutuſdam Iunij Bruti, hominis cumprimus
dicacis, quem vulgus a/i»#m «/bam appeltlabat, qudd
felicirer efſer maledicus &ridiculus. Alba cnim veteres
feliciavocabant,Sed prius,quam ad offucias iſtas veni«
em,iplum Caluini Commenrarium rectrabo,
Inca 19ur verba: Equitans ſmper aſmum , er ſuper
pullum film aſmnarum : lic icripht: Guidam exs/tt-
man , bic aſinum por non ad notandumpaunpertatem ,
quis ſolits rung fuermt equitare 12 aſinss , errtam qus Chry/of. 11
preſtabant Virtute in populo, Sed mih; non dubrum et, Matth ho.
gum Propheta hoc membrum conmnttim addiderit ad 67.12 aſs
nomen1n ghani , ( pauper ) g#4f/ diceret, Regem, de quo na ſicut
loqurtwcr , non fore magnifico &r ſplendido apparatuinſys rex ſede-
gnem , Vi ſolenteſſe terrens Principes: ſed quaſy ſordido bit,
babitts, aut /altem Vulgars, vt nihil differat 4 plebero
guopiam Cr 1gnobuls, Er poſica: Summa ef, Vaticinia
quibues ſpem redemizonsys fecerat Dem eleftopopuls, non
eſſe aret bana aut irrita, quoniam tandem ſuortempore
prodibir Chriſtze filrns Dawidy. Secundd, Regem hwnc
fore ruſtum or ſaluum , quia ſcrlicer reftitier im ords-
nem , que prizes fado & pudendo modo erant confuſa.
Tertid adiwngie Regems haunc forepauperem, qura e-
quitabit ſuper aſinum , & non pollebit magna emmen-
Hs , neg, erit conſpreumns bel army, vel oprbus Sel lauts-
cs, Vel copia multtum, Gelerrum regys mſignibus, que
perſirenguent Hulgs oculos. Sedebir ergo luperaſinum,
Scomus hoc Vaticimmm fmiſſe completum im Chriſto. Et
uidam etramenx Indaufateri copuntur,male rorquers
Prophete Gerba,nifg de Chriſto exponantur.Interca non
agnoſcrent pro Chriſto Des , filrum Marie : (ed ramen Vo-
lant, Prophetam locutum cfje , de imaginario [no Meſs
(is. Nos autem , qui certoperſuaſy ſumme , & ſatitene-
mas, Chriſtzem ellum, qui promiſſic fucrat , apparniſfe ,
& defunttum eſſe ſus officio, Vvidemus non fuſtra boc
fuiſſe drum , quodſcilicet Venturmeſſer pauper, & ſu-
per aſinum equitans. 1-0 VGolusr Ve/ibile /ymbolum
bus res exſtare , cum afſcendit ſuper alinum , vo»
rr V 4 Yolaze
ww ak 9 or Gernot Ss a2 42% 7 RI. a os
F CO IEY = - m_— TORY
S .
. yt DO AE EIN
nagdd- os —_—_ > _
rn aa 054» abt 2 I ni pans ans
ee
tho cw.
6 RI gens cw hi. =» Web pans 2
CE ORR
Gr ea th a a rr rr OE OOO CC ——————— 4
_ _ _ , my
"PP . 5
wy on OE ee FAN ET CER — a
pages aq c—__ " ” - Ama w
oy {+ * _—_ gy " coating ner out "= >
TRE mania ten. eas _
Aduerſa-
ro calu-
nd,
z08 Ds Loco Zacun, 9. 9.
Volurt Ierofolymam mpgreds paulo ante mortem. Iſtiy
omnibus tacite,prereritis, a quibus ramen {cquenti-
um pendet lenfus, aduerſarius hxcſolum artipuit, quz
ſcquuntur: Verwm guidem eff, Prophets Gerba e/]- mes
raphorica,cum dicrt;VeniertRexequitans (uperalinum;
figuratu ef ſermo. Nam Prophetaintelltgtt, Chriſlum
fore quaſi obſcurum homimem , qui ſeſe non extollet ſu>
per communem Vulgs modum: hic eft genumms ſenſme:
Verum ett: ſedtamen hoc non ob/tat, »qH0O MINUS Clam
Chri/ties ediderit huts rerſpecrmen , Vbs aſinum muilum
conſcendir, Poſtea fimile cxemplum profert ex Plalmo
22. Miſerunt ſortem ſuper Heſtes meas, de quo ſupra vi-
dimus: & tandem concludit: Nanc ergo mmtelligimm,
uam bene hic inter {e commemant, metaphorice FP re-
hetam loquide contempitbuls Chriſfts ſpecre: o7 tamen
V/ibileſymbolum opr:me quadrare , br rudiſSims quty
agnoſcerent, nan alum eſſe ſprrandum Chriſfum, quam
em , quy apparutiunc. Omito mug ts las, que ad ſen.
(«m Prophere nihil facrumt , tmo corrumpunt prorſia
ipſam ſententiam, Cer abrogant fidem Vaticinto, Nam
putant Chriſtum equitaſſe ſuprr aſinum , dernde ſuper
nounum pullum : quia ſeilicert gubernauerit ludaeos , qui
prous aſſmetr fuerant ferendo myo legrs, deinde ad otſe-
qu1um aſſuefecerit gentes, quacranut indomite. Har ni-
mu friuola ſunt. Ergoſu fficrar tenere genuman Prophee
te menteme Audiuimnus 1otegram laterpretationem
Caluiniin hunclocum,
Primum autem ludaicumquidin his mihi monſtra-
rivelim, Quod ficontraresclamart, preclare a Caluina
contra ludzos oraculum hoc defendi ; quorſum. ad lu-
daizantem ſuum PicudoCaluinum aduerlarius id pro»
daxit?
Deinde quoſuis xquos leQores indices calumniz
huius appello, Rurſus enim, vr ſupra aliquories, pro
Caluinigloſflaidtraducir, quod ae92nTinxws ad cluloti-
am ſtropham Tudzorum a Caluino reſponderi, con-
textus oltendit, Argumentum Chiiſtiagorum eſt, Do-
mn, 4%
_—}} I =
Lis 11 Caryr XLIIE 2309
mmum no/trum leſum eſſe hunc promiſſum Regem : Arguemens
quiaim eohecprog 5c114 ad literam furt completa,quan- 1477 70-
do afinam conlcendir, & Ieroſo!ymam ingrefſus eſt, re
Indei cludunt: Equitare ſuper aſinwum hic frgurate [6- [udsorium
gnificare contemitbelem Meſ$1s ſpecrem Viſtbelemgitur elnuſ1o,
equitationem filg Marie ſuper /inum mil probare ,
quod ad enm prophetiapuri meat. Hanc cauillationem
occupat Caluinus, & antecedens quidem concedirt,
conlequentiam vero negat, quiaceſt manifeſta fallacia
conlequentisa toto ad partem,vela ſpeciead indiuidu-
um negative procedere.
Cur non potius nepget , eſſe figuratum ſermonem,
caulz vid-aturduz obſtare:/24,quod vidit,negationis
probationem nou ita facilem cfſe: quandoquidem ea
vel ex Prophetwvcrbis,quz ipſa (unt in quzſtione polt-
ta, vel cx hiſtoria Euangelica, quam Iudziderident, pe-
teada fuiſler: Jlrera, quod iudicauir ad rem parum id
intcrefle, proprius an tigurarus ſermo fit : cum eta po-
fico, quod firtraoflatus lermo, mhilominus argumen-
tum noſtrum ſterfirmum. Frgxrarzsſermacſt,(1nquit:)
Verum ef: Sed tamen hoc non eb/tat, que menus Chri-
fie etram ededern hun res fpecrmen, Gbs afinum con-
ſeendet,zxc.Curnon obſtat? Quia cquitatioilla viſhbilis
ſuper aſinum non modd ſpecimen, ſed & pars fuit con-
temmibilts ſpeciei, Quod 6 ioirur Prophera cquitatione
ſupcralinum travflarenotauir{ quod voluntIudzi) v-
niucrſam contemtibilem ſpeciem Meſh#: vriq; etiam
norauit, quicquideam fſpeciem, quam proprijilime ex-
preflic, & quicquid omnino ad cam reprzſcntandam
pertinuir, Nihil autem cam exprimere potuit magis
proprie,quam contemtibilisi}la pompa,quando Chri-
ſtus Dominus noſter alino muruatitio, pannoſis veſtt-
mentis pro phaleris conſtrato infidens, inter pucrorum
& rurbx circumfuſz vociferationes, tridentibus & rin-
gentibus Sacerdotum Primotibus ac Seribis, vibem le-
czololymam ingreſſus eſt,
Scropha igiturludaorum tantum abeſt,vtargumen-
| Y s tum,
Reſponſia
Caltini,
Matth,2t,
PT rn ren Ce oat Ci oh RE a CO EE LES
4 : Pe 4 : ©
o .
« +».
maps I "_ AP 6 mo 4, ne
. Prey oor noe oa eager 6 _ . Y Me "
NN NE CC OE CEE ” _s _
. s EDA avox<iae iy fo rt aedety .
. - «Spas ore
L J * y o
* ave ae 4 LS 4 4:
_
wy rp tte 7 ap" mt pt 3 ae tw
t F, /
" EN gs PONIES EEO th bh
OOPS OY 1 > DN ODIN DOA 7 HG tt CA ep
akon a robo en) rin 2 wm
EE EIN LE EIIEED
Q _
ores i FI m_ _
© as m_— ao [40-06- grF es -
2x78 26 roo roi” way 5; 27
i *
— © a nk 5. -
TTL,
ee ew capractngl
SECS: Le ge tr on
py 4 -
An fit figue-
ratus ſer-
220.
Proprivs
310 Deg Loco ZACH, 9. 9.
- tum noſtrum eludar, vt maxime confirmer:quando-
quidem ex ipſorummet hypotheſt, contemtibilis illa
equicatio Dominileſu ſuper afinam, ad complemen-
rum prophetiz huius non vna, ſcd triplici ratione per-
tinct: /emel, vtviſibile documentum fea ſpecimen pau-
pertatis:z#7erwm,vt inetaphore caula & balls: (vnde
enim metaphoram ſumſicProphera,nili quiacquitare
ſuper abnum videtur maxime contemtibile ? ) denrg,
vtparsadtotum, ſeu indiuiduum ad ({uam ſpeciem. $1
enim ea locurio , quicquid in Meſlia contemrubile
fuir, compleQtitur,quidm etiam hunc contemtibilem
actum?
Rerexere hzcyolui,non qudd fint in Commentario.
obſcura, ſed vt manifeſtum fit , puram putam calu-
mniam cflc,quod aduerſarius Caluino impingit , ns-
mu Viders es abrettum &r humile , quod Enangelita
Vocabulum aſine propria ſregnificationey acciprmnt :.
#deo gloſſum altam libuiſſe, proferrey. Neque enim
Caluinus gloſlam de figurato ſermone prorulit , ſed
a ludzis prolatam in iplos pro fide Chriſtiana re-
rorlie.
Cztcrum an Propheta, cumdicit 3 Equrtans ſuper
4/inum.: (olum illum viſibilis equitationis atum deli-
Snare; an verd prztereum aQtum hac phraſi totam fi-
mulyilitatem & contemtam ſpeciem Meſliz ownxd>y-
xa5 complecti voluerit : meo iudicio non magna eſt
quzſtio, Vrrunq; enim verum cfle poteſt, illud propri?,
hoc figurate: quia <quitare ſuper alinum eſt contemti-
bile: | exempli causa.vtrung; verum eſt, PaſSrone
Chre/ts nomine & extremum vitz cius atura , & vni-
uerſam cius vitam de6gnari; illud propriet hoc mera-
phorice:quia vniucrſa Chriſti vita perpetuz paſſionihi-
milis fuir, lra enim ſolet non raro propria appellatio
vnius partis ad fignilicandum torum per figuram ali-
quam transferri. | ;
Vrerq; igitur ſenſus, proprius & figuratus citra ab-
& fura- ſurditatem dicerur Prophets genuiaus , diucrſo reſpe-
au.
L:zBv T1. Carvrt XLIIL 2M
* o o - . ” oy Po
Qua, Ule quidem ratione individu fcu part1s, hoc eſt, 11 /en/w8
ratione externeillius equirationts ſuper alinum, qua ge23/417 be
proprie & ad lireram Chriſtus contemtonem fuzm
ſpecicm declarauit: hic vero catione {pecict, ſeu rouus
humilicatis e105;
Indeapparet, inter aduerfatium , qui Prius conten-
dir: & Caluinum,quipoltertus detendir , reuera &7:04-
o:ynullameſle , ſed huic ab illo aczavayar monert ina-
nem &1ineptam :« uoniam longe eſt tatius, poſtertus
hoc ſentire,quam 1i!!ud prius. Neq; coim verifimile eſt,
Propheta:n, vno contemtibili actu defignaro, yelle ex-
cludere alia ad vilictatem Meſliz pertinentia. Et qui
poſterius affirmar, non negat prius , ſed iacludit: qui
yero prius tenet, poſterius non icem,
Deniq, ad refellendos Indxos poſterior ſententia
neceſlatia omninod videtur, Quidenim, fi ludzus quis
aduerſario obſtrepar, proprium ſenſum neger, mera-
__—_— vrgeat: »» abit? ve pugnabir? Faciat pericu-
um:poſtca Caluinaum damnet. Caluinus fant non le-
mel1n certaminibus contra Seructum , contra Gentt-
lem, contra iudzos, expertus eſt, quanto fit rutins in
Prophetarum interpretationibus cas ſententias ante-
ferre,quz ludziseftugia quam proxime precidanr.
Exftant queſticncs impudentis cuiuldam ludzi, & Epilh.c
Caluini eug;8aia4 cum reſponſis : iv quibus eſt decima- Rc ſpon
tertia de hoc iplo loco Zacharig, quam proinde in gra- C,/u;ms,
tiam lcoris aficribam:
Qzere ,inquit ludzus! Sr MeſSras Gefter Dems e57 ,
guare mequitanitbeſtrepolluterCum ſeriptum ſit in le-
ge :negy ones, neg, bones paſcente regrone moniuilltes,
Quad 1gituer ? S1prohiburt , ne beſti2 quidem munde pa-
ſcerent, quanto magr, netmmundar ls autem ipſemer
enſedrt beſtiapolluts,
Caluinus 4ug319ns : Qnare Viciſiim , an ſantus Rex
& Prophets Dauid ſuper mulum equitando ſeſe_
pobluerit ? an aly praterea [antti homimes , quorum
26/6108
.
hho © tx WY 4 pF, » 0 >. _ 7 - ha LE __— 4 Why o04s 2 Pareigudy 1-32 0s GY
CN TD CO RE oa Ec a La ro aa - c >
om pr ahggin pain "ny as ae - ge + > b a ye we. _ panda {S946 (Gags Þ rn oep en = _ = LS @ pO F _ : 2 v1
_ Os CON 9 "tins A » PENTIRY 6 Hake. iy. Og rn Io uy SS Bog one ISO wo A's ag i. i,
ee AF —_— - ty nes _ w_ "
- ; "
. " F i
pow
3+ TY
es Pars, 4x OE NET ODN tee ancet Hts wut loc
”—_ RR Ao ads? 4h) wy
2 Spacey 2904 une
05
DEF NL,
___” CIT
Oy ACID oor ee ety OBE > we eo Ee AY et WHO er ane og 2 ot ew ”"
a *
IN
bo hon He) 1 EI
ER EINIEIES —— > 0G z——ooEs pods eat ns. 4arvags
-
_— «on. -oretatths. onto 3 ue
_ DS 37 I 3 nee: a
o
ts
octane < <a A I F |
wm » . - ————_—_— wr; ; | - - |
7 p eds 0 pong ot : |
_—_— _ o I , - ——_—_ : G | 2
A ——————— __—— —__—— OCCASION ET Io EE nn " m RR —_— gs Wd 6 ; | aan -— _ ==
" | | . |
tb le ” - . pu Dor wa; Jon _ Arctongcml* (10> --—<ariien — a mo pap inperAoay po” 9 em AG 4 I 1 3 3 = - - I s = 24. fy WO a th kd et WÞ-ong "II Te 2 > 4 _- _ PIO 4 S cn "0
QOb-e8.1,
$12 Dz Loco Zacn. 9. 9.
paſoum OCCRET FHEVTH #77 Scriptures exemple 5 guotres aſinn
Vets ſunt,maculam contraxermi?
Reſponſio ad Iudzi queſitum ſequitur: Primum,
quandonediumu quidem Vaticinysparcit eorvem petre-
lantia, non Videtur opereprecium,pluribus Verbss eam
refatare. Ouemcung, tandem Meſ$ram ſibi fingant, non
de alto, quam de MeſSialocum Zacharia exponere lice-
61t:L#tare filia Sion, Ecce Rex tuus venittibi,cquitans
ſuper afinum, &c, Qu1d cum Propheta litigande profict-
ent? Imo annon putida iſtafubſannatio ſatu conumnct,
guodprius dixi,nontamindibrio illnefſe Chriſtum no.
firum,quamlegem,c> omnes Prophetas? Namſi Zacha-
r14ſunt diſcipuls, nodum hunc nobuexpediant. Nimu
autem imſulſa eff cauiliarto , prohibiras fur'ſſe 1m lege
promulgatione beſitas ab acceſſu montu: quia ſs Der lo.
cxmmium ſibs ad paucos dies ſegregare Voluct, Vt neg,
homo, neque Vilum aliud animal uiluc accederet , non
#deoexcluditur Mcſitas; a communi Vits humane V/ue
Quid anutem contagion me reperient(;filins Danidu
ſuper aſinum conſcenderit ? Nec Verodubiume#t,quore
ſum ſpetarertt Zacharias nempe Venturum Redemto-
rem , qui non fulgeat regia pompa Cr apparaty ,ſed pans
per ſit,er quaſ; puns ex Vuloo. Axcibi,
Nunc obiecta, h.e. pucriles paralogiſmos aduerſatij
audiamus.
Exangetufte(inquit) bocabulum aſiue > pull mnpre-
priaſigntficatione acciprumr. Quid audio? An Caluinus
accipit in non propria? Putatne Chniſtum equitaſſeſu-
peraſinum figuratum? Quai verd fit quezſtio de afino,
ac non potius de ipſa phrafi. Manert propria vocum fi-
gnificatiotam in Prophere, quam in Evangeliſts ver-
bis, quantumadaCumillum fingularem , quo Chri-
ſtus proprie & vilibiliteraſiho veuseſt. At cum locue
tioipſa abilloaRa latins ad totam Chriſti contemtibi-
liratem, vr fic loquar, fignificandam extenditur:1am
non in vocibus, ſed in phrafi metaphoraecxſiſtir, vr ſus
piaoftenſumeſt: Nec mayis mirum aduerlario _
cbct
L1s, 11 Carvr XLUI wm
debet quod dico, manentevocum proprictate in phraſi
figuram exfiſtere} quam fi audiac, cx Lapidibusquadra-
tis turtim rotundam,velex premiſlis vaiucrſalibus ſyl-
logiſmum particularem nonnunquam exliſtere.
Aqueclumbiseſt Achilles ille marginalis 2 Sr hic eff Ore Ih,
genummes ſenſwus gc m Calum ex precencepta metd-
phora exſtruxit: Apo/tolt ergo a genuimo ſenſu aberra-
runs. Nam pretercalumniamantec-dearis{neq; enim
Caluinus ſcnſum metaphoricum exſtruxit:{ed ex hypo-
theſi aſſumſit) pueriliseſt paralogiſmus conſequentis,
aſpecie ad indiuiduum negatiue argumentari { eſt c-
nim aduerfarij conſequens poteſtate negatiuum )non
minis, quam fi dicas; Homo ſentitt Perrus igturnon
ſentir.Vel certe eſt apetra ignoratio Elenchi.Neq; enim
inter figuratum & proprium ſcoſum hic eſtpugna, ſed
ordo,vt inter vniverſale & fingulare: & vterq;ſenſus eft
genuinus diuerſa ratione, vt modd oftenſum eſt: quia
Prophera vtrunq; deſignauir. Non ergo mapis ſequi-
tur, Apoſtolos propriem ſignithcationem &/ine reti-
nentes,agenuino ſenſu aberrare, quam ſequitur, a ge-
nuino ſenſuaberrarecum,qui dixerit,aduerſarium =
ſtra inſetando mortuos, & repugnando vetitati, con-
traſtimulum calcesiaRtare, co quod proprie hoceſt a-
finorum.
Deniq;codem margine pro abſurdo obijcit Calai-
no: 4/inws , id eff ,contemtrbely ſperres. Sed bonusvir
rurſus aberrat, afinum arripicns pro ipſa equirtarione
ſuper alinum, Mittramyus igituraſfiuum, & ad ea,quzre-
ſtant, pergamus.
Pr TIES F "rY Cl
CaryrTt XLIV.
Vaticinium Zacharie cap.1t.v.12,de tri-
ginta argentets.
Equitutaliuslocus ciuſdem Propherzcap. rt. ver,
12413, de triginta atgentcis, qui fic habet: Ez d#xr el-
ls: Sibownm et 1n ocnlys Veſtrus , afferte mercedems
med,
ObreA lll.
<x-
fi 3 as rar ns crap . - "I 1
_— v1 wo ES 2 aha CE ie INC
s Ro panes" my eg: , + Ie, ar S's
a © tees For
ph
ro yer Pw
yp eo
ACOG...
ten ig n hg e
” os. a”
- Pn cx [ARR bt ES 4s FO F
en _ &S - v ie rom ey a 4
9 bees "RO" wo F wnge? ; < I ; DINE: <othe OS ares cal -# CE aero nac apa wf5-3 -.
a < {Fra - HOTTER I IPO EARS an fog dentin a Y
x 4 5 FOUOIANT: ION a Eran os OI n p
CE PE reheat 6 - hag Ate
"- 36 OS 3p. pr Oe GR ye ” mag —_
i xuevowey f y
_ oy v 7 , s
rm LP
»4 VATICINIVM ZACH. Iv. 12.
meam, quod; non, deſiſtite. Et appendermnt mercedem
meamtrigintaargenteos.Etdixitlehoua ad me. Proyee
hoc ad fizulum. Egregtumprectum,quo appreciates ſum
ab er, Tull 14g, iriginta argenteos,&7 prozecs illos in do-
mum lchoue axfiiulam,eye. Dehocprimim, que fir
Caluini ſentenria edifleram : poſtea, aduerſarij quol.
dam cauillos excutiam: tandem de mea ſcntentia pau-
cula ſubijciam.
Caluinus igiturin Commentatio Prophetz de le.
houainterpretatur,taxante ſceleratam Iudzorum in-
gratirndinem , & quzrente ibiprodiuturno labore &
cura paſtoritia , mercedis Ioco ab cis appenſos zo ar-
venteos, precium vile &ſordidum , quantulum vix yi-
l:flimo operatio pro labore, vel bubulco pro leruicis
appendere decorum eflet, Per vile gutem hoc precium,
quod bubulcodignum eſler,intelligit friuolas nugas,
quibuz putabant ludzj, ſe poſle ſatisfacere Deo. Scr-
mm enim (inquit) fuſe ad mods: ſedrulos in: ſur ceremas-
nys,quaſt Vero hec compenſatioapnd Deum quirquam
Galeat. Requirit cordis inteyritatem , &7 #deo ſe nobus
adaiuur, vr ViciſSim nos poſStdeat. Hocrgitrer erat pres
#m labors,quod Dominus fuerat merits, Hec eral ite
[oa merces,ſiſerm obſequium totes Inderaddicerent eee
Verbo. Quid autem inempe defuntls ſunt ceremonys &
alys ffruols rebws. Furt rgitur hoc ſordidum munius,que-
{i Sellenrt rependere mercedem alicur ſubulcs;
Quod iubet Ichouahoc projjcere ad figulum, expo-
nit perinde, ac fi dictum fits Progee ad figulum, Viemat
ſibi lateres bel tegulas, ad reficrendum templum : 5 qua
ſrent ruimne im iemplo, refictant £45, ex ſoluant figulo pre-
cinmcgurieegononpatiar,tam contumelise mibiprect-
1m mea mateſtarte indignum obtrudr.
Rationem a theh ſeu doftrina communi ſumram
ſabijcit: Purdrunt emrm Deoſarti ſmpergue praſtars, ſb
enm colerent extern nugs: QUOnam ceremonse ſome
pretatss ſenſu duntaxat friuols nuge (uns corem Dev:
quam
L.1s. 1. Capyr XLIV. 315
guam dodrinam illuitrar & confirmat diftis fimili-
bus , vecum dicit Deus hypocritis apud leſaiam cap. r.
13.Ego nauſeo ad veſtros feſtos dies: quid calcatrs quots-
die pareimentum rempli mes? Et cap. 664 3. Perimde eff,
was bowem mattat,acſioccideret bomimem.
Tandem Interpretationem graui hac commonefa-
Qione concluditz Dex ergo omnebre ills locts oftendat ,
guemadmodum nunc apud Zachariam, ſ1biſumme ab-
ominations efſe ſacrificia,que offerunt tmpy homies &r
hypocrite one aliqus affettu pretares. Ouareinam bac
et ſumma contamelia, quam murunt reprobs , queſs
ſprtss fadarent er facrem , Vbs ſerlicet enum compa-
rant Hel figulo, Gel bubulco: & non cogrtant ,quid precy
mereater , nempe Vt ſe tors i/h conſecrent , ex vere ad-
dicant 4b[q, ſimulation.
Portd quoniam extra dubirationem ponit ( quod
ramen, vtdicetur, controuerlia olim non caruit ) hoc
elle vaticinium illud, quod Matthzus Euangeliſtaim- March,
pletum aitin Chref: paſſione, quando Indzi precium 9,
proditionis triginta argenteos appenderuntludzpro-
ditori, & coſdem a proditore deiperabundo in teme
plum proieQas, dederunt figulopro agro in ſepultu-
ram peregrinorum : ided reh1yiose hoc ipſum tener, &
ad Chri/tum applicar. Aſſcribam integram eius appli-
cationem , quoniam aduerſarius eam capite & calce
rruncatam faede deprauauit: Nwnc (inquit) Genre ad
locum Matthas, Nam Vbiwarrat, protettos fuiſſe 30. ar >
genreos nnummos 4 luda: cx imdeemrum fuiſſe aorum 4
figulo: adrumgit, tunc implerum fuiſſe Gaticinum Pro-
pbete. Non refert quidem ſinguls verba, fed faru con-
frat hoc reſtrmoniam ertare. Dederuntsnguer,cri ginta
argenteos, precium zſtimatri, quem eſtimarunt a filijs
IſraEl. Ergo, quantum ad res ſummam ſpettat,non dubs-
um ef, quin optime conuentat, quod refert Maithaaea ,
eum Prophets ſenſu, Nam tenendum eff riiuzd prin-
epi : CHRISTY M furſſes berum 1EHO os
A
—_
0641 ns Ne EA" ana
- 6 agen Gamuey _— — I
oe dee otter ae Doe is SE :
tes a
" aus; Ce<o 2-19 g i __
_ es I OIL. 7
pages Ba 0 OE ET TY ;
per rye + te ate remote +
PTS, EIS ihe
—
”=
OED OE
mr As reg on 9
Cn
Copano
Cr
_
EE SS, A eee er er ee eames
rh 4 oh Wb $6. id cd "a Pies _—_
; ets or ry es
ied daataned ——_
n _ 5 , vow » 4
, — » o I
315 VaAT1Cin{yM ZACH. it 12,
» ab mio.QuontamergoFilies Derernſdem eft cum Pa-
» treeſſen'te, &3 Vn ertam cumipſo Ders : non mirum
» ef, Viſibrls modo in cn perſona fuiſſe exhtbituum , quod
” franrare Propheta docuit, fattum eſe (ub Lege a verers
populo. Num quaſi ſoluerent ruſtam mercedem Deo,de-
derant irigimiaargenttos, ſordidum ſcilicet precium :
sdeo conqueſ? us eff, ſun la boremyquemimpenderat il.
lu reg.ndiu,mgque eftimari.lam Chriſtus venditue fuit
rregenta argentew. Ergo H/112 ſpecemen h 111 prophe-
tre exhibitum furt im ern perſona, Cum enum dicrt
Matthews, Chriſtum fulſſe eſtimatum 4filys Iſratl, ace
enſat rmpietatem elettipopuls, Namaillic ſubaudrendus
eft articulus ow Haiberur quidem dnviuayicggnda: ſed its
reſolurdebetoratro : 1am Vile precro efUmatum fuiſſe,
won abarbarrugentibus,ſed abipſisindigents , quierant
exfilys l/racl, velexſemine Abrahbe; yy dicerer, hanc
eunuriam ilatam fuiſſ- Deo,non ab extrancs , ſed apo-
prlo,quemel gerat, & adopiauerat ſibs im peculizer. th
ls antem mimusmalitiaexcuſabily furt.
Hec omnia aduerſarius applicationem Caluini re-
ferens ſuppreſſit,nifi qudd aliquid de $1ſibsl ſpecrmine
deprauatc inſperfi t, Sequentia tali percollata fatca-
ſmo: Er quampulcre incedrt applicatio Calum his con-
cepta Gerbs, lubiecit: Poſlea adrungit Matthers:;Dede-
runt in agrum figuli; ficut mibiDominus preceperat,
Hec etiam pars optimue reſponder Gattcints:; quoniam
certum eff, non fruſſe dataopera vel conſultopecuniam
#llamlocatam in agro emendo , Ot Inderparerent man-
dato Der Sedſetmm, Derm exſequtſuadecreta per im-
pros,etiamſtnibiltale ant Velimt,aut cogs/ent. Ouid au-
rem Zacharias noftert Proijce, emyas/s ad figulum. Now
dicat:ad agrum tfrguli: Sed expoſwrmmus, quo ſenſu inbeat
Des iriginta argentess progres al frgnlum ,nempe Vt
emanturlateres, Veltegule ad ruimas templi obtegens
das. Erhoccomremiimacper ludibrium dicriur. Sic ets
| fam Viſibiie bruerres res ymbolum fart in emtone agr's
[18 Quz (cquuntur, rcutlus ſuccidic aduerſarius , pe
ih CONST-
Ie
— ,
%
4 _— * - + EB + ——_— Pl " .
; 6 _ -_ - -
_ p "x - _ EE. . wks el « _ v
—_— ety pen yg - -
_ F I * i , Y _ _ yon
bs ” oe «x
: - —_ na es Was Fo Z
rs ' _— - _ _ -_ - a
p FTSELCAS SIE OT... Cab. by . m Doan ny Pw range Wo ge
- ney -—.-" = ” pu C4 Pg Se . pan pee raghey woo Ad AG _—_— PRIAIIIEy q £ moo op _
- < hee 3 Ke - "7 OE. 0, > a 2 oy vb oat. PAL II 2x Op” ren py wir yn $4. =
> = ToWb., b > 4 = _ * - wt pps = - = "
L1sB. 11 Cayvr XLIV. 3
tohxrentia ſu perioribus: Frgulwes enim agrs Venditor
weſcrurt » qued agereture Scriba &r Sacerdotes nihil mie
nes putabant, quam ſe 1rmpiere , quod predifium olanms
fuerat. Sed Vepalam fieret, Chriſtumelle verum illum
Deum , qus ab enet10 locurres fuerat per Prophets: 1deg
V: quaſy oculuſubyceret Deus, Solus' Giſibrlem exſtare
emaginem ,quaſs ludeos im rem praſentem adducerere
Hzc 1bi.
Placet hucetiam annotare,que leguntur Commen-
tatio Harmoniz Euangelice,in locum Matthzi:Tunc
implerum eſt, &c. Qxowedeo (inquit) Hieremia nomen
errepſerit , me neſcire fateor, necanxie laboro,quia ne
bilrale apued Hieremiam legitur , beleriam quod acce-
dat. Alter autem ille locus,nift dextre accommodetur,imn
alienum ſenſum male detorius Giderr poſore. Varum ,/#
regulam tencmms , quam im citanda Scriptura fecuts
ſunt Apoſoolt , copnitu factleerit, apre Chriſto Ccomprue-
re, quod lc habetwr, Poſtguam comque/fius eff Dom3s-
6s , quandin, in regendo populo Paſtors effitio frunttus
ef ſe male operam locaſſe,tadio 3 moleſtiaſe cogs arcrt,
Ve labors renunciet, Fratto rgrtur pedo : ſe amplins fore
Peltorem negat. Poſtea ſubycn , Cle178 mercedem exige-=
ret, [661 datos 5 rrigenta argenieos. Ouibues Verb ſognift-
car,now mins ſordide ſe furſſe habrtum,quamſiiguobi-
ls quiſpram er Vile offer Operarine Nou ceremonias C3
manes fwucos ; Ju1b us C116 beneficra penſabant Indes,
comparat trigintd argenien , fanguam indigne C& pres
dende bubulc Feloprficis merceds : 1deo rubet proyesr ad
Signuluum im templos ac [7 diceret : Hoc praclarum ſuum
munns, quod mibs won minus probroſuns efſer , accypere,
qu.im contumeliose offertur, potins ad emendas =
bel lateres rmpendant , quibus reficrant templirimas.
lam quo certms conftaret, Chiiſtuim efle Deum exerci- ®
Maith. 27;
ND
tuum, 77 quem poprlus ab mnitromalignas fuerar erin. <«
gratis: Vbim carne patefatiu et, quod fignrare pris ©
d1Aum fucrat,reipſa & G:ſibils modo in cine perſona «
bmpleri oporinite Ergo cum maittid eormm coattus ths ©
X Pele-
AE eas 6:44
$22 tft SE A Arte Gn 4 ON TAR i —
SBS Tt > evra ate a ER IR a
"»———__
-
yp?
i
[25
$
-
Ki
i
3
is
iN
F-
, Fl
"+3
<I
+
i
1
B «>
b
ai
+
[4
3
yu
S +
[+
#1
F
4Þ#
*
#
$
«11
by
"
o
+
4
*
fo
3
4
i
,
Ma ue er i nu un CO NES - @ _
ws
29 1G ut
[
318 VATICINIVM ZACH, Tr. 12,
Galedesceret, ſnamqueoperam conduceret emndignu,eum
rrigints argentess afiimarunt. Atg, biccontemine Fil
Der extreme eorum rmpietara cumulus furt. Precium
#xſtimati) Metrhens Verbe Zacharie nonrefert: quia
tanium 4d metaphoram alludit , ſub quarlltc Dommm
de populs mmgratitudine conqueritir Summa tamen eds
dem ef, cum ſe toto0s;ſwaque emniadeberent Indes Do-
m110,n0n fine contumelia cum ſerult mercede enum abs
legaſſe:ac ſi ntbiloplus tor ſeculs ipſos gabernando mere-
1165 foret, quam bubulcus quiſprem Hnins ann opera. St
ergo tum Vuilipreciotaxatum conqueritar , cum ſit ings
ftrmabils,orc,Hactenus Caluinus.
Exquibus omnibus liquidd conſtat, a Caluino id,
quod hic capurreieſt, relipiose teneri :nempe hoc Za-
chariz vaticinium, & non aliud,citaria Matthzo,quo-
modocungz; tandem Ieremiz nomen obrepſerit : acli-
cetnec verba neccircumitantiz omnes ſatis congru.
ant,quantum ramen ad ſummaan tei ſpeQat,allegatio.
nem Matthzi optime conucnire cum Prophetz ſenſu,
nempe Cbretamelcillumlechouam ,quiolim in figu-
ra tam {ordide fuit eſtimarus,tandem verd in carne pa-
ecfactus, reipla triginta argenreis a filijs Iſral, ad hor.
rendam necem eſt appreciatus,
Argumen- Vadc ſane hocpreclarum zrernz Diunitatis Chre-
rum Dess flrargamentum Caluinus exſtruir, quod inter centum
rarss Chr. interpretesvixvllusattingit:
Fe.
Appreciatustriginta argenteis apud Prophetam eſt
ercrnus lehoua,
Chciſtus eſtiile appreciatus triginta argentcis iuxta
Martthzum.
Chriſtus igitureſt #ternus lehoua,
Tam quid Criticus noſter? Nempe ſophiſtica ſua fal-
ce pleraq; CaluinidiQa truncart,runcart,peruettir & ex-
agirat aded petulanter, vt abſq; nauſcante ſtomachs
legere nemo bonus poſlir, Rurſus enim meras arre
falgines , cr caligines cacitarn & aumentte !ndarcas
| one-
As 2 3h
Urs. 11. Cavyr XLIV. 319
iInebriaros Sprriiues ſoperis, &> enceſprtariones, & olentis
Tudeorampmeta, © ſubulcos, > eubmlcos , 3 temebras
plus quam AEgyprias, & netcio quid non in Caluini
animam cnoamir? quod vero a Caluino tanto ſtudios
mculcatur, Chriſtum e/72 erernum:illum lebouam tan-
rilla precio effimatem: quali nuſquam vidert, tacitus
prexccrit, abtjcig lupprimit:quo candore,iiadicent &qui
tectores. Nepzze quzedam inſeAatur acerbiſhme, de
rriginta argenteis, de houlo, de regulis,de inſtaurandis
templicatinis, & alia, de quibus tragice exclamat: O /#-
Aarcam cacrtaters: O tenebr as plus quam AEgyrriacas.
Summa verd omnium argutiarum huc redit: Quoni- Sumitterd
am Matthrus Evangeliſta triginta argenteos proprie w:{orum
accipir, & cos tigulo daros {cribit non ad emendaste- udwerfery:
gulas, fed in precium agri venditi ad ſepulcuram pere-
grioorum : fajſa igitur efle, quz de triginta argenteis
non proprie, {ed metaphorice accept 1s.deq; petſonato
flo figulo emente tegulas ad rempli ruinas inſtauran-
das, Caluinus ſcripfir. Ad quz priuſquam fingularim
reſpoadeam, iſta quzlo candidi leRores bene perpen-
danr.
Primameſto, aberririt Caluinus in circumſtantit- Calum
rum quarundam apphcatione: nonneinfigns malitia /udai/ms
eſt,ided cxcitatem & amentiam ludaicam ciimpinge- r2/#ndt-
re, quem hdem zrcrn# Diuinitatis Chris aded rotun- /#r.
de & ſolide hoc vaticinio conſtart alltructe, ve omnes
aducrſarij neniz nibul for contra, nifi fuciles nuge &
tencbr#?Ec auder ramen tam cralſam malitiam cralli-
ore calumnia fulcire: Ca/n11m, \b1 barrernmm hoc, (5-
cnt Cr alta, Indaics gleſiuprivesproberefudit, acrem es
me hebetanit, rerunm argumentations aduerſainfi-
deles incrdet, 1rranm fundamentum [abefectt,denig,per C 02rtu lee
ffrophas mirabiles | ex mill» ſpin obſrras ox mrricatat tor; 9448
detorſiones, 14 ef, troporum ex fijurarnm , cumprom Virulcutd
autem adamate metaphore ſue preftig1as, propherico- pect us.
rum oraculorum Vigorem acroonxr adredarguendos It
dacs emarcidum reddiar; tum demum admiſcere ait-
X 2 guid
gy nm on
A Er. ES MINS Aro 4c A. E192 tear. 4a,
* Þow = eo cate
o ;
Rn OO III a, "
- : , 6 F
6. beater
"Ig _ _
Lara de
hoc loco
queſtiones.
..
AnZacha-
rias aMat-
theo cites
Fr.
320 VATICINIVM ZACH. II. 12,
guid de ſenſu ab Enangeliftu er Apoſtotrs aſiignato ith
ramen, Vt regnet & emmeat tanguam princpalier mas
gique proprius us , quem ipſe znbet efſe proprium : Senſus
Vero ab Apoliolireddirus,ſit quaſi meziey©&.
Sed0linguam , 6 frontem: nec addo aliud incrimi=
nactamdiluco, & totics 1am repreſlo, Demonſtratio.
nem Caluini contra Iudzos & hereticos, pro #tcrna
oloria Filij Dei, ex hoc oraculo non retulam,non inci-
{am,non ſpinis obſlicam,aur intricatam,non detortamz
nonematcidam , non mzgxgg90: ſed validam, integram,
apcttam,directam,vigentem, & rertium iteratam, tute
iam audiuiſti Critice. Cedo contra tuam : cedo tux ar-
gumentationis aciem , neruum, vigorem, robur ad re-
darguendos ludzos. Cur tuin ſeptem integris pagellis
ne indice quidem literacam atrigiſti? Cur pro ea nihil
nif. aculeatas verbotum palcas lectorum auimis of-
faundis?Nonnequiatibi vtcung; tutius eſt viſum lucta.
ricum laruis, & mortuosiugulare, quam cum viuisle-
gitima diſceptatione rem cxperiri? Dummodd igitur
Caluino ſtetfirmum , quod dixi huius loci caput elle;
Chri//fumcilelchouamillum tam ſordide olim appre-
clatum:tu perye ſau interim argenteis te obleCtare, fi-
uloinſultate, tegulas impudentiz captare, & fimilia
2zg2123x conſetari,dum tibi de hisctiam ſatisfiat.
Secunds igitur , quod aduerſarius quaſi in pacati
tranſicas regione circumſtantias Propherz & Mat-
thxi tam accurateexigirz id certOarguit, cum vel data
opera leoribus fucum facere, ſaltem vt hic etiam
Caluinum ſpeciose traducat : vel locum Zachatiz
nunquam ſerid aſſpexifle, & cum Euangeliſta contuliſ-
{e. lam olim namgq; Interpretesdiligentifhimiin hac al-
legatione Deus bone , quam laboracunt & ſadacuot
yarie2 PE ITE |
Incertum fuit ,anad Zachariz, an verd ad alterius
Propherz locum refſpiciat Matchzus: idq; tum, quia
non Zachariz, ſed leremiz nomen in textu legitur:
eur quialocus,vtquidema Matthxo citatur , neg in
lere-
mw . MM 8A. = £a\ tw ctafuwds A .c +. +4.
- as +
ger—_
E1rs,1T. Carvrt XLIV. gar
[:remia, nec in Zacharia, nec alibi vſpiam reperitur.
Als 1yitur vaticinium tribuerunt leremiz ex hibro A-
pocrypho,quem Hicronymus air,ſe vidiſſe, & in eo h=e
ad verbum ſcripta reperille, 4/4 voluerunt,non vnius,
ſed duorum Prophetarum, leremia & Zachariz loca
a Matthzo coniunctim citarit nec de Ieremiz tamen
loco conueniunt. 4/4-enim videtur alluſio efle ad io-
cum lerem. 18. vbi figuli quzdam fit mentio: £/#5,inter
quoseſt Auguſtinus, magis placet locus Jerens. z2. vb1
Prophera iuberur emere agrum patruelis (ui , & prect-
um appendere.Quod igiturde agro emto Dei iufſu ha-
ber Matthzus, purat hincdeſumrum:reliquum derri-
ointa atgenteis ex Zachar, gs, efſe adiunttum, Omnes
tamen magis hucinclinant, teſtimonium ex ſolo Za-
chariaperitumeſlc,quod Caluinoctiam placet,
Sed hic geminarurſus quzſtio exſtitit:Y#4,quomo-
doleremiz nomen intextum Matthe1irrepſerit. Lire-
74,quomodo allegatio conuenlar, |
In priore queſtione expedicnda alij aliud diuinant. 47:
Nonnul/s videtur elle (anus 22x69), vt Origeni, cui, QH0mode
Caluinus accedit: 4/gs videtur lapſus memoriz Mat- /&7e1114
thzi, vt Auguſtino, quilapſum eiuſmodi non tam cx. 799%er 1
cuſare, quam Spiritui ſano allcribere nititur. Algs Oxtum
placer, Matthzum nomen leremiz,pro, Zachariz,po- Matrhes
ſuifſe, vel quod vulgd leremiz tribueretur hzc pro, 7 epſerit.
pheria : vel qudd Zachariasa leremia Przceptore cam
accepiſſer : vel deniq; qudd Zacharias bigominis fuc-
ne;quaderelegatur Ormgeres in Matth. Anugn/frnmws
deconſcnſu Euang. lib.z. cap. 7, Ewſebrres 47odtiZewy lib.
20, Hreronymue de opt, genere Interpr. ad Pammach.
Eraſmus 10 annotationibus.Bez,4in Annot, Nout Te-
ſtamenri, &c. neq; ego in tre tary ambigua interpono
mdicium meum. |
Altera queſtio de allegatione Matthzi pauld etiam 717,
eſt difficilior, Sienim Prophetz & Matthziverbacon Onomeds
fetas, multa non convenire deprehendes, De qua di- 1ex7ws
verlicarte,& diucthiratis conciliatione alij aliud conic- Mazrhes
X 3 Qant:
"©;
CES CE ON ESL”
_—_ IS AOTE 1 voaranitÞ. vat SE
«G4 44 , ;
\
-
" ets opt nay ,
pe” an hr oor wg on i OE ON EIT W759
TIONS ;
- C .
&7 h p
£4177 Or dA-
enlo Z 4-
charie can
Hentdt.
I,
4.
$-
!
322 VATICINIVM ZACH, IN. 12s
Etant:proximeautem rem attingere videtur D. Beza in
poſtremis {uis notts. $1 tes iplas & circumftanrtias virin-
gue compates: multd etiam matorem diſcrepantiam
obleruabis,
Apud Zachariam iple Prophetacſt, qui mercedem
exigit:Ss bonum eff 1m eculy Veſtru, date mercedem me.
am, Apud Matthzum cſtIudas proditor, qui dicit Sa-
cerdotibus: Curd Vultus mibs dare ?
1bi criginta argentei appenduntur Prophete in mers
cedem laboris 1am nauati in grege Domini palcendo,
Hic triginta argentei dantur Ilydz in precium prodi
tionis nondum nauate,
lbi triginta argenteia Deo faſtidiuptur, vt precium
laboris m1mis vile $ Egregraem precium , quo 4/t1matus
um at xn. Hic triginta argentci expleucrunt avaritis.
am ludz proditoris,vt precium ſufficiens.
Ibi Prophete mandatura,Deo,vt argenteos proijcl-
at, Hic ludas peenitentia duQtus ſponte proiecir,
Ibi proieRionis mandate causa fuit precij, indigni-
tas Hic ludzdefperatio. |
1bi proijciuncur in templum ad Hawzer,quod Hie»
ronymus vertit,sd /41uarmmzm:ſeptuaginta,cis mo awe
T1e40v,0n corflatorium lonathan Chaldeus,.d prepoſie
1m magnum; Dagninus:ad theſaurarium: Aquila,
ex mrxMechu, ad fittorem Gel figulum. Hic argentei in
cemplum proiecti a Sacerdotibus dantur pro agto fi:
alt,
In tanta diſcrepantia non habenr aliud , quod-di-
cant doRiſſimiloterpretes, quam quod etiam Caluls
nus dicit, Matthgum non referre fipgula Prophere vet-
ba: fed quantum ad reiſummam ſpear, optime con-
ucnire,, quod refert Matthzus cum Prophet ſenſu,
Comm,rm Hieronymw vixtam molliter loquiturz Hoc inquitYrer
Matthe.
flimaninmuin Hieremra non reperitur, In Zacharia ves
ro, qurpene Vittumns eff duodecrm Prophetarum , quas
dam /imulitrudo fertar : © quanquam ſenſus non wil
tm diſcrepet : tamen.& orde oy verbadinerſa fel
LrB. H. Carvr XLIV. 223
ad Pammachium:Hoc #n Hieremre penis non innens- De optime
ter;ſed in Zacharia,alys multo Verbu,ac totoordene d;s genere [ne
ſerepante; & oſtenſa diuerfitate tum Hebrzi texrus, #erprere
tum tranſlationis LX X. tum yerborum Matthei,in
quibus cum ſenſus fit idem, veiba tamen prepoſtera
efle dicit, & pene diverſa3randem pro conciliatione
ſubijcit: Accu/ent Apoſtolum falſitatss , quod nec cum
Hebraico, nec cum L XX, congruat translatoribus, &
( quod hic mars eff ) errer im nomme:; pro Zacharis
queppe leremiam poſurt : Sed abſit hoc de pediſequa
Chriſti dscere: cre care frart,non Yerba & (pMabes AKCH-
part , ſed ſcntentias dogmatum ponere. Convenit
itaq; Caluino cum Hieronymo & omnibus, quos
vidi, interpretibus, verba divcrſa, ſed ſenlum eundem
ellc,
Rurſus verd etiam in fenſu Propherz explicando
non minor occutrrit varictas, 4/4 dicunt, Prophetam' Yarzeras
in viſione vidiſle, & hoc oraculo fimpliciter przdizifle, i expls-
quz de Chrrffo erant turura. 4/4 iplum fibi viſum- cando /er-
elle , iufſu Dei exigere mercedem , accipere, & pro- /# Prophe-
ljcere. vriginta - pv Aly re ipla eviam cxe- 7/4.
pile » & abiccifle pecuniam accepram , tanquam
gnum : £/4 negant reale ſignum acceſiifle: 2/s du-
bitant, Hereronymes nullivs vifionis facit mentio.
mcm, (cd exaRtionem & proietionem mercedis ad fr-
gulum partim allegorict, partim prophetice exponits
Verba cius ſunt? Reddite mibi mercedem meam, od eff,
meapracepteſeruate. Sm autem non Vults mercedens.
reddere,necplacet in oculi Gefbri meocenſerrnomine:;
aperte renuite, Cr facete quad Vults. Qu runc quidens.
reſponderune Moſi: Omnia,quzcunq; dicitbDominus,
faciemus. /n fine autem temporumproee,qued eos elege
de medio natironnm, Crliberans de Aegypti fornace fer
rea-appenderunt mercedemeam triginiaargentees pro
meo [anguene dates indaproditors. Er dexatungquit Pre-
pheta, Dominue ad mr: ine ipſe Saluator , cum prior
ant Yerba, Pairem ade locnin efſe conteffans; Proljce
| X 4 illu &
TY.
324 VATICINIVM ZACH: 1. 12.
illud ad ſtatuarium »Pro quo in Hebrao legitar loner
d et, Toy TAG lu, q16C78 N05 fitorem 7 figulum P*ofſnem ms.
drcere: & ſenſrm et: Proyceprecium menm ad figulum,
qui creator Cr fiftor eft omnmum, Nec drxit:Deponetſed
Proijce 3 vr fctorss Fi hiſtaque eredecao merces Domins
pendererur: CT eigwrixas Prectmum ſaum,sd efh,dinmaea ma-
geſtatro,om trigeunte COrnens argenten tam Vile merce-
de ſe proditum.Decorum,onquir,prectum,quod appre-
ciatus ſum ab cis, Hoc autempreſine ef legendum cum
errifione C7 ſubſannatone dicents: T, ano me populues
mens,Or pauperes quondampgregu, & 4 me eletts im fils-
05,emen dum 41g, vendendum precio indicarunt Hage-
nos Hicronymus,
His in hunc modum ſc habentibus, omnium ego
fanorum iudicia ounc appello. Aut cnim aduerſarius
horum omnium ignarus,aut probe conſcius,tam pros
rerue Caluinum hic inceſhr. Si illud: cur blaſphemat
ca,que neſcit,corum nempe Doctorum more, de qui-
2+Per.2,12, bus Petrus dicit: 5» 645 &020: Pae(Papegrres ?. Si hoc,
quoddetanto DoQoreeſtcredibilius: quomodo ma«
lIitioſam ſophiſticam excuſabit} N6nncenim malitia
eſt, mortuum Caluinum ided flagellare, quadia vati-
cinij tam variea varys diſceprati cxpoſitione, modeſte
& citra cuiuſquam preiudicium, profert ſenrentiam
ſuam, quantum ad ſummam rei ſpectar, vere Chriſtia-
nam,cruditam,& interpretationiEvangeliſtz conſens
tancam: quantum ad circumſtantias qualdam, neg;
abſurdam, ſed probabilem, neq; tam ſuam, quam ma-
gna parteex Hicronymo deſcriptam ? Noone ſophiſti-
cacſtaſecundum quidvt fimpliciter dicts, fic argurati:
Caluinus in verbis Prophctz cnarrandis quaſdam cir-
cumſtanciasaliter exponit, quam Matthzus. Ergo va-
yi ticinium corrumpit? Quaſi vero non ipſc Propherain
il quibuſdam a Matthzo difſideat,ſaluo nibilomin \s ſa-
Tl cro corum couſenſu. Sed videamus iam lingula,
if Camtiatio, Principeo, quod permercedem , quam Deusexigita
/. populo,Caluinus iatelligit Cordis antegriiatem;perate
g<-
de: who-rommar=— $:=cmrmign = -- .
= 7 oy 6 a ' ST
E183, 1, Caryr XLIV. 225
nteos obJatos, friuolas hypocritarum nugas,quibus
putabant, ſe poſſe Leo fatisfacert: 14 alter tuſpendens.
nalo: & quo, inquit , arguments fidem facet huic (44
gloſſe tam Violente? nimirum ans i304. Pro authentice
ggrtter habendumy/iue effarum,quicquid reclamet Ex-
angel:/ia Matthens.
Reſpond, Primwum non tidet Caluini gloſſam, fed,
iplus Hieronymiinterpretationem, Nam isctiam, vt
vidimus, per mercedem figurace obedicntiam praxce-
ptorum Dei: perzo, argerress partim figurate Iudzo-
rum magaificas pollicitationcs: Omnre que diczr Des
minus, faciemw:partim prophetice, ipſum proditionis
precium intelligit. Dernde oxorhkyg illud vr; ih, ni-
hil ad Caluinum. Satis namq; fhidet ſententizluz facit,
duobusleſaiz teſtimonijs, quibus oftendit, Deum fi-
milicer repudiare hypocritarum nugas. Neg; rei eui-
dentia fidem aliam, poſtulat, Nam Deus mercedem
non. vtiq; poſtulat multa auri vel argenti pondo, vel
millianummorum,vel domos tabulatas, vt iſti merce-
natij ſolent: ſed 9bedicntiam & fidem, Non,taquit,oc-
e:p1am de domo ina itulos, nec degregibus tus hircos,
ec. Sedimmola Deo ſacrificium laudrn , er redde alt!ſ-
irituee contritus , cor contritum C7 confrattum Dee
non deſpicies, Hocilludeſt, quod hie exigit: Dare mebs 7/al, 81.124
mercedem meam. Quod & Plaltes agnoſcit diceus:
wid retribuam Domino pro ommbus, que retribrit
mihi ? Calicem ſalutis accipram , > nomen Domus 1n-
wocabo. | | |
Neq; vero. eſt infrequens in Scriprura,ſfub argenti
metaphora hypecriticoscultos repudiari,lel 1. 22, 4r-
gentum tnum Verſunm eff in ſcorrtam.lcrem. 630, Ar-
genrum reprobum Vocate e05,C7e-]taifti bypocrtz'Deo
pro mercede offerebant triginta argenteos, h. e. cultus
aliquammultos & ſplendidos quidem, ſed reucra nu-
paces & indignos tanta maieſtate. Cum hoc ſenſa
morali aihil pugaat lenjus prophericus,quo Hicrony-
$ mus,
leſi.gp 66,
ſemo Votarua.ltem: Holocauſtum non V1:Sacrificia Der, P/21.50.1e,
15.
P{[alns.z,
A ACA eb bags AAY
ys I Pr ING
«fares coo
% - -
CD CN OE IPG NPCs 6
Y « abode "ONT
Ons MOBI 0 hap OD ens n+
4 ne
: a oy ——— A " ; ”
4 o
Y 3
= MCC
CO CIR —y
mY ry a” - iq +
£Y un CC UBER EEG IT Ei BE”. ER” I"
by SE TT GR” OP
tl,
{11
3216 VATICINIVM ZACH. It. 12
mus cg{dem argenteos accipit, fiue ratione figni, fi
quod rune acceflic, fiuequod magis videtur, reipeu
complementi in fine temporum futuri, quod Matthe-
us deſcripfit. Neq;enim abſurdum eſt, per argenteos
diuerla ratione diuerſasetiam res (igniticatasefle. Ni-
hil igiturab Hieronyma Caluino hic dicitur, cuires
clamer Matthzus,
Henc & friuolum eft, quod vrget: fi triginta argentei
figuratt fint ceremoniarum nugz : non potuiſle 1gitur
proijci ad igulum, Potuerunt enim argentci fignitica«
re hypocriticos cultus: fimulgq; proijci ad figulum, h.e.
repudiari & damnari :ſiue ea proieQio a Prophera verd
& externe,, fiue ramtum in vitene, five etiam concio-
pibus faca intelligatur, lilud verd,d fgslumn,ſaris cſt,
f ad ſignumreferatur, vel fi nullum acceſlit, ad iplam
ippletionem,quando arpentei proditionis ad figulum
reiplaſunt deuoluti per apriemtionem,
Canillatur preteres: Zachariam,teſte Matthzo,lo-
ui de figulo vendente agrum ſacerdotibus pro 30. at-
entcis,a luda in domum Dominiproicais:Caluinum
vero hunc figulum impudentiſſime reijcere , & in eius
locum ſubſtituere alium perſonatum &laruatum, qui
tegulas & lateres emat, ad inſtaurationem templi, t-
gnotum ram Zachariz vaticinanti,quam Mattheo in-
zerpretanti,
Sed primam quid fict Hieronymo per mn» xaeglw
Fgulam intelligente ipſum Deum, & ſic ioterprevantes
Proyce ad fgulum , qui creator &r fiftor eft omninm,
$6: frftoruplaſta que cudicio merces Domine penderetur,
vr ſupra vidimus? An & huncdicet, pro figulo agrum
vendente , ſubſtituere alium perſovatuw, Zachatrie
& Matthzo ienotum ? Dexnde vt hoc mittam ,
quis non vyidcat fimili cauillatione fi vimirum cit-
cumſtantiz precise. vrgeantur , ipſam Matthzi ab
legationem ſpeciose cludi poſle ? $i enim fingula-
zum ciccumſtantiarum Zachatiz & Matthei accura-
rum
Ers.T1kt Cayvrt XLIV. 322%
fom examen inſtituarur, quanta d:ilimilitudo feſe of-
ferar, ſupraeſtviſum, Mulra quippe ignota erunt, Za-
chariz vaticiaanti, que habet Marth us interpretans:
multa Matthzo 1aterpretanti, quz haber Zacharias
vaticinans.Atquinemo pro ablurdo haber,liceraliqua
fint di(ſ@milia,modd tn precipurs fir conſenfus:nifi gui
ablurde contendart, ipſum oraculum , & complemen=
tum oraculicfle plane idem:& in veroq; omnes ftimphe=
Citer apices opottere conucnire, vt nulla vipiam diuer-
fitas apparear: quo poſito, Deus bone, quam pauca 0+
racula, przſertim 1ypica & compolita, cum fuocom-
plemento'confiſteac ?
Videudum igitur, quid allegerex Prophera, quidq; 1zp/-r7e
in Chriſto,io luda,io figulo impletum doceat Matthe- Lu or 4-
us: nempe hec tria:1. 20d Chriſtus oſtenditureſicle- cyl; con/7-
houa ille zſtimatus a Iadzis triginta argentcis. 24 //47 #73 174-
Q#od argentei proicti fucrunt intemplum, 3. Q#0d 4c,
Dens noluit argenreos locartin ſua domo {ed rrans-
ferri ad figulum. Hz luor principes circumſtantiz ora»
culi, Zacharize & Matthzo communes, in quibus im-
plecio conſiſtir. His igitur pofitis virobiq;,ponirur & te-
nerur Zachariz contaſur : quantulacung; in alijs cer=
natur diverfiras, Qudd fi ramen aduerſario placer o-
mn1ing ctiam reſiquas ad conſenium exigere , taciat
ſlant cx Zacharia ludam proditorem, coatrahentera
cum ſaccrdotibus de produtione lehouz pro 30. argen-
teis, & coldem 1n domum Domini projjcientem: &1a
projetione deſperantem: idq; Dei mangato: quo quid
erit ablurdius, magisg; impium?
Stat itaq, —_— Zachariz & Matthzi ſanQtus
&illibarus, licer cravſlatio pecuniz proicttz ad figu-
lum, aliterolim in figura, altter tzadem in compleme-
to fatadicatur, Modus cnim oraculo non ct defini-
tus. Simpliciterdicit Deus : Proyce ad figulum, h.c.vt
dentur figulo: nec addit, in quem vſum, ſcuquo fine.
Probabilirer verd colligiturexeo,quod cumſiomacho
uber projjcere ad figulu:&Propheta moxaddit,(c pr no
| LECli-
EL ike OE ONE I. IO
1111,
Mere 14.
328 VATICiINIVM ZACH. It. 12.
iecifle ad figulumin domum Domini: ided prnietog,
eſſe figulo,vr opifex ſordidus ex ſordida mercede hypo-
criris farciret templumn, quo ranquam 1dolo confide-
bant.Ica Caluinus accipit. Interim nihil derogat Euan-
gcliſtz dicenti, pecuniam ad figulum fuiſſe tranſlatam
per agri venditionem. Nam virumq; modum tenet
Caluinus, ficut vierq; etiam fieri potuit, alterum olim
in figura,alrerum randem in complemento.Neq; Mat-
cheuscitatex Propheta,cum dicitemtum fuiſſe agrum
figuli ad ſepulcuram peregrinorum, (ed refert ex euen»
tu,qui tunc fiebar,indicans,quaratione pecunia prodt
tionis ad figulum peruenetit, adquem/quocungq; tan-
dcm id fieret modoJex oraculo perueniredebuit.
Ridicwlam eſt igitur , quod dum Caluinus ſcribit,
Zachariam fimplicirerdicere: Proyce ad figulam: non
autem: ad agram figuls:aducriarius yfinugey exclamat,
vt ſit pathericus: audibeariStme Enangelita , ribs
05 06l0quentem Calurnum Monſtret,vbihocdicat Pro-
pheta. Czcus verd palpare poteſt, non eſle verba oblo-
guentis Matthzo , ſed occupantis tacitam obieCtio-
mem,cx apparente diſſenfione Prophetze & Matthei, &
ſenſum vtriuſq; conciliantis.' |
Malrtie porroinligns & illudeſt, quod applicatio-
nem Caluini poſt ca verbat Er boc conremrim ac per lu-
dibrinum dcitur, Sic etiam Gſebile buns res /ymbolum
furt mn emtrone agre: abrumpir; Poſtea GbiaPareo re-
ſponderi vult,qua in re figulus regulasemens fit umago
alterius illus, cuius Evangeliſta meminit ? quid agro
commune cum tegulis,vel cum templo? quid yendito-
11 agricum reparatione templi?
Quid enim facir aliud, quam Scribz illi obtegentes
Chriſto facicm, & colaphis inflitis dicentes: Garreona-
re/Nam quod querit,{cirepoteratex ijs, quz fraudu-
lenter ipſe prias ampurauit : dum feſc explicans Calui-
nus fic porto inquit : Frgwlems enim agrs benditor neſce-
wit, quid ageretrr: Seriba & Sacerdotes nihil menus pu-
tabant , quam ſe tmplere, quod dittum oltm fuerat Je
1
Lis. II. CAvpyrT XLIV. 343
v/ palam fieret: & quz (equunrur, pauld ante etiam ci-
tata, Exhis, inquam, videre porterat, non hoc dicere
Caluioum,quod figulus figuli, vel cmrio agriinftauta-
tionis templi fuerit imago: {cd quod probrt ſeu ludi-
brij, per quod Deus iuflerat argenteos projjci figulo;
viſibile ſymbolum,nec non perperuum monumentum
in figuli agroemroſanguinis precio,admirabili proui-
dentiadiuinacxſititerir, Nam teſte Matthzo, &alijs A-
poſtolis : ager fe froulr mmde diftis eff, Aceldama, 4.e.
ager ſangumm Vp, in hodternum diem,
Ad rind deny, , quod Caluinus dixit, G1/ibels mods
in Chri/tiperſona fruiſſe exhibrtum, quod figurate olim
ſub Lege fattum fuerat:relponiatnnegando figurate ibi
locutum eſſe Dominum, & per 30. argentcos noraſle
hypocriticoscultus, quoniam hoc Matthzus non lar-
giarur :deindequzrendo, fi hutus rei oportuir viſibile
cx(tare ſymbolum in Chriſti perſona, curnon reliquo-
rum ctiam, quz# vnquam vſpiamin Veteri Teſtaments
inter Dominum,ciusq; populum cuenerunt?
Sed prius neq; Caluinum fbi ſumere line probatio-
ne ſatis euidentt, neq; pugnarecum hiſtoria Matthei:
ſupraex Scriptura & Hieronymo ſatis cſt demonſtra-
tum. Poſterius ne ex me quzrat,(cd iple inccelum euo-
ler,8& cauſam eius ſciſciterur, Eius vero0,quod dixit Cal-
uinus,cauſam hanc ibi videre poterar,fi voluifſer,opor-
ruiſle re ipla & modo viſibili in Chriſti perſona imple-
ri, vt 30, argenteis zſtimaretur, 9x0 cerr1265 conſtaret ,
Chriſtum eſe Denim exercriveurm , im quem popiclus ab
amitro maligne fuer at 7 mpgratue.
Hactenus de Caluini interpretatione teſpondis
Nuncvtmulta paucis colligam, mea fic eſtſcncentia.
ſcurum.
Demde libenteracceds corum indicio;quiProphe-
cank
Matth,r7;
$.
Atft.1.195
V1,
Premum(tatuo. Propheram tora caconciotic, qUEX Fexrerrse
eſt inſtar perperui Dialogi inter Dcum & Paſtotem, ,,chors
non tam ſuam; quam Chriſti perſonam gerere: idq; ex ge hoc F.4-
munereciniun@o, &extoto contexru minime cit ob- p7cone;
EE I I IS
R " ONE INNS es __ _"_ N " L - ,
- 4 A Emma Pamper np nap ro uy ans - no any ae _ CODES - a a —— MD = =y _—_— wy” a ppenegy _ ws IL 6 ooh 7p» NE een wn;
'
__ D 4 o
© s P _. 4 A TOFEng bh 1." hg WOE Mena ls Ong " _ |. ES a. 4 " F a aa _ . -
” E " T
905 waa
CO EE
223 Varicinivam Zac. nt. 11
Oung, ty-
1aZachas?
T'14 hic ad.
br bitns
pri
tam non nudam vifionem, ſed rem vere geſtam deſcti.
bere arbitrantur. Plures cnim typos prophericos ea
concione adhibuille legitur, Yawm de duobus pedis,
quorum aflumrione indefciſum ſtudium & laborem
{uum in peragendo munere paſtoritio diuinitus101un.
Co ligniticauit. Cum enim aliz Paſtores yuo pedo fine
contenti, Chriſtus duo fibi allumſir, ne ad lummam
gregis curam quicquam reliquum faceret, Alrerum
de appenlis fib13o. argenteisin labotis mercedem, & de
horum proicCtione ad figulum, quo (celerata populi
ingratitudo taxarur, Tertezm defratto pedo palcri-
rudins,quo initium penarum, & repudium ludzo-
rum ſigaificatur. Q-.47 14 de fratto pedo colf-rom,
quo incrementum malorum , & diſhpatio totius gen»
15 adumbratur. Deng, de aſlumctis infignibus Paſtoris
ſtulri, quo infatuatio Paſtorum, hoc eſt, Scribarum
& Phariſzorum proxime diſliprationem anteceſſura
indicatur,
Hos typos exiſtimo non tantum Propherz fuiſle
apudanimum reprzſcntatos, vel verbis pro concione
ab co cxpoſitos, ſed externis ſymbolis ita geſtos , ve
moris crat Prophetis, brutum populum non ſolum
yerbis, ſed externis quoq; typis adattentionem excita«
re. Nihilenim video, quod magnopere obſtct, quin
omnia facile ſic geri potueriat.
Prgcipue autem inſ-cundogde quo hic agitur, pecu-
liaris,caq; gemina accedit ratio. Promm,quod h viſio-
nem tantum natraret,promrum eratexcipere hypoctri-
tis, fbi1niuriam fieri tam contumeliosa vikones & nes»
garc, quod vel Deur vel Propheram tam fordide aſti-
maſlent. Appeilatigitur ad rem inter ſe &ipſos vere
geſtam , quod poſtulanti laboris mercedem appende-
riat zo-argenteos nummoszidg; eis tanquam fcdezin-
graritudinis & ſordium pudendarum obijcit docus
menrum. Deinde , quia typus ile gemivum ſco-
pum ſeu vſum habere debuit: vynum moralem , ad
traduccndam eorum hbypocrifia , & ipgratitudinetn
—_- @ s A oo» ww a R2iqe» «a ©A ©@© wy
— ale : Stott a. «KS #®D<< £#t as R ac tomak't
L1s. 11. Carvr XLV. J21
preſentis & ſuperioris remporis : alrerum propheri-
cam,cumgq; tam generalem de ſecururaludaice gentis
cXCitate,contumacia,& repudio: tum ſpecialem de ijs,
quz Chr://fo, Ichouz nimirum in carne manifeſtato fa-
cturi cſſent:que omwa nuda vilionefinetypoexterno,
non ita facile aut euidenter populo reprzſentari po-
rcrant. Geminum verd typi vium , maxime propheti-
cum,non ſoltm ex eo colligere eſt,quod Zacharias ge+
minam hic perſonam ſuſtiner, Prophetz & Meſliz,ted
cumprimis inde,quod Matthzus complementum hu--
ius rypiin ipſo Chr;/fonobisexhiber,
Quibus ira pobitis,& vere lic le habentibus:nihil,iu+
dicio mco, vel in oraculo Zachariz, &ciuſdem inter+
pretatione,quam ſcquirurCaluinus,vel in allegarione
Euangeliſtz,obſcurum amplins reſtar.
Promo cnim,fi typum externum ſpetemus,nulla fi-
pgura vel allegoria eſt in mercede,in zo. argenteis, in fi-
paulo, ſed omnia proprie ſignificaut. Si de-nde typi l1-
gnificatum morale, atq;etiam propheticum pgenerale
teſpiciamus, Hicronymi & Caluiniinterp. *tatio opti-
me conuenit, Sidensg allegationem & interpretatio=
nem Matthzi Evangecliſtz conſfideremus, ca totaad
ſenſum propheticum ſpecialem pcertiner, Ita in omni-
bus facilis ac ſummus deprehenditur conſenſus? & os
mnes non ſolum ſpinz, quibus ſophiſta noſter infe.
Kum fecic, ſed & fumi, quibus obſcurauic hoc precla-
tum oraculum,protinus in yentos cuaneſcuar.
Caryr XLV.
Dedifto Colsſſ.r 15, Qui eft imago
Des mnconſþicus,
Ccedamus randem ad colophonem,quam huie
operi imponer preclarum Apoſtoli diy Col.,,
15. vbi Chriſtus --4g0 Des inconſpicxr vocaturt
quod n6 fine cauſa miretur quis, quorsu ab aduerſaria
«d probandum ſuuig ludaizantem PleudoCaluini fir
1d
Job.i,is,
3zz Dx vDicro Coross. i. IF.
in hanc ſcenam produtum,cum verus Caluinus difet.
te agnoſcar & lſctibat in ſuo Commentario , qudd ad
Chriftum hoc elogium pertineat , quodq; ad ztecrnam
cius Diuinitatem & o4gunav cum Patrc probandam
hoctanquam vaſidumcclum aduecrſus Arianos nobis
elle poflic. Quidergo,inquis,carpit vitilitigator?Quod
Imagims vocabulum non intclligit de nuda eficatia
diuinaFilij, que zque inwiſibilis eſt atq; P atris, ſedet-
iamdeciuſdem patcfationein Chriſti perſona perin-
carnationem,qua Deus alioquiinuiſibilis nobis quo-
dammodoeſt factus viſibilis. Intelligit ergo Chriſtia.
nus leQor; ad calcem huins extreme claſs metitd re-
ietum clic hunclocum, | | |
Quoniam vero aduerſarius ſuo more alia excerpit,
alia (upprimir in Caluiai ſententia, quz criminationt
ſ\uz iudicat opportuna:refertinitio integram incerpre-
tationem Caluini elle in conſpefu. Sic ergo habet
Commetariusin Colofl,zrs. (Quicſtimago Ucrigui-
{ibilis ) Llreuws conſcendir; diſſerendo de Chriſti glorea. '
Imaginem Des inuſibelus appellat , quo /ignificat, cum
ſolum eſſe ,per quem Deus altoque inuſtoilis nobr ma»
nifeſtatur,ſecundumuiliud;Deum nemo vidit vnquam:
Filius,quieſtin ſfinu Vatris,iple nobis maniteſtauic, Sezs
qualiter Vereres exponereſoleant, Quid enim certamesn
babebant cum drians, equalitatem cum Patre Er oug-
woes Vrgent : mntereatacent, quodeftpracipurm , quo«
modo Paterim Chriſto /e nobescopnoſcendum exhibeat,
Qxod in FocabuloImaginis rotrum ſunm preſidium con»
frerruit Chryſoftomm , dum contendit, ereaturam non
p2fſe dice creators smagmem:niems mfirmum efF-lmo 4
L.Corill,7; Paulo refellitur,; curus Serbe ſant:Vireſtimago &glo-
3» tia Dei,Ne quid ergo babeamwm,niſs jolidum,notandum
3» e#,omen iniaginis,nonpredeicars deefſentrs, ſed habe+
32 re ad nos relationem. ldeo enim image Des Chriſta;
32 quis Deum quodammodo nobu facit Viſibilem , quand
32 quam made etram colligrtur 6ugsnas. Quezſcequuntur;
aduciſarius omnia veictatotit ltippteſlic; cam ad ſupe»
tid;
— wa HY W- wwH79__ WOW
L1sB. II. CavryvrT XLV. 333
friora omaind pertineant: Neg, enrm Deum Here Chri-
ſtres repraſentaret , ni; verbum ef/er Dex ellentiale:
quando hicnon agitur deys, queper communtcalionem
m creaturas etiam comperunt:/ed agitur de perfetts
Dez: ſapientia;bonttate, mſtitta ex potentta, querbis rev
preſentands nullacreaturaſuſſiceret. Erit zgitueer nobs
an boc Vocabulo Validum telim adnerſus Artanos: fed
tamen abullarelatione, quam dixt, muprendum , non
enſiſtendum in ſolaefſentia.Summaueit, Neum im ſeh,c,
eu nudaſuamaieſtate eſſe muiſiorlem , nectanium core
pores oculrs; ſed himanuetiam mentibus; rewelars ar-
rem nobs in ſolo Chriiito , vr eum ranquam in ſpeculs
contemplemur. Nam in Chriſto [nam wnſtitiam,bonita-
rem, ſaprenttam, Virtutem ,ſe deyrq, torum nobis exhi-
bet.Cauendum ergo,ne alibream QUErAMIis; Nam extre
Chriſiuum quicquid ſe Dei nomine Venditabst ,1dolnum
eri1.HaQtenns interptetatio Caluini. 7 > So
lam tu,Chriſtiane letor,expende,quid hic fit Iudai-
cum, & ati Caluinuspriſcorum Patrum ſenilem bar-
bam aded vellicer:Diſſentit;fareor,nonnthil ab eorum
expolicione in vocabulo , /magine , quid deſiderer ,
quidq;ineanon fatis firmum videatur, ingenue indi-
cans,{ed modeſte,& ablq; vellicatione. Sumina rei hee
ſt ji |
Veteres Imaginem Dei abſolute interpretantur de
Colitis
649g7% Fill) cum Patre: vt firidem: Our ef 1mago Des [cutenrs
enconſpicur, atg; f1 dicat Apoſtolus: Qui Dewinitate eff pererg W
equalrs Patri es 6uggn&.Caluinus verointelligit rela-
te ad nos,quod Chriſtus Imago Dei inconſpicuiſitno-
bis, h, ce. quod nobis Deum inconſpicuum vere repre-
ſentet, & quodammodo confpicuum faciat: quia n1-
mirum ipſceſt Dems confprcieus fatng in carne, Huic
verd relationi pro fundamento ſubſternic iplam eugs-
nes Filij cum Patre,tanquam verz illius & perfetz re-
przeſentationis principium & cauſam: quandoquidem
Chriſtus,nifi efezriale Dei Serbum cllet, Deum nobis
vere perfeegz repreſcatare non poller. Duoigituria
Y Ima-
Calums.
I. 7778.4. 164
534 Dx Dicrto CorLoss. 1. Ty-
Imagine coniuvgir, Ham ad nos relatiouem, & huiny
principium 64gg0av. Patres in certamine contra Aria.
nos poſterius ſolum vrgebant, prius illud tacebanr.
Hoc Caiuinus non probat, quia vult ytrunq; coniun-
gi, & quidem apriore ad poſterius procedi, Hoc an
' rantum fir piaculum, diligenter quzfo, Chriſtianele.
Ror,conlidera,
Calurnus Nonabijcitexpolitionem veterum,nec vlla ratioue
Vererum 1mminuit : {ed potius expler , illuſtrar, & confirmae
expoſitzo- multis modis, Plus enim dicit, quam illi, fimulg; o-
nem expler ſtendit, quomodo & fides noſtra in hac Dei Imagine
22072 38- falatarem tcuctum verz cognitionis Det percipiat ,
LIL# ablq; quo omnis ſpeculatio de Imagine Dei frigidacſ
atq; cuanida : & probatio 7g 6ugsa:s contra Arianos
hinc deducatur ſolidior, Nam Ilmaginem Deiin Filio
extra incarnationem in Diuiniratis abyflo ſpeculari
yelle, non modd carerfructu, ſed & periculolumeſt:
Prow.ry.28 Quonram ſe ſerutator maieſ/tatw oppremetur agloria. At
in facie leſu Chriſti, quz reteQacſt in Euangelio glo-
2.Cor,4. 4. Iz (vtA poſtolus loquitur)lumen cognitionts De1 in-
conſpicuryere &ſalutartter demam oculos noſtros ir-
radiat.
Ad probationem 7& v4gens quod atrinet , veteres
eam ſic conſtruebant : Quieſt Imago Dei inconſpicui,
eſt & ipſe Deus incoaſpicuus, Pacri zqualis & 6ugs-
&:@-, creator non creatura. Rationem huius perebant
Homrl.z.#n ex natura lmaginis: qzon#am (inquit Chryſoſtomus)
Coloſſi. Imago muziſrbilis ex 19ſa mnuiſibilis, &x pariter eodem
modormuzcſibilss ef: altoqui non efſet Imago, Imaginem
enm 1JHArenms 1mago eff, etram apud nos,ex omm: par-
re er, cuncs eflimage , correſpondentem ac [imilem eſſe
oporter , quemadmodum charatternm C& [imulrtuds-
22m ratio haber. Athic quidem s/fuud Pequagnam poſe
ſibile eff. Humanum queppe artificruem mm multss ples
rung, aberrat,,ms Vb1g,, (5 delegenter excuſſerrs. Ver ve-
ro Dems e#t, ihe nihilprorſics aberrat,neg, quicguames-
wrdrrteSs Gerocreaturaeft,quemedoereators eff 1mage!/
Hinc
L1».1I. Cavvr XLV. by
Hine colligebane, Chciſtam ergo, cam firimago Dei
inconipicut, etiamefle ipſum Dininitate inconſpicu=
vm, Patttxqualem & eugg7zey, CIcatorTem non creatus
Iam.
In hac probatiene nihil defiderat Caluinus , nifi
Juod moner de vocabulo lmaginis, & de axiomate
Chcyloftomi, Creaturan nonpeſ/e dice Imaginem creo
arors,prefidiumin eocficinftirmum, cd quedparicur
inſtantiam ex loco Apoſtohi: Yr ect1mago er gloria x. Car, 1hhy,
Det, quam Chryſoſtomus propter hzreticos merird
atringere &expedire debuiller, Ne igitur necellefic,
de hac multum litigare, iple 7» 64gg90, ſolidins hinc
colligtiudicar, incipicndo abilla, quam dixit, relatio-
nc ad nos, quam infſolaefſcntia infiſtendo, h dicamus,
Chriſtam efſe Imaginem Dei iaconſpicui, quia in co
folo Deus inconſpicuus ſcle nobis vert perteAtg; ad
falurem manifeſtart,iuxta illud lohannis: Dewm nemo [ph amr.
Frdtt Gnguam. Files qui eff 1n ſian Pairs , rpſe mani-
fe//aurrnobs. incololo autem Deus fe nobis vere ma-
nifeſtar, quiaſolus ipſe eſt Deus conſpicuus FaCtus in
carne , NON 6wwrpuws, ſed gnwgs; , quiaeſt.verbum Dei
eſſenriale,ſeu,quia,vthociploloco Apoſtolus atreſta-
eur, eſt promogenitis omns crea/ure, h.c, ante omnes
Creaturas ab etetno genitusa Patre.
Habes iam totum, Chriſtanc Ietor. Tu1iudica,col-
latis ſenteatijs & rationibus,quid hicfirfolidum. Non
eſt cur ſtemyus Caluiniimperio,vr habet aduerfari) ſar-
calmus, 14/celrcet pro adamantine ſine con!raditiione
babendum «fe, quod Caluimms fohdum efſe imperat:-
quod Vt infirmum extenuat,ud pro tall ſimplicater agno-
feenduns ft ertam calorum angels reclament. Notum
eſt, proh dolor, plus laris,quinam hodie in Eccleſia tale
magiſterium ſibi vſurpent, Caluinuslibectace Chrittt-
ani 1aterpretis eſt vſus ingenue dicendi,quid vidererur;
citra imperium , veliniuriam cuiuſquam, Quid ver6
pro lolido in ſcriprurarum interpretationibus habere Pug 169;
conueniat,quid ſecus:ſupra cit oſtenſum,
T- a Ad
1 70s
+
4
F-
|
F
by
F
{
ro moe women wear oe eee eee er eee ee er tes. wa yt uy — 0
<LI”
=
tee th ,
em re ne ni SHETY
336 Dn p1cTo CoLoss. I. 15.
Concilia- Ad mequodattiner, nondiuido, ſed coniungo ſen-
719 Viriuſ tentias. Ita lis omnis conciliatur, & habemus gemi-
que ſen- nam probationem 6uggnas provna, &non inueniunt
ferntie: Arian! cfugium,quocungq; ſe vertunt. Dicamus'igitur,
Chris Chriitum efle imaginem Dei 1nconſpicui dupliciter?
smago Det relatione ad Patrem, & relatione ad nos, Ratio ex na-
drpliciter, tura Imaginis eſt manifeſta, In omni enim imagine
geminarelatio confideratur:vnaadarcherypum,quod
reprxſcntat pernaturam vel perartemz altera ad cas,
quibus repreſentat,
ReſpeAn igitur Patris, Filius ab #terno fuir ſubſtan-
tialisimagoeius. Sicuimin humavisrebus Filius re.
&e diciturimago Parris, quatenus Patrem natura, ins
genio, moribus & forma ref-re : quanto Magis in diui-
nis Filins erit imago Patrisefſcatialis & conſubſtan.
tialis , quatcnus candem habet cum Parre efſentiam
per xternz generationis modum Filio proprium, ei-
dem per omnia #qualis ex{iſtens, eoſolum excepto,
- quod oz e57 Purer, nec ſine principro, necingentus, vt
Dialogozs Orthodoxus ait apud Theodoretum? Oporter enim
imaginem ab archetypo aliqua proprietareclle diſtin-
Qtam 2 alroqui nor e{Jet imago,/ed Veritas /[a,tnquiti-
bidem Theodorerus, Sic ipiturFiliusrecte a veteribus
vocaturimago Parris (ubltanrtialis & inutfbilis: & tas
lis in le fuiſſer in omnem zcernitatem, licer in carne
nunquam faiſler faus viſibilis, ſed non fuiller nobis
imago Del,
Col, 1:15, z0n14m vero Apoſtolo, quoties Filium dicit :724+
2.Cor.4. 4: pinem Der, ſplendoremglorie, & charaterem ſub/tans
Hebriuvz tie Patres , non lolum docere eſt propoſitum , quid
Chriſtus in ſe fit, fueritue ab #rerno, ſed etiam quid
nobis ſir per incarnationem fatus, & quomodo in-
conſpicua Deiinconſpicuiimago nobis (it reuclata, &
facta conſpicua , abſq; quo h fuiller, Deus perperud
manliflet nobis incognitus,aftumg; erat de ſalute no-
ſtra: 1dcoreRte ac necellartd in hac Imagine, _ eft
e Chrci-
EEE
L1sy.11I CaryrT XLV. 237
Chriſtus,conſideratur etiam ca,quam Caluinus viget,
rclatio ad nos,
Er ficipleetiam Ambroſius vtrang; relationem con/
1ungit, » promo vrgens , Imayinem Deli inuthbilis non
polle non iplam « quoq, inuiſibilem efle : dernde ad-
dens,candem tamen elle viſlam,cum apparuit in hgura
humana, vel certe intelleu operum divinorum, quzx
operatuseſt Filius, &c.
Clarius vero loquunrur recentiores, vt Me/anthon :
Appellaturimago Pairs ,quiaſtlicet Vit aligua ſimul.
tudme, ſicnaſeitrr a Patre,ſicut 4 ſole lumen, &x ſent
feripſerunt Vereres,tanguam lumen de lumine:ideos
que appellatur etiam in Epiftola ad Hebr. amwzaruge
Et item imago,quia berbum ef. Vtenim Verba apud
20s ſor mulacrarerum ſunt:ſic Fiing eff vera ef egres Pam
irs, e mente Patrtsnata. Et quiaim terrss Filitw cars
fats expoſurt nobrs boiuntatem Pairs :oſtendit P a-
tr tanquam quandamimagimem,inuxtarllud: Filne,
qui eft in ſins Patruipſeenarrauitnobu,
Martyr: Dez smagoplera ef Chriſtie, quoad dit. Comment.
#4771 naturam: deinde quoad humanam » GHAntnum 18 tin Gene/.1s
1h/a drumea/imilitudins eſſe potes7.
Vrlinus: Chritzes reſpettu Druinitatu ſue eft mags Volumaln,
wor ſus rp/7s, neg, Spirits ſans, ſed Parry aternicoe- pag 4.
tern 4,conſubflantrals, & equals Patriproprietatibus
efſentialibws ex operibues, er perſonarlia,per quam Pas
rer emmediate (epatefectt,lch.1.Nature autem hum a-
nareſpettu,etramſiy ipſe rmago Diuimtaltscreatac#t,
longe ramen gradibus er numero donorum , Vt ſapien-
tanfittiapotentiagloria,ercommibes Angels > ho-
minibus antecellit: Erpeculiart ratione Pairem nobss
refert doftrina, Virtutibus & attionibus: quia ſicut 1p/a
natura humana aſſumta , ſic omnes iiltus propreetates
& atliones, ſub/tantralss > coarerns Sermon ererns
Patrs ſunt proprie,gruHocigitur modoſublatum cſt
omnediſidium,
Neg; ditlicile eſt Caluino retundere aduerſari) ins
) 2 cpti-
Comment,
ps gs
ph - - . ay .
bs " A pormaghn< ps _ ay ys GEN _—_ aoa9+—ſe—s. __ _ . —_——— —_—_—_———— a
TD EI IN TIT _ 7 ann tg). oe. ag "OP He-gido p qi 990 a pcs bs ts pee gn + = OED :
? ng Ripe 0 A bo go ot k « * - 3 0 N # - b -
b; - ha = 34/466, L368 - kb 9% + SIE" LY on S _
” _ ©+ v7 09s” TH 0 6 Ove -- 2-Veth hee ih hi ; ESE
09 aa R ,
OI
San nw
—_
OBS An gb3g pb" 08 le S.> 9-» xr .
"Oi ve ae rs.” ene a EONEIES wi
|
|
f
|
AF
\Þ
|
f
|
ft
333 Dr vp1icro Coross. 1. ns.
Adkccanil- eptias, quibus videri vult expoſitionem Chryſoſtomi
lo; aduer- propugnare, cum labefater magis: Cajuinum verd
ſary re-
ſpapſio.
L
2,
3+
acerbe (ugoillar.
Inaitacit(inquit JChryſoſtomiexpolitio:quia ſco-
pus Apoſtolicſt cuincere, Chriſtum efle verum Deum,
Sed quzſtio non tam eſt de expoſitione, quam de axi-
omate Chryloſtomi, anabſolure politim hi ftirmum
Creaturam nonpoſſe dict imaginem creators. Scopus
autem , h, ce. probatio Diuinitatis Chriſti nihilomings
conſliſtit fineillo axiomate ,vrex demonſiratione Cab
uinl pater.
Negat illud de viro,qui &1ipſe imago De1 dicitur, la-
befaRare axioma: quia lit 57rgoyare5, Sed hoc eftngio,
nemo magis labefaCtar, Sienim hacimago conucnir
hererogeneis, puta, creaturz & creatori: quomodo,
ſimplicirererit verum, creaturam non polle dici 1ma-
gincm Creatoris?
/n/tat:axiomacx ſententia Apoſtoli limitatum per.
ſtare inconcuſſum, videlicer , nullam creaturam poſle
dici Creatoris imaginem efſewrralem. Scdrurius no-
dum afſtringit magis, Sicnim non, nifi hoc modoli-
mitatum ſtat inconcuſſam , fatetur , abſolute poſitum
eſſe infirmum,quod vulrt Caluinus,
Damnat pron'inciatum Caluini vt falſiſimum,
quod dicit: Vocabwlum Imagintinonpredicartde efſens
714: ac fuſtibus potius emendandum, quam argumen-
tis refurandum pronunciat, fi imaginem ſubſtantiz
Patris de Chriſto predicari negat ſecundum eflentiam.
Audi veropretorium fulmen: 1 leftor,lige manu,
ebnube capwmt. Siillud falliſſimum eſt, eric veriffimum
contratium , 91agnem predicars de efſentra, Quidni
igitur & Pater & Spiritus ſanAus huic ſunt imago Dei.
inconſ{picui? Suutenim hicum Filio vna efſentia. Imd
ipla eſlentia eritimago. Agnoſcit nimizum pretor mos
roſus ee9mruw ſuam in pronunciando. Definat ergo
litoresſubmittere ad fuſtuarium 1nnocentis anim#s
So/ms Fil:as eſt imago Deiinaconſpicui,non limplici-
: rer
Ers.I1T CaryrT XLVL 299
ter propter eſſentiam diuinam (neq; caim hanc ſolus Quareyas
Filius haber ) ſed quia folus a Patre genicus, & conſpi- 1774g9 de
cuus factuseſt incarne, Imago igitur non predicarur e//entss
deeſſentia /implierter & abſolute ( neq; enim efſentia preavcetar
eſtimago, nec quicquideſfentiam haber, eſtimago }
ſed imitate & cerioreſprtu,quatenus nempe lolus Fi-
lius eſtperfeRiſhma idea Parcts per zternam genera-
tionem, &ſolus Deum in carne nobis maniteſtaunt !
quoctiamreſpectu & ſenſu folus Fihus yocatur e&mTw-
PT CALC B2ns, * 2004%T1E UTR SH TEWS T& TRIES; quia Pa-
rer, quis & qualis fir,in ſolo Filio, ranquam in ſpeculo,
fenobisconmtemplandumexhibet:1tuxtaillud: Phoulzppe, Tob. ls,
quer Videt me, Sidet Patrem, gy c,
Atq; havc liinnationem videre poterat aduerſarius,
fi voluiffet , in peticopa Caluini, cum aquipollenter
dicit,,omen [maginss non predicartde efſentia: Etinon
enſi/tendum in efJentialola Sed turoriraq; mentem ci
precipitarunt. Non eſt igitur,quod multis contendar,
limicatione adhibira Chriſtum appellari imaginem
Dei inconſpicui, &e creaturarum vulgo legregari, &
Deo Patri 64uggne afleri. Nam hoc ipſum velle Calui-
num, palarh eſt, tametſi limirationem pauld aliter in-
fticuat.Arq;hac ertiam de hoc loco dixifle ſatis fir.
Caryr XLVI. "|
eAnacephaleofir cum Epilogo,
OT
Andem tgitur,Chriſtianc leor, officio meo de-.
fanctus , & pteſcripto aduerſatij liberaliter ob-
ſecutus mihivideor, non in genete aliquidcon-
traludaizantem ce1usPſcudoCaluinum ogganniendo,
fed ad fingula, quz quidem ad rem iplam pertinere
fant viſa, reſpondendo.Summa hc fuir,
Cum Satan lucem dodtrinzccoaleſtisper Eutheruw, _g4 04
Melanchthonem aliaq; przclara Dei organa diucrſis phalecffc,
Germaniz bocis poſtliminio accenſam & reſtituram
diu iauiderer,deg; tencbris errofum ac ſuperſtitionum
Y 4 Icuc-
S
Hebr.l.:,
340 EriltoGys
rcuchendis ſerid cogitarett pacem & conſenſum Do.
forum turbandum exiſtimauit. Hinc infclix Lutheri
& Zuvingli) de Sacramento diſlidium. Ex hoc fonte
Il:adatorbarum in Ecclehias repurgaras cftugdit, Qui
Luther!t partes defenderunt, cum corporalem prelſen-
tiam, & oralem manducationem catvis Chriſti, az,
cum ,ſubpane Euchari/tie aliter tueri non pollent: ex-
cogitarunt Yb:qurrarem humanitatis Chriſti , vade
Vorquitary (ant appellati. Adeam vero (tabiliendam
tam paucos fidei Chriſtianz articulos horribiliter de-
prauarunt, &a natiuo ſenſu in miras allegorias deror-
ſerunt.Hinc inueRa,& popular applauſu recepta ſunt
dogmata non pauca noua, Orthodoxz verultati, &
primis1llis Doctcinz inſtauratoribus ignora, impia &
horrenda : Deo nimirumiuſto tudicio puniente Ger-
maniam propter «y/4xgg4avlucis accenlx. Ea deinceps
a ſuis authoribus & leAatoribus, demagogis ſuperbis
& audacibus,in ſfinu Ecclefiarum reformatarum, irre-
parabilicum offendicvio &damno plurimarum ani-
marum , grauiter in hunc viq; diem ſunt propugnata,
direfte ec mdirette ,vi ſupra in prefatione oftenſum
eſt. Hinc P/erdo Calurme Indaizans , cuius hoc el} ar-
gumentum & {copus:
Calumnms eff ludaitans, Arianiz,ans:
Argumen.-
tumer co. Ergo & Calumiſtarum Eccleſia ( quas Vocant ) ſunt
gies Pſen- tales: |
doCaluini Ergoexſtirpande:
Indaiten. Ergo ceſſabunt Vbiquitati faceſſere negocrum:
£14. Ergo flabit Vbrquaras:
Ergo mnprecioerunt Vhiquitary Doftores.
Hacelt Satanz DialeQtica. -
Sed contra illud agwny 4499@: ſtat, & in xternum
"Rabit Calnrmm Orthodox de lacrolanta Trinitate,
& de #tcrna Chriſti Diuinitate,h.c. Demonſtratio Or-
thodoxz hdei & doctrine D. Caluinideviroq; hoc ca-
pire,cx publicis cius monumentis fideliter conſcriptas
Hxzc vaiuciſlam Satanz DialeRicam eucrtet , & ow.
acict
OT os 20> II” vi =
> 9s SP: Ws as IIS avi 2400-0 NNEE IE,
L1is, 11. CaryTr XLVI 34x
faciet in conſpetu Dei & ſanforum Angelorum eius,
Huic applaudeat omnes boni, contra tam nefariam
calumaiam aduerſarij,de qua cum conuemet,conuin-
cet, pudetacierſanca avima Caiuini coram tribunali
Jeſs Chrijts in dicillo,nib refipilcar.
Eam porro demonſtrationem {equuntur altero l1-
bro argumenta innocentiz D.Caluiniplura & cuidea-
tia, quibusrurſus omnes, in quibus vel mica {anoris
i1udict & candoris Chriſtiani eſt, acquieſcent ſc1o ; Sa-
tan fruſtra mordebit frenum.
Quoniam verdcalumaniz prztextuse Commenta-
r1js Caluiniſpeciost quelitus fulr, congeſtis inde, {ed
nefarie detortis aliquammultorum facrz Scripturz
locoruminterpretationibus,quali totidem Iudaicis &
Arianis gloflis, ſtrophis & corruptelis ; Promwm expo-
ſui cauſas, quibus Caluinus inductusab aliorum in-
terpretationibus quandog; deflexerit, & ſalua fidet vni-
tate,proinre & officio Chriſtian1 interpretis defletere
poruerit: 72 oſtendi, quain fiot varia Prophetarum
oraculade Chriſto, quzq; fit reta ratio lingula con-
nenienter aptandiad Chriſtum, ncc non tuendi alle-
gationes Apoſtolicasin Nouo Teſtamento,contralu-
dzorum & hareticorum calumnias: Demunm loca ob-
ica, (ex diſtinta claſſibus, fingulatim omnia( quod
ſciamJira excuſh, poaderatis diliyenter in vtrang, pat-
tem leatentiarum argumentis & authoritatibus , ve
non tam-ab Arianis & ludaicis {putis repurgata, quam
noua quadam luceilluſtrata videri polliate Sed quic-
quidideſt, Ecclehiz1udicio rclinquo, |
Prolexitatem grauitas argumenti excuſabit; vehe-
mentiam , {i qua videbitur, aducr(ari) importunitas,
Nihil equidem contumeliz causa dixi;ficubi paticari-
am mihi vel inuico rei indigoitas turbavit, fibi impu-
tet. Nihil temere abſq; verbo Det vel rationibus cum
co congrucntibus aſſerm: vihil parrium ſtudio dixi,
diſimulaui, accepi,reieci. Non minus {#pe , quidin
Caluini defiderem ſententijs aut rationibus , ingenue
Y $ imo-
tt.
_—_— DE ACE + Kato trans y War" <2 Ih WISE. iy eh. Ag wes s
COTE
a MT IR
_- - ESL ran neongg es 4
= 9 1 Any Api hs} 4 ; -
CS EE EC Re AE i en VETS
_ us EA ST 7 vw" - —_ OE - FO a; _ +
FP
» _ - CO TY - — = nn - a a L
ee EE A ee CE ECT ER rr OCR
Lib.
art.6,
Jeb... 44,
342 EyrrtoGyvs
monul ,quam quZ#in aduerſarij probem diis, apert>
oſtendi. Animus namq, fuit Gers/47# patrocinio,quod
}n tam graut cauſa non arripui vitrd, ſed ab ipſomer
mihi impoſitum aduerſario, Ecckfiz causa defugere
non debui, tide & conſcientia quam oprima defungi,
Neq;cnim hec cauſa mea eſt,ſed Eccleſfiz,cuiproinde
cotum hunc laborem meum qualemcung; conſeota-
tumyolo, |
Suadebant nonnulli, vt hoc loco, coronidis vice,
breuiter attexerem catalogum non diſhmilium calu-
mniarum de deprauatione facrz Scripturz, quem nu«
per quidam nugaror in ſua Matzologia PleudoCalui-
niſticaexCaluini & aliorum Commentarijs improbe
compilatumextrufir. Sed quidatum agerem ? Exem-
acommentitiarum deprauatienum,quz cx Caluino
compitator haber,ſunt velea ipſa,que vidimus, vel cer-
teciuſdem monete,ad que redarguenda ola librorum
inſpeioſufficit. Ex crediderim, aducrfarium, qui po-
Kterias (criplic, ſua exitlius ſuffarcinato tergemino cau-
dice muruaturn eſſe, adhibitis duataxat coloribus, &
prztermiſhs1js, quzvidit abillo nimis vel nugacicer
prolata,vel nugaciter confiftaclle,
Ynumex multis producam. In locum Zachar. 9,9,
Ecce Rex twms Venit t1bs , exc. de quo pauld ante dixi-
mus, Calurnw(inquit)pag.67 5. bleaſpheme ſcribir,bac
Gerbadeclamatorieer> nugaterie,ſer mendacs modode
Chriſto ox err mgreſſum lereſolymam expont ab inters
pretibus. Additsbidem, Gerum or genummum:- hue ds-
fs ſenſum hae ratrone plane corrwmpr,erc.Þmpudenti-
us mendacium nemo audiuit.Aſſpiciatur Commenta-
rius,an huius vel iota habeat, Macte igitur vos!lic per-
gire Caluinum iugulare?pergite oſtendere, cuius ſpiri-
rus fill) firis: pergite cupldicates Parris veſtri explere,
qui quories logurtur mendacinm, de ſus loquitur,quis
mendax eff, er mendacy pater, Et ego cum ciuſmodti
ſercoribus diutiuscertarem ? Quin mentew illis ſani-
orcry pregor, ft cogitent tandem, efſc Deum in colis,
, qu
”
EnsB. TI. Caryr XLVI. 343
quihzc audir viderq;, & perdetlabia loquentium va-
nitatem.Ad noſtrum redeo.
Glorrarwr,tandem receptui canens,a ſe ſatis ſuperq; Yan gla-
deretum avgelum illum tenebrarum /obarnem Cal- riato ad-
#1mum ,cxabyſh puteo emergentem, & magaum ſtcl- yerſide de.
lacum numerum vna fecum in abyſſum trahentem,de- refo ange-
teſtabilthac libidinetorq aendi $cripraras, 8: dirucudi {orenebras
propugnacuta Chriſtiane religtonis aduerfus infideles ramp.
Iudzos & Arianos: & impio calamoin ſacrofanttam 7g.1sr,
mateſtaremexaltatileſu Nazareni: & peruetſo dogma-
tedere tora ſacramentaria: & horribilibus portentis
ce abſoJuta pradeſtinatione, &c. Gloriatur & alibi,
hxca ſcdemonſtrata srrefutrabiliter, : Thef.10.
Sedvanum eſt ante vitoriam triumphare $impro- coxr. Sacr,
bum , decalumnis gforiari. Fruatur ſave hac gloria. Ca/#. .4n-
S pero ego contra, detetas fatis ſuper; preſtigias An- no g4,
geli lucts,in quem ſe Saranas transformarat. Angelus
vero tenebrarum,interiſtos iam pridem fartis derectus,
viinam delinerert grafſari Manichzis, Arianis, Neſto-
11an1s, Eutychiants, & Pelagianis opinionibus, palam
vel diſſrmulanter ferendis & proucheadis, de Chriſto,
qui geminus fit Deus, gemina Diuinitate communt-
cante & communicara , ſeu nature & gratiz ſubſt-
ſens, renera autem nec Deus nec homo caxfiſtens; de
carne Chriſti, quz vbiq;, quz immenſa, quzillocalis,
quz Deus fit: de vnione hypoſtatica, quz lit wenexvns,
transfuſfio diuinarum proprictatum efſentialium in
carnem : de ynionis effects, triplici communications
1diomarum, triplicicflendi modo carnis Chriſti, ciuſ(-
dem vbiquitare & exzquarione , qua caro fit omne
id per gratiam , quod Deitas eft per naturam , &c.
de vbiquitario ccelo ; de metaphorico inferno ; de
allegorico aſſcenſu $ de apparente reditu : de vni-
uerfali cleQione : de eleftionts cauſa , fide in nobis
przviſa 2 de generali remiſſione peccatorum ; de re-
proborum &infidelium iuſtificatione,ſanHificatione,
ſalute, collocationc in finu, & gratia Dei fine fide's
& {1
\
bd AG BIRT ELEC Aa =
OF ig » et es 4 ay _ p10
eaths JT — " — = Thi vibes” - abs 6 Ag
P/eudo-
Ca l.ba go
Li4s
$44 Er1loGyvs
& {imilibus, de quibus qui plauſibilius inter cos diſle.
r1t, palmam obtiner.
Libidinem corquendi ſcripturas, & diruendi Chri-
ſtianorum propugnacula,& quicquid preterea vniuer-
ſas habet ludaizansPlſeudoCaluinus, quam rrefara-
brliter aduerfarius Caluino impegetit, ſatis vidimus.
Res ergo cy mtvre x47 LW GT KEITH.
[Impium fſcilicer calamum in Chriſti maicſtatem
huic ſtringit, quiſquis monſtroſe Vbiquitari contra-
dicir. AV
Et peruerſum ſcilicet ac Sacramentarium dogma
eft, Chriſti carnemin Cana c1bum efle non oris, ſed fi-
dei:non ventris,ſed mentis:non graculorum,ſed aqui-
larum : cuiuscludendi causa omnia illa portenta pro
amuletis inucnta ſunt, quicquid tandem Chriſtus di-
cat, Apoſtoli teſtentur,Orthodoxa vetuſtas ſentiar.
De predeſtinatione abſoluta calumniatur, quod ne-
ſcit, Daturpredeſtinationem cum conditione fidei fa-
am? Verum non, quia fides furura erat in prexdefti-
nandis: ſedyteſletin pradeſtinatis, & quidemex pre-
deſtinatione, ſeu ex Deo pradeſtinanteeller. De con-
ditione igitur,ſcudefide hac quzritur,an in nobis pre-
uiſa Deum ad nos predeſtinandum impulerit , tan-
quam aliquid in nobis: quod iſte cum ſemipelagianis
aſlerirctan vero abſolute lit ex gratia Dei predeſtinan-
tis, & miſcrentis,cuius vult,ac ; Fs fide,quemcun-
que vult:quodcumdiuino Apoſtolo Caluinus tener.
Qudgd infirma int vererum argumenta contra he-
reticos: neq; Caluinus ſomniauir, necq; ego lic (cripll,
Suam ergo calumniam, non Caluini aut Parei ſomni-
vm aduerſarius traducit,$cripſi,Caluinum obſcruaſle,
nonnullaargumentaa Patribusolim in certamine ad-
uerſus hzreticos adhibita, non eſſe ſatis cuidentia aut
firma, ſed cauillis hzreticorum noſtriſeculi nimis ob-
noxia.An falſum id,yel an Caluinus ided lexagenarios
de pontedeijciat: cello quzrere vel excuſare, Caluint
hogorificum de yetcrum laboribus & authoritate iu-
dicl-
o
Lis. I. CaryrT XLVI. 345
dicium; &curnihilominus (ſalua corum veniaJargue
mentis & interprerationibas iplorum non yb1q, ſub-
{cripſerir,ſupia oftendi.
Qudd fi in Commentarijs cius alicubi duriuſcule
quid dictum occurrit:vrnon defendo,ita quid mirum?
Conſtatecnim, pleroſq,; illos fuille extemporales, non
plena cara abcolciipros ant himatos, ſed 1a preletio-"
nibus curforie exceptos, Quid vero facilius, quam ex-
ciderealiquid feruide dicent1,quod non excideret me-
dicatins ſcribenti? Quid procliuius, quam inilla ne-
gociorum & {criptionum continuata vatietate, verbu-
lo quandoq; impingere? Imo non {cmper editioneny
ipſle {atis probauit , amicorum porius veluntatibus,
quam ſuoarbitrio ( vt fit) in ca permitrenda oblecu-
tus. quod non diilmulat rum alibi, rum prefatione ad
D. Guſtauum regem Gothorum: fic ſcribens: 1rermm
munc repero,ſim meo arbitriopoſita res fuſſet , potites
daturum fuiſſe operam,ne hoc extemporale docendt ge-
nu,curprivatus auditory noſtri fputis ſufficere deber,
laties ſpargeretur, Sed prxuigdit & contemfit ſyco-
phantarum morlſus ibidem ſequente prafatione ad
Chriſtianum letorem?S-(inquitJ-n lucrutrationibre,
gquas domrpriuatim Sel ſcribo vel arts, $41 plus oty ad
mediutandum datur, cr Veilimataetiam brentas cur
& diligentia accedi , ſedulitas tamen mea a maliynss
Cr inudumeocrimen Vocatur:quomodonotam ſuperbie
effugerem, cogitationes quas libertinus in awditorio ad $-
ſumpre/entem effuds, nunc tots mundo legendas extru-
dens? Delinat ergo morolulus iſte arrodere, quod 0-
mnes candidi hatcnus venia donauerunt, nifi malt-
onus & inuidus criminator haberi vehrt,
Deſinat verd eriam rancidum illum vgzxvcag» nobis
occinere, ex Caluini Scholis & Ecclefjs immania he-
reticorum portenta Seruetury, Genmnlem, &c, prodijl-
(e.Quomodo inde prodierunt,quinunquam inde fuc-
Lib, 2.C4p.y
Comm 1
12. Proph:
ming
HGKKUT 4957
de bearets-
c# hinc
egreſs;5.
runr, Irrepſerunt quidem, &ycncaa luaaliundecattu- pag,is3
leruar;
x+.7ob. 2. 19.
E nob4 e-
gre(ir ſunt,
Kia © n0-
PE11,
Eran, fc
Tnn0t's
Serbs ditss
Paglio.
Driaboli-
£866 S4rea:
ſmmepag.
186,
346 Er1it ocvs
lerunt; ſed vt manifeftum fieret, qudd inde non eſſeng
egreth ſunt,imo cicAti & profligari.
Sedoegregium Theologum,cui ſcholz & Eccleſiz
mox tales ſunt, qualesſunt apoſtatz inde egredientes,
Vnde quzſo feende fordeseffiuunt, nific {ano corpo-
re? Vande Ebion, Cerin:hus, Balihdes, Valentinus,
Marcion,& vniucrſa tor heceticorum agmina prodie-
ruac? Nonneex (cholis & Ecclefijs Apoitolicts? Nulli-
pcautemexiſtorum gregibus ad Papiſtas, ad Caluini.
anos (quos vocat ) imo ad Antitrinitatios vnquanm
tranſicrunt ? Nonne Fraxci/cies Danidys , & Chre-
ftranus Francken , par Samolatenianorum perdi-
filimortm , Y&rgreraryfucrunt? SedexLutheranis,
m2 quiet , prins tatti ſunt Caluiniani, quam Samo-
ſateniani, Quaſi vero rales Eceboli magis vere Cal-
uiniani , quam Lurherani Vbiquirarij voquam fue-
rint. Et quis fuirt ille /ohannes Sommeraus , quem
Pollcuinusſcribit hominem fuifſe loquacem, ex 4 L«-
theran defeciſſe, & quod Grece nolle videretur, ab
Antitrinitarijs Tranflyluanis Claudiopolitane Scholes
prafetumeſle?
Scarriliter illudit laboribus Caluini , quos pro
eloria Fill) Dei in reprimendis hereticis exantla-
uic , perinde eum fecifle diftitans , atque qui alios
ſubſternentes ignem adificio adiuuant : poſtca fer-
ucnte incendio , & flamma ſzuicnre , diligen=
rem ipfi quoque przſtant in ea reſtinguenda ope-
ram,
Verum hoc ſarcaſmo Satan irridet non tam Cal-
ini ,quam fantorum Prophetarum, & ipſius Chri-
ſi & Apoſtolorum , & omnium omnind bonorum
labores ,quos in reprimendis malis , vel hzreticis
& apoſtatis vnquam fecerunt aut faciunt : cam
mali ounquam niſi ex bonis prodierint , & nulluta
fir malum , niſi ex deprauarione! alicuius boni or-
tum. Scecum habitet , ne quod in alios dicit, in
ſe ſuosque multd verius dici poſlit, Strenue in Ser-
uctum
LM
wt
Lis. 1. CapyvrT XLVI. 347
vetum & Antitrinitarios debacchari folent Vbiquira«
T1}. Interim nondum elucrunt, nec vere vnquam clu-
eat(quoad portenta ſua non abijcianr) quod,vt ſupra
attigi, cis obiccir, {criphir, & oſtenditJeſuitaille: Lu-
theranos Vbrquitartos VersSime Seruettanos eſ/e , &
Diwmitatem Chriſts rewera negare , atg, ab ip/omet
Sermero Vbrquitatem eo Verquitatis fundamenta, cum
quibres Dinimtas Chriſti (Fare nequit, fmiſſe mutuatos,
Qurd multy ?Sepia atramentum aquis oftundit, ne
capiatur, Sicifti Arianos, ludzos, & nefcio quos non
contra Calninum crepant, ne fuſpeRi errorum ſuo-
rum habeancur. Non igitur incleganter iſtam eorum
technam rraduxifle videtur cruditus quidargPoeta,
ſicin PlcudoLutheranos ludens 4
Mercatuin magno Gt fur clamat;yrendite farem:
Ve ſma tanttper furtalatere queant,
Sc nunc Calumumſinefine modogue furenter,
Fatlio,que dice Gule Luther ana,bbar.
Vt dum auditores in muta murmura gliſcunt,
Ipſorum erreres commodrms lateant,
Excuſat , (e non indiffcrenter totum ſemper con-
rextum Caluini -eijcere. Quaſi vero a calumnio-
fis interpolationibus quicquam integrum rtelique-
TIE.
Proteflatur,ſenon omnem metaphor vel reliquos
ram troperum viſum reprobare. Atqui viz vilam in
Caluino deprehendere poruit metaphoram , quam
non 1llico flagrrro/am er ſceleratam ſalucarir.Creden-
dum eſttamen,quod non omnemreprobet, Nam ce.
lum exinferosin meraphoras Vbiquicarij mirabilicex
transformant , vbiq; cſle fingentcs, vt randem nuſ-
quam elle credantur. |
Ad extremurm Parco neſcio quid & clariſſimo
Theologo Dotore Sammuele Hubers minatur. Sane cla.
riſfime- Inclaruit enim longt lattg; bominis yelania,
Ex
Gregoy, de
Val.de
Trendlibs,
cAap.7,
Pag.uh
Pag.1$9.
aw. Ska
Vs dnt ber ite cyt IPG
T
—_ *
COn!FrOMHer,
« * * 4s - n " l
RW i res os ARE eons)" nmr wie _ OI IEINED
. . _ a2 Py —_—_ - — can. —_ pu - I EIS
s I atone age TG 9 nh 43 I PT RA fn LA
348 E r1itocvs
Er ipſe publico ſcripto recens cum clatiſimum feet;
non Theologum, ſed mon/fram ex Sch Wenchteldiane-
mo, Papi/mo, Anabaptiſiics furoribus , &r Puccrant-
Bag penis r,1o(eu Pelagrantſmocenfi/arum, Sed bene eſt, Capi-
{irum dentibus etus a Deo inietum videmus;ve morſu
innocentum abſittneat. Calumnias vel iniurias nullas
intuli, nil mihi cum iſtis negoctj; Queret(ni tallor)in
aducrſario,quod vindicer,{ti Deuscum plures Ecclehas
turbarepermittet, Iplus eſtenim,quietum non ita pri»
dem venerandum fbi collegam; ſymmyſtam, fratrem,
& mnggz5z71, ad flagellandas Eccleſias Helueticas, af.
{cigerartnuper vero(gliſcente & ernmpente inter iplos
contradictionis ſpiritu) eum vrpe/erm rrnenriuts , ve
Eccleſia Wrrebergenſis turbatorem, vt Puccranum, h.e.
Pelagianiſma Ga Paganiſmy propnugnatorem declara-
rum,in exfilitum extruſfit.O fratres Cadmmxos. Nonne
digitum Del ſentitis? Hzcnimirum ſunt przludia iu-
diciorum Domini. State igitur & videte hos turris Ba.
bylonice archiretos, Dominus enim turbauit linguas
eorume. Altiſhmus gladios Jabiorum conuetcat 1nvi-
{ceracorum. Videbuntiuſti&lzrabunrur, & lauda-
bunt Dominum omnes,qui diligunt veritatem.
#ternum Filium Deiveris animi gemitibus inuo-
e6, vt inter noscolligar & ſeruet fibi zrernam Eccleſt-
am, & ſanQificet nos in veritarte, reprefſis furotibus 0+
mnitim;qui haic aduerſantur, Tu, Domine lclu, vides
Eccleliz vulnetat vides petulantiam,rabiem & poten-
tiam hypoctitarum, fanaticorum Doforum & tyran-
norum:vides preſtigias Sophiſtarum,qui doing ccx-
leftis luci miro artificio tencbras oftundunt, & miſeras
tuas oues in precipitium animarum adducunt: inſu-
per immani veritaris odio percitt, conferuos mortuos
patiter & vinos, fine modo ac fine petulanter verbe-
rando, publicas calamitates, & inſtantem patriz rul-
nam deſpiciunt, imd przcipitant : quaſi ft improbi ve-
ores in communi naufrag}j periculo,nani 1am rimis
vadiq; fateſcente & pereunte , ſocijs inſuper inſultare,
Minas
yy Sa a4 a, © mm wma o a. a . ..
L1s. IL CAyyrT XLVI. 349
minari, rixas & flagraintentare ſtulte prxeſumant, Re-
ſpice clementer ccerus tuos,qui re ex purocorde inuo-
cant: ſana, &confirmacos magis ac magis in veritate
& charitate, vt ſerucnt vnitatem ſpiritus, per vioculum
pacis. Defende & conſerua Rempublicam Chriſtia-
nam propter gloriam tuam, nedelcaturinuocatio no-
minis tui« Dec calumnias & blaſphemias,quas ai1dis
quotidie cyclopico furere contra te & membra tua
effundi , vt cognoſcant omnes, te potenter regnare in
celis ad dextram Patris, ncq; ferre, ve numen tuum
perpetudabijs ludificerur, qui vel vi veritatem tuam
oppugnant, vel pretextu Maieſtatis tuz glociam pro-
ciam ſtabiliune. Tibi verdcum Patre tuo, & Spirit
ſanRo,ſfoliDeo vero & zrerno, it omnis gloria,
& honor, & potentlia, in ſecula,
Amen.
Z STNO-
GTO EAR
I nh Er nn EE II "ER *
=
350»
AD SLE NS EN Ys! J
STNOPSIS
DOCTIRINAE DE RE-
CTA RATIONE APPLICANDI
"ORACYLA PROPHETICA AD
CHRISTVM.
In gratiam ſtudioſorum $.T heologie , qui in hoc
arrumento ſane gramſſimo ſtylum &5 inge-=
nium exercere velit:
Diſpolita ad formam orationis Epiſtolatis
amtcorum, 4o;CyJuy de hoc argumens-
ro diſputantium.
Cleophas Luce amico S.
Ropona'tier guaſito: An oracula Prophetica,que de
P Chriſto in Nouo Teſtamento allegantur,cy implets
mn eo dicuninr, nullo modo ad typos pertmneant :&
declarcturaliqua bypothefi ex Plal.2,vcl 16,vel 22, &c.
Ratro «mg; : quia videas, interpretes dillidere:alis
os de Chriſto reſtricte, alios de Chriſto priucipaliter &
pertecis,fimulq; de typis rypice intelligere,
Propoſitro. Le Chriſto lolo reſtricte omnia intelli-
genda,
Ratrol. adiſctimine typorum & oraculorum : quia
typ1inphcice, ſed oraculacxplicite , & ſane figurarum
inuolucris Chriſtum pranunciaruar.
Ratrol 1, Evangeliſtz & Apoſtoli,quz de Chriſtoci
tant,ad cum ſolum reſtringunr.
Probatro:quiadicunt,in Chriſto impleta eſſe. Often» |
datur excmplo loh. 19. 24. vt smplererur Seriptuera di
cens: Partiti ſum Veſtimenta mea (b1,crc,vel (ini,
Rariill, Oraculaintelleta crtiam de typis, plant
CNCcF
1s
yt
rhernarentur , & amittercnt omnem vim probandi
tontra ludros,Chriſtum eſſe Meſham.
Probarto: Quia non eſlent propria quarto modo, 3
guibuas (olis ad ſpeciem valet directe conſequentia.
Amplificetur incommodum:ttudzi arriperent int-
pletionem typicam,& abijcerevt vel Chriſtianis relin-
querent anagopicam ſeu ſignificatarn.
Huftretuer exemplo: Sictiam de Dauideverumil-
lud: Caro mea requreſcer 3n ſpe:fruſtra inde Perrus pro-
bar, Chriſtum efle Mefltam, aR.2.26,
Ratio lV. Typi Chriſt non ia ſua, ſedin Chriſti per-
fona omaia predixerunt, ve Dauidin perſona Meſhiz :
Dems mens, Deus meus,quare me dereliquaſtt,orc.
Ratio V.Octhodoxi Parres omnia interpretantur de
ſolo Chriſto,
Cenclufio: Cam quaſtio (ic ardua, ex qua non polls
fatiste cxplicare;pererete amici iudiciun.
Lucas (leophe amico S.
Ad quzſtionem de oracuiis Reſponſio,
Exordhpropoſirro:Difficile tibi cit teſpondere,
Carſx difficultats.x.ladici) tui tenuitas.
2. Queſtionis grauitas , quam ipſe amicus agno-
feat.
3. Occupariones, quz non ſinant re de re perplexs
ſatis copitare.
Alterſatma. Arttamen te conaturum ; & amico
communicarurum,quod nunc ſuccurrat,
Propofitio per drrerſſonem. Oracula ce Chriſto in
Nouo Te<ſtamento allcgara alia videri in ſolo Chriſto,
aliain Chriſto vere & perteRe,, in typis olim per figu-
ram &aliquateaus implera: & illa//mplicra, hxccom-
:ſra poſle appellari.addatur apþcllations (eu difſtin-
tions ratio, quiailla vnam rantum nempe veram in
Chriſto,hec getttinam implecionem habeaut,typicam
in rypis, & ſignificaram in Chriſts. |
Confirmatioprimeparis delimplicibas,
& 2 Rarid
——_—_ ar rrormgne
WW. NCACES
RI -
be =. hte wk Mes: oa
——————_——,
-
Wo 4
INST
__— ng
K progrotprnmmayeoy a____ , wm oe Ns
067” Smet HEE A A IE co erin ed 3 + od
Ot es ee I Ore
A "0" HON TINS:
352.
Ratiol, Quniamultz ſuntexpreſiz promiſſiones,
11cm przditiones de Chriſto nullis typis adiunaz,1l-
luſtretur exemplis al:quor.vt Gen.3,& 22. lela.7.& 9 &
53. &c. Clauſulg: Hzcergo de typis, cum nullos habe- |
ant,non poſluntintelliyi..
Ratio ll, Quiamultactiam typica oracula in ſolo
Chriſto vmnem impletionem habere res ipſa loquitur,
Declaretrr promo,quz Typrea vocentur: videlicer,de
typis vela typis Chriſti perſonam ſuſtinentibus edita:
vc detypo Chriſti Salomone 2, Sam. 5. S:46:/ram thro-
num regni em inſeculum ,&c. atypo Chriſti Dauide
Pſal. 16, Non ines ſanttum twum Videre corruptionem,
EF Co
Deinde, duz regulz addantur, ynde de fimplicibus
Gt iudicandum.
I, Exhiftoria, fi vnice Chriſto conueniar vt, ſolus
Chriſtus non vidit corcuptionem ſepulcri,
{1. Ex maicſtate yel excellentia attributorum : vt
ſunr ; regnum vniuetſale Pſalm.z,s, Thronus zternus
2.Sam.7.Plal.45.&co
Clanſula:Talia igiturefle fimplicia:typis nullo mo-
do applicanda : &de his yeraefſeargumenta amici, vt
poſtea oftenderur.
Tranſitio ad confirmationem ſecundz partisdeo-»
raculs compoſeris,habentibus geminam impletionem,
&C,
Argumentam 1.abexemplis Scripture. Proferantur
nonnulla manifeſta,& in fingulis veraq; 1mpletio pau-
cis monſtrerur. Exode12. 48. Iob.19.36. Os won framers,
£7 ce Plal,z. Ace Quare ffemuernnt genres, Plal.z1.6.
Luce23.45 1» m4nm tnas Domene,erc.Plal.:2.8 lohag.
Parti ſunt Veſtrmentamea,erc.
Obiedtio: Non Dauijdis, ſed tantum Chriſti veſti-
menta ſunt diuiſa.
Reſpond. Chriſti ad literam : Dauidis figurate,cum
exutus eller digniratibus & fortunis omnibus in cx-
flio.
N Sub»
f
353»
Subijciantur Regwlede quadruplici diſcrimine,quo
oracula compoſitain typo & in Chriſto ſunt implera.
Prima;Quadam literaliuer im r9po © un C brifto:ve
Exod.1a.46.10h.19 6.de offibus non frattis,
Num,:1-9.loh-3.14-de ſerpente ſuſpenlo.
2.S5am.7.Hebr.1.Erompſ; Parer,eyc.
Pſal.3s.19-loh,i5.25 Odernunt me fgrats.
Hoſe.u,r Matth.z,15.Ex AEgypro Vocanfilrum me-
MIMCT Cs
Secunda: Quedam literaliter ranrum im Chriſto: fis
gurateolim mrypo vt:
Pſal.z2,lob.s. Parrits ſunt Geſ{tmenta meas
Plal.69.22+l0h.1g, 29, Poſmerunt mm eſcam meam fel,
Pſal 78. 2. Marth. 13.35, Lperram 05 menminparabo-
lu,oc. | Hibs
Tertia: Hlia lrreralrrer im typo. figurate mm Chriſto:vt:
2.Sam.7.1;.Heb.z.6.1pſc ed:ficabre mihr domum,crc.
Pfal,2.9,Apocr.27,Conteret eos Virga ferrea,C7 c.
Quartat Auefiguratem Strom, vt:
Plal.41.1oh.1z.18. Qu comedsr panem menm,ere,
Pſal.18. Matth.21-42. Aftequ11.Lapisreprebatw,Crc,
' Claudatur primum argumentum : His diſcrimini-
bus obſeruatis apparet, quod int aliqua compoſita, &
facilis eſt applicario, 3
Argumentum 11, 4 definitione typicorum compoſ;to-
71m: Quia quzdam oracula habnerunt analogos c-
ucntus in typis & in Chriſts, Sunt ergo typica oracula.
Porte? adds maror : Oracula analogos eucntus haben.
tiain Chriſto &1n typo recte vocantur typicacom po-
fita, |
Probatio mmory anateratypr:quia typum Chriſti
eſſe eſt ſimilitudine quadam conditionis vel geſtorum,
yel cuentuum Chriſtum prxfigurare.
Illuſtretur exemplo de Gears prohibita offtum
apni & Chriſti,
Concluſ;o : Ergo aut eſt aliqua talis ſimilitudo in ty-
ps & in Chriſto; aut rypi non fuerunt typi Chriſti.
4
3 ALY <
"_ wa pare” RT”
Sh. al HG CB tp by Oe Ts 4” I ? =
ts, MW: ws. yg by :
| T5 4
Argument. 111. avetitatc hiſtoriz ſacrz, que typi.
cam impletionem in typis factam ele reſtatur , quaqz;
negataimpletione typica ipſa negatetur. O/fendatur
exempls: negaretur Exod. 1z afla agninon elle fractaz
Pal. 2. Priacipes & populos aduertus Dauidem vn-
tum Domini non elle tumultuatos:contra hiſtoriam
2.$am,2.3.5+8.10.&c, Plal.22. Dauidem etiam clamaſle
in anguſtijs. Pſ:31-Confiſſum eſſe in Domino, &c,
O+4reftio:Clawauitin perſona Meſbiz.
Reſpon. iz Ergo tamen &ipleclamauit:& quidem ex
ycro cordis afte&u 8& (enſu dolotis ſui: Rar Quia &
ipſc vere fuira Deo deſertys.z. Anguſtijs ſuis & clamo-
re typico prefigurauir anguſtias & clamorem Meſlie
VErLumse
Argument.l V.ab incommodo:Quia in multis udzi
non poſtunt conuincinih exanalogia typi & Chriſti,
Probatro ab enxemerationetrium modorum,quibus
oracula ad Chriſtum pertinerecuincitur. 1. authorita-
te Nouit Teſtamenti. 2. Excellentia attributorumsz,A-
nalogia & nexu neceſſario typi & lubſtantiz typi, que
eſt Chriſtus,
Applicatre: Primum modum abijciunt Iudzi. Se-
cunzum tantum quedam oracula admittunt. Erga
plurimatertio modo ſunt defendenda contra ludzos.
Oſtendatur vao &altero exemplo:Pſal. ;1. n man
1441 Domine,erc.Plal.78. Aperiam os menm in parabe-
ley, erc.
AHrgwnent.V, Abauthoritate Auguſtini Pſalmum
72. de Solomonetypice &de Chriſto hgnificats inter-
pretantis de ciuir. Dei lib. 9. cap. 8, Et recentium quo»
-yndamt vt Corneri, Paticntis, &c, qui multos P ſal-
mos,vt 8.16. 18.22.3144 4+45- 59.68. 72.89, 118, &c.typo &
Chriſto accommodant. De ſimilibus verd cſ ſimile
iudicium, |
Claudatur confirmatio: &tranſeatur ad confuts:
tion<m digerſz ſententie.
Reiponlio ad ra/19ncs amice.
355+
Ad promam,de diſctimiye typorum &oraculorum.
Reſpond. negatione conlequentiz: quia non omnia
oracula fine tigurarum inuolucris Chriſtum prefigu-
rarunt, ſcdrantum quzdam: quzdam autem habuc-
runt typos adiunctos, Prougcerur ad exempla ſupe-
IiOla.
Ad ſecundam, de Euangeliſtarum & Apoſtolorum
reſtrictione ad Chriſtum. Keſpond.l.negatone mmore:
nuſquam ira reſtrioguert ad Chriſtum, vtimpletionem
typicam precellfic negent. &Ka/791 Quia non negant
luſtoriam propheticam. 2. Quia nulquam addunt ex-
cluſiuas partciculas. //. ditrelrone maiores, Loquun-
tur de impleciove ftgniticata & perteRta, quam ad ſo-
lum Chriſtum reftringunt,
Veraq; relponhoilluſtretur, exemplo agnt, Poſteri-
orexAct 4,27, VEIEconnercriunt Prencipes ec Q. de
quod olim in Dauideprztiguratum fuir, wunc Vere in
Chriſtoeſtimplerum,
Ad tertiam , de eneruatione oraculorum centra
Indzos : Reſpond, NEGATIORE 194114 orzs. Adciuldem pro-
bationem nepalione conſe quentse by quia non qUXuis
uvpletio, {cd implctio figniticara & perteftaoraculo-
rumeſt proprium Meſliz quarto modo. Ab hac ola
jeiturad Mcſham valet covlequentia neceflarid.
Formetrr mtegra demonſtratss: ln quo vera & ple-
na eſt oraculorum. prophcticorum 1mpletio, is cft
Meſlias promiflus,
In lefu, cracifixo Domino noſtro vera & plena eſt
corum impleyo Lrgo,&c. Maior patet perſe: Minor
collatione hiſtoriz Euangelicz cum oraculis,
Ad amplificatieonem mcommods,Reſpon. per nega-
tionem : quia non videadum, quid ladei arripiant vel
reijciant:icd quideis ſolide polhtextorqueri.
Oſtendatur,quomodo impletio figntticata ſeu ana-
gogicacisextorqueaturde Chrifto, 1,Ex maieſtate ſeu
exccllcntiaattributorum. 2.Exiplatypicaimpletione:
quam non poſſunt negare propter hiſtoriamper 31a4cs:
4 Typt-
ED I GY
"SO
CL: Moe rr ns
PAY Han Wn Foyer 7-H] APE AS HAR 1 HR Pt Ae IENS» Gfap nx
* g . 4
356.
Typicaimpletio przceſlicin typis, teſte hiſtoria. Erga
impletio vera ſignificata neceſlarid intelligitur ſequi
in Chriſto. Yalera neceſlatio nexutypi & lubſtantiz +
typi,
| 4-Þ exemplum , Pſal. 16. Reſpond. negatione conſe.
quentiz, quiacſt diſlimile, pertinens ad typica ſimpli-
cia,
Ad quartum, Reſp. perdiſtintionewt:Ty pi predi-
xerunt in perſona Chriſti impletionem veram & per-
fetam.z.non ſemper predixerunt nudis verbis,ſed (-
pe facicntes aut patientes (fimilia corum,quz de Chri-
ſto predicebant. Exemplum:Dauid clamans: Deas mes
ws, Deves mens , quare me dereligqu/t1 , exc. iple etiam
Deum ſuum inclamauit : ſentiens ſc derelitum, vere,
non ecſtatice,&c,Hzc autem fuir ipla impletio typica,
przfigurans ſignificatam cuidentiorem faturam 1n
Chriſto.
Ad quintrem , deauthoritatibus, Reſpoxd. per nega-
tionem: quia non omnes omniade ſolo Chriſto inter-
pretantur , typis ſimplicicer negatis3 quod oftendatur
ex argumento quincoconhirmationis.
Concluſ;o: (it extenuatioofficij preſtiti: & hortatio
amici, ytifta reRe meditetur, expenſis ordine oraculis
in Nouo Teſtamentoallegatis, nec prins abijciatur,
quam reRe intelligart audiar &alios: & ſcopum habe-
at, nonytin tam graui argumentoa ſe diſlentientes
morose traducat, tanquam iudaizantes: (cd vt fidem
Chuſtianam ſolidis ratlonibus contraludzo-
rum c/uſiones premunitam
tencat,
FI NAISs$
INDEX
357+
INDEX ARGVMENTORVM SE.
cCYNDYVM CAPILTA VTRIVS-
QVE LIBRI.
Prefatio, qua de extreme Satans conatr ad-
werſus Eccleſias Orthodoxas: de Pſeudo Cal-
winiludaitantuartiifice, maledicentia,cr
ſcopo: nec non de horum librori3 neceſSiita-
re,Griilitate,cy argumentodiſſeritur, Pay.t
LIBRI PRIML
C 4P,1.Onusr fuerit lohaunes Calnmmus: & quod Ore
thodoxam fidem deſacroſantte Trmmitate,
degue aterna Chriſts Dinmtate conffauter
renmuertt. 19
il, Caluinumfuiſſe Orthoedoxum ex ere In/?iit
trone Chriſtiana /triffim offenditur, 21
iIlh Idem de Dertate Sprrizies ſantls ex eadem 1n-
ſf1rutrone monſtfatur. 29
Is, Idem ex Commentarys Caluin in Vers Te-
flamentum docerur, ze
>. Idem ofrenditur reftimongs Commentario-
rum in Harmoniam irium Enangels/ta-
rams 43
V1. Idem confirmatur reftimonys ex Commenta-
re 1m lohannem Enangelitam. 47
Vil. Idemporroteſiiymonys ex Commentarys ernſ-
dem D, Calums tn Ate Jpoftolorum de-
monſtratur. 57
V1ll, Demonſ/tratio ex Commentarijs tn Tpofoles
Apoftolicas. jw
IX MVindicatio quarundem phrafium Calum de
Tronitate, 7a.
LIBRI- SECVNDI.
CAP. 1.De flatu controwerſia inter Calurunm & ad-
Nerſarmmme 75
EDT R = aq wins 2 CE NE NIN INE
Th
TI.
TP.
v,
v1.
VTHL
VII.
{1 Xs
L,
XT,
X17,
£X1l l.
A1Y
358.
Colummaprior , quod Caluints indaitet re-
felitar. 77
Calummniapoſfterior, quod Caluinus iluſtriſt-
ma Scripture teſtrmonia de Trinitate Cr
oracula de Chriſto Indaics ploſits deprana-
rat generatimrefellitur: oftenſis canſis, cur
ab altorum mterpretationtbus quandeg,
deflexerir. $3
Loca ab aduerſario obrefa 1n ſex claſſes dr-
Stinguuntar, &r ad quaruorpriores gener d-
710 reſpondernr. 90
Diſcremma tyborum ,stemoraculorum Vere-
ru Teftaments de Chrifto explicantur:ey re-
furatio applicands oracule prophetica ad
Chri/fum oftenditur, 93
Oracula quedam de Chriſfto efſe Typica com-
poſeta, rationebus Cr anthoritatibue demon-
ftrater, | 99
Rationes contr aria excutmmrur, 103
Reſpondeturporrogeneratim ad dua poſters-
ores claſſes locorum obieftorum : £7 alta 1m-
ſuper reſponſio de Indarc corruprelss per
ſengulas claſſes adrungituer, 108
Speciatim explicanter loca prime claſlis de
perſon armm diumarum piuralitate: acpri-
10 locus Gen.l 1.Inprimcipro creauet Dew,
CC. ; | ily
Explicatio loci Gen.lg. 24. Plat lehona a lehos
Ka. | 123
Explicatio lock Gen,z5,7. lacob adtficanit alt ae
LE. Lz6
Hſſjertio lect Pſalm.yz,6.Verbo Domini creats
ſunt cell, 128
De Triſagro Angelorum,leſa.6 3. 131
Specratio excutrmmter lecalcc undzclaſlis. de
perſonarum diumaruyn epgenc, ex lohanne
Enan-
Es Ie ne 4
}5 3
Enangels/Ia:o&> primo Serba Chriſti, oh.10s
30, £90 CF Pater Vnum /ummns, 138
XY, De didlo lohan 10-38, £5 14, 11, Pater in me,
CFC, 144
XY. Deleco lohan 17. Us Sicut nos Gnim ſums.
I4+e
XV11, Loew 1. lob. 5,7. Tres ſunt quit tell antar, ©.
ſolideexcutitar, 147
XY1171. Explicario locorum teri claſhs: a> primo de
laco Geneſ. 44k Pofſeds Forum Domiun,
I53.
X1X, Deaditto leſa,43.:5,Eg0 egoſum qui delco,orc.
157.
XX. FExplicatur locus leſaiacap,6y ls Qui eitiffe ?
CC i6r
XX/. De loco leremie 31 13, Faemina circumdahit
biraum, : I63
XX1 1, Explicatiolocs Hoſes 6,2. Teri10 die ſuſcatabie
mor tro 167
XX11L taterpretatio lows Hoſe, 13. 4+ De manuinterns
liberabo cos. 177
XXIV. Deleco Mitch. 134 Aſſeendet effrator,erc. 176
XXY. Delocoriiuſiri Hagg.r.8.Er Gentet deſiderizem
ONINSIEIG penrimms 179
KXV1, Explicatur locus Zach. y, nt. Tie quog, mm [an-
grumefaders. 134
XXV11, Ales locus Zachariacap le vera,qa, Egredie-
tur lehaws,o5c.expenditar. 18g
XX7/111.Quarra claſhs locorum contronerſorum : ac
primo deloce Pſalmet, 7. Files mens.es {thy
EF Cs 193
X.X1 X, Explanatis oraculi de Chrifts reſurretione
Pſal.16.8 Prourdebam Dommum,@rc. 208
XXX. De Vaticmeo Pſal, 21. 1. Demo mens, Dewes me-
KHE,QWATCOCETC, 215
XX X1, Dedifto P[alms 45. Throw trm,o Denryn (c-
enlum ſeculs, 227
XX X77.
360.
XXX. De Pſamli68. applicatione ad Chriftum, 134
XXX111. Locus leſa.40.3.YHoxclamanis indeſerio. 24:
AXXIY. De loco leſar. 50,5, Domunus Dems aperuit mis
bi atrem,erc, 252
XXX/, Quinta claſlis /acorxm obreforum: &r primo
de loco Geneſz.ls, Semen multeris conterer,
CE 253
XX XY1.De loco Geneſ. 21,18, In ſemene #80 Rada:
FRIY,CF Ce 267
XXXV11.Vindicatio loce Plal, 8. 5, Qurd efthome,quod
memor es enmmret7 os 270
XX XV111,Explicatio Prophetsa Dewt.18.15. Prophetanm
emediorut,e7co 234
XXX/X.De applicatione Prophetie leſa. 61.1, Spiriine
Domuine ſuper me,erc. 289
XL, Locus Zachariacaprl3,7. Gladre expergerſcere
ſuper paſiorem mernm, Cc, accommod atur
ad Chriſtum. 192
XLI, Scxtaclaſlis locorwm ebieftorum: er primo de
P/almelio. Dixit Domenue Demene mes.
296«
XL 11. De Prophetra Mich. 5. 2+ Er ts Bethlehem E-
phrathab,erc, 303
XL 111, De loce Zacharie9.y.Exſulte balde file Zron,
EF C- 306
XLIPY, Vaticoniem Zacharia cap, nl, v.11. derrigents
argentes.' 313
XLVY. Deditto Colof}, 1.15, Qaeelts mage Des encon-
ſpremnore. 331
XL V1. 'AranaFurctums cunm Epiloge. 339
F I N 1 $,
|
|
|
a © 969-07 AS, GS I.”
Hi 4
Errata ſic reſtituancur.
Pag.2.1i.25.&c.man-7. 13. ſecius, Ibi 14-i]lum. Ibi::6.
Alcoranos, 17. zt. vinomaſtigis palato, Ibi. ſacroſana
T rinitare. 1bi.22. g0209. 37,21. intelligi,niſt.z8.9.ipla, 42.
26. oſtendens. 43-1. penult. proinde. 49. 28- Gregorius.
70.21-£0$473-22.79 69 Xque vt Parer)alteromodorelate,
$2.19-c05$.89.18.ridiculam,[bi-29+aliorum alicubi defle.
Xc11t.90 17.cl],divinz. lbi-a3., Gen. 4.1,95-34, dificauir,
97.6. habent. 99,1.vit.ipſos.n2,23.abs ſe.19.16, Ergo E-
lohim.Ibi.l.vlr,quo adin.122,].vIt, moror, 124.1.regio.
nis: 27-31. Pſal, 8.5, 128. 16, melache.Ibi. 27. hoc eſt, 131.1,
cffare. Ibi 5. efingar.Ibi.14. Catneadeum.1zz,l.penulr,
citrainiur,145.2 ſed vt+151.15. ex qua,152-concluder,
153,19.vbiq;? 154. 2.dele. &. 156.8. Oy. Ib. 9. Sy, 169. 9s
quzrebarur,i69.] penul.inuenict: Maſſam. 185.34,cmi-
ſi. 186.16+ a544gn, 190-25. Apoſtolorum. 194.33, Principi-
bus ſais. Ibid. 34. conſpirirint. 294 I, At is 216. 20, qua
hoc,uts.2s. Chriſti Dauide.z22,11.Siludzi.124.3. ſcnſu
Caluinus, 226, |, antep. labia. 227.31. borum. 233+ 20,
falſam,1bid.zz.mulrd magis.250.3. antegreſſum. 259. 29.
qui non. 316022.percolata.z27.22+ Zachariz & Matthgi,
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11